43554/04

WyrokETPCz2009-09-29ECLI:CE:ECHR:2009:0929JUD004355404

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne

Czy odmowa dostępu skarżącemu do tajnych dokumentów, na których oparto decyzję o zakazie wstępu do wojskowych obiektów socjalnych, naruszyła jego prawo do rzetelnego procesu sądowego zgodnie z art. 6 ust. 1 Konwencji?

Ratio decidendi

Trybunał potwierdził swoje ugruntowane orzecznictwo, zgodnie z którym brak dostępu do tajnych dokumentów, na których opiera się decyzja administracyjna, uniemożliwia stronie skuteczne przedstawienie swojej sprawy i narusza zasadę równości broni, a tym samym prawo do rzetelnego procesu sądowego z art. 6 ust. 1 Konwencji. W niniejszej sprawie Trybunał nie znalazł żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających odstępstwo od tej zasady.

Stan faktyczny

Nazım İlter, emerytowany podoficer, w dniu 29 czerwca 2002 r. odmówiono mu wstępu do wojskowych obiektów socjalnych w Osmaniye na podstawie tajnego zakazu wydanego przez Sztab Generalny. Nie poinformowano go o przyczynach zakazu. Skarżący zaskarżył tę decyzję do Wojskowego Naczelnego Sądu Administracyjnego (AYİM), argumentując, że nie może się skutecznie bronić bez dostępu do tajnych dokumentów. AYİM oddalił jego skargę 22 kwietnia 2004 r., stwierdzając, że tajne informacje wojskowe nie mogą być mu ujawnione, a następnie odrzucił jego wniosek o sprostowanie 16 września 2004 r.

Rozstrzygnięcie

Trybunał jednogłośnie: 1. Uznaje za dopuszczalną skargę w zakresie zarzutów dotyczących braku dostępu do tajnych dokumentów na podstawie art. 6 Konwencji oraz zarzutów na podstawie art. 9, 10 i 11 Konwencji, a pozostałą część skargi za niedopuszczalną. 2. Stwierdza naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji z powodu braku dostępu skarżącego do tajnych dokumentów przesłanych do AYİM. 3. Uznaje, że nie ma potrzeby odrębnego badania skargi na podstawie art. 9, 10 i 11 Konwencji. 4. Stwierdza, że nie ma potrzeby zasądzania jakiejkolwiek kwoty tytułem słusznego zadośćuczynienia.

Pełny tekst orzeczenia

COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYĐ EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ ĐKĐNCĐ DAĐRE ĐLTER – TÜRKĐYE DAVASI (Baꢀvuru no. 43554/04) KARAR STRAZBURG Eylül 2009 Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir. ______________________________________________________________________________________ © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir. ĐLTER – TÜRKĐYE KARARI USUL Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 43554/04 no’lu davanın nedeni Nazım Đlter adlı T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 3 Kasım tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. OLAYLAR DAVA KOꢁULLARI Emekli bir astsubay olan baꢀvuran 1959 doğumludur ve Osmaniye’de yaꢀamaktadır. 29 Haziran 2002 tarihinde, emekli astsubaylara Türk Silahlı Kuvvetleri Đç Hizmet Yönetmeliği’nin 664/4 maddesinde tanınan hakka dayanarak Osmaniye Jandarma Komutanlığı sosyal tesislerine girmeye çalıꢀmıꢀ, ancak Genelkurmay Baꢀkanlığı’nın hakkında koyduğu TSK’nın sosyal tesislerine giriꢀ yasağı nedeniyle içeri alınmamıꢀtır. Baꢀvurana sözkonusu yasağın nedenleri hakkında bilgi verilmemiꢀtir. Baꢀvuran daha sonra Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nde (“AYĐM”) Milli Savunma Bakanlığı aleyhine bir dava açarak Genelkurmay Baꢀkanlığı’nın emrinin iptalini talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, Genelkurmay Baꢀkanlığı’nın kendisi hakkındaki gizli bilgi ve belgelerine eriꢀimi bulunmaması nedeniyle ꢀikâyet konusu karara karꢀı yeterince savunma yapamadığını vurgulamıꢀtır. Milli Savunma Bakanlığı, cevaben, baꢀvuranın TSK Đç Hizmet Yönetmeliği’nin 664/4 (c) maddesi ile yasaklanan faaliyetlerde bulunması nedeniyle sözkonusu tesisleri kullanımının yasaklandığını ifade etmiꢀtir. Sözkonusu kararı desteklemek üzere belli gizlilik dereceli belgeler ibraz etmiꢀtir. Nisan 2004 tarihinde AYĐM baꢀvuranın talebini reddetmiꢀ, gizliliği askeri hizmetin gereği olan bilgi ve belgelerin baꢀvurana açıklanamayacağını belirtmiꢀtir. Mahkeme ayrıca idare tarafından yapılan gizlilik tasnifine tâbi olmadığını ve belgelerin gizliliğinin haklı bir gerekçeye dayanıp dayanmadığını bir davada ayrıca değerlendirdiğini vurgulamıꢀtır. Baꢀvuranın kararın düzeltilmesi talebi 16 Eylül 2004 tarihinde AYĐM tarafından reddedilmiꢀtir. HUKUK I. AĐHS’nin 6, 9, 10 ve 11. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI Baꢀvuran, AĐHS'nin 6/3 (b) maddesine dayanarak Milli Savunma Bakanlığı’nın AYĐM’e sunduğu gizlilik dereceli belge ve bilgilere eriꢀemediği ve dolayısıyla bunlara itiraz edemediğini öne sürmüꢀtür. Ayrıca Genelkurmay Baꢀkanlığı’nın yasaklama kararının nedeni kendisine bildirilmemiꢀ olmasına rağmen sözkonusu tedbirin TSK Đç Hizmet Yönetmeliği’nin 664/4 (c) maddesinde belirtilen bir söz ya da eyleme dayandığının iddia edildiğini ve bu nedenle AĐHS'nin 9, 10 ve 11. maddelerinde güvence altına alınan haklarının ihlal edildiğini savunmuꢀtur. ĐLTER – TÜRKĐYE KARARI A. Kabuledilebilirlik AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir. B. Esas 1. Gizlilik dereceli belgelere eriꢀememe (AĐHS'nin 6. maddesi) AĐHM, öncelikle sözkonusu ꢀikâyetin AĐHS'nin 6/1 maddesinin hukuka iliꢀkin kısmına göre incelenmesi gerektiği kanaatindedir. AĐHM ayrıca daha önce benzer ꢀikâyetleri değerlendirdiğini ve AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydeder (bkz. Güner Çorum – Türkiye, no. 59739/00; Aksoy (Eroğlu) – Türkiye, no. 59741/00; Miran – Türkiye, no. 43980/04; Topal – Türkiye, no. 3055/04). AĐHM sözkonusu davada bu içtihadından ayrılmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir. Buna göre baꢀvuranın AYĐM’e gönderilen gizlilik dereceli belgelere eriꢀememesi nedeniyle AĐHS'nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir. 2. AĐHS'nin 9, 10 ve 11. maddeleri AĐHM, mevcut baꢀvurunun ortaya çıkardığı temel hukuki sorunun, baꢀvuranın yasaklama emrinin iptali talebinin AĐHS'nin 6. maddesi bağlamında yapılan adil bir yargılama yoluyla reddedilip reddedilmediğidir. Bu sorunun cevabını (yukarıda) menfi olarak değerlendirdiği cihetle AĐHM, sözkonusu ꢀikayete iliꢀkin ayrı bir hüküm vermenin gerekli olmadığı sonucuna varmıꢀtır. (bkz. Güner Çorum, yukarıda anılan ve Topal, yukarıda anılan). II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI Baꢀvuran, AĐHS'nin 6/1 maddesine dayanarak, AYĐM’in askeri yargıçlardan oluꢀması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini öne sürmüꢀtür. Ayrıca AĐHS'nin 14. maddesi ve 12 no’lu Protokolün 1. maddesine dayanarak, diğer emekli subay-astsubaylar orduya ait sosyal tesisleri kullanabilirken kendisinin bu tesislere giriꢀinin yasaklanmasının ayrımcılığa yol açtığını iddia etmiꢀtir. Son olarak 7 no’lu Protokolün 2. maddesine dayanarak AYĐM kararlarına itiraz edilemediğini ileri sürmüꢀtür. AĐHM, elinde bulunan deliller ıꢀığında ve ꢀikâyet konusu hususların kendi yetki alanında bulunduğu kadarıyla bu ꢀikâyetlerin AĐHS ve Protokollerinde güvence altına alınan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin ihlalini ortaya çıkardığını tespit etmemiꢀtir (bkz. Yavuz vd. – Türkiye, no. 29870/96 ve Yavuz Selim Karayiğit – Türkiye, no. 45874/05). Dolayısıyla bu ꢀikayetlerin AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmaları nedeniyle reddedilmeleri gerekmektedir. ĐLTER – TÜRKĐYE KARARI III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI Baꢀvuran, adil tatmine iliꢀkin herhangi bir talepte bulunmamıꢀtır. Bu nedenle AĐHM, kendisine herhangi bir ödeme yapılmasına gerek bulunmadığı kanaatindedir. BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE, 1. Baꢀvuranın AYĐM’e gönderilen gizlilik dereceli belgelere eriꢀememesine iliꢀkin, AĐHS'nin 6. maddesine dayalı ꢀikâyetinin ve AĐHS'nin 9, 10 ve 11. maddelerine dayalı ꢀikâyetinin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna; 2. Baꢀvuranın AYĐM’e gönderilen gizlilik dereceli belgelere eriꢀememesi nedeniyle AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine; 3. ꢁikâyetin ayrıca AĐHS’nin 9, 10 ve 11. maddelerine göre incelenmesine gerek bulunmadığına; KARAR VERMĐꢀTĐR. Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3. paragrafları uyarınca 29 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir. 3