43696/04

COUNCIL   AVRUPA   OF E U R O P E   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   OKAN ERDOĞAN – TÜRKĐYE   (B a ꢀvuru no. 43696/04 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Eylül 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Bu dava, Okan Erdoğan (“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀı tarafından Türkiye Cumhuriyeti   aleyhine, 20 Ekim 2004 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin   Sözleꢀme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapılan   43696/04 numaralı baꢀvuru sonucu görülmektedir.   Baꢀvuran Ankara Barosu avukatlarından M.N. Eldem tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢀULLARI   doğumlu olup Kayseri’de ikamet etmekte olan baꢀvuran askeri okulda öğrenci idi.   Baꢀvuranın babası, baꢀvuranın okula kaydı sırasında, oğlunun okuldan ihraç edilme veyahut   baꢀka nedenlerle ayrılması durumunda eğitim masraflarını geri ödemek için bir taahhütname   imzalamıꢀtır.   yılının Mart ayında, Milli Savunma Bakanlığı’nın baꢀvuran ve ailesi hakkında   yaptığı gizli güvenlik soruꢀturmasını takiben baꢀvuranın askeri okulla iliꢀiği kesilmiꢀtir.   Baꢀvurana iliꢀiğinin kesilmesine gerekçe olarak belirli bir neden bildirilmemiꢀtir.   Bunu müteakip, baꢀvuran, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne okuldan ihraç kararının   iptali için baꢀvurmuꢀtur. Dava sırasında baꢀvuran, Milli Savunma Bakanlığı’nın, Askeri   Yüksek Đdare Mahkemesi’ne ilettiği ve baꢀvuranın askeri okuldan ihraç edilmesi kararını   destekleyici nitelikteki gizli bilgi ve belgelere eriꢀememiꢀtir.   Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi 10 Aralık 2003 tarihinde, okuldan ihraç kararının iptalini   reddetmiꢀtir. Askeri hizmetin iꢀleyiꢀi için gizli kalması gereken bilgi ve belgelerin baꢀvurana   gösterilemeyeceğini ifade etmiꢀtir. Mahkeme ayrıca, idare tarafından yapılan gizlilik   tasnifine tabi olmadığını ve her bir davada, belgelerin gizliliğini haklı gösterecek sebepler   bulunup bulunmadığını resen değerlendirdiğini vurgulamıꢀtır. Yargılama sürecinde   Cumhuriyet Baꢀsavcısının Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunduğu tebliğnameyi   baꢀvurana iletilmemiꢀtir.   Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi 7 Nisan 2004 tarihinde, baꢀvuranın kararın düzeltilmesi   talebini reddetmiꢀtir. Bu karar baꢀvurana 20 Nisan 2004 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   Milli Savunma Bakanlığı, Kayseri Asliye Hukuk Mahkemesi’ne, baꢀvuran hakkında,   eğitim masraflarının geri ödenmesi için dava açmıꢀtır. Kayseri Asliye Hukuk Mahkemesi 3   Mayıs 2004 tarihinde baꢀvuranın Milli Savunma Bakanlığı’na 8 Nisan 2003 tarihinden   itibaren iꢀlemek üzere faiziyle beraber 5.050.500.000 Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık 3.000 Euro   (EUR)) ödemesine hükmetmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6/1 ve 8. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi çerçevesinde, Milli Savunma Bakanlığı’nın Askeri   Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunduğu gizli bilgiye eriꢀememesi ve bu mahkemeye bağlı   Cumhuriyet Baꢀsavcısının mahkemeye sunduğu tebliğnamenin kendine bildirilmemesi   nedeniyle kuvvetlerin eꢀitliği ilkesinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca Milli   Savunma Bakanlığı’nın baꢀvuran ve ailesiyle ilgili yürüttüğü gizli güvenlik soruꢀturmasının   özel hayata saygı gösterilmesi hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle AĐHS’nin 8. maddesi   çerçevesinde ꢀikayetçi olmuꢀtur.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   Hükümet esas olarak AĐHM’nin Pellegrin – Fransa ([BD], 28541) kararındaki içtihadına   dayanarak, baꢀvuran ile Devlet arasındaki özel iliꢀki nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin   mevcut davaya uygulanamayacağını savunmuꢀtur.   AĐHM, Vilho Eskelinen ve Diğerleri – Finlandiya kararında ([BD], 63235/00) Devlet ile   devlet memurları arasındaki ihtilaflarda 6/1 maddenin uygulanabilirliğine iliꢀkin içtihadını   gözden geçirdiğini kaydeder. AĐHM, belirtilen davada uygulanan yeni ölçütleri göz önünde   tutarak, Hükümet’in, ilk olarak baꢀvuranın ulusal yasalar uyarınca mahkemeye eriꢀim hakkı   bulunmadığını, ikinci olarak ise anlaꢀmazlığın mahiyeti bakımından baꢀvuranın, 6. Madde   kapsamındaki haklarından herhangi bir ꢀekilde mahrum edilmesinin haklı bir gerekçeye   dayandığını ortaya koyamadığını kaydeder. Bu koꢀullarda, AĐHM, 6/1 maddenin mevcut   davada uygulanabilir olduğu kanısındadır. Bu nedenle Hükümet’in ön itirazını reddeder. (bkz.   Miran – Türkiye, 43980/04 ve Topal – Türkiye, 3055/04).   Bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esaslar   1. Gizli bilgiye eriꢀilememesi ve Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin   bildirilmemesi   Baꢀvuranın Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin bildirilmemesine iliꢀkin   ꢀikayetiyle ilgili olarak Hükümet, baꢀvuranın, Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesini de   içeren dava dosyasını inceleme olanağının her zaman bulunduğunu savunmuꢀtur. Ayrıca   Cumhuriyet Baꢀsavcısının görüꢀünün idari yargılamalarda mahkeme kararları üzerinde etkisi   olmadığını savunmuꢀtur. Hükümet gizli bilgiye eriꢀilememesiyle ilgili ꢀikayetin esaslarına   iliꢀkin hiçbir görüꢀ sunmamıꢀtır.   AĐHM, daha önce benzer ꢀikayetleri incelediğinive AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal   edildiğisonucuna vardığını kaydeder (bkz. Güner Çorum – Türkiye, 59739/00; Aksoy (Eroğlu)   – Türkiye, 59741/00; Meral – Türkiye, 33446/02; Miran ve Topal). AĐHM mevcut davada   içtihadıdıꢀında kalan bir karar vermesini gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.   Buna göre, baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne verilen gizli belgelere   eriꢀememesi ve Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin baꢀvurana bildirilmemesi   AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   2. Özel hayatın korunması hakkı   AĐHS’nin 8. Maddesi kapsamındaki ꢀikayetlere iliꢀkin olarak AĐHM, mevcut davada   ortaya konulan temel hukuki sorunun, baꢀvuranın okuldan ihraç edilmesi kararının iptali   talebinin AĐHS’nin 6. Maddesi çerçevesinde adil yargılama yoluyla reddedilip edilmediğine   iliꢀkin olduğu kanısındadır. AĐHM, bu soruya (yukarıda) olumsuz yanıt verilmiꢀ olduğunu   göz önünde bulundurarak, bu ꢀikayete iliꢀkin ayrı bir karar verilmesinin gerekli olmadığı   düꢀüncesindedir (bkz. Güner Çorum ve Topal).   II. AĐHS’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER MADDELERĐ   Baꢀvuran, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi askeri hakimlerden oluꢀtuğundan ve ilk ve tek   derece mahkemesi olarak hareket ettiğinden ve bu da baꢀvuranın etkili baꢀvuru hakkına   müdahale teꢀkil ettiğinden, AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddeleri kapsamında, bağımsız ve tarafsız   bir mahkeme tarafından adil bir biçimde yargılanmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca 6/1   madde çerçevesinde, mahkeme kararlarında Cumhuriyet Baꢀsavcısına atıfta bulunulmadığı   için adil yargılamadan yoksun bırakıldığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran askeri okuldan iliꢀiğinin   kesilmesiyle, AĐHS’nin 7. maddesinin ihlal edilerek kanunsuz olarak cezalandırıldığını ileri   sürmüꢀtür. Son olarak, AĐHS’nin 14. Maddesi çerçevesinde babasının bir sendikayla olan   iliꢀkisi nedeniyle askeri okulla iliꢀiğinin kesildiğini öne sürmüꢀtür.   Baꢀvuranın, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmayıꢀı ile bu   mahkemenin kararlarının temyiz edilemeyiꢀine iliꢀkin ꢀikayetleriyle ilgili olarak AĐHM,   öncelikle bu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 6/1 maddesi bakımından incelenmesi gerektiği   kanısındadır. AĐHM ayrıca bu ꢀikayetlerin daha önce görülen benzer davalarda kabuledilemez   olarak ilan edildiğini kaydeder (bkz. Yavuz ve Diğerleri, 29870; Delcourt – Belçika; Piroğlu   ve Karakaya – Türkiye, 36370/02 ve 37581/02; Karakaya – Türkiye, 5173/05). Buna göre,   AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle uyumlu olarak baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayaktan   yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği anlaꢀılmıꢀtır.   Mahkeme kararlarında cumhuriyet baꢀsavcısının ismine atıfta bulunmadığı için açık   duruꢀma yapılmadığı yönünde 6/1 madde kapsamındaki ꢀikayetlere iliꢀkin olarak, AĐHM,   özellikle Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin kendisine bağlı tek Cumhuriyet Baꢀsavcısı   bulundurduğu ve bu savcının kimliğinin kolaylıkla tespit edilebileceği düꢀünüldüğünde, bu   durumun 6/1 madde kapsamında sorun doğurmadığını kaydeder. Buradan hareketle   baꢀvurunun bu kısmı AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle uyumlu olarak açıkça dayaktan yoksun   olduğu gerekçesiyle reddedilmelidir.   AĐHS’nin 7. maddesine iliꢀkin ꢀikayetle ilgili olarak ise, AĐHM, bu hüküm çerçevesinde   baꢀvuranın ceza gerektiren bir suçtan mahkum edilmediğini kaydeder. Dolayısıyla   baꢀvurunun bu kısmı ratione materiae uyuꢀmadığı için AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle   uyumlu olarak reddedilmelidir.   AĐHM, AĐHS’nin 14. maddesine iliꢀkin ꢀikayetle ilgili olarak, baꢀvuranın askeri okulla   iliꢀiğinin kesilmesinin ayrımcı temellere dayandığına iꢀaret eden bir delil sunmadığını   gözlemler. Bu sebeple baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle uyumlu   olarak açıkça dayaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği anlaꢀılmaktadır.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   A. Tazminat   Baꢀvuran, ileride subay olarak sahip olacağı maaꢀ ve emeklilik hakları için 200.000 Euro   (EUR) ile askeri okulla iliꢀiğinin kesilmesinin ardından eğitim masraflarına karꢀılık olarak   babasından ödemesi istenen 4.000 EUR olmak üzere toplam 204.000 EUR maddi tazminat   talep etmiꢀtir. Ayrıca 10.000 EUR manevi tazminat talep etmiꢀtir. Hükümet bu taleplere itiraz   etmiꢀtir.   AĐHM, mevcut davada, adil tatmin karꢀılığı bir tazminatın, yalnızca, baꢀvuranın AĐHS’nin   6. Maddesi kapsamındaki güvenceden fayda sağlayamamasına dayandırılabileceği   kanısındadır. AĐHM, durumun farklı olması halinde davanın sonucuna iliꢀkin tahmin   yürütemez ve dolayısıyla baꢀvuranın maddi tazminat talebini reddeder. Öte yandan AĐHM   baꢀvuranın manevi zarara uğramıꢀ olduğu ve mevcut kararda AĐHS’nin ihlal edildiğinin tespit   edilmesinin bunun için yeterli bir telafi yolu olmadığı kanısındadır. 41. maddeyle uyumlu   olarak, hakkaniyete uygun surette baꢀvurana 6.500 EUR ödenmesine karar verir (bkz. Güner   Çorum; Aksoy (Eroğlu); Miran; Topal).   B. Yargılama giderleri   Baꢀvuran ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde meydana gelen mahkeme   masrafları için 37.980 EUR talep etmiꢀtir. Ankara Barosu’nun ücret çizelgesi ve temsilcisiyle   anlaꢀtığı avukatlık masrafları için, AĐHM’den talep edilen toplam tazminatın % 15’i olmak   üzere 32.100 EUR, Adalet Bakanlığı’nın uluslararası davalarda tavsiye ettiği ücret tarifesine   dayanarak 1.300 EUR ve temsilcisinin mevcut dava için harcadığı 45 saatlik mesai için 4.500   EUR (saati 100 EUR) talep etmiꢀtir. Ayrıca posta masrafları ve ulusal mahkeme harcı için 80   EUR talep etmiꢀtir. Baꢀvuran avukatlık masrafı anlaꢀması, temsilcisinin hazırladığı bir mesai   cetveli ve yaptığı harcamaları gösteren çeꢀitli faturalar sunmuꢀtur.   Hükümet taleplere itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı   ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, sahip olduğu   bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, baꢀvurana, tüm baꢀlıklar altında yapılan   masraflar için 2.000 EUR tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına   üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.   AĐHM, BU GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. AĐHS’nin 6/1 ve 8. maddeleri kapsamında, baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne   sunulan gizli belgelere eriꢀememesine, Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin   baꢀvurana iletilmemesine ve baꢀvuranın özel hayatın korunması hakkına iliꢀkin ꢀikayetleri   kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;   2. Baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunulan gizli belgelere eriꢀememesi ve   cumhuriyet baꢀsavcısının tebliğnamesinin baꢀvurana iletilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1   maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 8. maddesi kapsamındaki ꢀikayetin ayrı olarak incelenmesinin gerekli   olmadığına;   4. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan döviz   kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere,   (i) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber 6.500 EUR (altı bin beꢀ yüz Euro)   manevi tazminat;   (ii) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber yargılama giderleri için 2.000 EUR (iki   bin Euro) manevi tazminat;   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı   oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. fıkraları uyarınca 29 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Françoise Elens-Passos   Zabıt Katibi   Françoise Tulkens   Baꢀkan   5