44000/98

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   KUZU VE DİĞERLERİ- TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:44000/98)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Ocak 2006   İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (44000/98) başvuru no’lu davanın nedeni bu   ülke vatandaşı olan Hasan Kuzu, Orhan Kuzu, Mehmet Türkmen, Lütfi İhsan Pan, Mustafa   Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami Kuş,   Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır,   Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Nuraniye Bilici, Meryem Bilici, Meryem Dursun,   Ayhan Yıldız, Raziye Melcik’in ve Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahiplerinin   (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na 1 Temmuz 1998 tarihinde Avrupa İnsan   Hakları Sözleşmesinin eski 25. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.   Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Mersin Barosu   avukatlarından Özgül Sözer tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOŞULLARI   tarihinde, T.C. Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) başvuranlara ait olan ve   Mersin’de bulunan taşınmazı kamulaştırmıştır.   İdare tarafından belirlenen kamulaştırma bedelleri, mülkün devredildiği tarihte   başvuranlara ödenmiştir. Ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğunca başvuranlar Mersin   Asliye Hukuk Mahkemesi’ne kamulaştırma bedellerinin artırılması talebiyle başvuruda   bulunmuşlardır.   Mersin Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranları haklı bularak İdare tarafından   başvuranlara, mülkün devir tarihinden itibaren işlemek üzere yıllık %30 gecikme faiziyle   birlikte ek kamulaştırma bedellerinin ödenmesine karar vermiştir. Kararlar Yargıtay   tarafından onanmış ve kesinleşmiştir.   Karayolları Genel Müdürlüğü, nihai kararlardan yaklaşık dört sene sonra ek   kamulaştırma bedellerini başvuranlara ödemiştir.   Ayrıntılı bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır:   BAŞVURANLARIN   EK   KAMULAŞTIR   MA   GECİKME   FAİZİ   HESAP   YARGITAY   KARAR   TARİHİ   ÖDEME   TARİHİ   ÖDEME   MİKTARI   ADI   BEDELİ   (eski Türk Lirası)   BAŞLANGIÇ   TARİHİ   Hasan Kuzu   Orhan Kuzu   Mehmet Türkmen   Nuraniye Bilici   Lütfi İhsan Pan   Fatma Akgül   Ali Yatır   258.069.270   584.721.000   113.283.000   346.790.000   642.592.000   22.06.1993   20.04.1993   07.07.1993   29.06.1993   20.04.1993   01.03.1994   28.04.1994   28.04.1994   30.05.1994   27.10.1994   19.01.1998   19.01.1998   19.01.1998   19.01.1998   19.01.1998   670.106.000   1478.861.000   279.804.000   832.492.000   1.605.315.000   Ayhan Yıldız   Ayşe yatır   Ayser Köse   Döndü Aykara   Duran Kılıç   Duran Yatır   Emine Kuzu   1.404.000.000 05.08.1993   14.09.1995   19.01.1998   3.436.046.000   Fatma Dözel   Gülhan Yatır Bilici   Gümüş Sağır   Hasibe Kuzu   Hatice Dursun   Hatice Yatır   Kasım Necati Yatır   Mehmet Yatır   Meryem Bilici   Meryem Dursun   Mustafa Yatır   Razşye Melcik   Sami Kuş   Fatma Akgül 2 Mayıs 1999 tarihinde, Hatice Yatır ise 6 Nisan 2004 tarihinde   ölmüştür. Başvuranın mirasçılarının davayı devam ettirme yönündeki isteklerini Özgül Sözer   Mayıs 2005 tarihinde AİHM’ye iletmiştir.   HUKUK AÇISINDAN   I. 1 NO’LU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   HAKKINDA   Başvuranlar, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranına göre yetersiz olan gecikme faiziyle   beraber, ek kamulaştırma bedelinin ödenmesinde geç kalınması nedeniyle değer   kaybettiğinden şikayetçi olmakta ve bu itibarla 1 No’lu Ek Protokolü’nün 1. maddesine atıfta   bulunmaktadırlar.   A. Kabuledilebilirlik   AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adıgeçen karar)   ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun esastan incelenmesi   gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile   karşılaşılmadığını tespit etmiştir. Hükümet, başvuran Ayşe Yatır’ın arazisini 4 Temmuz 1970   tarihinde sattığını ve bu nedenle başvuran sıfatı taşıyamacağını görüşlerinde belirtmiştir.   Bununla birlikte bu argüman, dosyada yer alan herhangi bir belge ile desteklenmediği sürece   bir sonuca götürmemektedir.   B. Esas Hakkında   AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da   incelemiş ve I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz.,   Akkuş, adıgeçen karar, s. 1310, §§ 30-31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).   AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak   hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre   kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın   ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara   daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme,   AİHM’yi, başvuranın genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması   arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke   katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.   Sonuç olarak AİHM, I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar   vermiştir.   III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Maddi ve Manevi Tazminat   Başvuranlar toplam 93.736 Amerikan Doları, yaklaşık 80.030 Euro değerinde maddi   zarara uğradıklarını iddia etmektedirler.   Hükümet, bu taleplerin aşırı olduğunu belirtmektedir. Başvuranlara her hangi bir   tazminat ödenmesine karar verilmesi düşünülüyorsa, AİHM’den bu kararın başvuranların   haksız bir şekilde zenginleşmesine neden olmaması gerektiği konusunu gözetmesini   istemektedir.   Akkuş kararında uygulanan hesaplama yöntemi izlenerek (adıgeçen, s. 1311, §§ 35-36   ve 39) ve ilgili ekonomik veriler ışığında maddi tazminat olarak:   - - - - - - Hasan Kuzu’ya 5.807 Euro;   Orhan Kuzu’ya 17.577 Euro;   Mehmet Türkmen’e 4.336 Euro;   Nuraniye Bilici’ye 13.591 Euro;   Lütfi İhsan Pan’a 18.255 Euro; ve   Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet   Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır,   Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır, Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem   Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız ve Raziye Melcik’e ve Fatma Akgül ile   Hatice Yatır’ın hak sahipleri’ne toplu olarak 20.463 Euro ödenmesine karar   vermiştir.   Manevi tazminat hususunda ise AİHM, mevcut dava koşullarında, bir ihlalin varlığının   tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna kanaat getirmiştir.   B. Masraf ve Harcamalar   AİHM, başvuranlardan Hasan Kuzu, Orhan Kuzu, Mehmet Türkmen, Lütfi İhsan Pan   ve Nuraniye Bilici’nin ne başvuru formunda ne de daha sonraki yargılamada masraf ve   harcamalar adı altında herhangi bir talepte bulunmadıklarını not etmektedir. Diğer başvuranlar   ise, AİHM nezdindeki masraf ve harcamaların karşılanmasını yalnızca başvuru formunda   talep etmişlerdir.   AİHM, AİHS’nin 41. maddesi açısından, ancak gerçekten yapılan ve makul bir   miktardaki masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatır (Nikolova-Bulgaristan[GC],   no 31195/96, § 79, CEDH 1999-II, ve Jecius-Litvanya, no: 34578/97, § 112, CEDH 2000-IX).   Başvuranların istekleri belgelerle desteklenmediyse de AİHM başvuranların Strazburg’da ve   ulusal mercilerde temsil edilmek üzere bir takım masraflar yapmış olabileceklerini   düşünmektedir. İç Tüzüğü’nün 60 § 3 maddesi uyarınca, ilgili başvuranlara toplu olarak   Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami   Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır,   Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız   ve Raziye Melcik ile Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahiplerine, masraflarla birlikte   1.000 Euro ödenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. Manevi tazminatla ilgili olarak, mevcut kararının kendisinin adil tazmin için başlı   başına yeterli olduğuna;   4. a) AİHS’nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay   içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet   tarafından başvuranlara:   i. Hasan Kuzu’ya 5.807 Euro (beş bin sekiz yüz yedi), Orhan Kuzu’ya 17.577   Euro (on yedi bin beş yüz yetmiş yedi), Mehmet Türkmen’e 4.336 Euro (dört bin üç yüz otuz   altı), Nuraniye Bilici’ye 13.591 Euro (on üç bin beş yüz doksan bir), Lütfi İhsan Pan’a 18.255   Euro (on sekiz bin iki yüz elli beş) maddi tazminat ödenmesine;   ii. Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır,   Mehmet Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır,   Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır, Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem Bilici,   Meryem Dursun, Ayhan Yıldız ve Raziye Melcik ile Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak   sahiplerine, maddi tazminat için 20.463 Euro (yirmi bin dört yüz altmış üç), masraf ve   harcamalar içinse1.000 Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3   maddesine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   5