44713/98

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   DERĐLGEN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 44713/98)   KARAR   STRAZBURG   Eylül 2005   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle   iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   _____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel   Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak   belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi   ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Derilgen ve Diğerleri – Türkiye davasında,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),   Baꢀkan J.-P. COSTA,   Yargıçlar A.B. BAKA,   R. TÜRMEN,   K. JUNGWIERT,   M. UGREKHELIDZE,   D. JOČIENE,   D. POPOVIC ve   Bölüm Sekreteri S. DOLLÉ’nin katılımı ile kapalı oturumda 30 Ağustos 2005 tarihinde   toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:   USUL   1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) eski 25.   maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, dokuz Türk vatandaꢀı olan, Mehmet   Derilgen, Yusuf Uꢀaklı, Hüseyin Uꢀaklı, Ayꢀe Çelimli, Gülꢀen Iꢀık, Yılmaz Çelimli, Kamil   Çelimli, Metin Çelimli ve ꢁenay Taꢀgın (“baꢀvuranlar”) tarafından, 24 Eylül 1998 tarihinde,   Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) yapılan baꢀvurudan (no. 44713/98)   kaynaklanmaktadır.   2. Baꢀvuranların temsilcisi, 2 Mart 2004 tarihli bir mektupla, Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne, baꢀvuran ꢁenay Taꢀgın’ın 3 Mayıs 1999 tarihinde ölmüꢀ olduğunu ve   varisleri Ünal Taꢀgın, Münevver Taꢀgın (Bulut), Neslihan Taꢀgın ve ꢁükrü Taꢀgın’ın (aynı   zamanda “baꢀvuranlar”) onun baꢀvurusunu sürdürmek istediklerini bildirmiꢀtir.   3. Baꢀvuranlar, Aydın Barosu’na bağlı avukat N. Menderes tarafından temsil   edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM huzurundaki iꢀlemler için bir Ajan tayin   etmemiꢀtir.   4. 16 Ekim 2001 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, baꢀvuruyu bildirmeye   karar vermiꢀtir. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, 19 Ekim 2004 tarihli bir mektupla,   taraflara, AĐHS’nin 29 §§ 1 ve 3. maddesi uyarınca, baꢀvurunun hem esaslarına hem de   kabuledilebilirliğine iliꢀkin karar vereceğini bildirmiꢀtir.   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   5. 1996 yılında, inter alia, otoyol inꢀaatından sorumlu bir Devlet kuruluꢀu olan Devlet   Karayolları Genel Müdürlüğü, otoyol inꢀa etmek için Aydın’daki baꢀvuranlara ait olan bir   arsayı kamulaꢀtırmıꢀtır. Bir uzmanlar kurulu baꢀvuranlara ait arsanın değerini takdir etmiꢀ ve   böylece tespit edilen miktar kamulaꢀtırma gerçekleꢀtiğinde ödenmiꢀtir.   6. Baꢀvuranların artan kamulaꢀtırma tazminatı talebine müteakiben, 12 Eylül 1996   tarihinde, Aydın Asliye Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranlara 4.911.300.000 Türk Lirası (TL)   (yaklaꢀık 44.092 Euro (Euro)) ek kamulaꢀtırma tazminatı artı 17 Ocak 1996 tarihinden   itibaren geçerli olan mahkeme kararının alındığı tarihte uygulanan kanuni oranda faizin   ödenmesine karar vermiꢀtir.   7. 20 ꢁubat 1997 tarihinde, 12 Eylül 1996 tarihli hüküm kesinleꢀmiꢀtir.   8. 7 Mayıs 1998 tarihinde, yönetim, baꢀvuranlara 8.532.488.000 TL (yaklaꢀık 30.616   Euro) ödemiꢀtir.   II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA   9. Đlgili iç hukuk ve uygulama 23 Eylül 1998 tarihli Aka – Türkiye kararında (Reports   of Judgments and Decisions 1998-VI, §§ 17-25) ortaya konmaktadır.   HUKUK   1. 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   10. Baꢀvuranlar, arsalarının kamulaꢀtırılmasına müteakiben aldıkları ek kamulaꢀtırma   tazminatına iliꢀkin olarak kendilerine yetersiz faiz ödenmiꢀ olduğundan ve yetkililerin   kendilerine ilgili miktarları ödemeyi geciktirmiꢀ olmasından ꢀikayetçi olmuꢀlardır.   Baꢀvuranlar, 1 no. ’lu Protokol’ün 1. maddesine istinat etmiꢀlerdir, sözkonusu madde   ꢀöyledir:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.   Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun   genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.   Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek   veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli   gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”   A. Kabuledilebilirlik   11. Hükümet, baꢀvuranların, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 35 § 1. maddesinin   gerektirdiği gibi, iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür, zira Borçlar   Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca mevcut olan haktan uygun ꢀekilde yararlanmamıꢀlardır.   Bu hüküm uyarınca, kayıpların gecikme faizi miktarını aꢀmıꢀ olduğunu göstermiꢀ olsalardı,   ek kamulaꢀtırma tazminatı ödemesindeki gecikmeler sonucu maruz kalındığı iddia edilen   kayıplar için tazminat hakları olabilirdi.   12. AĐHM, Aka davasında (yukarıda anılan, §§ 34-37) benzer bir ön itirazı reddettiğini   gözlemler. ꢁimdiki davada bundan farklı bir karar vermek için bir neden görmemektedir ve   dolayısıyla Hükümet’in itirazını reddeder.   13. Đçtihadında yer alan ilkelerin (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, yukarıda belirtilen   Aka kararı) ve elindeki bütün delillerin ıꢀığında, baꢀvurunun, esaslara iliꢀkin inceleme   gerektirdiği ve baꢀvuruyu kabuledilmez saymak için hiçbir gerekçe olmadığı kararını verir.   B. Esaslar   14. AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan bazı davalarda, 1   No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Akkuꢀ – Türkiye, 9   Temmuz 1997 tarihli karar, Reports 1997-IV, s. 1317, § 31, ve, yukarıda anılan, Aka, s. 2682,   §§ 50-51).   15. Hükümet tarafından sunulan olayları ve iddiaları incelemesi üzerine, AĐHM,   önceki davalardaki kararlarından sapmasını sağlayacak hiçbir ꢀey olmadığını   değerlendirmiꢀtir. AĐHM, yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek   kamulaꢀtırma tazminatının ödemesindeki gecikmenin, kamulaꢀtırma makamına isnat   olunabileceğine ve mal sahibinin kamulaꢀtırılmıꢀ arsanın kaybına ek olarak kayba maruz   kalmasına sebep olduğuna karar verir. Bu gecikmenin ve iꢀlemlerin süresinin bütün olarak   sonucunda, AĐHM, baꢀvuranların, kamu yararı gerekleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına   saygı gösterilmesini isteme hakkının korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil   dengeyi bozan, kiꢀisel ve haddinden fazla sıkıntı yaꢀamak zorunda kalmıꢀ olduklarına karar   vermiꢀtir.   16. Sonuç olarak, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   17. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği   takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Maddi ve manevi tazminat   18. Baꢀvuranlar, maddi zarar karꢀılığında genel toplamda 31.685.716.000 TL (16.843   Euro) tazminat talep etmiꢀlerdir. Ayrıca, 10.000.000.000 TL (yaklaꢀık 5.315 Euro) manevi   zarar tazminatı talep etmiꢀlerdir   19. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.   20. AĐHM, Akkuꢀ kararında (yukarıda anılan, ss. 2683-84, §§ 55-56) olduğu gibi aynı   hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz önünde tutarak, baꢀvuranlara,   talep edilen maddi tazminat miktarının tam olarak ödenmesine karar vermiꢀtir.   21. AĐHM, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karꢀı, ihlal tespitinin   baꢀlı baꢀına yeterli bir tazmin oluꢀturduğunu değerlendirir.   B. Mahkeme masrafları   22. Baꢀvuranlar, AĐHM huzurundaki iꢀlemlere iliꢀkin herhangi bir mahkeme   masrafının ödenmesini talep etmemiꢀlerdir.   C. Gecikme faizi   23. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun   olduğuna karar verir.   BU SEBEPLERLE AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, baꢀvuranlara, ortaklaꢀa, maddi tazminata iliꢀkin olarak 16.843 Euro   (on altı bin sekiz yüz kırk üç Euro), artı tabi olabilecek her türlü vergiyi, ödeme   günündeki kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na dönüꢀtürerek, ödemesine;   b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   yukarıdaki miktara Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan   eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi   uyarınca 20 Eylül 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   S. DOLLÉ   Sekreter   J.-P. COSTA   Baꢀkan   5