4574/06

CONSEIL   A V R U PA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ADNAN ÖZDEMĐR -TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:4574/06)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Mayıs 2010   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ________________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel   Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak   belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve   Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (4574/06) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı   A d n a n Ö z d e m i r ’ i n ( b a ꢀvu r a n) Av r u p a Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 05 Ocak 2006 tarihinde   Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme ’ ni n ( Avr up a Đnsan   Hakları Sözleꢀme s i - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Van Barosu avukatlarından A. Bayar tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuran, 1983 doğumludur ve Van’da ikamet etmektedir.   Haziran 2005 tarihinde, baꢀvuran, askerlik hizmeti sırasında yakalandığı Hepatit B   hastalığı nedeniyle Ankara Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nde tazminat davası açmıꢀtır.   Baꢀvuran, 150.000 TL (sözkonusu dönemde yaklaꢀık 93.015 Euro) maddi ve manevi tazminat   talebinde bulunmuꢀtur. Ayrıca baꢀvuran, mahkeme harcını ödeyecek ekonomik durumu   olmadığı gerekçesi ile adli yardım talebinde bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, muhtarlık tarafından   düzenlenen fakirlik belgesini belge olarak sunmuꢀtur.   A s k e r i Y ü k s e k Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın avukatını, yargılama masrafı olarak 2.042 TL   (olayların meydana geldiği dönemde yaklaꢀık 1.265 Euro) olan pul harcının ödenmesi   gerektiği hususunda bilgilendirmiꢀtir.   Temmuz 2005 tarihinde, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, Hukuk Muhakemeleri Usulü   Kanunu’nun 465. maddesinde belirtilen koꢀulları karꢀılamadığı gerekçesi ile baꢀvuranın adli   y a r d ı m t a l e b i n i r e d d e t m i ꢀtir. Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, mahkeme harcının otuz gün   içerisinde yatırılmaması durumunda davanın açılmamıꢀ sayılacağını belirtmiꢀtir. Karar   gerekçelendirilmemiꢀtir.   Temmuz 2005 tarihinde, baꢀvuranın avukatına ödeme emri gönderilmiꢀtir. Askeri Yüksek   Đdare Mahkemesi, otuz gün içerisinde baꢀvuran tarafından harcın yatırılmaması durumunda   davanın açılmamıꢀ sayılacağını hatırlatmıꢀtır.   Baꢀvuran, sözkonusu miktarı ödeyememiꢀtir.   Eylül 2005 tarihinde, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, mahkeme harcının ödenmesi   talebini yinelemiꢀtir.   Kasım 2005 tarihinde, mahkeme harcı ödenmediğinden Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi,   davanın açılmamıꢀ sayılmasına hükmetmiꢀtir.   HUKUK   Baꢀvuran, mahkeme harcı ve adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle Askeri Yüksek   Đdare Mahkemesi’nde sorumluluk davası açma imkanından yoksun bırakılmasından   ꢀikayetçidir. Bu konuda baꢀvuran, AĐHS’nin 3. , 6. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği   kanaatindedir.   Hükümet, mahkemeye eriꢀim hakkının mutlak olmadığını ve zımnen kabul edilmiꢀ bazı   sınırlamalara tabi olabileceğini zira eriꢀim hakkının doğası gereği, devlet tarafından bir   düzenleme gerektirdiğini hatırlatmaktadır. AĐHS’nin 6/1 maddesi davacıların “medeni hak ve   yü k ü m l ü l ü k l e r i ne ” i l i ꢀkin kararlar hakkında mahkemeye eriꢀim hakkını etkin bir biçimde   güvence altına almakta ise de bu hususta kullanılacak araçların seçimini devlete   bırakmaktadır. Mahkemeye eriꢀim hakkına getirilen kısıtlama, meꢀru bir amaç taꢀıdığı ve   kullanılan araçla amaç arasında makul bir orantılılık iliꢀkisi mevcut olduğu sürece AĐHS’nin   6/1 maddesine uygun düꢀer. Sözkonusu sınırlama mali nitelikte olabilir. Adaletin tecellisi   bir kiꢀinin mahkemeye eriꢀim hakkına maddi kısıtlamalar getirilmesini haklı kılabilir.   Mahkemelere yapılan taleplere iliꢀkin masrafların ödenmesi gerekliliği, AĐHS’nin 6/1   ma d d e s i a nl a mı nd a ma hk e me ye e r i ꢀim hakkının sınırlaması olarak kabul edilemez.   Hükümet, mahkeme harcı miktarının ve baꢀvurana adli yardım talebinin reddedilmesinin iç   hukuka uygun olduğunu savunmaktadır. Hakimler baꢀvurana adli yardım yapılmasına gerek   olmadığına kanaat getirmiꢀlerdir. Zira baꢀvuran, Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun   465. maddesi uyarınca talebinin yerindeliğini gösteren bir kanıt sunmamıꢀtır. Hükümet,   baꢀvuranın bir avukat tarafından temsil edildiğini, dava sırasında bir kiꢀiyi ücretsiz olarak   temsil eden bir avukatın baroyu bilgilendirmesi gerektiğini ancak mevcut davada böyle bir   durumun sözkonusu olmadığını kaydetmektedir. Hükümet, baꢀvuranın, avukat tutmak için   y e t e r l i g e l i r i o l d u ğu dolayısıyla mahkeme harcını da ödeyebileceği sonucuna ulaꢀmı ꢀtır.   Hükümet’e göre, adli yardım talebinin reddi, özüne halel getirecek ꢀekilde ve düzeyde   baꢀvuranın mahkemeye eriꢀim hakkını sınırlandırmamıꢀtır.   Baꢀvuran, Hükümet’in argümanlarına itiraz etmekte ve iddialarını yinelemektedir.   A ĐHM, baꢀvuranın ꢀikayetini AĐHS’nin 6/1 maddesi açısından inceleyecektir (bkz, bu   bağlamda, Sabri Aslan ve diğerleri- Türkiye, baꢀvuru no: 37952/04, 15 Aralık 2009, Serin-   Türkiye, baꢀvuru no: 18404/04, 18 Aralık 2008 ve Ciğerhun Öner-Türkiye, baꢀvuru no:   33612/03, 20 Mayıs 2008).   Kabuledilebilirlik ile ilgili olarak, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde   baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan   bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru   kabuledilebilir niteliktedir.   Esas ile ilgili olarak, konuya iliꢀkin genel ilkeleri açısından AĐHM, yerleꢀik içtihadına atıfta   bulunmaktadır (sözü edilen Bakan).   Mevcut davada, AĐHM, mahkeme harcının ödenmemesinin, Askeri Yüksek Đdare   Mahkemesi’nin davanın açılmamıꢀ saymasına yol açtığını gözlemlemektedir. Đstenilen   ma hke me h a r cı mi kt a r ı 2 . 042 T ür k Li r a s ı i d i ( o l a yl a r ı n me yd a n a ge ld i ği dönemde yaklaꢀık   1.265 Euro). AĐHS’nin amacının teorik ya da hayali hakları değil gerçek ve etkili hakları   korumak olduğunu (Artico-Đtalya, 13 Mayıs 1980) göz önüne alan AĐHM, ilgili ekonomik   veriler açısından, sözkonusu miktarın baꢀvurana aꢀırı yük yüklediği kanaatindedir. Nitekim   mu ht a r tar a fı nda n ba ꢀvuranın adına düzenlenen fakirlik belgesi baꢀvuranın maddi durumunu   belirlemek için yeterli olmuꢀtur. Ayrıca, baꢀvuranın bir avukat tarafından temsil edilmesi,   baꢀvuranın yargılama masraflarının tamamını karꢀılayacak imkanlara sahip olduğunun   göstergesi değildir. Baꢀka b ir d e yi ꢀle   , Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin   değerlendirmesinde fakirlik belgesini göz önüne alması gerekirdi; oysa mevcut davada böyle   bir durumun sözkonusu olmadığını tespit etmek gerekmektedir. Ayrıca Askeri Yüksek Đdare   Mahkemesi’nin kararı hiçbir ꢀekilde gerekçelendirilmemiꢀ olduğundan, baꢀvurannın durumu   etkili ve somut bir incelenmemiꢀtir. (bkz, aynı bağlamda, sözü edilen Serin, ve sözü edilen   Ciğerhun Öner).   Ayrıca AĐHM, ilk derece mahkemesi tarafından yargılamanın ilk safhasında adli yardım   talebinin reddedilmesinin, baꢀvuranı, davasının bir mahkeme önünde görülme imkanından   tamamen yoksun bıraktığını tespit etmektedir.   Dolayısıyla sözkonusu unsurlar göz önüne alındığında AĐHM, Adnan Özdemir’in, Ankara   Yüksek Đdare Mahkemesi’ne somut ve etkili eriꢀim hakkından faydalanamadığı kanaatindedir.   Dolayısıyla AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   A ĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması ile ilgili olarak, baꢀvuran, 100.000 TL (yaklaꢀık   45.500 Euro) maddi tazminat talep etmektedir. Ayrıca baꢀvuran, 150.000 TL (yaklaꢀık 68.250   Euro) manevi tazminat istemektedir. Baꢀvuran, yargılama masraf ve giderlerinin de   ödenmesini talep etmekte ancak rakam belirtmemekte ve belge sunmamaktadır.   Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.   Maddi tazminat ile ilgili olarak AĐHM, ilke olarak, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile güvence altına   alınan mahkemeye eriꢀim hakkına yönelik bir ihlalin telafisi için en uygun yolun baꢀvuran   isteği üzerine ve uygun zamanda baꢀvuranın davasının görülmesi olacağını hatırlatmaktadır   (bkz, aynı anlamda, sözü edilen Mehmet Suna Yiğit).   Manevi tazminat ile ilgili olarak, AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvurana 3.000 Euro   ödenmesine hükmetmektedir.   Belirtilen bir miktarın olmaması ve belgelendirilmemesi nedeniyle AĐHM, yargılama masraf   ve giderlerine iliꢀkin talebi reddetmektedir.   A ĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesinin uygun olaca ğına hükmetmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet   tarafından baꢀvurana her türlü vergiden muaf tutularak 3.000 Euro manevi tazminat   ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 20 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5