47354/99

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   KAHRAMAN KORKMAZ VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Başvuru no:47354/99 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ocak 2007   Đşbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı   şekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılan başvurunun nedeni (başvuru no: 47354/99) bu ülkenin   yirmi beş vatandaşı Kahraman Korkmaz, Müslüm Kütük, Mustafa Özdemir, Mehmet   Özdemir, Seyit Ahmet Özdemir, Ali Korkmaz, Mustafa Korkmaz, Namık Kemal Korkmaz,   Müslüm Arar, Mehmet Arar, Zeynep Özdemir, Pempe Oğuz, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Fatma   Korkmaz, Hanım Korkmaz (Bozkurt), Döne Korkmaz (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine   Kaya, Đslim Aslan, Güler Korkmaz, Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, Đslim Sağlam ve Redife Arar   (Kaçar)’ın (başvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonuna 17 Mayıs 1997 tarihinde   (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel Đnsan Haklarını (AĐHS) güvence altına   alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi (AĐHM) önünde Şanlıurfa barosu avukatlarından Yusuf Karataş tarafından temsil   edilmektedir.   OLAYLAR   Đdare 1990 yılında başvuranlara ait Şanlıurfa’da bulunan arsaları istimlak etmiştir.   Đdare tarafından ödenen miktarı yetersiz bulan başvuranlar Birecik Asliye hukuk   mahkemesine giderek her hissenin kamulaştırma bedelinin artırımı talebiyle ayrı davalar   açmıştır.   Mahkeme, Đdarenin her taşınmazın devredilmesi tarihinden itibaren hesaplanacak yıllık % 30   yasal faiz oranıyla birlikte başvuranlara ek kamulaştırma bedeli ödemesine karar vermiştir. Bu   kararlar Yargıtay tarafından onanarak nihai hale gelmiştir.   Bu arada, başvuran Müslüm Kütük 28 Nisan 1996’da vefat etmiştir.   Đdare başvuranlara 10 Haziran ve 21 Ekim 1997 tarihlerinde ek bedelleri ödemiştir.   Ayrıntılar tabloda yer almaktadır:   BAŞVURANLARIN   EK KAMULAŞTIRMA   GECĐKME   FAĐZĐNĐN   HESAPLANMA   TARĐHĐ   YARGITAY   KARARININ   TARĐHĐ   ÖDEME   TARĐHĐ   ÖDENEN MĐKTAR   ADLARI   BEDELĐ   (TL)   (TL)   no’lu hisse   Meteler köyü   Kahraman Korkmaz   Müslüm Kütük   220 380 000   13.03.1996   28.03.1996   23.12.1996   03.03.1997   10.06.1997   21.10.1997   902 309 794   no’lu hisse   Geçittepe köyü   Mustafa Özdemir   Mehmet Özdemir   Seyit Ahmet Özdemir   Zeynep Özdemir   Pempe Oğuz   801 685   106 430   Elif Ateş   Hatice Özkılıç   no’lu hisse   Geçittepe köyü   Ali Korkmaz   Mustafa Korkmaz   Namık Kemal   Korkmaz   Güler Korkmaz   Fatma Korkmaz   Hanım Korkmaz   (Bozkurt)   580 871 909   12.03.1996   03.03.1997   21.10.1997   933 629 060   Döne Korkmaz   (Ölçün)   Kudret Korkmaz   Emine Kaya   Đslim Aslan   no’lu hisse   Geçittepe köyü   Müslüm Arar   Redife Arar (Kaçar)   Mehmet Arar   Elif Arıkan   399 876 640   13.03.1996   23.12.1996   10.06.1997   472 264 335   Ayşe Kurucu   Đslim Sağlam   no’lu hisse   Geçittepe köyü   Müslüm Arar   Redife Arar (Kaçar)   Mehmet Arar   Elif Arıkan   330 206   14.03.1996   11.11.1996   10.06.1997   129 637 600   Eylül 2001 tarihinde 31, 195 ve 156 no’lu arsa hisselerine değin kamulaştırma kararları   kısmi olarak kaldırılmış, ilgili paylar Đdarenin daha önce ödediği miktarların geri ödenmesiyle   eski maliklerine geri verilmiştir.   Ayrıntılar tabloda yer almaktadır:   BAŞVURANLARIN ADLARI   GERĐ VERĐLEN ORAN   GERĐ VERĐLME TARĐHĐ   ÖDEME MĐKTARI   (TL)   no’lu hisse   Meteler köyü   Kahraman Korkmaz   Müslüm Kütük’ün   [mirasçıları]   % 91,53   30.01.2002   08.03.2002   425 798 500   425 798 500   no’lu hisse   Geçittepe köyü   Müslüm Arar   Redife Arar (Kaçar)   Mehmet Arar   Elif Arıkan   914.057   9.985.676   9.985.676   9.985.676   % 10,29   22.01.2002   no’lu hisse   Geçittepe köyü   Ali Korkmaz   415 507 000   135.872.000   135.872.000   135.872.000   452.907.578   135.872.000   135.872.000   135.872.000   135.872.000   135.872.000   Mustafa Korkmaz   Namık Kemal Korkmaz   Güler Korkmaz   Fatma Korkmaz   % 34,13   30.01.2002   Hanım Korkmaz (Bozkurt)   Döne Korkmaz (Ölçün)   Kudret Korkmaz   Emine Kaya   Đslim Aslan   HUKUK AÇISINDAN   I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Ek kamulaştırma bedellerine uygulanan yasal faiz oranının yetersiz olduğunu ve kamulaştırıcı   Đdare tarafından ödemenin geç yapıldığını öne süren başvuranlar Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.   maddesi uyarınca mağdur olduklarını ileri sürmektedir.   A. Ön itiraz   Hükümet, 2002 yılında 31, 156 ve 195 no’lu arsa hisselerinin malikleri olan başvuranlara   kısmen geri verildiğini, buna karşılık idare tarafından 1997 tarihinde ödenen miktarlara hiçbir   faizin uygulanmadığını hatırlatmaktadır. Hükümet bu hisseler bağlamında başvuranların Ek 1   no’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca zarara uğradıklarını ileri süremeyeceklerini   savunmakta, ayrıca başvuranların mülkiyet hakkının Đdarenin taşınmazları geri vermesinden   önceki dönemde ve kullanmaması ölçüsünde etkilenmediğinin altını çizmektedir.   Başvuranlar 13 Mart ve 28 Temmuz 2006 tarihli görüşlerinde kamulaştırma işlemlerinin   kısmi olarak 2002 yılında kaldırıldığını, ek kamulaştırma bedellerinin 1997 yılında ödendiği   karşılığını vermiştir. Başvuranlar böylece Đdarenin taşınmazlarını elinde bulundurduğu beş yıl   boyunca gelir kaybına uğradıklarını ileri sürmekte, bu yönde özellikle arsalarını işletmelerinin   olanaksız oluşuyla temel gelir kaynağından yoksun kaldıklarını ortaya koymaktadır.   AĐHM’ye göre kısmen geri verildiği bilinen sözkonusu hisselere ilişkin sorun ek   kamulaştırma bedellerinin ödenmesindeki olası gecikmenin sonuçlarının giderilip   giderilmediğini ortaya koymaktadır. AĐHM, bir ayrımın bulunduğunu gözlemlemektedir: geri   ödemeye dahil olmayan hisse payları sözkonusu olduğundan (31 no’lu hisse % 8,47 pay, 156   no’lu hisse % 89,71’lik pay ve 195 no’lu hisse % 65,87’lik pay), maruz kalınan olası gelir   kaybının değerlendirilmesinde 138 ve 155 no’lu hisseler de dikkate alınmalıdır. AĐHM,   başvurunun bu bölümünde Aka ve Akkuş kararındaki yerleşik içtihattan ayrı tutulacak hiçbir   neden görememektedir.   Geri verilen hisselere gelince, başvuranların bazı gelir kaybına uğradıkları farz edilse bile   AĐHM bu durumun taşınmazlarının geri verilmesiyle değil, kendilerine ödenen makul   miktarlarla giderilmiş sayılacağına itibar etmektedir. Esasında, Đdare, bu kişilerden 1997   yılında bu miktarların gecikme faizi hesaplanmadan ödenmesini isteyerek, başvuranların   enflasyon oranından yararlanmalarını sağlamış ve bu şekilde tarafların çıkarları arasında   dengeyi yeniden sağlamıştır   Kısmen geri verilen 31, 156 ve 195 no’lu arsa hisseleri dikkate alındığında ek kamulaştırma   bedellerinin geç ödenmesi ile ilgili başvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun bulunması ve   AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri gereğince reddedilmesi gerekir.   Başvuranların sözkonusu parsellerin işletilmesinin imkânsız olduğu yönündeki şikayeti ile   ilgili AĐHM, bunun ilk kez 13 Mart 2006 tarihli yazılı görüşlerde dile getirildiği saptamasını   yapmaktadır. Zira öne sürülen zarar başvurudan altı ay önce geri verilme tarihi olan 2002   yılında talep edilebilirdi. Başvuranların bu yeni şikayeti hakkında hiçbir başvuruda   bulunmadığı varsayılsa dahi bu şikayet her halükarda geç yapılmıştır.   Dayanaktan yoksun olan başvurunun bu bölümü AĐHS’nin 35 §§ 1. ve 4. maddeleri uyarınca   reddedilmektedir.   B. Esas hakkında   Hükümet 13 Ekim 2005 tarihli tamamlayıcı görüşlerinde AĐHM’den mevcut başvurunun   Akkuş kararı ışığında değerlendirilmesi talebinde bulunmaktadır.   AĐHM, dava olaylarının hukuki nitelendirilmesinin Hükümetçe atfedilen şekliyle bağlayıcı   olmadığına, AĐHM içtüzüğünün 54 § 2 (c) maddesinin uygulanmasına istinaden Hükümete   gönderilen 22 Eylül 2005 tarihli yazıda da belirtildiği üzere, bu başvurunun aynı zamanda Aka   kararı ile de karşılaştırılabileceğine itibar etmektedir.   AĐHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. Akkuş kararı, §§   30-31 ve Aka kararı, §§ 50-51).   AĐHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir   tespiti ve delili sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre   kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın   ödenmesindeki   Đdareye   yüklenebilen   bu   gecikme   başvuranları,   mülklerinin   kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Bu gecikme, AĐHM’yi,   başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması   arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke   katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.   Sonuç olarak, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Maddi ve manevi tazminat   Başvuranlar toplam 192.214 ABD Doları (yaklaşık 149.967 Euro) maddi zarara uğradıklarını   ileri sürmekte, manevi tazmin olarak 15.000 ABD Doları (yaklaşık 11.703 Euro) talep   etmektedir.   Hükümet bu miktarların ispat edilmemiş ve aşırı olduklarını belirtmektedir.   Aka kararında benimsenen hesaplama yöntemi ve ilgili ekonomik veriler ışığında, AĐHM   başvuranlara maddi tazminat başlığı altında takip eden miktarların ödenmesini   kararlaştırmıştır:   - - - no’lu arsanın hissesi için, Kahraman Korkmaz ve Müslüm Kütük’ün mirasçılarına   birlikte toplam 1.272 Euro;   no’lu arsanın hissesi için, Zeynep Özdemir, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Mustafa   Özdemir, Mehmet Özdemir ve Seyit Ahmet Özdemir’e birlikte toplam 2.259 Euro;   no’lu arsanın hissesi için, Güler Korkmaz, Fatma Korkmaz, Hanım Korkmaz   (Bozkurt), Döne Korkmaz (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine Kaya, Đslim Aslan, M.   Ali Korkmaz, Mustafa Korkmaz ve Namık Kemal Korkmaz’a birlikte toplam 51.343   Euro;   - - no’lu arsanın hissesi için Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, Đslim   Sağlam, Müslüm Arar ve Mehmet Arar’a birlikte toplam 22.747 Euro;   no’lu arsanın hissesi için Redife Arar (Kaçar) ve Elif Arıkan, Müslüm Arar ve   Mehmet Arar’a birlikte toplam 5.639 Euro.   Manevi tazminata gelince, AĐHM olayların mevcut koşullarında ihlal kararının tespitinin   manevi tazmin bakımından yeterli olacağına itibar etmektedir.   B. Masraf ve harcamalar   Başvuranlar Strazburg organları önünde yapmış oldukları harcamalar için 10.000 ABD Doları   (yaklaşık 7.801 Euro) talep etmektedir.   Hükümet bu talebin kanıtlanmadığını savunmaktadır.   Kanıtlayıcı belge sunmamalarına karşın AĐHM, başvuranlara birlikte 1000 Euro ödenmesini   uygun görmektedir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Kısmen geri verilen 31, 156 ve 195 no’lu arsa hisselerinin beş yıl süreyle işletilmelerinin   olanaksız olduğu ve bu hisselerle ilgili ek kamulaştırma bedellerinin geç ödendiği   şikayetlerinin kabuledilemez olduğuna;   2. 118 ve 155 no’lu arsa hisselerine ve 31, 156 ve 195 no’lu hisselerin geri verilmeyen   paylarına değin Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. Mevcut kararın kendisinin manevi tazminat bakımından başlı başına adil bir tazmini   oluşturduğuna;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve miktarlara yansıtılabilecek   her türlü vergiden muaf tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin başvuranlara;   i. maddi tazminat olarak,   - Kahraman Korkmaz ve Müslüm Kütük’ün mirasçılarına birlikte 1.272 (bin iki yüz   yetmiş iki) Euro ödemesine;   - Zeynep Özdemir, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Mustafa Özdemir, Mehmet Özdemir ve   Seyit Ahmet Özdemir’e birlikte 2.259 (iki bin iki yüz elli dokuz) Euro ödemesine;   - Güler Korkmaz, Fatma Korkmaz, Hanım Korkmaz (Bozkurt), Döne Korkmaz   (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine Kaya, Đslim Aslan, M. Ali Korkmaz, Mustafa   Korkmaz ve Namık Kemal Korkmaz’a birlikte 51.343 (elli bir bin üç yüz kırk üç)   Euro ödemesine;   - Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, Đslim Sağlam, Müslüm Arar ve   Mehmet Arar’a birlikte 22.747 (yirmi iki bin yedi yüz kırk yedi) Euro ödemesine;   - Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Müslüm Arar ve Mehmet Arar’a birlikte 5.639   (beş bin altı yüz otuz dokuz) Euro ödemesine;   ii. yargı giderleri için başvuranlara birlikte 1.000 (bin) Euro ödemesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Avrupa Merkez   Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz   uygulanmasına;   5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐŞTĐR.   Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 23 Ocak 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   7