47938/99

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   AKKURT - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 47938 / 99)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Mayıs 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa   Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla   alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (47938/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu   ülke vatandaꢀı M. Ali Akkurt’un (baꢀvuran) 2 Aralık 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu   baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu   avukatlarından O. Kılıç tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.   A. Baꢀvuranın tutuklanması ve gözaltına alınması   Baꢀvuran 10 ꢁubat 1994 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ekipleri   tarafından yakalanarak bu birimde gözaltına alınmıꢀtır.   ꢁubat 1994 tarihine dek süren sorgulamalarında polisler tarafından baꢀvurana kötü   muamele uygulanmıꢀtır.   Baꢀvuran bu tarihte Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı   karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Savcı, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.   Baꢀvuran Đstanbul DGM Cumhuriyet Savcısı önündeki 24 ꢁubat 1994 tarihli ifadesinde   gözaltındaki polislerin itirafta bulunması için kendisine kötü muamelede bulunduklarını öne   sürmüꢀtür.   Cumhuriyet Savcılığı, aynı gün Đstanbul Adli Tıp Kurumu tarafından baꢀvuranın sağlık   kontrolünden geçirilmesini talep etmiꢀtir. Adli Tıp doktoru, baꢀvuranın birtakım ağrılarının   bulunduğunu, nihai raporun adı geçenin tam teꢀekküllü bir hastanede muayene edilmesinin   ardından tamamlanacağını ve baꢀvuranda kötü muamele izine rastlanılmadığını kaydetmiꢀtir.   Baꢀvuran aynı gün polis hastanesi hekimi tarafından muayene edilmiꢀ, kendisine beꢀ günlük   iꢀ göremez raporu verilmiꢀtir.   Baꢀvuran tutuklu bulunduğu Bayrampaꢀa Cezaevi doktoru tarafından 2 Mart 1994 tarihinde   muayene edilmiꢀ, nihai raporun Adli Tıp incelemesinin ardından tamamlanacağı ifade   edilmiꢀtir.   Adli Tıp Kurumu, 31 Mayıs 1994 tarihinde baꢀvuranı önceki sağlık raporları ıꢀığında   muayene etmiꢀ, saptanan izlerin adı geçenin hayatını tehlikeye atmayacağını ifade ederek on   beꢀ günlük iꢀ göremez raporu düzenlemiꢀtir.   B. Suçlanan polisler hakkındaki ceza süreci   Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı, 24 ꢁubat 1994 tarihli raporda kötü muamele uygulamalarını   ortaya koyan hiçbir bulgunun yer almadığını belirterek 6 Ekim 1994 tarihinde takipsizlik   kararı vermiꢀtir.   Baꢀvuran 23 Ocak 1995 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde bu karara itirazda   bulunmuꢀtur.   Cumhuriyet Savcısı davanın bir kez daha ele alınması ile Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi   önünde iꢀkence uyguladıkları gerekçesiyle baꢀvuranın gözaltından sorumlu polisler hakkında   TCK’nın 243. maddesinin uygulanmasına istinaden kamu davası açmıꢀtır.   Đstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesi 17 Haziran 1997 tarihli bir kararla polis memurlarının delil   yetersizliğinden serbest bırakılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.   Baꢀvuranın temyiz baꢀvurusu üzerine, Yargıtay 10 Haziran 1998 tarihli bir kararla 17 Haziran   tarihli kararı onamıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. Ceza davasının sonucu   ne ꢀekilde olursa olsun, baꢀvuranın idareye karꢀı bir tazminat talebinin esasını belirlemekte   yetkili idari hukuk mercilerine baꢀvuruda bulunması gerekirdi.   Baꢀvuran Hükümetin bu savlarına karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, Türk Hukuku’nun Devlet’e ve onun görevlililerine yüklenebilecek haksız fiillere karꢀı   idari, hukuki ve cezai baꢀvuru yollarını öngördüğünü not etmektedir.   Anayasa’nın 125. maddesinin kamu görevlililerinin muamelelerinden mağdur bir kiꢀiye   idarenin objektif sorumluluğuna dayalı olarak idari yargı sürecini baꢀlatmayı öngördüğü bir   gerçektir. Bununla birlikte AĐHM, AĐHS’nin 2. ve 13. maddelerinin Sözleꢀmeci Devletlere   getirdiği ölümcül güç kullanımından sorumlu kimselerin kimliğinin açığa çıkarılmasına ve   cezalandırılmasına yönelik bir soruꢀturma düzenleme yükümlülüğünün, ꢀayet baꢀvuranın   tazminat hükmünden baꢀka bir sonuç veremeyecek idari yargı süreci baꢀlatmasına bağlı   olacaksa hayali bir yükümlülük halini alabileceğini hatırlatır. (Yaꢀa-Türkiye kararı, 2 Eylül   1998, 1998-IV, § 74). Bu mütalaa aynı zamanda, 3. madde çerçevesinde kötü muamelelere de   uygulanmalıdır (Bkz. Đlhan-Türkiye kararı, no: 22277/93, § 61, AĐHM 2000-VII). Sonuç   itibariyle, baꢀvuranın öngörülen idari ve hukuki yargı sürecini baꢀlatma zorunluluğu   bulunmamaktaydı. Hükümetin yapmıꢀ olduğu ön itiraz kabuledilemez.   AĐHM ayrıca, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesince dayanaktan yoksun olmadığı   tespitini yapmaktadır. Baꢀvurunun kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe yer   almamaktadır. O halde baꢀvuru kabuledilmelidir.   B. Esas hakkında   Baꢀvuran, gözaltında kendisini itirafa zorlayan polis memurlarının kötü muamelelerine maruz   kaldığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran çıplak haldeyken kendisine soğuk su sıkıldığını, elektrik   ꢀoku verildiğini ve filistin askısında asılı tutulduğunu ve tüm bunların gözleri bağlı olarak   yapıldığını dile getirmektedir.   Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmakta ve farklı sağlık raporlarının baꢀvuranın rahatsızlığının   gözaltında bulunduğu sırada meydana geldiğinin tespitine imkân vermediğini ifade   etmektedir. Baꢀvuranın öne sürdüğü sağlık raporları dıꢀında, adı geçenin gözaltında   uygulanan fiziksel ꢀiddet nedeniyle bel fıtığı olduğunu gösterir hiçbir sağlık raporu yer   almamaktadır.   AĐHM, güvenlik güçlerinin tamamiyle kontrolü altındaki bir tutuklunun yaralanmasının ciddi   kuꢀkuları ortaya koyduğunu hatırlatmaktadır. (Bkz. Salman-Türkiye kararı, no: 21986/93, §   100, AĐHM 2000-VII). Bu bağlamda Hükümetin baꢀvuranda oluꢀan yaralanmanın neden ve   nasıl meydana geldiğine, baꢀvuran tarafından ortaya konulan iddialara ve raporlara iliꢀkin   makul bir açıklama getirmesi gerekmektedir. (Bkz. diğerleri arasında, Selmouni-Fransa kararı,   no: 25803/94, § 87, AĐHM 1999-V; Berktay-Türkiye kararı, no: 22493/93, § 167, 1 Mart   2001; ve Altay-Türkiye kararı, no: 22279/93, § 50, 22 Mayıs 2001).   AĐHM, avukat bulundurma hakkından yoksun, on dört gün boyunca tutulu bulundurulan   baꢀvuranda tespit edilen izlerin nedeni hakkında Hükümetin hiçbir açıklama yapmadığını   gözlemlemektedir. Oysa (ayak parmaklarındaki ağrılar, hissizlik, her iki koltuk altındaki   ağrılar, güçsüzlük, sağ bacakta karıncalanma ve bel ağrısı) gibi rahatsızlıklar ilgili tarafından   Cumhuriyet Savcısı önünde (özellikle sağ ayak parmağına elektrik verilmesi ve filistin   askısında asılı tutulma gibi) maruz kalındığı dile getirilen kötü muamelelere karꢀılık   gelmektedir.   Ayrıca, ceza mahkemeleri bu durumda baꢀvuranın vücudunda tespit edilen izlerin tam olarak   ne zaman oluꢀtuğunu belirlemek ölçüsünde olmasa da, AĐHM gözaltı süresinin baꢀlangıcında   etkili bir sağlık kontrolünün olmayıꢀı nedeniyle bu noksanlığın ulusal yetkililere   yükleneceğini kaydetmektedir. Kaldı ki, dava dosyasındaki hiçbir unsur bahsekonu bu izlerin   tutuklama sırasında eꢀ zamanlı oluꢀtuğunu veya öncesinde üçüncü ꢀahıslardan   kaynaklandığını göstermemektedir.   Mahkemeye sunulan delillerin bütünü ve Hükümetin makul bir açıklamada bulunmayıꢀı   ıꢀığında, AĐHM, 24 ꢁubat, 2 Mart ve 31 Mayıs 1994 tarihli doktor raporlarında yer alan   bulguların Hükümetin sorumluluğunu taꢀıdığı insanlık dıꢀı bir uygulamanın menꢀeini   oluꢀturduğu kanısındadır.   AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.   II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐYLE BĐRLĐKTE 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran gözaltında maruz kaldığı kötü muamelelerden ꢀikayetçi olmasına olanak tanıyacak   iç hukukta baꢀvuru yolunun bulunmadığını ve AĐHS’nin 3. maddesiyle birlikte 13.   maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   AĐHM, bu ꢀikayetleri 13. madde çerçevesinde inceleyecektir.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, baꢀvurana kötü muamele uygulamakla   itham edilen sanık polislerin adıgeçenin cezaevi arkadaꢀına kötü muameleden soruꢀturma   açıldığını, dava dosyasında yer alan tüm kanıt unsurlarının tetkik edilmesinin ardından   hakimlerin baꢀvuranın ifadelerinin çeliꢀkili olduğu ve kötü muamele sonucu oluꢀan darp izleri   iddialarında her türlü makul ꢀüphenin ötesinde ilkesinin oluꢀmadığı kanısına vardıkları   görüꢀünü savunmaktadır.   AĐHM, bu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayete bağlı olduğunu ve hiçbir kabuledilemezlik   gerekçesinin bulunmadığını kaydetmektedir. Bu durumda yapılan ꢀikayet kabuledilebilir   bulunmalıdır.   AĐHM esasla ilgili olarak, AĐHS’nin 13. maddesinin iç hukukta AĐHS’nin öngördüğü temel   hak ve özgürlükleri öne sürmeye olanak tanıyan etkili bir baꢀvuru hakkının varlığını güvence   altına aldığını kaydetmektedir. Bu hüküm, iç hukukta sonucu itibariyle AĐHS’ye dayalı   yapılan «savunulabilir» nitelikteki bir baꢀvurunun incelenmesini ve Savunmacı Devletler sözü   edilen hükmün kendilerine getirdiği yükümlülüklere uyum konusunda belirli bir takdir   payından yararlansalar dahi, buna uygun düzenleme yapılmasını öngörmektedir. AĐHS’nin   13. maddesinin getirdiği yükümlülük baꢀvuranın Sözleꢀmeye dayandırdığı ꢀikayetin türüne   göre iꢀlerlik kazanmaktadır. Bununla birlikte, bu maddede öngörülen baꢀvuru hukukta olduğu   kadar uygulama da «etkili» olmalı, özellikle kullanımı Savunmacı Devletin yetkililerinin   haksız fillerine ve baskı unsurlarına yol açmamalıdır (Bkz. Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık   1996, 1996-VI, s. 2286, § 95, Aydın-Türkiye kararı, 25 Eylül 1997, 1997-VI, s.1895-1896, §   103, ve Kaya-Türkiye kararı, 19 ꢁubat 1998 s. 329-330, § 106).   Yaꢀama hakkının korunmasının temel önemi karꢀısında AĐHS’nin 13. maddesi Savunmacı   Devlete sorumluların kimliklerinin açığa çıkarılmasına ve cezalandırılmasına götürecek   derinlemesine, etkili soruꢀturmaların yürütülmesi ve ꢀikayetçi tarafın etkili bir soruꢀturma   sürecine eriꢀiminin sağlanması yükümlülüğünü getirmektedir (sözü edilen Kaya kararı, §   107).   Mevcut baꢀvuruda Savcılık tarafından iki polis hakkında açılan ceza soruꢀturması polislerin   serbest bırakılmaları ile tamamlanmıꢀtır. Alınan kararda baꢀvuranın vücudunda ꢀiddet   belirtilerine rastlanıldığı, fakat bu izlerin gözaltında ve sorumlu bir polis tarafından   yapıldığının belirlenmesine olanak tanımadığının sonucuna varılmıꢀtır. Esas hakimleri   baꢀvuranın iddialarının bir kısmı ile uyuꢀan belirtileri ortaya koyan iki sağlık raporu   sonucunun bir bilirkiꢀi yoluyla derinlemesine tamamlayıcı soruꢀturmaların yürütülmesini   gerekli görmemiꢀtir. Böylelikle, ne ilgilide tespit edilen izlerin kaynağı ne de bu gecikme   nedeniyle yüklenebilecek ihmalkârlıklar açığa çıkarılmıꢀtır.   Bu durumda cezai baꢀvuru yolu, hukuki ve idari yargı mercileri karꢀısında tazminat elde   edebilecek hiçbir dayanak sunmamıꢀtır. Zira baꢀvuranın bu merciler önünde de en azından   gözaltında kötü muamelenin mağduru olduğunu kanıtlaması gerekmekteydi (Bkz. Hasan   Kılıç-Türkiye kararı no: 35044/97, 28 Haziran 2005).   AĐHS’nin 13. maddesi bu bakımdan ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   A. Tazminat   Baꢀvuran 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.   AĐHM, hiç kuꢀkusuz baꢀvuranın AĐHS’nin ihlal edilmesi nedeniyle mağdur olduğunu   belirterek, ilgiliye bu yönde hakkaniyete uygun 15.000 Euro verilmesini uygun görmüꢀtür.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu harcamalar için 11.390 YTL. karꢀılığı   7.179 Euro talep etmektedir. Bu miktarın 11.000 YTL.’si temsil gideri, 390 YTL.’si diğer   harcamalar içindir.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre ve hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana yargı giderleri için   3.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına 3 puan eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1.Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin   baꢀvurana:   i.   manevi tazminat için 15.000 (on beꢀ bin) Euro;   ii.   iii.   yargı giderleri için 3.000 (üç bin) Euro ödemesine;   belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez   Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin   uygulanmasına;   5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 4 Mayıs 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   7