48114/99

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   CZWARTA SEKCJA   SPRAWA ZARJEWSKA przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 48114/99)   WYROK – 21 grudnia 2004 r.   W sprawie Zarjewska przeciwko Polsce,   Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako   Izba składająca się z następujących sędziów:   Pan Nicolas BRATZA, Przewodniczący,   Pan J. CASADEVALL,   Pan G. BONELLO,   Pan R. MARUSTE,   Pan S. PAVLOVSCHI,   Pan L. GARLICKI,   Pan J. BORREGO BORREGO, sędziowie,   oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,   obradując na posiedzeniu zamkniętym 30 listopada 2004 r.,   wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:   POSTĘPOWANIE   1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 48114/99) wniesionej 7 grudnia 1998 r.   przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunału na podstawie art. 34 Kon-   wencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”)   przez obywatelkę polską Panią Elżbietę Zarjewską („skarżąca”).   2. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był przez swoich pełnomocni-   ków, pana K. Drzewickiego, a następnie pana J. Wołąsiewicza z Ministerstwa   Spraw Zagranicznych.     3. Skarżąca zarzucała w szczególności, że postępowanie w jej sprawie   przekroczyło „rozsądny termin” w rozumieniu art. 6 § 1 Konwencji.   4. Skarga została przydzielona Czwartej Sekcji Trybunału (artykuł   § 1 Regulaminu Trybunału). Wewnątrz tej Sekcji ustanowiono Izbę   (art. 27 § 1 Konwencji), która miała zająć się sprawą zgodnie z art. 26 § 1 Re-   gulaminu Trybunału.   5. Decyzją z 13 listopada 2003 r. Trybunał uznał skargę za częściowo   dopuszczalną.   6. Skarżąca i Rząd złożyli obserwacje co do meritum (art. 59 § 1).   7. 1 listopada 2001 r. Trybunał zmienił skład swoich sekcji (art. 25 § 1).   Niniejsza sprawa została przydzielona do nowo utworzonej Sekcji Czwartej   (art. 52 § 1).   FAKTY   I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY   8. Skarżąca urodziła się w 1946 r. i mieszka w Grudziądzu, w Polsce.   1. Postępowanie przeciwko dentyście i ośrodkowi zdrowia   9. 18 lutego 1994 r. skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego w Grudziądzu   pozew, w którym domagała się odszkodowania od dentysty za rzekomy błąd   w sztuce lekarskiej. Następnie zwróciła się do sądu o zawieszenie postępowa-   nia na pół roku.   10. 5 października 1994 r. sąd oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie   z opłat sądowych. Jej odwołanie od tej decyzji zostało odrzucone jako złożone   po terminie.   11. Skarżąca twierdzi, że nie brała udziału w rozprawie przeprowadzonej   w dniu 8 lutego 1995 r., ponieważ nie została o niej powiadomiona.   12. 1 marca 1995 r. skarżąca pozwała także ośrodek zdrowia, w którym   zatrudniony był pozwany. Tego samego dnia sąd przeprowadził rozprawę.   kwietnia 1995 r. sąd uwzględnił wniosek skarżącej o zwolnienie jej z kosz-   tów sądowych.   13. 5 maja 1995 r. skarżąca zwróciła się do sądu o zawieszenie postępo-   wania na trzy miesiące.   14. 16 maja 1995 r. sąd przeprowadził rozprawę. Oddalił wniosek skarżą-   cej o zawieszenie postępowania.   15. 6 czerwca 1995 r. sąd wydał wyrok, w którym oddalił powództwo   skarżącej. Skarżąca odwołała się.   16. 6 października 1995 r. Sąd Wojewódzki w Toruniu uchylił częściowo   wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę w tej części do ponownego   rozpoznania. Oddalił pozostałą część odwołania skarżącej.     17. 11 grudnia 1995 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu przeprowadził roz-   prawę. 19 stycznia 1996 r. sprawa została przekazana do sądu wojewódzkiego,   ponieważ skarżąca podwyższyła kwotę żądanego odszkodowania.   18. Sąd Wojewódzki w Toruniu przeprowadził rozprawę w dniu 9 maja   r. i w październiku 1996 r. Rozprawa wyznaczona na 3 grudnia 1996 r. zo-   stała odroczona z powodu nieobecności świadka i pełnomocnika pozwanego.   19. 16 stycznia 1997 r. sąd przeprowadził kolejną rozprawę, na której   zarządził sporządzenie opinii biegłego. Dnia 13 czerwca 1997 r. biegły zwró-   cił akta sprawy, twierdząc, że skarżąca odmówiła poddania się badaniu le-   karskiemu. 18 czerwca 1997 r. skarżąca zwróciła się o wyznaczenie innego   biegłego.   20. Sąd przeprowadził rozprawy w dniach 21 listopada 1997 r. oraz 10 lu-   tego 1998 r.   21. 10 lutego 1998 r. sąd wydał wyrok, w którym oddalił pozew. Skarżąca   odwołała się.   22. 18 czerwca 1998 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił odwołanie.   Skarżąca złożyła kasację do Sądu Najwyższego.   23. 26 lipca 2001 r. Sąd Najwyższy oddalił kasację.   2. Postępowanie przeciwko lekarzowi   24. 27 kwietnia 1995 r. skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego w Grudzią-   dzu pozew, w którym domagała się odszkodowania za rzekome błędy w sztu-   ce lekarskiej popełnione przez lekarza, który wykonywał operację laserową   jej twarzy.   25. 5 maja 1995 r. sąd przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Toruniu.   26. 10 lipca 1995 r. ten ostatni sąd oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie   od kosztów sądowych. 9 sierpnia 1995 r. Sąd Wojewódzki w Toruniu oddalił   odwołanie skarżącej od tej decyzji.   27. 7 września 1995 r. sąd rejonowy wezwał skarżącą do sprecyzowania   strony pozwanej.   28. 13 października 1995 r. przeprowadzona została pierwsza rozprawa.   Następnie skarżąca podwyższyła żądaną kwotę.   29. Sąd wezwał skarżącą do sprecyzowania roszczenia. Odroczył roz-   prawę wyznaczoną na 14 listopada 1995 r. z powodu niewykonania przez   skarżącą zarządzenia dotyczącego roszczenia.   30. 20 listopada 1995 r. skarżąca podwyższyła kwotę żądanego odszko-   dowania.   31. 23 listopada 1995 r. sąd zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i prze-   kazał sprawę do Sądu Wojewódzkiego w Toruniu w wyniku podwyższenia   przez skarżącą roszczenia.   32. 7 marca 1996 r. sąd przeprowadził rozprawę. 3 kwietnia 1996 r. zlecił   przygotowanie opinii biegłego. Opinia została przedłożona do sądu 30 maja   r.     33. 27 czerwca 1996 r. skarżąca zakwestionowała tę opinię. 16 września   r. skarżąca zwróciła się do sądu o wyznaczenie innego biegłego.   34. Na rozprawie przeprowadzonej 17 września sąd zwrócił się do skarżą-   cej o wskazanie innych biegłych, którzy mogliby przygotować opinię. Żądaną   informację skarżąca przedstawiła 28 października 1996 r. 6 grudnia 1996 r.   sąd zlecił innemu biegłemu przygotowanie opinii, która miała być przygoto-   wana do 31 marca 1997 r. W lipcu 1997 r. Akademia Medyczna w Warsza-   wie, której zlecono przygotowanie opinii, poinformowała sąd, że z powodu   przedłużającej się nieobecności jednego z biegłych nie jest w stanie utwo-   rzyć trzyosobowej komisji dla zbadania sprawy, a skarżąca odmówiła badania   jedynie przez dwóch członków komisji. W listopadzie 1997 r. sąd wezwał   Akademię do przyspieszenia prac nad opinią, pod groźbą nałożenia grzywny.   Opinia została przedłożona skarżącej w marcu 1998 r. 17 kwietnia 1998 r.   skarżąca zakwestionowała opinię.   35. 17 kwietnia 1998 r. sąd przeprowadził rozprawę.   36. 24 kwietnia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Toruniu wydał wyrok, w któ-   rym oddalił pozew. Skarżąca odwołała się.   37. 20 października 1998 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił jej ape-   lację. Skarżąca złożyła kasację do Sądu Najwyższego. 24 listopada 1998 r.   przyznano jej adwokata z urzędu. 11 stycznia 1999 r. Sąd Najwyższy wezwał   adwokata do usunięcia błędów proceduralnych w kasacji.   38. 31 sierpnia 2001 r. Sąd Najwyższy odmówił rozpatrzenia kasacji   skarżącej. Oparł się na przepisie znowelizowanego Kodeksu postępowania   cywilnego, który przewiduje możliwość nieprzyjęcia do rozpatrzenia kasacji   oczywiście nieuzasadnionych lub kasacji w sprawach, w których nie występu-   je istotne zagadnienie prawne.   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE PRAWA DO ROZPATRZENIA   SPRAWY W „ROZSĄDNYM TERMINIE”   39. Skarżąca zarzucała, że długość postępowania była niezgodna z zasa-   dą „rozsądnego terminu”, przewidzianą w art. 6 § 1 Konwencji, który brzmi   następująco:   „Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym   ..., każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez   ... sąd...”.   40. Rząd zakwestionował ten argument.     A. Postępowanie przeciwko dentyście i ośrodkowi zdrowia   41. Okres podlegający rozpatrzeniu rozpoczął się 18 lutego 1994 r. i za-   kończył się 26 lipca 2001 r. Trwał więc 7 lat, 5 miesięcy i 8 dni.   1. Stanowiska stron   42. Rząd był zdania, że sprawa była raczej skomplikowana i wskazywał   na opinie biegłych, które musiały być zlecone w trakcie postępowania.   Wskazywał, że skarżąca przyczyniła się znacząco do opóźnień w rozpa-   trywaniu jej sprawy poprzez żądanie zawieszenia postępowania i rozszerzenie   pozwu, co miało skutek w postaci przekazania sprawy do innego sądu. Rząd   podkreślił ponadto, że skarżąca dwukrotnie nie stawiła się w celu poddania   badaniu lekarskiemu zaleconemu przez sąd. Nie uczestniczyła także w dwóch   rozprawach.   Rząd uznał, że sądy krajowe rozpatrywały sprawę z należytą starannością.   Wskazał, że sąd wyznaczył trzymiesięczny termin na przygotowanie opinii bie-   głego oraz nie uwzględnił wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania.   43. Skarżąca była zdania, że sprawa nie była skomplikowana, ale sądy   uczyniły ją skomplikowaną. Zaprzeczyła jakoby przyczyniła się do opóźnień   poprzez rozszerzenie pozwu, twierdząc, że wykonywała w ten sposób jedynie   swoje uprawnienia proceduralne. Skarżąca stwierdziła, że nie uczestniczyła   w jednej rozprawie wskazanej przez Rząd z powodu pogrzebu ojca, a o dru-   giej rozprawie nie była powiadomiona.   Zauważyła, że rozprawy były wyznaczane od czasu do czasu z półrocz-   nymi przerwami.   2. Ocena Trybunału   44. Trybunał przypomina, że rozsądna długość trwania postępowania   musi być oceniona w świetle szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględ-   nieniem kryteriów ustalonych w orzecznictwie Trybunału, w szczególności   stopnia skomplikowania sprawy, postępowania skarżącego i właściwych   władz oraz wagi postępowania dla skarżącego (patrz, m.in. wyrok Frydlender   p. Francji [WI], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII).   45. Trybunał zauważa, że sprawa nie była szczególnie skomplikowana   do rozpatrzenia (cf. Rawa p. Polsce, nr 38804/97, § 48, 14 stycznia 2003 r.).   46. Trybunał zgadza się ze stwierdzeniem Rządu, że postępowanie skar-   żącej znacząco przyczyniło się do opóźnień w rozpatrywaniu sprawy. Niektó-   re przykłady przywołane przez Rząd, w szczególności rozszerzenie pozwu,   w pewnym zakresie mogą być traktowane jako wykonywanie jej praw pro-   cesowych. Trybunał wskazuje jednakże, że skarżąca powinna być świadoma,   iż takie działanie może prowadzić do opóźnień, czego konsekwencje będzie   ona musiała ponieść (zob. Malicka-Wąsowska v. Polsce (dec.), nr 41413/98,   kwietnia 2001 r.).     47. Trybunał zauważa, że sądom pierwszej instancji oraz sądowi odwo-   ławczemu rozpatrzenie sprawy zajęło cztery lata, łącznie z ponownym rozpo-   znaniu sprawy. Brak było nadzwyczaj długich okresów bezczynności. Jedyny   okres mogący budzić zaniepokojenie to okres trzech lat rozpatrywania kasacji   przez Sąd Najwyższy. Wydaje się, że przez ten okres sąd ten nie podejmował   żadnych działań. Trybunał zauważa, że w tym czasie Sąd Najwyższy musiał   poradzić sobie ze zwiększonym obciążeniem oraz że następnie władze podjęły   działania mające uzdrowić sytuację (zob. Kępa p. Polsce (dec), nr 43978/98,   września 2003 r.). Jednakże biorąc pod uwagę dość długi okres, w trakcie   którego sprawa nie była rozpatrywana przez Sąd Najwyższy, pomimo względ-   nie szybkiego postępowania przed sądami niższych instancji, ogólna długość   postępowania była nadmierna (zob. Domańska p. Polsce, nr 74073/01, § 32,   maja 2004 r.).   48. W konsekwencji Trybunał stwierdza, że sprawa skarżącej nie została   rozpatrzona w „rozsądnym terminie”, doszło więc do naruszenia art. 6 § 1 Kon-   wencji.   B. Postępowanie przeciwko lekarzowi   49. Okres podlegający rozpatrzeniu rozpoczął się 27 kwietnia 1995 r.,   a zakończył się 31 sierpnia 2001 r. Trwał więc 6 lat, 4 miesiące i 4 dni.   1. Stanowiska stron   50. Rząd był zdania, że sprawa była raczej skomplikowana oraz wskazy-   wał na opinie biegłych, których przygotowanie zlecił sąd krajowy. Wskazał,   że skarżąca znacząco przyczyniła się do przedłużenia postępowania poprzez   zmianę kwoty dochodzonego odszkodowania oraz kwestionowanie opinii   biegłych. Nie sprecyzowała właściwie roszczenia oraz odmówiła poddania   się badaniom lekarskim przez dwóch członków komisji.   Rząd twierdził, że sądy krajowe wykazały należytą staranność w rozpa-   trywaniu sprawy. Sąd pierwszej instancji wyznaczył terminy na przedkładanie   pism procesowych. Ostrzegł Akademię Medyczną w Warszawie, że nałoży   grzywnę na tę instytucję, jeżeli nie przygotuje ona opinii we właściwym ter-   minie.   51. Skarżąca nie zgodziła się z poglądem, iż sprawa była skomplikowana.   Wskazała, że sądy nie zrobiły nic dla przyspieszenia prac biegłych, w kon-   sekwencji czego czekała ona na jedną opinię szesnaście miesięcy. Skarżąca   przedkładała, że rozprawy były wyznaczane po długich przerwach.   Utrzymywała, że nie może być krytykowana za zmianę roszczeń, ponie-   waż miała do tego prawo.     2. Ocena Trybunału   52. Trybunał jest zdania, że niniejsza sprawa nie była szczególnie skom-   plikowana.   53. Zauważa, że postępowanie skarżącej przedłużyło postępowanie   w sposób podobny do postępowania przeciwko ośrodkowi zdrowia (zob. po-   wyżej) i że skarżąca powinna być świadoma wpływu, jaki jej działania mogły   mieć na rozpatrzenie jej sprawy.   54. Trybunał zauważa, że tak jak w pierwszym postępowaniu będącym   przedmiotem skargi, sąd pierwszej instancji oraz sąd odwoławczy nie mogą   być ocenione jako rozpatrujące sprawę bez należytej uwagi. Wskazuje jed-   nakże, że przygotowanie opinii biegłego zajęło prawie rok. Prawdą jest, że sąd   wojewódzki podjął działania w celu przyspieszenia prac biegłego, ale dopiero   w listopadzie 1997 r., to jest prawie rok po tym, kiedy zlecono przygotowa-   nie opinii. Trybunał przypomina, że główna odpowiedzialność za opóźnienia   z powodu opinii biegłych ponosi państwo (zob. Capuano p. Włochom, wyrok   z 25 czerwca 1987 r., Series A no. 119, s. 14, § 32; Wojnowicz p. Polsce,   nr 33082/96, § 65, 21 września 2000 r.).   55. Pomimo tego, że rozpatrywanie sprawy zostało zakończone przez   sądy niższych instancji w stosunkowo krótkim czasie, Sąd Najwyższy prze-   dłużył je o dalsze dwa i pół roku. Biorąc pod uwagę, że w zasadzie nie pod-   jęto żadnych działań w tym czasie i ostatecznie Sąd Najwyższy odmówił   rozpatrzenia kasacji złożonej przez skarżącą, Trybunał uznaje, że sprawa   nie była rozpatrzona w „rozsądnym terminie” (zob. Kępa p. Polsce (dec),   nr 43978/98, 30 września 2003 r.; Domańska p. Polsce, nr 74073/01, § 32,   maja 2004 r.).   56. W konsekwencji, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy oraz   uwzględniając ogólną długość trwania postępowania, Trybunał stwierdza,   że nie dochowano w niniejszej sprawie wymogu „rozsądnego terminu” za-   wartego w art. 6 § 1 Konwencji.   57. Doszło więc do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji.   III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI   58. Art. 41 Konwencji przewiduje:   „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej proto-   kołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się   Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Try-   bunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej   stronie”.     A. Szkoda   59. Skarżąca domagała się 250 000 euro zadośćuczynienia.   60. Rząd uznał, że kwota ta jest wygórowana.   61. Trybunał jest zdania, że skarżąca może być postrzegana jako oso-   ba, która odniosła szkodę niematerialną z powodu długości postępowania.   W związku z tym uważa, że w szczególnych okolicznościach sprawy oraz   rozstrzygając na zasadzie słuszności skarżącej należy przyznać 3 000 euro.   B. Koszty i wydatki   62. Skarżąca domagała się także 4 500 zł za koszty i wydatki poniesio-   ne głównie w postępowaniu przed sądami krajowymi. Wśród dokumentów   przedłożonych przez skarżącą na poparcie jej roszczeń znajdują się rachunki   za opłaty w odniesieniu do korespondencji wysłanej przez nią do Trybunału   w łącznej kwocie 91,10 złotych. Skarżąca przedłożyła także rachunek na kwo-   tę 305,24 poniesioną na koszt tłumaczenia obserwacji Rządu.   63. Rząd twierdził, że koszty, których zwrotu domagała się skarżąca od-   nosiły się do postępowania przed sądami krajowymi i nie podlegają zwrotowi   przez Rząd w postępowaniu odnośnie skargi na przewlekłość tego postępo-   wania.   64. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, skarżący jest uprawniony   do zwrotu kosztów i wydatków jedynie wtedy, gdy zostanie wykazane, że zo-   stały one rzeczywiście poniesione, były konieczne oraz rozsądne co do kwo-   ty. W niniejszym postępowaniu, uwzględniając informacje dostępne Trybu-   nałowi i powyższe kryteria, Trybunał odrzuca roszczenie o zwrot kosztów   i wydatków poniesionych w postępowaniu krajowym i uważa, że rozsądne   będzie przyznać skarżącej sumę 90 euro w odniesieniu do postępowania przed   Trybunałem.   C. Odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot   65. Trybunał uważa, że odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot   powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą procentową Europejskiego   Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE   1. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji w odniesieniu do po-   stępowania przeciwko dentyście i ośrodkowi zdrowia;   2. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6§ 1 Konwencji w odniesieniu do po-   stępowania przeciwko lekarzowi;     3. Uznaje, że   (a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącej, w ciągu trzech miesięcy   od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Kon-   wencji, z tytułu szkód niematerialnych 3 000 euro (trzy tysiące euro)   oraz 90 euro tytułem zwrotu kosztów i wydatków (dziewięćdziesiąt   euro), plus jakikolwiek podatek, jaki może być pobrany od tych kwot,   które to kwoty będą przeliczone na walutę polską według kursu z dnia   realizacji wyroku;   (b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu   zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej   stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty   procentowe;   4. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącej o zadośćuczynienie.   Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 21 grudnia   r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.   Michael O’Boyle   Nicolas BRATZA   Kanclerz   Przewodniczący   115