4818/03;53842/07

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ERHUN -TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru numaraları: 4818/03 ve 53842/07)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Haziran 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (4818/03 ve 53842/07) no’lu davanın nedeni   (T.C. vatandaꢀı) 1925 doğumlu ve Đstanbul’da ikamet eden Mahmut Ekrem Erhun ile (Fransız   vatandaꢀı) 1932 doğumlu ve Paris’te ikamet eden Colette Monique Erhun’un (baꢀvuranlar)   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına   iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca   avukatları aracılığıyla yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.   4818/03 no’lu baꢀvuru, Mahmut Ekrem Erhun tarafından 20 Kasım 2002 tarihinde açılmıꢀtır.   53842/07 no’lu baꢀvuru ise iki baꢀvuran tarafından 17 Haziran 2007 tarihinde açılmıꢀtır.   Nisan 2008 tarihinde, AĐHM, iki baꢀvurunun birleꢀtirilmesine, kısmen kabuledilebilir   bulunarak davanın süresine iliꢀkin ꢀikayetin Hükümet’e tebliğ edilmesine karar vermiꢀtir.   Ağustos 2008 tarihinde, baꢀvuranın avukatının davadan çekilmesi nedeniyle, Daire   baꢀkanı, Đç Tüzüğün 36. maddesinin 3. paragrafı gereğince Erhun’un kendisini savunmasına   ve ikinci baꢀvuruda kendisi ile birlikte eꢀini temsil etmesine izin vermiꢀtir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   A. Mahmut Ekrem Erhun tarafından yapılan 4818/03 no’lu baꢀvuru   1. Birinci yargılama   yılında farklı tarihlerde, baꢀvuran, Pamukbank Menkul Kıymetler Merkezi’ne nominal   değerli hisse senetleri tevdi etmiꢀtir. Ayrıca baꢀvuran, sözkonusu banka ile Borsa Kredi   Sözleꢀmesi imzalamıꢀtır. 30 Haziran 1992 tarihli hesap ekstresi ile banka baꢀvurana üç aylık   bakiye borcunu göndermiꢀtir. 8 Eylül 1992 tarihinde, baꢀvuran noter aracılığıyla yolladığı bir   mektupla hesap ekstresine itiraz etmiꢀtir. 21 Haziran 1993 tarihinde, taraflar arasında yapılan   birçok yazıꢀmanın ardından, banka, baꢀvuranı, borcunu kapatmak amacıyla bir kısım hisse   senetleri sattığı hususunda bilgilendirmiꢀtir.   Temmuz 1995 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Ticaret Mahkemesi’nde hisse senetlerinin   iadesi ve tazminat ödenmesi istemiyle dava açmıꢀtır. 10 Ekim 1995 tarihinde mahkeme,   bilirkiꢀi incelemesi yapılmasına karar vermiꢀtir. 24 Kasım 1995 tarihinde, mahkeme, banka   kayıtlarını incelemiꢀtir. 2 Aralık 1996 tarihinde, mahkeme, ek bilirkiꢀi incelemesi yapılmasına   karar vermiꢀtir.   Aralık 1997 tarihli bir kararla, mahkeme, baꢀvuranın talebini kısmen kabul etmiꢀtir.   Kasım 1998 tarihinde, Yargıtay, özellikle bir kez daha ek bilirkiꢀi incelemesi yapılması   gerekliliğini belirterek sözkonusu kararı bozmuꢀtur.   Mayıs 1999 tarihinde, Ticaret Mahkemesi davayı yeniden incelemiꢀ ve ek bilirkiꢀi   incelemesi yapılmasına hükmetmiꢀtir. 2 Ekim 2000 tarihinde ek bilirkiꢀi incelemesi   mahkemeye tebliğ edilmiꢀtir. 15 Mart 2001 tarihinde, mahkeme, bilirkiꢀi incelemeleri   arasındaki çeliꢀkilere itiraz etmiꢀ ve bilirkiꢀi heyetinin değiꢀtirilerek yeni bir bilirkiꢀi   incelemesi yapılamasına karar vermiꢀtir.   Aralık 2001 tarihinde, mahkeme reddi hakim talebini içeren dilekçeyi kabul etmiꢀ ve   baꢀvuranın avukatı hakkında mahkemeye hakaretten suç duyurusunda bulunmuꢀtur.   ꢁubat 2002 tarihinde, reddi hakim talebini incelemekle görevli Ticaret Mahkemesi’nin   baꢀka bir dairesi, baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. 4 Nisan 2002 tarihinde, Yargıtay,   sözkonusu kararı bozmuꢀtur.   Đstanbul Ticaret Mahkemesi 6. Dairesi, davaya bakmakla görevlendirilmiꢀtir. Mahkeme, yedi   duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir. 19 ꢁubat 2004 tarihinde, baꢀvuranın talebi reddedilmiꢀtir.   Kasım 2005 tarihinde, Yargıtay, sözkonusu kararı onamıꢀtır.   2. Đkinci Yargılama   Ekim 2001 tarihinde, baꢀvuran, Ticaret Mahkemesi’nde ek talep içeren dava açmıꢀtır. 26   Mart 2004, 5 Temmuz 2004 ve 26 Eylül 2005 tarihlerinde, banka kayıtları yerinde   incelenmiꢀtir.   Mart 2005 tarihinde, mahkemece yapılmasına hükmedilen bilirkiꢀi incelemesi bankaya   tebliğ edilmiꢀtir. Bu süre zarfında Pamukbank, Halkbank tarafından satın alınmıꢀtır. Dava,   Halkbank’a karꢀı devam etmiꢀtir. Taraflarca mahkemeye çok sayıda belge sunulmuꢀtur.   Haziran 2006 tarihinde, mahkeme baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. 15 Nisan 2008 tarihinde   sözkonusu karar Yargıtay tarafından onanmıꢀtır. 7 Kasım 2008 tarihinde, baꢀvuran tarafından   yapılan karar düzeltme baꢀvurusu reddedilmiꢀtir.   B. Mahmut Ekrem Erhun ve Colette Monique Erhun tarafından açılan 53842/07 no’lu   baꢀvuru   yılında, baꢀvuranları kızı Caroline Erhun, Pamukbank Menkul Kıymetler Merkezi’ne   nominal değerli hisse senetleri tevdi etmiꢀtir. Ayrıca Caroline Erhun, sözkonusu banka ile   Borsa Kredi Sözleꢀmesi imzalamıꢀtır. 16 Ekim 1992 tarihli hesap ekstresi ile banka, Caroline   Erhun’a bakiye borcunu göndermiꢀtir. 29 Kasım 1992 tarihinde, Caroline Erhun, noter   aracılığıyla yolladığı bir mektupla hesap ekstresindeki meblağa itiraz etmiꢀtir. 10 Eylül 1993   tarihinde, banka, Caroline Erhun’u, borcunu kapatmak amacıyla bir kısım hisse senetleri   sattığı hususunda bilgilendirmiꢀtir.   Temmuz 1995 tarihinde, Caroline Erhun, Đstanbul Ticaret Mahkemesi’nde hisse   senetlerinin iadesi ve tazminat ödenmesi istemiyle dava açmıꢀtır.   Caroline Erhun’un ölümünün ardından, baꢀvuranlar, mirasçı sıfatıyla davayı sürdürmüꢀlerdir.   Temmuz 2004 tarihinde, mahkeme, baꢀvuranların taleplerini reddetmiꢀtir. 24 Temmuz 2006   tarihinde, Yargıtay, sözkonusu kararı bozmuꢀtur.   Eylül 2004 tarihinde baꢀvuranlar, Ticaret Mahkemesi’nde ek talep içeren dava açmıꢀlardır.   ꢁubat 2007 tarihinde, 12 Temmuz 1995 tarihli esas dava ile ek davadan oluꢀan iki dava   birleꢀtirilmiꢀtir. Dava halen Đstanbul Ticaret Mahkemesi’nde derdesttir.   HUKUK   Baꢀvuranlar, yukarıda sözü edilen dava sürelerinden ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 6/1   maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet, baꢀvuranların ulusal merciler önünde hiçbir zaman yargılama süresinin   uzunluğundan ꢀikayetçi olmamaları gerekçesi ile ve davanın halen iç hukukta derdest olması   nedeniyle AĐHM’ye sözkonusu ꢀikayetleri kabuledilemez ilan etmesi çağrısında   bulunmaktadır. Esasa iliꢀkin olarak Hükümet, baꢀvuranların iddialarına karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, Türk hukuk düzeninin, yargılanabilirlere, yargılama süresi hakkında ꢀikayette   bulunabilmeyi sağlayan etkin bir baꢀvuru yolunu sunmadığını daha önce de tespit ettiğini   hatırlatmaktadır (Ebru ve Tayfun Engin Çolak- Türkiye, baꢀvuru no: 60176/00, 30 Mayıs   2006).   Süresinin çok uzun olmasından ꢀikayet edilen bir yargılamanın önce sona ermesi gerektiğini   söylemek yerinde olmayacağından ikinci itiraz ꢀikayetin niteliği ile bağdaꢀmamaktadır. Sonuç   olarak AĐHM, Hükümet’in itirazlarını reddetmektedir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   4818/03 no’lu baꢀvuru ile ilgili olarak, birinci yargılama için, dikkate alınacak dönem 11   Temmuz 1995 tarihinde baꢀlamıꢀ ve 11 Kasım 2005 tarihinde sona ermiꢀtir. Dolayısıyla   sözkonusu dönem, iki dereceli yargıda yaklaꢀık on yıl dört ay sürmüꢀtür.   Đkinci yargılama için dikkate alınacak dönem 19 Ekim 2001 tarihinde baꢀlamıꢀ ve 7 Kasım   tarihinde sona ermiꢀtir. Dolayısıyla sözkonusu dönem iki dereceli yargıda yaklaꢀık yedi   yıl bir ay sürmüꢀtür.   Baꢀvuranlar tarafından yapılan 53842/07 no’lu baꢀvuruya iliꢀkin olarak ise, ihtilaf konusu   süre 12 Temmuz 1995 tarihinde baꢀlamıꢀtır ve AĐHM’nin sahip olduğu unsurlara göre, dava   Yargıtay’ın iadesinin ardından Đstanbul Ticaret Mahkemesi’nde halen derdesttir. Sözkonusu   dönem halihazırda iki dereceli yargıda on üç yıl on aydan fazla sürmüꢀtür.   AĐHM, yargılama sürecinin makul yapısının dava koꢀullarını takiben ve mahkeme yerleꢀik   içtihatları, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin tutumu ve ilgililer   bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz.   diğerleri arasından Frydlender-Fransa, baꢀvuru no: 30979/96).   AĐHM, müteaddit defalar mevut davadakine benzer sorunları ortaya koyan davaları incelemiꢀ   ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (ibidem).   Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından AĐHM, iꢀbu davada farklı bir sonuca   ulaꢀmak için Hükümet’in ikna edici hiçbir tespit ve argüman sunmadığı kanaatindedir.   Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alarak AĐHM, mali değerler ile ilgili olarak davanın   karmaꢀıklığına ve ulusal mahkemelerin çok sayıda bilirkiꢀi incelemesi yaptırmak zorunda   kalmasına rağmen, iꢀbu davada, ihtilaf konusu yargılamaların süresinin uzun olduğunu ve   “makul süre” ilkesine riayet etmediğini belirler.   Bu itibarla AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması ile ilgili olarak baꢀvuranlar, sözkonusu   yargılamalardan kaynaklanan mali kayıplar nedeniyle 2.500.000 Amerikan Doları (kararın   kabul edildiği tarihte yaklaꢀık 1.900.000 Euro) talep etmektedirler. Manevi tazminata iliꢀkin   olarak ise baꢀvuranlar, 250.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 190.000 Euro) talep etmektedirler.   Son olarak baꢀvuranlar yargılama masraf ve giderleri için 600.000 Amerikan Doları (45.500   Euro) talep etmektedirler. Hükümet, sözkonusu taleplere itiraz etmektedir.   Đleri sürülen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında hiçbir illiyet bağı göremeyen   AĐHM, tazminat talebinin bu kısmını reddetmektedir. Buna karꢀın baꢀvuranların belli bir   manevi zarara uğramalarından dolayı AĐHM, 4818/03 no’lu baꢀvurunun konusu olduğu   yargılamalar nedeniyle Mahmut Ekrem Erhun’a 9.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   53842/07 no’lu baꢀvuru ile ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 10.000 Euro   ödenmesine karar vermiꢀtir. Belgelere dayanmadığını göz önüne alan AĐHM, yargılama   masraf ve giderlerine iliꢀkin talebi reddetmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuruların geri kalan kısımlarının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı   Devlet tarafından, her türlü vergiden muaf tutularak, Mahmut Ekrem Erhun’a (baꢀvuru   no: 4818/03) 9.000 Euro (dokuz bin Euro) ve iki baꢀvurana (baꢀvuru no: 53842/07)   ortaklaꢀa olarak 10.000 Euro (on bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 16 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5