483/02

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ALGÜR VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Başvuru no: 483/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (483/02) no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀları ꢁakir Algür, Hasan Atak, Hüsnü Onuk ve Đbrahim Đzer’in (baꢀvuranlar) Avrupa   Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin   Korunması Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.   Baꢀvuranlar Diyarbakır Barosu avukatlarından T. Elçi tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar sırasıyla, 1958, 1978, 1956 ve 1966 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet   etmektedirler.   Baꢀvuranlar 8 Aralık 1994 tarihinde Yolağzı Köyü Jandarma Karakoluna bağlı ekiplerce   yakalanmıꢀlardır. Baꢀvuranlar yasadıꢀı PKK örgütüne üye olmak ve bu örgüte yardım ve   yataklık etmekle suçlanmaktaydılar.   Baꢀvuranlar 28 Aralık 1994 tarihinde Cumhuriyet Savcısına ifade vermiꢀlerdir. Aynı tarihte   baꢀvuranlar Silopi Asliye Ceza Mahkemesi nöbetçi hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀlardır. Nöbetçi   hakim baꢀvuranların tutuklanmasına karar vermiꢀtir.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Savcısı 23 Ocak 1995 tarihli iddianamesinde   baꢀvuranlarla birlikte bir kiꢀinin daha Türk Ceza Kanununun 125. maddesi uyarınca   mahkumiyetini talep etmiꢀtir.   DGM, baꢀvuranlara isnat edilen suçların niteliği ve delillerin durumu gibi unsurları göz   önünde bulundurarak 2 ꢁubat 1995 tarihinde baꢀvuranların tutukluluğunun devamına karar   vermiꢀtir.   DGM, 6 Temmuz 1995 ile 7 Mayıs 1996 tarihleri arasında dokuz duruꢀma yapmıꢀtır. Bu   dönem zarfında DGM kamu kurumlarından muhtelif defalar davayla ilgili evrak talebinde   bulunmuꢀtur. DGM aynı zamanda, isnat edilen suçların vasfı ve delillerin durumu gibi   unsurları göz önünde bulundurarak baꢀvuranların tutukluluğunun devamına karar vermiꢀtir.   Üç askeri yargıçtan oluꢀan DGM 17 Haziran 1996 tarihinde TCK’nin 125. maddesi uyarınca   Atak ve Onuk’u bölücülük yaptıkları ve devletin toprak bütünlüğüne yönelik faaliyetlerde   bulundukları gerekçesiyle suçlu bulmuꢀtur. DGM baꢀvuranları sırasıyla on altı yıl sekiz ay ve   ömür boyu hapis cezalarına çarptırmıꢀtır. DGM Algür ve Izer’i ise, TCK’nin 168/2 maddesi   uyarınca silahlı bir çeteye üye olmaktan suçlu bulmuꢀtur.   Yargıtay 2 Ekim 1997 tarihinde sanıkların savunma haklarına riayet edilmediği gerekçesiyle   ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.   Dava, 11 Kasım 1997 tarihinden itibaren Diyarbakır DGM önünde yeniden görülmeye   baꢀlanmıꢀtır.   DGM Aralık 1997 ve Haziran 1999 tarihleri arasında on duruꢀma yapmıꢀtır.   Askeri hakimleri DGM’lerin oluꢀumundan çıkaran 22 Haziran 1999 tarihli Anayasa   değiꢀikliğini müteakip DGM sözkonusu ceza davasını üç sivil hakimle görmeye devam   etmiꢀtir.   Ağustos 1999 ve 17 Ekim 2000 tarihleri arasında DGM on duruꢀma yapmıꢀtır. Mahkemenin   isteği üzerine kamu kurumları tarafından sunulan belgelerin eksik olduğunu gözlemleyen   DGM, eksik belgelerin dosyaya aktarılmasının beklenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   Ekim 2001 tarihli duruꢀmada Cumhuriyet Savcısı nihai taleplerini sunmuꢀtur. Bu   duruꢀmada ayrıca, nihai gözlemlerini sunmaları için baꢀvuranlara ek süre verilmiꢀtir.   DGM aynı tarihte, isnat edilen suçların iꢀlendiği dönemde reꢀit olmayan Atak’ın cezai   ehliyetinin bulunup bulunmadığının tespit edilmesi için bilirkiꢀi incelemesi yapılması   talimatını vermiꢀtir.   Suçun vasfı ve delillerin durumu gibi unsurları göz önünde bulunduran DGM, 27 Kasım 2001   tarihli duruꢀmada, Algür ve Izer’in meꢀruten tahliyelerine, Onuk ve Atak’ın ise   tutukluluklarının devamına karar vermiꢀtir.   Üç sivil hakimden oluꢀan DGM, Atak ve Onuk’u bölücülük yaptıkları ve devlet topraklarının   bütünlüğüne yönelik faaliyetlerde bulundukları gerekçesiyle TCK’nin 125. maddesi uyarınca   suçlu bulmuꢀtur. DGM, Atak’ı, olayların meydana geldiği dönemde 15-18 yaꢀları arasında   bulunduğu gerekçesiyle on altı yıl sekiz ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. DGM, Onuk’u ise   ömür boyu hapse mahkum etmiꢀtir. DGM Algür ve Izer’i TCK’nin 168/2 maddesi uyarınca   suçlu bulmuꢀtur. DGM adıgeçenleri on iki yıl altıꢀar ay hapse mahkum etmiꢀtir.   Aralık 2002 tarihinde Yargıtay, ilk derece mahkemesinin Onuk, Algür ve Izer’e iliꢀkin   kararlarını onamıꢀtır. Buna karꢀın Yargıtay, Atak’a iliꢀkin kararı savunma haklarına riayet   edilmediği gerekçesiyle bozmuꢀtur.   Atak, 23 Ekim 2003 tarihinde on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırılmıꢀtır. Bu karar 31   Ekim 2003 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.   HUKUK   I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢀKĐN   AĐHM baꢀvurunun AĐHS’nin 35/3 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını   tespit etmektedir. AĐHM ayrıca, baꢀvurunun baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin   bulunmadığını tespit etmektedir.   II. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar tutukluluk sürelerinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlar bu   hususta AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. fıkrasında belirtilen sürenin sona erdiği tarihin ‘isnat   edilen suçun ilk derece mahkemesi tarafından olsa bile sabit bulunduğu tarih’ (bkz. Wemhoff   – Almanya, 27 Haziran 1968 tarihli karar, prg. 9, ve Labita – Đtalya, no : 26772/95, prg. 147)   olduğunu anımsatır. Birden çok tutuklu yargılanma süresinin olduğu durumlarda ise   sözkonusu tutukluluk dönemlerinin tamamının dikkate alınması gerekir (bkz. Baltacı –   Türkiye, no: 495/02, prg. 46, 18 Temmuz 2006, ve Solmaz – Türkiye, no: 27561/02, prg. 34-   37).   AĐHM, mevcut davada ihtilaf konusu ilk tutukluluk döneminin, baꢀvuranların tamamı için,   yakalandıkları 8 Aralık 1994 tarihinde baꢀlayıp haklarında mahkumiyet kararının verildiği 17   Haziran 1996 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Böylelikle sözkonusu dönem   yaklaꢀık bir buçuk yıl sürmüꢀtür. Yargıtay’ın 17 Haziran 1996 tarihli kararı bozduğu 2 Ekim   tarihinden itibaren davanın tetkikine DGM önünde yeniden baꢀlanmıꢀtır. Dolayısıyla   AĐHS’nin 5/3 maddesi anlamında ikinci bir tutuklu yargılanma dönemi baꢀlamıꢀtır.   Sözkonusu dönem Algür ve Izer’in meꢀruten tahliye edilmeleriyle son bulmuꢀtur. Đkinci   tutukluluk dönemi adıgeçen iki baꢀvuran için yaklaꢀık dört yıl bir ay sürmüꢀtür. Böylelikle   Algür ve Izer toplam olarak beꢀ yıl yedi ay tutuklu kalmıꢀlardır. Onuk, DGM tarafından   hakkında ikinci mahkumiyet kararının verildiği tarih olan 21 Mayıs 2002 tarihine kadar   yaklaꢀık olarak toplam altı yıl bir ay tutuklu kalmıꢀtır. Son olarak Atak hakkında verilen   mahkumiyet kararı 25 Aralık 2002 tarihinde bozularak baꢀvuran için üçüncü bir tutukluluk   dönemi baꢀlamıꢀtır. Bu sonuncu tutukluluk dönemi on ay sonra 23 Ekim 2003 tarihinde sona   ermiꢀtir. Böylelikle Atak toplam olarak altı yıl on bir ay tutuklu kalmıꢀtır.   Bir sanığın tutuklu yargılanma süresinin makul süreyi aꢀmamasını sağlamak ilk aꢀamada   ulusal yargı makamlarının görevidir. Bu amaçla ulusal yargı makamları masumiyet karinesine   gereği gibi saygı göstererek kiꢀi özgürlüğüne saygı kuralından ayrılmayı haklı kılan gerçek bir   kamu menfaatinin varlığının lehinde ve aleyhinde ileri sürülen bütün olayları incelemek ve   salıverilme taleplerine iliꢀkin kararlarında bu olayları belirtmek zorundadırlar. AĐHM   öncelikle sözkonusu kararlarda yer verilen gerekçeler ve ilgilinin baꢀvurularında iꢀaret ettiği   yalanlanmayan olaylar temelinde AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edilip edilmediğini   belirlemek durumundadır.   Yakalanan kiꢀinin bir suç iꢀlemiꢀ olduğuna iliꢀkin duyulan makul kuꢀkuların sürmesi o kiꢀinin   tutulması için olmazsa olmaz bir koꢀuldur. Ancak bu koꢀul belli bir süreden sonra yeterli   olmaz. Bu durumlarda AĐHM, adli merciler tarafından özgürlükten yoksun bırakma iꢀlemini   haklı kılmak için belirtilen gerekçelerin devam edip etmediğine karar vermek durumundadır   (bkz. Assenov ve diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar, prg. 154). Bu   gerekçelerin ‘uygun’ ve ‘yeterli’ olduğunun tespit edilmesi halinde AĐHM, yetkili ulusal   makamların ‘yargılamanın sürmesine özel bir önem atfedip atfetmediğini’ araꢀtırır (bkz.,   diğerleri arasında, Mansur – Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar, prg. 52, Ali Hıdır Polat –   Türkiye, no: 61446/00, prg. 26, 5 Nisan 2005, ve Baltacı, adıgeçen, prg. 48).   Baꢀvuranlar tarafından sürekli yinelenen serbest bırakılma taleplerinin, ulusal mahkemelerce,   ‘isnat edilen suçun vasfı’ ve ‘delillerin durumu’ gibi neredeyse birbirinin aynı hatta   basmakalıp gerekçelerle reddedilerek baꢀvuranların tutukluluğunun devamına hükmedildiği   dosya unsurlarından anlaꢀılmaktadır.   Oysa AĐHM’ye göre, ‘delillerin durumu’ suçluluğa iliꢀkin ciddi emarelerin varlığına ve   sürekliliğine iꢀaret eden unsurlar olarak mütalaa edilebilirse de ve bu unsurlar halihazırda   genel olarak uygun etkenler teꢀkil ediyorlarsa da, baꢀvuranların bu denli uzun bir süre   boyunca alıkonulmalarını tek baꢀına meꢀru kılamaz (Ali Hıdır Polat, adıgeçen, prg. 28, ve   Baltacı, adıgeçen, prg. 50).   Baꢀvuranların uzun tutuklu yargılanma süreleri göz önünde bulunduran AĐHM bu koꢀullarda   AĐHS’nin 5. maddesinin 3. fıkrasının ihlal edildiği neticesine varmaktadır.   B. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. FIKRASININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Baꢀvuranlar yargılama süresinin AĐHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrasında öngörülen makul süre   ilkesine aykırı olduğunu iddia etmektedirler.   Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, dikkate alınacak dönemin 8 Aralık 1994 tarihinde baꢀladığını tespit etmektedir. Dosya   unsurlarına göre, yargılama, H. Onuk, ꢁ. Algür ve Đ. Đzer için sekiz yıldan fazla bir süre, H.   Atak için ise sekiz yıl on ay sürmüꢀtür. H. Atak’ın durumu iki dereceden mahkemede üç defa   görülmüꢀtür. Diğer üç baꢀvuranın durumları ise iki dereceden mahkemede iki defa   görülmüꢀtür.   AĐHM bir yargılama süresinin makullüğünün, dava koꢀullarına göre ve AĐHM’nin içtihadında   belirtilen kıstaslar ve bilhassa da davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin   tutumu gibi unsurlara bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini anımsatır (bkz., diğerleri   arasında, Pélissier ve Sassi – Fransa, no : 25444/94, prg. 67).   Bu davadakine benzer sorunları gündeme getiren davaları müteaddit defalar incelemiꢀ olan   AĐHM, bu davalarda AĐHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğini tespit etmiꢀti   (ibidem).   Kendisine sunulan tüm unsurları inceleyen AĐHM, mevcut davada farklı bir sonuca   varabilmesi için Hükümet tarafından ikna edici herhangi bir delil ya da argüman   sunulmadığını değerlendirmektedir. Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulunduran AĐHM,   mevcut davadaki ihtilaf konusu yargılama süresinin aꢀırı olduğuna ve ‘makul süre’   gerekliliğine cevap vermediğine hükmetmektedir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuranlar manevi tazminat olarak 60.000 Euro talep etmektedirler.   Hükümet bu talebe itiraz etmektedir.   AĐHM, tutukluluk sürelerinin ve yargılamanın uzunluğu nedeniyle baꢀvuranların belli bir   manevi zarara maruz kaldıklarını ve bu zararın telafisi için ihlal tespitinin yeterli olmayacağı   kanaatindedir (bkz., özellikle, Kudla – Polonya, no: 30210/96, prg. 165, ve Acunbay –   Türkiye, no: 61442/00 ve 61445/00, prg. 70, 31 Mayıs 2005). Hakkaniyete uygun bir karara   varan AĐHM, manevi tazminat olarak Algür ve Đzer’e 4.150’ꢀer Euro, Onuk’a 4.500 Euro,   Atak’a ise 6.350 Euro ödenmesine hükmetmektedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranlar AĐHM önündeki yargılama masraf ve giderleri 13.900 Euro talep etmektedirler.   Baꢀvuranlar taleplerini destekleyici mahiyette olmak üzere 2006 yılı için tavsiye edilen   Diyarbakır Barosu avukatlık asgari ücret tarifesinin haricinde herhangi bir belge   sunmamıꢀlardır.   Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.   AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvurana yargılama masraf ve giderlerinin ödenmesi ancak bu   masraf ve giderlerin gerçekliğinin, gerekliliğinin ve de makul miktarda olduğunun ortaya   konulması halinde mümkündür.   AĐHM, baꢀvuranların yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında bulundukları taleplerin   gerekli belgelerle desteklenmediğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu talepleri reddetmek   yerinde olacaktır.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna ;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine ;   3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine ;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet   tarafından manevi tazminat olarak :   i. ꢁ. Algür’e 4.150 Euro (dört bin yüz elli Euro) ;   ii. Đ. Đzer’e 4.150 Euro (dört bin yüz elli Euro) ;   iii. H. Onuk’a 4.500 Euro (dört bin beꢀ yüz Euro) ;   iv. H. Atak’a 6.350 Euro (altı bin üç yüz elli Euro) ;   v. bu miktarın her türlü vergi ve kesintiden muaf tutulmasına ;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir