48544/99

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   UZUN - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:48544/99)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   NĐSAN 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 48544/99 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk   vatandaꢀı Nergiz Uzun’un (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 25 ꢁubat   tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34.   maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran, AĐHM   önünde Ankara Barosu avukatlarından Sevil Ceylan Erkat tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran, halihazırda Ankara Cezaevi’nde tutukludur.   Baꢀvuran, 3 Mayıs 1991 tarihinde jandarmalar tarafından yakalanarak gözaltına   alınmıꢀtır. 6 Mayıs günü sorgulanan baꢀvuran, sanık olarak sorulara cevap vermeyi ve ifade   tutanağını imzalamayı reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, yasak olan afiꢀ asma olayına katılmak ve   jandarmalara karꢀı koymakla suçlanmıꢀtır.   Baꢀvuran, 7 Mayıs 1991 tarihinde Ankara Adli Tıp Kurumu tarafından muayene   edilmiꢀtir. Düzenlenen raporda sol omuzda hareket zorluğu ve ağrının olduğuna yer   verilmiꢀtir. Raporda baꢀvuranın vücudunda ꢀiddet ya da darp izlerine rastlanılmadığı   belirtilmiꢀtir.   Baꢀvuran, aynı gün öncelikle Ankara Devlet güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet   Baꢀsavcısı tarafından dinlenmiꢀ, daha sonra DGM yedek hakimi önüne çıkarılmıꢀtır. DGM   hakimi baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına karar vermiꢀtir.   Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 9 Mayıs 1991 tarihinde diğer bir sanıkla beraber baꢀvuranı,   silahlı çete üyesi olmak, pankart açmak, el ilanı dağıtmak ve yakalanmaları sırasında polise   mukavemet etmekle itham etmiꢀtir. Cumhuriyet Baꢀsavcısı baꢀvuran ve diğer sanığın, silahlı   çeteye mensup olmak, görevi sırasında memura mukavemet ve yasak afiꢀ asmak   gerekçelerinden mahkum edilmesini istemiꢀtir (Türk Ceza Kanunu’nun (TCK)168§2, 258§1   ve 537§2-4 maddeleri ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi).   Bu yargılama çerçevesinde (no: 1991/79) ilk duruꢀma DGM önünde 22 Temmuz 1991   tarihinde yapılmıꢀtır. Sanıklar, 13 Mayıs ve 24 Kasım 1991 tarihli tutanaklara göre   mahkemeye çağrılmalarına rağmen, ne bu duruꢀmaya ne de daha sonra yapılan duruꢀmalara   katılmamıꢀlardır.   Baꢀvuranın DGM önüne çıkarılması için adli makamlar tarafından birçok giriꢀimde   bulunulmuꢀtur.   Ocak 1992 tarihli tutanağa göre kızı hakkında sorgulanan baꢀvuranın babası,   kızının Ankara’da eğitimine devam ettiğini belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran, 31 Mart 1992 tarihinde ikinci kez yakalanarak Ankara Emniyet Müdürlüğü   Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır.   Bu kez baꢀvuran, yasadıꢀı silahlı örgüt “Dev-Sol”’a (Devrimci Sol) para toplamakla   suçlanmıꢀtır. Aynı gün baꢀvuranın evinde yapılan aramalar sırasında, polis tarafından Dev-Sol   tarafından basılan kitap, henüz basılmamıꢀ olan el yazması kitaplar, dergi ve heykeller   müsadere edilmiꢀtir.   Baꢀvuran, Terörle Mücadele ꢁubesinde 10 Nisan 1992 tarihine kadar süren   sorgulamaların ardından Ankara Adli Tıp Kurumu’na sevk edilmiꢀtir. Düzenlenen raporda sol   omuzda travma ve alt çene eklemlerinde hassasiyet bulunduğuna yer verilmiꢀtir. Doktor   baꢀvuranın hayati riskinin bulunmadığını belirtmiꢀ ve yedi günlük iꢀ göremezlik raporu   vermiꢀtir.   Baꢀvuran yine 10 Nisan 1992 tarihinde, önce Ankara DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı   tarafından dinlenmiꢀ, daha sonra DGM yedek hakimi önüne çıkarılmıꢀtır. DGM hakimi   tutuksuz yargılanmasına karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, Cumhuriyet Baꢀsavcısı ve hakim önünde   aleyhinde yapılan suçlamalara itiraz etmiꢀtir.   Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 1 Haziran 1992 tarihli iddianameyle, baꢀvuranı silahlı çeteye   mensup olmakla suçlamıꢀtır. Cumhuriyet Baꢀsavcısı baꢀvuranın TCK’nın 168§2 ve 3713   sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca mahkum edilmesini istemiꢀtir.   Đddianame baꢀvuranla birlikte diğer altı sanık ile ilgilidir.   Nisan 1993 tarihli tutanakta, baꢀvuranın kardeꢀinin, baꢀvuranın Ankara’da   okuduğunu söylediği belirtilmektedir.   Haziran 1993 tarihli duruꢀmaya katılan baꢀvuran suçlamaları reddetmiꢀ ve esas   hakkındaki görüꢀlerini beyan etmiꢀtir. Baꢀvuran, evinde bulunan beꢀ milyon TL’nin   Erzincan’da meydana gelen depremden mağdur olan kiꢀilere destek amacıyla toplandığını   belirtmiꢀtir. Alındı makbuzlarını mahkemeye sunabileceğini belirtmiꢀtir.   Temmuz ve 19 Ekim 1993 tarihli duruꢀma tutanaklarına göre, sözkonusu alındı   makbuzlarının mahkemeye sunulması için baꢀvurana süre verilmiꢀtir.   DGM, 19 ꢁubat 1998 tarihli bir kararla, baꢀvuranı silahlı çeteye mensup olmaktan on   iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. DGM, soruꢀturma aꢀamasında düzenlenen çeꢀitli   tutanaklara dayanarak, baꢀvuranın özellikle yasadıꢀı afiꢀ asma yoluyla, el kitabı dağıtarak,   gözaltı sırasında duvarlara yasak olan yazıları yazarak yukarıda belirtilen yasadıꢀı örgüt için   propaganda yapma eylemlerinde bulunduğunu belirtmiꢀtir.   Yine 19 ꢁubat 1998 tarihinde baꢀvuran aleyhinde yakalama müzekkeresi çıkarılmıꢀtır.   Baꢀvuran, 27 Mart 1998 tarihinde Gazipaꢀa’da (Antalya) yakalanmıꢀtır.   Baꢀvuran, ilk defa yargılama sırasında avukat yardımından faydalanarak, 19 ꢁubat   tarihli karar hakkında açık duruꢀma talebinde bulunarak temyiz baꢀvurusunda   bulunmuꢀtur. Baꢀvuran savunmasında, ilk derece mahkemesinin sunduğu ꢀekliyle olaylara ve   kanıtlar hakkında yapılan değerlendirmeye itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran, ilk derece mahkemesi   kararının, jandarmaların ifadelerine ve polis memurlarının düzenlediği tutanağa dayandığını   iddia etmiꢀtir. Ayrıca baꢀvuran, 168. maddede tanımlanan suç oluꢀturan unsurların bu   durumda bir araya gelmediğini savunmaktadır.   Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı, baꢀvuranın temyizi hakkındaki tebliğnamesini   sunmuꢀtur. Sözkonusu tebliğname baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.   Yargıtay, 26 Ekim 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatlarının da hazır bulunduğu bir   duruꢀma yapmıꢀ ve 19 ꢁubat 1998 tarihli kararı onamıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6§1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, bünyesinde askeri   hakimin bulunması nedeniyle “tarafsız ve bağımsız” bir mahkeme olmadığını iddia   etmektedir.   Baꢀvuran, yargılama süresinde “makul süre” ilkesine riayet edilmediğini iddia   etmektedir. Ayrıca, baꢀvuran, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesinin kendisine   tebliğ edilmediğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, AĐHS’nin 6§1 ve 3 b) maddesinin ihlal   edildiğini ileri sürmektedir.   A. Kabul edilebilirlik Hakkında   AĐHM, ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AĐHM, baꢀvuru hakkında baꢀka hiçbir kabul edilemezlik   gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla ꢀikayetleri kabul edilebilir ilan etmek   uygun olacaktır.   B. Esas Hakkında   1. DGM’nin Tarafsız ve Bağımsız Olması Hakkında   AĐHM, bu durumda ortaya çıkan sorunlara benzer sorunları birçok kez irdelemiꢀ ve   AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz. sözüedilen Özel, §§33-34 ve 10   Temmuz 2001 tarihli Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§35-36).   AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca   ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. AĐHM, TCK’nın   öngördüğü suçlardan DGM önüne çıkarılan baꢀvuranın, aralarında askeri hakimin de   bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayıꢀla karꢀılanacağını   saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuran, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen   değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak   çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran   tarafından duyulan ꢀüphelerin objektif olarak kanıtlandığı düꢀünülebilir (9 Haziran 1998   tarihli Incal-Türkiye kararı,1998-IV, s. 1573, §72 in fine).   AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum ettiği sırada DGM’nin, 6§1 maddesi uyarınca   tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.   2. Cezai Yargılamanın Adil Olması ve Savcı Görüꢀünün Tebliğ Edilmemesi Hakkında   AĐHM, benzer davalarda, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya   konulan bir mahkemenin, her olasılıkta, kendi yargısına tabi kiꢀilere hakkaniyetli bir yargı   sağlayamayacağı hükmüne varıldığını hatırlatmıꢀtır.   AĐHM, baꢀvuranın tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından dinlenme hakkının   ihlal edilmesi sonucu gözönünde bulundurulursa, AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer   ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığına kanaat getirmektedir (Bkz. diğerleri arasında, 28 Ekim   tarihli Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII, §§ 44-45).   3. Cezai Yargılamanın Süresi Hakkında   AĐHM, ꢀikayet konusunun, yargılama sırasında ikinci bir dosyanın eklendiği 1991/76   sayılı dosyaya iliꢀkin ilk yargılama olduğunu not etmektedir. Ele alınması gereken dönem,   baꢀvuranın yakalandığı 3 Mayıs 1991 tarihinde baꢀlamakta ve 26 Ekim 1998 tarihinde   Yargıtay’ın verdiği nihai kararla son bulmaktadır. Dolayısıyla yargılama iki mahkeme için   yaklaꢀık yedi yıl altı ay sürmüꢀtür.   Hükümet, dava koꢀulları gözönüne alındığında, yargılama süresinin AĐHS ve AĐHM   içtihadı bakımından makul olmadığının düꢀünülemeyeceğine kanaat getirmektedir. Hükümet,   ciddi bir suçtan yargılanmasına rağmen baꢀvuranın, hakim önüne çıkmadığını ve bir avukat   tarafından temsil edilmek için hiçbir giriꢀimde bulunmadığını vurgulamaktadır.   Baꢀvuran ise, yargılamadan haberdar edilmediğini ve serbest bırakılmasının ardından   yargılamanın sona erdiğine inandığını belirtmektedir. Baꢀvuran, mahkum edilmesinin   ardından çıkarılan tutuklama emrinin gerçekleꢀtirildiği sırada olaylardan haberdar olduğunu   ileri sürmektedir.   AĐHM, yargılama süresinin makul yönünün dava koꢀullarına göre ve özellikle davanın   karmaꢀıklığı, baꢀvuranların ve yetkili makamların tutumlarının yanı sıra dava koꢀulları gibi   AĐHM içtihadı tarafından yer verilen kriterler gözönüne alınarak değerlendirildiğini   hatırlatmaktadır.   Taraflar, davanın karmaꢀıklığı hakkında görüꢀ bildirmemiꢀlerdir.   AĐHM bu durumda, iki sanık hakkındaki dava özel bir karmaꢀıklık arz etmiyor ise,   mahkemeye çıkmamaları hiç kuꢀkusuz yargılamanın uzamasındaki belirleyici faktörü   oluꢀturmadığını gözlemlemektedir.   Bu bağlamda AĐHM, olayların tartıꢀmalı olduğunu tespit etmektedir. AĐHM,   baꢀvuranın uygun ve gerekli ꢀekilde mahkemeye çağrılmadığından dolayı yargılamanın   kendisinden habersiz sürdüğüne dair iddiasının inandırıcı olmadığına kanaat getirmektedir.   Bunun dıꢀında AĐHM, temyiz savunmasında baꢀvuranın DGM’nin delilleri değerlendirme   ꢀekline itiraz etmekle ve bu nedenle mahkumiyet kararının sadece davanın ön soruꢀturması   aꢀamasında elde edilen ifadelerle gerekçelendirildiğinden ꢀikayet etmekle yetindiğini   gözlemlemektedir. Ancak savunmada mahkemeye çıkmaması hakkında hiçbir görüꢀ yer   almamaktadır.   AĐHM, baꢀvuranın 15 Haziran 1993 tarihli duruꢀmaya katıldığını ve esas hakkındaki   görüꢀlerini bildirdiğini not etmektedir. Bu tarihten itibaren ve yargılamanın sona ermesine   kadar, baꢀvuran hakkında hiçbir geliꢀme ve yargı eylemi meydana gelmemiꢀtir.   AĐHM, kendisine sunulan unsurların tümünü inceledikten sonra, 15 Haziran 1993   tarihine kadar adaletten kaçan baꢀvuranın tutumunun, belirtilen tarihe kadar yargılamanın   uzamasının kaynağı olduğuna kanaat getirmektedir.   AĐHM, adli makamların tutumu konusunda ise, sadece Devlet’e atfedilecek   yavaꢀlıkların, “makul sürenin” aꢀılmasına neden olduğu tespitinde bulunmaya itebileceklerini   hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle Gergouil-Fransa, no: 40111/98, § 19, 21 Mart 2000 ve   Papachelas-Yunanistan, no: 31423/96, § 40, AĐHM 1999-II). Yargılamanın uzaması, dosyada   hiçbir ilerleme kaydetmeden ve sanıkların bulunamadığı gerekçesiyle, 15 Haziran 1993 ve 19   ꢁubat 1998 tarihleri arasında yani yaklaꢀık dört yıl sekiz ay boyunca duruꢀmaların   ertelenmesine düzenli olarak karar verdikleri sürece adli makamlara atfedilebilir.   Yargılamanın genel süresini, özellikle baꢀvuranın esas hakkında görüꢀlerini beyan   etmesinden sonraki ilk derece mahkemesi önündeki yargılama ve hiçbir özel karmaꢀıklık arz   etmeyen yargılamanın konusunu gözönüne aldığında, AĐHM AĐHS’nin 6§1 maddesi uyarınca   “makul sürenin” aꢀıldığına kanaat getirmektedir.   Dolayısıyla bu hüküm ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran, maddi zararı için 100.000 Euro ve manevi zararı için 200.000 Euro   istemektedir.   Hükümet aꢀırı olduğunu düꢀündüğü bu iddialara itiraz etmektedir.   AĐHM, maddi zarar hakkında, baꢀvuran AĐHS’nin 6. maddesinin ihlalinden doğan   zararın belirlenmesini sağlayacak hiçbir kanıt unsuru sunmadığından, bu talebi   reddetmektedir. Manevi zarar konusunda AĐHM, dava koꢀullarından dolayı baꢀvuranın bir   takım sıkıntılar duyabileceğine kanaat getirmektedir. AĐHM, baꢀvurana bu bakımdan 4.000   Euro’nun ödenmesinin uygun olduğuna kanaat getirmektedir.   AĐHM için, bu davada olduğu gibi bir kimse AĐHS’nin gerektirdiği tarafsızlık ve   bağımsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edildiğinde,   sözkonusu kiꢀinin isteği üzerine yeni bir yargılama veya yeniden dava açılması, tespit edilen   ihlalin telafi edilmesi için prensip olarak en uygun yoldur (Bkz. Öcalan-Türkiye, no:   46221/99, § 210, AĐHM 2005-).   B. Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuran, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamalar için 2.000 Euro talep   etmektedir.   Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.   AĐHM içtihadına göre baꢀvuran, gerçekliğini, gerekliliğini ve oranlarının makul   yönünü ortaya koyduğu sürece masraf ve harcamaların karꢀılanmasını sağlayabilir. AĐHM,   elinde bulunan unsurları ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönüne alarak, yapılan bütün   masraflar için baꢀvurana 1.000 Euro’nun ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;   2. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması ve yargılama süresi nedeniyle   AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek   her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet’in baꢀvurana manevi tazminat için   4.000 Euro (dört bin Euro) ve masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin Euro) ödemesine;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez   Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulamasına;   5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 20 Nisan 2006 tarihinde, Đçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   7