48787/99
WyrokETPCz2004-07-08ECLI:CE:ECHR:2004:0708JUD004878799
Pełny tekst orzeczenia
ilaSku da sxvebi moldovisa da ruseTis winaaRmdeg
CASE OF ILAŞCU AND OTHERS v. MOLDOVA AND RUSSIA
(ganacxadi 48787/99)
ganaCeni
strasburgi wlis 8 ivlisi
sarCevi
sarCevi
procedura
1. arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebuli
samarTalwarmoeba
2. arsebiT ganxilvasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba
(a)
(b)
(g)
mxareTa werilobiTi komentarebi
mowmeTa mosmena
dokumenturi mtkicebulebebi
faqtebi
I.
ganmcxadeblebi
II.
III.
faqtebis dadgena
saqmis winmswrebi movlenebi
a.
b.
ssrk-s daSla da moldova-dnestrispireTs Soris warmoSobili
konfliqti dnestrispireTis gamoyofasTan dakavSirebiT
1.
ssrk-s daSla, dnestrispireTis gamoyofa da moldaveTis
damoukidebloba
2.
3.
SeiaraRebuli konfliqti (1991-92)
SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg ganviTarebuli movlenebi wlis 21 ivlisis SeTanxmebis Semdgom dnestrispireTSi ruseTis
federaciis armiisa da samxedro personalis yofna
1.
rod’-is jarebi da aRWurviloba dnestrispireTSi
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde
(b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
2. urTierToba rod-sa da `mdr~-s Soris
g.
dnestrispireTsa
da
ruseTis
federacias
Soris
arsebuli
ekonomikuri, politikuri da sxva saxis urTierTobebi
1. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde 1998 wlis maiss
2. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
d. moldova-dnestrispireTs Soris arsebuli urTierTobebi
1. moldovis mier konvenciis ratificirebamde 1997 wlis 12
seqtembers
2. moldovis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
IV. saqmis calkeuli garemoebebi
a. ganmcxadebelTa dakaveba, winaswari patimroba da msjavrdeba
1. ganmcxadebelTa dakaveba
2. pirveli sami ganmcxadeblis patimroba me-14 armiis bazaze
3. patimroba tiraspolis policiis mTavari sammarTvelos winaswari
gamoZiebis
samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi
4. ganmcxadebelTa sasamarTlo procesi da msjavrdeba
izolatorSi
da
cixeSi
gadayvana
sasamarTlo
b. ganmcxadebelTa msjavrdebis Semdgom ganviTarebuli movlenebi, b-ni
ilaSkus gaTavisufleba
g. ganmcxadebelTa patimroba msjavrdebis Semdeg
1. patimrobis pirobebi
2. arasaTanado mopyroba
d. 2001 wlis maisamde ganmcxadebelTa gaTavisuflebasTan dakavSirebiT
gadadgmuli nabijebi
e. 2001 wlis 5 maiss b-ni ilaSkus gaTavisufleba
v.
wlis
maisis
Semdeg
ganmcxadebelTa
gaTavisuflebasTan
dakavSirebiT gadadgmuli nabijebi
z. saerTaSoriso Tanamegobrobis reaqcia ganmcxadebelTa msjavrdebasa da
patimrobasTan dakavSirebiT
V. saerTaSoriso samarTali, erovnuli kanonmdebloba da Sesabamisi
SeTanxmebebi
samarTali
I. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi moldovis respublikis iurisdiqciaSi?
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi
1. moldovis mTavroba
2. ruseTis federaciis mTavroba
3. ganmcxadeblebi
4. rumineTis mTavroba, procesSi CarTuli mesame mxare
b. sasamarTlos Sefaseba
1. zogadi principebi
(a)
(b)
`iurisdiqciis~ cneba
saxelmwifos pasuxismgebloba araswor qmedebasTan mimarTebaSi
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba
3. pozitiur valdebulebaTa cneba
4. ganaxorciela Tu ara moldovam pozitiuri valdebulebebi?
II. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis iurisdiqciaSi?
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi
1. ruseTis federaciis mTavroba
2. moldovis mTavroba
3. ganmcxadeblebi
4. procesSi mesame mxared CarTuli rumineTis mTavroba
b. sasamarTlos Sefaseba
1. zogadi principebi
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde
(b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
III. iurisdiqcia ratione temporis
a. konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli saCivari
b. konvenciis me-3, me-5 da me-8 muxlebTan dakavSirebuli saCivrebi
g. konvenciis 1-li damatebiTi oqmis 1-l muxlTan dakavSirebuli saCivari
d. b-ni ilaSkus saCivari konvenciis me-2 muxlTan dakavSirebiT
IV. konvenciis me-2 muxlis savaraudo darRveva
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi
b. sasamarTlos Sefaseba
V. konvenciis me-3 muxlis savaraudo darRveva
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi
b. sasamarTlos Sefaseba
1. zogadi principebi
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi
(a) b-ni ilaSku
(b) sxva sami ganmcxadebeli: patimrobis pirobebi da mopyroba patimrobis
periodSi
(i) b-ni ivantoSi
(ii) b-no leSko da b-ni petrov-popa
VI. konvenciis me-5 muxlis savaraudo darRveva
VII. konvenciis me-8 muxlis savaraudo darRveva
VIII. konvenciis 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis savaraudo darRveva
IX. konvenciis 34-e muxlis savaraudo darRveva
X. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba
a. zarali
b. Rirebuleba da gadaxdili Tanxebi
g) sauravi
moqmedi debulebebi
mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli azri, romelsac
SeuerTdnen mosamarTleebi resi, birsani da fura-sandstromi
mosamarTle resis nawilobriv gansxvavebuli azri
mosamarTle ser nikolas bratcas gansxvavebuli azri, romelsac
SeuerTdnen mosamarTleebi rozakisi, hedigani, tomasseni da pantiru
mosamarTle lukaidesis nawilobriv gansxvavebuli azri
mosamarTle kovleris gansxvavebuli azri
danarTi
adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlo Seikriba didi palatis saxiT
Semdeg mosamarTleTa SemadgenlobiT:
b-ni l. vildhaberi, Tavmjdomare,
b-ni c. l. rozakisi,
b-ni J.-p. kosta
b-ni g. resi,
ser nikolas bratca
b-ni l. lukaidesi
b-ni i. kabral bareto
q-ni f. tulkensi
b-ni k. birsani
b-ni j. kasadevali
b-ni b. zupanCiCi
b-ni j. hedigani
q-ni v. tomasseni
b-ni t. pantiru
b-ni e. levitsi
b-ni a. kovleri
q-ni e. fura-sandstromi, mosamarTleebi
da b-ni p. j. mahoni, registratori.
imsjela ra ganmartoebiT 2002 wlis 23 ianvars, 26 Tebervals da 11
seqtembers, 2003 wlis 8 oqtombersa da 2004 wlis 7 maiss,
sasamarTlos gamoaqvs winamdebare ganaCeni, romelic miRebuli iqna 2004
wlis 7 maiss.
Sesavali
1. saqme momdinareobs ganacxadidan (#48787/99), romelic warmodgenili iqna
moldovis respublikisa da ruseTis federaciis winaaRmdeg adamianis
uflebaTa da ZiriTad TavisuflebaTa dacvis konvenciis (`konvencia~) 34-e
muxlis Sesabamisad moldovis oTxi moqalaqis: b-ni ilie ilaSkus, b-ni
aleqsandre leSkos, b-ni andrei ivantoSisa da b-ni tudor petrov-popas
(`ganmcxadeblebi~) mier 1999 wlis 5 aprils.
2. ganacxadi ZiriTadad exeba `moldovis dnestrispireTis respublikis~
(`mdr~) xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebul qmedebebs. `mdr~
aris moldovis regioni, romelmac gamoacxada damoukidebloba 1991 wels,
magram ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.
3. ganmcxadeblebis mtkicebiT, isini msjavrdebulni iqnen dnestrispireTis
sasamarTlos mier, romelic ar SeiZleba CaiTvalos kompetenturad me-6
muxlis
miznebisaTvis.
ganmcxadeblebis
mtkicebiT,
maT
xeli
ar
miuwvdebodaT samarTlian sasamarTlo ganxilvaze, rac ewinaaRmdegeba
konvenciis me-6 muxls, xolo maTi msjavrdebis Semdeg maT CamoarTves
kuTvnili nivTebi pirveli damatebiTi oqmis pirveli muxlis moTxovnaTa
darRveviT. ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom dnestrispireTSi maTi
patimroba ar iyo kanonieri, arRvevda me-5 muxlis moTxovnebs, xolo maTi
patimrobis pirobebi ewinaaRmdegeboda konvenciis me-3 da me-8 muxlebs.
damatebiT b-ni ilaSku amtkicebda konvenciis me-2 muxlis darRvevas im
faqtis safuZvelze, rom mas sikvdiliT dasja hqonda Sefardebuli.
ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom moldovis xelisuflebis organoebi
konvenciis Tanaxmad pasuxismgebelni iyvnen im uflebebis darRvevisaTvis,
romlebic
gaTvaliswinebulia
amave
konvenciaSi,
radgan
maT
ar
ganaxorcieles Sesabamisi RonisZiebebi darRvevaTa aRmofxvris mizniT.
isini aseve amtkicebdnen, rom pasuxismgebloba unda dakisreboda ruseTis
federaciasac, im mizezis gamo, rom dnestrispireTis teritoria iyo da
rCeba ruseTis de facto kontrolis qveS, radgan ruseTis jarebi da samxedro
aRWurviloba ganTavsebulia am teritoriaze da ruseTis federacia
axorcielebs separatistuli reJimis savaraudo mxardaWeras.
bolos ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom moldovam da ruseTis federaciam
xeli SeuSales maT evropuli sasamarTlos winaSe individualuri
ganacxadis wardgenaSi da, aqedan gamomdinare, daarRvies konvenciis 34-e
muxli.
procedura
1. arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba
4. ganacxadi gadaeca sasamarTlos yofil 1-l seqcias (sasamarTlos
reglamentis 52-e muxlis 1-li punqti). pirvelma seqciam mopasuxe
saxelmwifoebs ganacxadis Sesaxeb acnoba 2000 wlis 4 ivliss. werilobiTi
komentarebi arsebiT ganxilvaze daSvebasTan dakavSirebiT warmodgenili
iqna 2000 wlis 24 oqtombers moldovis mTavrobis mier, 2000 wlis 14
noembers
ruseTis
mTavrobis
mier,
xolo
wlis
ianvars
ganmcxadeblebis mier.
5. 2001 wlis 20 marts pirveli seqciis palatam iurisdiqcia gadasca did
palatas, amasTanave, arc erT mxares ar ganucxadebia pretenzia
iurisdiqciis gadacemasTan dakavSirebiT (konvenciis 30-e da sasamarTlos
reglamentis 72-e muxlebi).
6. didi palatis Semadgenloba ganisazRvra konvenciis 27-e muxlis me-2 da
me-3 punqtebisa da reglamentis 24-e muxlis Sesabamisad. saboloo
msjelobis Sedegad b-nma i. kabral baretom da b-nma b. zubanCiCma,
saTadarigo mosamarTleebma, Secvales b-ni l. ferari bravo da b-ni. j.
makarCuki, romlebsac ar SeeZloT monawileoba mieRoT saqmis Semdgom
ganxilvaSi (reglamentis 24-e muxlis me-3 punqti).
7. 2001 wlis 4 ivlisis gadawyvetilebiT didma palatam 2001 wlis 6 ivniss
dasaSvebobasTan dakavSirebiT gamarTuli mosmenis Semdgom (reglamentis
54-e muxlis me-4 punqti) ganacxadi arsebiT ganxilvaze daSvebulad
gamoacxada. mosmenaze moldovis mTavrobam ganacxada, rom mas surda ukan
gaetana 2000 wlis 24 oqtombers wardgenili werilobiTi komentarebi, im
nawilSi mainc, romelic exeboda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas.
dasaSvebobasTan dakavSirebul gadawyvetilebaSi sasamarTlom daadgina,
rom sakiTxi imis Taobaze, SesaZlebeli iyo Tu ara moldovisa da ruseTis
federaciis pasuxismgeblobisa da iurisdiqciis sakiTxebis arseboba
konvenciis Tanaxmad da gaaCnda Tu ara sasamarTlos iurisdiqcia ratione
temporis, raTa ganexila saCivrebi, mWidrod iyo dakavSirebuli saqmis
arsebiT mxaresTan, da amitom aRniSnuli sakiTxebisa da arsebiTi mxaris
ganxilva gaerTianebuli iqna.
2. arsebiT ganxilvasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba
(a) mxareTa werilobiTi komentarebi
8. mas Semdeg, rac ganacxadi arsebiT ganxilvaze iqna daSvebuli, orive
mxarem _ ganmcxadeblebma da moldovisa da ruseTis mTavrobebma _
warmoadgines
komentarebi
saqmis
arsebiT
mxaresTan
dakavSirebiT:
moldovis mTavrobam 2001 wlis 12 noembersa da 2002 wlis 28 ianvars,
ruseTis mTavrobam 2001 wlis 8 dekembers, xolo ganmcxadeblebma 2001 wlis seqtembers, 2, 4, 12 da 16 noembers.
komentarebi aseve warmoadgina rumineTis mTavrobam, romelic sasamarTlos
Tavmjdomarem moiwvia samarTalwarmoebaSi mesame mxared CasarTavad
marTlmsajulebis jerovnad ganxorcielebis interesebidan gamomdinare
(konvenciis 36-e muxli da sasarTlos reglamentis 61 muxlis me-2 da me-3
punqtebi). mxareebma warmoadgines pasuxebi (reglamentis 61-e muxlis me-5
punqti). mxared CarTvis moTxovna iqna warmodgenili aseve q-ni liudmila
gusaris mier, romelic iyo samoqalaqo mxare im samarTalwarmoebis dros,
romlis Sedegadac ganmcxadeblebs msjavri daedoT `mdr-s uzenaesi
sasamarTlos~ mier. didi palatis Tavmjdomarem uari ganacxada xsenebuli
qalbatonis mxared CarTvaze.
9. mowmeTa Cvenebebis Semdgom (ix. winamdebare ganaCenis me-12 - me-15 punqtebi)
Tavmjdomarem mxareebs SesTavaza, waredginaT saboloo komentarebi
yvelaze gvian 2003 wlis 1 seqtembrisaTvis. mas Semdeg, rac Tavmjdomarem
uaryo
ruseTis
mTavrobis
Txovna
gadavadebasTan
dakavSirebiT,
sasamarTlom miiRo mxareTa komentarebi zemoxsenebul dRes.
10. 2004 wlis 12 ianvars didi palatis Tavmjdomarem gadawyvita, moewvia
mxareebi reglamentis 39-e muxlis Tanaxmad, raTa maT gadaedgaT nabijebi
da uzrunveleyoT, rom b-ni ivantoSi, romelic SimSilobda 2003 wlis 28
dekembris Semdeg, patimrobaSi yofiliyo iseT pirobebSi, romlebic
Sesabamisi iqneboda konvenciiT garantirebul mis uflebebTan. mxareebi
moiwvies reglamentis 24-e muxlis me-2a puqntis Sesabamisad, raTa
waredginaT
informacia
droebiTi
RonisZiebis
ganxorcielebasTan
dakavSirebiT. b-ni ivantoSis warmomadgenelma, b-nma v. gribinceam, da
moldovis mTavrobam warudgines sasamarTlos informacia 2004 wlis 24 da ianvriT daTariRebuli werilebiT.
11. 2004 wlis 15 ianvars sasamarTlos Tavmjdomarem gadawyvita, 39-e muxlis
Sesabamisad daevaldebulebina b-ni ivantoSi, Seewyvita SimSiloba. 2004
wlis 24 ianvars b-ni ivantoSis warmomadgenelma acnoba sasamarTlos, rom
misma klientma 2004 wlis 15 ianvars Sewyvita SimSiloba.
(b) mowmeTa mosmena
12. imisaTvis, rom naTeli mohfenoda calkeul sadavo sakiTxebs, kerZod,
iyvnen Tu ara moldova da/an ruseTi pasuxismgebelni savaraudo
darRvevebisaTvis, sasamarTlom adgilze miavlina sagamoZiebo misia
konvenciis 38-e muxlis 1-li (a) punqtisa da reglamentis 42-e muxlis me-2
punqtis (maSindeli versiiT) Sesabamisad. sasamarTlos gamoZieba mimarTuli
iyo faqtebisaTvis naTelis mofenisaken, raTa SesaZlebeli gamxdariyo imis
gansazRvra, gaaCndaT Tu ara moldovas an ruseTis federacias iurisdiqcia
dnestrispireTSi arsebul situaciaze, urTierTobebze dnestrispireTsa da
moldovasa da ruseTis federacias Soris da aseve ganmcxadebelTa
patimrobis pirobebze.
sasamarTlom daniSna 4 delegati, b-ni g. resi, ser nikolas bratca, b-ni j.
kasadevali da b-ni e. levitsi, romlebmac moismines mowmeTa Cvenebebi
kiSiniovsa da tiraspolSi 2003 wlis 10-dan 15 martamde. kiSiniovSi mowmeTa
Cvenebebis mosmena ganxorcielda moldovaSi euTo-s StabbinaSi, romelmac
didi daxmareba aRmouCina sasamarTlos Cvenebebis mosmenis organizebaSi.
tiraspolSi
sasamarTlos
delegatebma
Cvenebebi
moismines
ganmcxadeblebisagan da dnestrispireTSi tiraspolis me-3 sapyrobilis
sxva patimrebisagan, aseve mowmeebisagan, romlebic miekuTvnebodnen ruseTis
federaciis SeiaraRebul Zalebs moldovis dnestrispireTis regionSi
ruseTis operatiuli danayofis (`rod~) StabbinaSi.
13. saerTo jamSi, delegatebma moismines Cveneba 43 mowmisagan, romlebic
gamoZaxebulni iyvnen mxareebisa da sasamarTlos mier. delegaciis
xelmZRvanelma gasca nebarTva imasTan dakavSirebiT, rom sami mowmis
vinaoba anonimuri yofiliyo da, Sesabamisad, maTi vinaoba aRiniSna X-iT, Y-
iTdaZ-iT.
14. Svidi sxva mowme, romlebic gamoZaxebulni iyvnen delegatebis winaSe
Cvenebebis misacemad, ar gamocxaddnen. mosmenebis damTavrebis Semdeg,
delegatebis moTxovniT, mxareebma warmoadgines werilobiTi ganmartebebi
xsenebuli mowmeebis gamoucxadeblobasTan mimarTebaSi da im nabijebis
Sesaxeb, romlebic ukavSirdeboda am mowmeebisaTvis uwyebis gadacemas.
ar gamocxaddnen Semdegi mowmeebi: olga Capatina, romelic mosmenis win
saavadmyofoSi iqna moTavsebuli mas Semdeg, rac Tavs daesxnen, vladimir
gorbovi da mixail bergmani, romlebsac mopasuxe mTavroba ver
daukavSirda, petru godiaCi, romlis gamoucxadeblobac aranairad ar iqna
axsnili, valeri pasati, romelic ar imyofeboda moldovis teritoriaze,
da valeriu muravsCi da petru tabuika, romlebmac ar axsnes
gamoucxadeblobis mizezebi.
sasamarTlom wuxili gamoTqva im faqtTan dakavSirebiT, rom Cvenebis
misacemad ar gamocxadda meTauri bergmani da, misi maRali Tanamdebobidan
gamomdinare, Znelad dasajereblad miiCnia, rom SeuZlebeli iyo masTan
dakavSireba delegatebisaTvis Cvenebis misacemad gamoZaxebis mizniT.
sasamarTlo itovebs uflebas, gamoitanos Sesabamisi daskvnebi am mowmis
Cvenebis ararsebobis safuZvelze.
15. delegatebis winaSe gamocxadebul mowmeTa siisa da maTi Cvenebebis
reziumes
moZieba
SesaZlebelia
winamdebare
ganaCenis
danarTSi.
delegatebisaTvis micemuli mowmeTa Cvenebebis xmovani Canawerebi aseve
warmodgenili iqna sasamarTlo registraturis mier da Setanilia saqmis
masalebSi.
(g) dokumenturi mtkicebulebebi
16. mxareTa komentarebsa da mowmeTa gancxadebebTan erTad sasamarTlom
mxedvelobaSi miiRo samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi mxareTa
da dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier warmodgenili mravali
dokumenti: werili b-ni ilaSkusagan; b-ni ivantoSis gancxadebebi da
werilebi; moldovis xelisuflebis organoebis mier warmodgenili
dokumentebi,
romlebic
exeboda
ganmcxadebelTa
dakavebasa
da
patimrobasTan dakavSirebul gamoZiebas; mowmeTa, maT Soris, olga
Capatinasa da petru godiaCis werilobiTi Cvenebebi; dokumentebi, romlebic
exeboda ganmcxadebelTa sasamarTlo samarTalwarmoebas `mdr-s uzenaes
sasamarTloSi~
dakavSirebuli
da
b-ni
ilaSkus
`Sewyaleba~;
da
dnestrispireTTan
federaciis
dokumentebi
moldovisa
ruseTis
administraciuli organoebisagan; sagazeTo amonaridebi politikosebis
gancxadebebTan da ruseTis federaciis sxvadasxva oficialuri pirebis
mier gakeTebul gancxadebebTan dakavSirebiT; oficialuri dokumentebi,
romlebic exeboda ruseTis federaciis samxedro Zalebis ganTavsebas
dnestrispireTSi da dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas, maT Soris,
xelSekrulebebi da SeTanxmebebi moldovasa da dnestrispireTsa da
ruseTis federaciasa da dnestrispireTs Soris da videokasetebi
dnestrispireTSi mimdinare brZolebisa da arsebuli situaciis Sesaxeb.
17. sasamarTlom aseve gaiTvaliswina kiSiniovSi euTo-s misiis saSualebiT
`mdr-is iusticiis saministros~ mier warmodgenili garkveuli dokumentebi,
kerZod, ganmcxadebelTa samedicino istoria da monacemebi, romlebic
asaxavdnen vizitebsa da patimrebis mier sapyrobileSi amanaTebis miRebas.
mopasuxe mTavrobebma aseve warmoadgines dokumentebi im komisiidan,
romelic
pasuxismgebeli
iyo
wlis
ivlisis
SeTanxmebis
zedamxedvelobaze (`Sereuli sakontrolo komisia~).
18. da bolos, iseTi saerTaSoriso organizaciebidan, rogoric aris euTo,
wamebis sawinaaRmdego komiteti (CPT), evropis sabWos saparlamento
asamblea,
evropis
sabWos
adamianis
uflebaTa
komisari
da
parlamentTaSorisi gaerTianebis mmarTveli sabWo, sasamarTlom moipova
dokumentebi,
romlebic
exeboda
dnestrispireTsa
da
iq
myof
ganmcxadeblebs.
faqtebi
I. ganmcxadeblebi
19. ganmcxadeblebi, moldovis moqalaqeni im droisaTvis, rodesac
ganacxadi warmoadgines, dabadebulni iyvnen 1952, 1955, 1961 da 1963 wlebSi
Sesabamisad. im droisaTvis, rodesac maT ganacxadi warmoadgines, isini
imyofebodnen patimrobaSi moldovis dnestrispireTis nawilSi.
20. miuxedavad imisa, rom patimrobaSi imyofeboda, b-ni ilaSku 1994 wlidan wlamde orjer iqna arCeuli moldovis parlamentSi. rogorc
parlamentis wevri, igi daniSnuli iqna evropis sabWos saparlamento
asambleaSi moldovis delegaciis wevrad. 2000 wlis 4 oqtombers b-nma
ilaSkum miiRo rumineTis moqalaqeoba. 2000 wlis dekemberSi igi arCeuli
iqna rumineTis parlamentis senatSi da rogorc rumineTis parlamentis
wevri daniSnuli iqna evropis sabWos saparlamento asambleaSi.
21. b-ni leSko da b-ni ivantoSi rumineTis moqlaqeebi 2001 wels gaxdnen.
22. b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis 5 maiss; amis Semdeg igi
cxovrobs buqarestSi. meore da mesame ganmcxadeblebis sacxovrebeli
mdebareobs kiSiniovSi (moldova), meoTxe ganmcxadebeli ki cxovrobs
tiraspolSi
(dnestrispireTi,
moldova).
amJamad
samive
imyofeba
patimrobaSi tiraspolSi.
23. im faqtis gaTvaliswinebiT, rogorc amas ganmcxadeblebi amtkiceben,
rom maTTvis SeuZlebeli iyo, pirdapir miemarTaT sasamarTlosaTvis,
ganacxadi warmodgenili iqna maTi meuRleebis _ q-ni nina ilaSkus, q-ni
tatiana
leSkosa
d
q-ni
evdokia
ivantoSis
mier,
aseve
meoTxe
ganmcxadeblis dis, q-ni raisa petrov-popas mier.
24. meore ganmcxadebeli sasamarTlos winaSe b-ni a. tanases, kiSiniovis
advokatTa kolegiis wevris, mier iyo warmodgenili. danarCeni
ganmcxadeblebi warmodgenilni iyvnen b-ni c. dinus, buqarestis advokatTa
kolegiis wevris, mier mis sikvdilamde 2002 wlis dekemberSi. 2003 wlis
ianvris Semdeg maT warmoadgenda b-ni v. gribincea, kiSiniovis advokatTa
kolegiis wevri.
II. faqtebis dadgena
25. imisaTvis, rom daedgina faqtebi, sasamarTlo daeyrdno dokumentur
mtkicebulebebs, mxareTa komentarebs da mowmeTa Cvenebebs, romlebic
micemuli iqna adgilze, kiSiniovsa da tiraspolSi.
26. faqtebis dadgenis mizniT mtkicebulebaTa Sefasebisas sasamarTlo
Tvlis, rom mniSvnelovania Semdegi komponentebi:
(i) werilobiTi da zepiri mtkicebulebebis Sefasebisas sasamarTlo
zogadad iyenebda princips `gonivrul eWvs miRma~ rogorc mtkicebis
moTxovnil
standarts.
aseTi
mtkiceba
SesaZloa
gamomdinareobdes
sakmarisad dasabuTebuli, aSkara da Tanmxvedri daskvnebis Tanaarsebobidan
an faqtis erTmniSvnelovani prezumfciidan, amasTanave, mxareTa moqmedeba
sasamarTlos mier mtkicebulebebis mopovebis mcdelobasTan mimarTebaSi,
SesaZloa, warmoadgendes komponents, romelic mxedvelobaSi miiReba (ix.
mutatis mutandis saqmeze Ireland v. the United Kingdom, 1978 wlis 18 ianvars
gamotanili ganaCeni, seria A #25, gv. 64-65, punqti 161, da Salman v. Turkey [GC],
#. 21986/93, punqti 100, ECHR 2000-VII).
(ii) rac Seexeba delegatebis mier mopovebul Cvenebebs, sasamarTlom icis im
siZneleebis Sesaxeb, romlebic SesaZloa warmoiSvas aseTi Cvenebebis
Sefasebisas, radgan isini mopovebulia Tarjimnis meSveobiT: amitomac
sasamarTlom gansakuTrebuli yuradReba dauTmo delegatebisaTvis mowmeTa
mier micemuli Cvenebebis mniSvnelobas. sasamarTlom aseve icis, rom Zalian
bevri Sesabamisi faqti exeba im movlenebs, romlebsac adgili hqonda
daaxloebiT 10 wlis win bundovan da Zalin rTul viTarebaSi, rac
burusiT
moculs
xdis
warmodgenas
zusti
TariRebisa
Tu
sxva
mniSvnelovani detalebis Sesaxeb. sasamarTlos ar miaCnia, rom TviT es
faqti wamoWris mowmeTa Cvenebebis WeSmaritebaSi eWvis Setanis safuZvels.
(iii) im SemTxvevaSi, rodesac saxezea faqtebis urTierTsawinaaRmdego
aRwera, sasamarTlo awydeba iseTive siZneles, rogorc pirveli instanciis
sasamarTlo faqtebis dadgenisas, da yuradReba maxvidleba, magaliTad, im
faqtze, rom mas ar gaaCnia pirdapiri da detaluri codna da informacia
regionSi arsebuli pirobebis Sesaxeb. ufro metic, sasamarTlos ar gaaCnia
uflebamosileba,
aiZulos
mowme
gamocxaddes.
winamdebare
saqmeSi
gamoZaxebuli 51 mowmidan Svidi ar gamocxadda delegatebis winaSe.
Sesabamisad, faqtebis dadgenasTan dakavSirebiT potenciurad mniSvnelovani
Cvenebebis uqonlobis pirobebSi sasamarTlo siZnelis winaSe dadga.
27. mxareTa daxmarebiT sasamarTlom adgilze warmarTa gamoZieba, romlis
mimdinareobis periodSic moismina Semdegi 43 mowmis Cveneba:
(a) ganmcxadeblis dakavebis, msjavrdebisa da patimrobis calkeul
garemoebebTan dakavSirebiT ganmcxadeblebis, q-ni tatiana leSkosa da q-ni
evdokia ivantoSis, meore da mesame ganmcxadebelTa meuRleebis, q-ni raisa
petrov-popas, meoTxe ganmcxadeblis dis Cvenebebi; aseve b-ni Stefan
uritus, romelic patimrobaSi imyofeboda 1992 wels ganmcxadeblebTan
erTad; b-ni konstantin tibirnas, eqimis, romelmac gasinja ganmcxadeblebi
1995-97 wlebSi, rodesac isini patimrobaSi imyofebodnen tiraspolsa da
hlinaiaSi, Cvenebebi, b-ni vladimir golovaCevis, tiraspolis me-2
sapyrobilis mmarTvelis, b-ni Stefan tCerbebCiCis, 1992-dan 2001 wlamde
hlianias sapryobilis mmarTvelis, b-ni sergei kotovois, hlinaias cixis
mmarTvelis, b-ni efim samsonovis, `mdr~-is cixis samedicino samsaxuris
direqtoris, da b-ni vasili semenCukis, 1995 wlidan hlinaias eqimis
Cvenebebi.
(b) moldovis mxridan ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT
ganxorcielebul RonisZiebebze da moldovas, ruseTsa da dnestrispireTs
Soris arsebul urTierTobebze Cvenebebi misces sxvadasxva moldovelma
Tanamdebobis pirebma da politikosebma: b-nma dumitru postovanma,
moldovis generalurma prokurorma 1990 wlidan 1998 wlis ivlisamde, b-nma
valeriu Catanma, moldovis generalurma prokurorma 1998 wlis 31
ivlisidan 1999 wlis 29 ivlisamde, b-nma vasile rusum, moldovis
generalurma prokurorma 2001 wlis 18 maisis Semdgom, b-nma vasile
sturcam, generaluri prokuroris moadgilem 1990 wlidan 1994 wlamde da
iusticiis ministrma 1994 wlidan 1998 wlamde, Z-m, moldovis mTavrobis
yofilma ministrma, b-nma viqtor vierum, iusticiis ministris moadgilem wlis Semdgom, X-ma, moldovis yofilma maRali Tanamdebobis pirma, b-
nma mirCa snegurma, moldovis prezidentma 1990-96 wlebSi, b-nma aleqsandru
moSanum, moldovis parlamentis Tavmjdomarem 1990-92 wlebSi, Y-ma, yofilma
moldovelma diplomatma, b-nma andrei sanghelma, moldovis premier-
ministrma 1992-97 wlebSi; b-nma anatoli plugarum, moldovis uSiSroebis
ministrma 1991-92 wlebSi, b-nma nikolai petricam, moldovis armiis
generalma 1992-93 wlebSi, b-nma andrei Stratanma, sabaJos yofilma
ufrosma,
b-nma
vladimir
moloJenma,
sainformacio
teqnologiaTa
departamentis direqtorma, b-nma ion kostancma, Tavdacvis ministrma 1991-92
wlebSi, b-nma valentine seredam, moldovis sasjelaRsrulebiTi samsaxuris
direqtorma, b-nma viqtor berlinSiCma, moldovis parlamentis wevrma 1990-94
wlebSi, b-nma konstantin obrokma, premier-ministris moadgilem 1991-92
wlebSi da prezidentis mrCevelma 1993-96 wlebSi, b-nma mixail sidorovma,
moldovis parlamentis wevrma, da pavel kreangam, moldovis Tavdacvis
ministrma 1992-97 wlebSi.
(g) rod-is da ruseTis federaciis samSvidobo Zalebisa da am SenaerTebis
jariskacebis moldovis dnestrispireTSi yofnasTan dakavSirebiT Cveneba
misces: generalma boris sergeevma, rod-is sardalma, polkovnikma
aleqsandre verguzma, rod-is xelmZRvanelma oficerma, vice-polkovnikma
vitalius rodzaeviCusma, rod-is xelmZRvaneli jgufis yofilma wevrma,
polkovnikma anatoli zverevma, moldovis dnestrispireTis regionSi
ruseTis samSvidobo Zalebis sardalma, vice-polkovnikma boris levitskim,
rod-Tan arsebuli samxedro tribunalis Tavmjdomarem, vice-polkovnikma
valeri Samaevma, rod-is samxedro prokurorma, da vasili timoSenkom, me-14
armiisa da rod-is yofilma samxedro prokurorma.
III. saqmis winmswrebi zogadi movlenebi
a. ssrk-s daSla da moldova-dnestrispireTis konfliqti dnestrispireTis
gamoyofasTan dakavSirebiT
1. ssrk-s daSla, dnestrispireTis gamoyofa da moldovis damoukidebloba
28. moldaveTis sabWoTa socialisturi respublika, romelic Seiqmna ssrk-s
umaRlesi sabWos gadawyvetilebiT 1940 wlis
agvistos, daarsda
besarabiis nawilze, romelic CamoeWra rumineTs 1940 wlis 28 ivniss ssrk-
germanias Soris dadebuli molotov-ribentropis paqtis Semdgom (xsenebul
teritoriaze mcxovrebTa umetesoba ruminulad metyvelebda), da ukrainis
dnestris (ssrk) marcxena sanapiroze
-
dnestrispireTSi, romelic
moldaveTis sabWoTa socialistur respublikas gadaeca 1940 wels da
dasaxlebulia mosaxleobiT, romlis lingvisturi Semadgenloba 1989
wlisaTvis sajarod xelmisawvdomi informaciis Tanaxmad iyo 40%
moldovuri, 28% ukrainuli, 24% rusuli da 8% sxva. rusuli gaxda axali
sabWoTa respublikis saxelmwifo ena. sazogadoebriv cxovrebaSi sabWoTa
xelisuflebis
organoebma
daaweses
rusuli
Srifti
ruminuli
damwerlobisaTvis, romelic gaxda `moldovuri~ da daikava meore adgili
rusulis Semdeg.
29. 1989 wlis seqtemberSi moldaveTis ssr-is umaRlesma sabWom miiRo ori
kanoni,
romlebiTac
Semoitana
laTinuri
anbani
damwerlobiTi
ruminulisaTvis (moldovuri) da xsenebuli ena gamoacxada pirvel
oficialur enad rusulis nacvlad. wlis 27 aprils umaRlesma sabWom miiRo axali samferovani (wiTeli,
yviTeli da lurji) droSa moldovuri gerbiT da erovnuli himni,
romelic im droisaTvis igive iyo, rac ruminuli. 1990 wlis ivnisSi,
sabWoTa kavSirSi mimdinare avtonomiuri da damoukideblobis moZraobis
pirobebSi, moldaveTis sabWoTa socialisturma respublikam miiRo axali
saxeli, moldovis sabWoTa socialisturi respublika. man damoukidebloba
gamoacxada 1990 wlis 23 ivniss (1994 wlis 10 ivnisis euTo-s sainformacio
dokumenti – ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqtis SeniSvna). wlis 23 maiss moldavis sabWoTa socialisturma respublikam
gadairqva saxeli moldovis respublikad.
30. 1990 wlis 2 seqtembers gamocxadebuli iqna `moldovis dnestrispireTis
respublika~ (`mdr~). 1991 wlis 25 agvistos `mdr-is umaRlesma sabWom~ miiRo
`mdr~-is damoukideblobis deklaracia.
`mdr~ dRemde ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.
31. 1991 wlis 27 agvistos moldovis parlamentma miiRo moldovis
respublikis
damoukideblobis
deklaracia.
saxelmwifos
teritoria
moicavda dnestrispireTsac. im droisaTvis moldovis respublikas ar
hyavda Tavisi armia da armiis Seqmnis pirveli mcdeloba ganxorcielda
ramdenime Tvis Semdeg. moldovis parlamentma TxovniT mimarTa ssrk-s
mTavrobas, `dawyebuliyo molaparakeba moldovis mTavrobasTan, raTa bolo
moReboda moldovis ukanono okupacias da moldovis teritoriidan
gayvaniliyo sabWoTa jarebi~.
32. moldovis respublikis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg sabWoTa
kavSiris Tavdacvis saministros odesis olqis me-14 armia (`me-14 armia~),
romlis Stabbinac 1956 wlis Semdeg kiSiniovSi mdebareobda, rCeboda
moldovis teritoriaze. miuxedavad amisa, 1990 wlidan moyolebuli
dafiqsirebuli iqna aRWurvilobis farTomasStabiani gadaadgilebebi:
sxvadasxva gadazidvebs Soris aRiniSna aRWurvilobis didi odenobiT
gatana moldovis teritoriidan.
33. 1991 wlis ganmavlobaSi me-14 armia Sedgeboda ramdenime aTasi
jariskacisgan,
saxmeleTo
SenaerTebisgan,
artileriisgan
(haersawinaaRmdego sistemebi), javSanmanqanebisa da sahaero xomaldebisgan
(maT Soris, TviTmfrinavebisa da damrtymeli Sveulmfrenebisagan) da
gaaCnda sabrZolo masalebis sawyobebi, maT Soris, evropaSi erT-erTi
yvelaze didi sawyobi kolbasnaSi, dnestrispireTSi.
34. me-14 armiis SeiaraRebasTan erTad, SeiaraRebis sawyobi gaaCnda
`dosaafsac~ (`keTili nebiT Seqmnili gaerTianeba armiis, aviaciisa da
flotis daxmarebisaTvis~ _ ДОСААФ – Добровольное Общество Содействия Армии,
Авиации и Флоту), saxelmwifo organizacias, romelic Seiqmna 1951 wels da
ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze, raTa moemzadebina samoqalaqo
pirebi omisaTvis.
moldovis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg `dosaafis~ aRWurviloba,
romelic ganTavsebuli iyo qveynis im teritoriaze, romelsac moldovis
mTavroba akontrolebda, gadavida mTavrobis xelSi, xolo darCenili
aRWurviloba, romelic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, gadavida
dnestrispireTis separatistebis xelSi.
35. 1991 wlis
umaRlesma sabWom~
seqtembers `moldovis dnestrispireTis respublikis
gamosca brZaneba, romlis Tanaxmadac yvela
dawesebuleba, kompania, organizacia, miliciis SenaerTebi, prokuraturebi,
marTlmsajulebis organoebi, suk-is SenaerTebi da dnestrispireTSi
mdebare sxva samsaxurebi, garda sabWoTa SeiaraRebuli Zalebis sajariso
SenaerTebisa, gadadioda `dnestrispireTis respublikis~ iurisdiqciaSi.
oficrebs, Tadarigis oficrebsa da sajariso SenaerTebis sxvadasxva
Tanamdebobis pirebs ebrZanaT, `gamoeCinaT samoqalaqo solidaroba da
Tavdacvis mobilizeba dnestrispireTis muSebTan erTad moldovis SeWris
SemTxvevaSi~.
36. 1991 wlis 18 seqtembers `dnestrispireTis sabWoTa socialisturi
respublikis umaRlesi sabWos Tavmjdomarem~ gadawyvita, dnestrispireTSi
ganTavsebuli sabWoTa SeiaraRebuli Zalebi Seeyvana `respublikis~
iurisdiqciaSi.
37. 1991 wlis 14 noembris #234-e brZanebulebiT moldovis prezidentma b-nma
snegurma gamoacxada, rom aRWurviloba, iaraRi, sabrZolo manqanebi,
samxedro bazebi da sxva qoneba, romelic ekuTvnoda moldovis
teritoriaze ganTavsebul sabWoTa jarebis SenaerTebs, warmoadgenda
moldovis respublikis sakuTrebas.
38. 1991 wlis 8 dekembers belorusiam, ruseTis federaciam da ukrainam
xeli moaweres minskis SeTanxmebas, romliTac daafiqsires sabWoTa
kavSiris
arsebobis
Sewyveta
da
damoukidebel
saxelmwifoTa
Tanamegobrobis (dsT – ix. winamdebare ganaCenis 290-e punqti) Seqmna.
39. 1991 wlis 21 dekembers ssrk-s 11-ma wevrma saxelmwifom, maT Soris,
moldovam da ukrainam, xeli moaweres alma-atis deklaracias, romelic
adasturebda da afarToebda minskis SeTanxmebas dsT-s SeqmnasTan
dakavSirebiT. alma-atis deklaracia aseve adasturebda, rom dsT-s SeqmniT
ssrk-m Sewyvita arseboba, xolo dsT ar warmoadgenda arc saxelmwifos,
arc zesaxelmwifoebriv gaerTianebas. aseve Seiqmna dsT-is mTavrobaTa
meTaurTa sabWo da miRebuli iqna mxardaWeris gadawyvetileba ruseTis,
rogorc ssrk-s memkvidris, statusTan dakavSirebiT gaeTianebuli erebis
organizaciasa da uSiSroebis sabWoSi da sxva organizaciebSi.
40. 1992 wlis 30 ianvars moldovis respublika gaxda evropaSi uSiSroebisa
da TanamSromlobis konferenciis (euTk) wevri. 1992 wlis 2 marts moldova
miRebuli iqna gaerTianebuli erebis organizaciaSi.
41. 1994 wlis 8 aprils moldovis parlamentma moaxdina, garkveuli
daTqmebiT, 1991 wlis 21 seqtembers alma-ataSi moldovis prezidentis mier
xelmowerili moldovis dsT-Si Sesvlis xelSekrulebis ratificireba (ix.
winamdebare ganaCenis 293-e punqti).
2. SeiaraRebuli konfliqti (1991-92)
42. adgilze mivlenili sagamoZiebo misiis dros sasamarTlos delegatebis
winaSe gakeTebulma gancxadebebma daadastura, rom sabrZolo Setakebebs
namdvilad hqonda adgili (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 64-66 da 69-71;X,
punqtebi 216, 218 da 220; b-ni sneguri, punqtebi 230 da 238; b-ni mosanu,
punqtebi 243-45; Y, punqti 254; Z, punqtebi 271 da 277-81; generali patrica,
punqtebi 296-97 da 299; b-ni kostasi, punqtebi 401, 405-07 da 409; da b-ni
kreanga, punqtebi 457-60).
mopasuxe mTavrobebi sadavos ar xdian qvemoT mocemuli informaciis
namdvilobas, Tumca isini sxvadasxvanairad ganmartaven faqtebs (ix.
winamdebnare ganaCenis 50-e, 56-e-57-e, me-60, 62-e-64-e punqtebi).
43. 1989 wlidan moyolebuli moldovis damoukideblobis sawinaaRmdego
moZraoba daiwyo moldovis samxreTSi (gagauzia) da qveynis aRmosavleTSi
(dnestrispireTSi).
44. sabrZolo Setakebebi moxda dnestrispireTis separatistebsa da
moldovis policias Soris 1990 wlis noemberSi moldovis aRmosavleTSi,
dubasarisTan, dnestris marcxena sanapiroze.
45. momdevno TveebSi dnestrispireTis xelisuflebis organoebma Seqmnes
SeiaraRebuli SenaerTebi saxelwodebiT `muSaTa razmebi~, romelTa
bazazec 1991 wels srulad aRWurvili da profesionaluri `respublikis
gvardia~ Seiqmna (ix. zemoxsenebuli euTo-s sainformacio dokumenti, 1994
wlis 10 ivnisi – ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqtis SeniSvna).
46. ganmcxadeblebi amtkiceben, rom 1991 wlis 19 maiss ssrk-s Tavdacvis
ministrma ubrZana me-14 armiis sardals, general netkaCovs, gamoeZaxebina
rezervistebi, raTa Sevsebuliyo me-14 armiis sajariso formirebebi,
romlebic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, da aRniSnuli jarebi da
sabrZolo aRWurviloba CaerTo sabrZolo SetakebebSi. igi savaraudod amas
gamarTlebas uZebnida Semdegi argumentebiT: `gamomdinare iqidan, rom
dnestrispireTi aris ruseTis teritoria da situacia gauaresda da
gamwvavda, Cven igi unda davicvaT yvela saSualebiT.~
47. 1991 wlis 1 dekembers saprezidento arCevnebi – romelic moldovam
ukanonod gamoacxada – Catarda dnestris marcxena sanapiroze mdebare
provinciebSi (raionebSi) (dnestrispireTSi). `mdr~-is prezidentad arCeuli
iqna b-ni igor smirnovi.
48. 1991 wlis 5 dekembris brZanebiT b-nma smirnovma gadawyvita, rom
`moldovis dnestrispireTis respublikaSi ganTavsebuli samxedro
SenaerTebi, romelTa umetesoba miekuTvneboda odesis samxedro oqls,
gadascemoda qvemdebareobaSi moldovis dnestrispireTis respublikis
erovnuli Tavdacvisa da uSiSroebis xelmZRvanels.~ departamentis ufross,
b-n genadi i. iakovlevs, romelic iyo me-14 armiis sardali (ix. winamdebare
ganaCenis 53-e punqti), eTxova, ganexorcielebina yvela aucilebeli
RonisZieba, raTa aRkveTiliyo dnestrispireTis teritoriaze ganTavsebuli
SeiaraRebuli SenaerTebis sakuTrebaSi myofi sabWoTa armiis SeiaraRebis,
aRWurvilobisa da sxva sakuTrebis gadagzavna-gadacema. xsenebulis mizans
warmoadgenda
dnestrispireTis
separatistuli
reJimis
sasikeTod
dnestrispireTSi arsebuli sabWoTa armiis iaraRis, aRWurvilobisa da
faseulobis dacva/Senaxva.
49. 1991 wlis dekemberSi moldovis xelisuflebis organoebma ukrainis
teritoriaze daakaves general-leitenanti iakovlevi da brali wauyenes
dnestrispireTis
SeiaraRebaSi, rac
separatistebisaTvis
xorcieldeboda
daxmarebis
me-14 armiis
aRmoCenaSi
sawyobebidan.
-
maT
igi
gadayvanili iqna moldovis teritoriaze Semdgomi gamoZiebis warmarTvis
mizniT.
50. ganmcxadebelTa mtkicebiT, general-leitenanti iakovlevi dakavebuli
iqna moldovis xelisuflebis organoebis mier da mas brali wauyenes
separatistebis SeiaraRebaSi. dakavebis Semdeg man savaraudod gaakeTa
gancxadebebi, romlebic adasturebda ruseTis federaciis monawileobas
konfliqtSi da mxardaWeras dnestrispireTisaTvis. xsenebuli Cvenebebi
Cawerili iqna kasetaze. Tumca, ganmcxadebelTa mtkicebiT, general-
leitenanti iakovlevi gaTavisuflebuli iqna moldovis xelisuflebis
winaSe moskovidan kiSiniovSi swored am mizniT Casuli rusi generlis
nikolai stoliarovis Suamdgomlobis Sedegad.
moldovis mTavrobam ar gaakeTa aranairi komentari am sakiTxTan
dakavSirebiT.
marTalia, xsenebuls ramdenime mowme amtkicebda (ix. danarTi: b-ni uritu,
punqti 66; b-ni postovani, punqti 182; Z, punqti 272, da b-ni plugaru, punqti
286), sasamarTlo ver miiCnevs, rom gonivrul eWvs miRma dadgenili iqna
general-leitenant
iakovlevis
gaTavisufleba
myofi moldoveli
sasamarTlom moismina
dnestrispireTis
policielebis
gansxvavebuli
SeiaraRebuli
Zalebis tyveobaSi
gaTavisuflebis
sanacvlod.
mosazrebebi general-leitenant iakovlevis gaTavisuflebis Taobaze da
raime saxis dokumenturi mtkicebulebis gareSe imasTan dakavSirebiT, Tu
ra moxda gamoZiebis procesSi an rogor gaTavisuflda generali,
sasamarTlo arc adasturebs da arc uaryofs mowmeTa Cvenebebs, romelTa
umetesobac, delegatTa azriT, zogadad sarwmuno iyo.
meores mxriv, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT
dakiTxuli yvela mowme Tanxmdebod imaSi, rom rusi generali Camovida
moskovidan
iakovlevi.
kiSiniovSi,
raTa
gaeTavisuflebina
general-leitenanti
Sesabamisad, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis, rom
ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi Suamdgomlobdnen moldovis
xelisuflebis
organoebTan
general-leitenant
iakovlevis
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.
51. 1991 wlis bolos da 1992 wlis dasawyisSi sastiki Setakebebi moxda
dnestrispireTis separatistebis Zalebsa da moldovis uSiSroebis Zalebs
Soris, ramac Seiwira ramdenime aseuli adamianis sicocxle.
52. ganmcxadeblebma miuTiTes garkveul faqtebze, romlebic naTlad
miuTiTebda Setakebebze. xsenebuli faqtebi ar gauxdiaT sadavo mopasuxe
mTavrobebs
da
ar
gaqarwylebula
mowmeTa
CvenebebiT,
romlebic
delegatebma sagamoZiebo misiis dros moipoves.
53. 1991 wlis 6 dekembers, saerTaSoriso Tanamegobrobisa da uSiSroebis
sabWosaTvis mimarTvisas, moldovis respublikis prezidentma mirCe
snegurma, moldovis parlamentis Tavmjdomarem aleqsandru moSanum da
premier-ministrma valeriu muravsCim protesti gamoTqves 1991 wlis 3
dekembers dnestrispireTis marcxena sanapiroze ganTavsebuli moldovis
qalaqebis grigoriopolis, dubasaris, slobozias, tirspolisa da ribnitas
okupaciis winaaRmdeg me-14 armiis mier, romelsac gaurkveveli dRidan
xelmZRvanelobda
general-leitenanti
iakovlevi.
xelisuflebis
warmomadgenlebma daadanaSaules ssrk-s xelisuflebis organoebi, kerZod,
Tavdacvis saministro, xsenebuli moqmedebebis waqezebaSi. me-14 armiis
jariskacebi daadanaSaules dnestrispireTis separatistebisaTvis samxedro
aRWurvilobis gacemaSi da iseTi separatistuli SeiaraRebuli razmebis
organizebaSi, romlebic aterorebdnen samoqalaqo mosaxleobas.
54. 1991 wlis 26 dekembris brZanebiT b-nma smirnovma, `mdr-is prezidentma~,
Seqmna `mdr-is SeiaraRebuli Zalebi~, im sajariso SenaerTebisagan da
formirebebisagan, romlebic ganTavsebuli iyo `mdr~-is teritoriaze,
garda im SeiaraRebuli Zalebisa, romlebic Seadgendnen `strategiul
samSvidobo Zalebs~.
55. 1992 wlis ianvarSi general-leitenanti iakovlevi gaTavisuflebuli
iqna me-14 armiis sardlis Tanamdebobidan dsT-is Sereuli Zalebis
sardlobis mier. 1992 wlis 29 ianvars dsT-s Sereuli Zalebis sardlis
gadawyvetilebiT general-leitenanti iakovlevi gadacemuli iqna q. odesis
zRvispireTis (ukraina) samxedro kadrebis biuros gankargulebaSi.
56. 1991-92 wlebSi, moldovis uSiSroebis ZalebTan Setakebis dros, ssrk-s
sajariso danayofebi, mogvianebiT ki ruseTis federaciis sajariso
danayofebi amaragebdnen saWurvliT dnestrispireTis separatistebs da
Sedegad me-14 armiis kuTvnili mravali sabrZolo aRWurviloba aRmoCnda
separatistebis xelSi.
mxareebi ver SeTanxmdnen imasTan dakavSirebiT, Tu rogor aRmoCnda
xsenebuli iaraRi dnestrispireTis warmomadgenelTa xelSi.
57. ganmcxadebelTa mtkicebiT, me-14 armia aiaraRebda separatistebs ori
gziT: jer erTi, saWurvlis sawyobebi, romlebic ekuTvnoda me-14 armias,
gaxsnili iyo separatistebisaTvis da, garda amisa, me-14 armiis personali
araviTar winaaRmdegobas ar uwevda separatistebs, rodesac separatistuli
miliciis warmomadgenlebi da samoqalaqo pirebi cdilobdnen sabrZolo
aRWurvilobis miTvisebas. magaliTad, araviTari Zala ar yofila
gamoyenebuli dnestrispireTis qalebis komitetis winaaRmdeg, romelsac
galina andreeva xelmZRvanelobda.
sasamarTlo aRniSnavs rod-is oficris mier micemul ganmartebas (ix.
danarTi: polkovniki verguzi, punqti 359) qalebisa da bavSvebis mier
iaraRis Zalismieri gziT miTvisebasTan dakavSirebiT, aRniSnavs, agreTve,
rom xsenebuli sadavod iqna gaxdili yvela moldoveli mowmis mier,
romlebic dakiTxulni iqnen am sakiTxTan dakavSirebiT.
sasamarTlo daujereblad Tvlis im faqts, rom qalebsa da bavSvebs
SeeZloT mieTvisebinaT iaraRi da saWurveli samxedro pirebis mier
daculi sawyobebidan mcvelebis Tanxmobis gareSe.
mokled rom vTqvaT, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis,
rom dnestrispireTis separatistebs SeeZloT SeiaraReba dnestrispireTSi
ganTavsebuli me-14 armiis sawyobebidan. me-14 armiis sajariso SenaerTebi
ar
uwevdnen
winaaRmdegobas
sawyobebSi
iaraRis
asaRebad
misul
separatistebs, piriqiT, mraval SemTxvevaSi isini daxmarebas uwevdnen
separatistebs iaraRis gadacemaSi da maTTvis sawyobebis gaxsnaSi (ix.
danarTi, b-ni uritu, punqti 65, b-ni petrov-popa, punqti 130, b-ni postovani,
punqtebi 182 da 201; b-ni kostasi, punqti 407, da b-ni kreanga, punqti 457).
58. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom me-14 armiis sajariso formirebebi
SeuerTda separatistebis mxares maTi xemZRvanelobis nebarTviT.
59. me-14 armiis naRmosanTa batalioni general butkeviCis brZanebiT
gadavida separatistebis mxares. xsenebuli informacia dadasturebuli iqna
rusuli mTavrobis mier. ganmcxadeblebi kvlavac amtkicebdnen, rom
`gadacemis~ dros menaRmeebi flobdnen kalaSnikovis tipis mraval
avtomats,
vaznebs,
`te-tes~
da
`makarovis~
tipis
pistoletebs,
xelyumbarebsa da naRmmtyorcnebs da haeri-miwa tipis raketebs. swored
parCanis batalioni iyo, romelmac daangria xidebi dubasarisa da gura
bacilui-baCioCsa da koSnitaSi.
ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom 1992 wlis 20 ivliss me-14 armiam
separatistebs gadasca SeiaraRebuli sabrZolo manqanebi, zarbaznebi,
tankebi da SeiaraRebuli satransporto saSualebebi. damatebiT unda
aRiniSnos,
rom
brZolebis
dros
saWurvlisa
da
daWrilebis
gadatana/gadayvanaSi separatistebis mxareze me-14 armiis kuTvnili
samxedro Sveulmfreni iRebda monawileobas.
b-ni leSkos mier 2001 wlis 19 noembers sasamarTlosaTvis warmodgenil
werilobiT gancxadebaSi q-ni olga Capina, yofili moxalise, romelic
moxalises saxiT mimagrebuli iyo moldovis uSiSroebis saministroSi 1992
wlis 15 martidan 15 agvistomde, aRniSnavs, rom im droisaTvis, rogorc es
dadasturebulia saministros mier gacemuli sertifikatiT, igi muSaobda
ruseTis armiis maRali Tanamdebobis pirebis garemocvaSi, me-14 armiis
sakomando da dazvervis centrSi olga suslinas saxeliT. iq muSaobis
dros xsenebuli piri moldovis uSiSroebis saministros ugzavnida
aseulobiT
dokuments,
romlebic
adasturebda
ruseTis
jarebis
monawileobas SeiaraRebul operaciebSi da Zalze did mxardaWeras
iaraRiT. q-ni Capina aseve agrovebda informacias, romelic adasturebda,
rom me-14 armia warmarTavda separatistebis samxedro operaciebs, saerTo
qmedebebis organizebas ki ruseTis federaciis Tavdacvis saministro
axorcielebda.
60. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom aTasobiT rusi kazaki Cavida
ruseTidan separatistebTan erTad sabrZolvelad da maT mxardasaWerad;
kazakTa
gaerTianeba,
rusuli
asociacia,
aRiarebulia
ruseTis
xelisuflebis organoebis mier. ganmcxadebelTa mtkicebiT, kazakebis
ruseTidan Casvlas srulebiT ar uSlida xels ruseTis xelisufleba,
miuxedavad moldovis prezidentis b-ni sneguris ramdenimejer gamoTqmuli
pretenziisa xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT. piriqiT, me-14 armiis
oficrebma gulTbilad miiRes 800 kazaki 1992 wlis martis dasawyisSi da
SeaiaraRes isini. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi amtkicebdnen,
rom maSin, rodesac 1988 wels moldovis teritoriaze saerTod ar iyvnen
kazakebi, axla dnestrispireTis teritoriaze ruseTidan Camosuli
daaxloebiT 10 000 kazaki cxovrobs.
ruseTis mTavrobis gancxadebiT, kazakebis povna SesaZlebelia msoflios
sxva nawilebSic da yvelas aqvs gadaadgilebis Tavisufleba.
sasamarTlo aRniSnavs, rom delegatebis mier mopovebuli da saqmeSi
arsebuli ramdenime dokumenti adasturebs, rom kazakTa da ruseTis
moqalaqeTa didi raodenoba Cavida dnestrispireTSi separatistebis
gverdiT sabrZolvelad. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom ruseTis
mTavroba ar uaryofs zemoxsenebuls.
Sesabamisad, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis, rom
ruseTis moqalaqeTa didi raodenoba Cavida dnestrispireTSi moldovis
Zalebis winaaRmdeg dnestrispireTis separatistTa rigebSi sabrZolvelad.
61. 1996 wels gamoqveynebul wignSi sagamomcemlo saxli `vneStorgizdati~
general lebeds uwodebs rusul enigmas; avtori, vladimir poluSini,
warmoadgens dokumenturi wyaroebiT gamyarebul mraval mtkicebulebas
imasTan dakavSirebiT, Tu ra mxardaWeras uwevda ruseTis federacia
dnestrispireTis
separatistebs.
wigni
aseve
moixseniebs
ruseT-
dnestrispireTis mier erToblivi Tavdacvis Stabbinis Seqmnas da me-14
armiis monawileobas dnestrispireTis Zalebis mier ganxorcielebul
sabrZolo operaciebSi moldoveli `mtrebis~ winaaRmdeg.
xsenebul wignze dayrdnobiT ganmcxadeblebi magaliTis saxiT axsenebdnen
moldovis sajariso formirebis ganadgurebas me-14 armiis mier 1992 wlis ivniss da me-14 armiis mier moldovelebis garkveuli poziciebis
dakavebas kosnitasTan, dubasarisTan, sloboziasTan da herbovatTan 1992
wlis 1 ivnisidan 3 ivlisamde.
sxva mxareebma ar gaakeTes komentari wignSi mocemul informaciasTan
dakavSirebiT.
62. ganmcxadebelTa mtkicebiT, dnestrze gadebuli xidis marcxena mxare
danaRmuli iyo me-14 armiis personalis mier.
sasamarTlo aRniSnavs, rom mowme, romelic konfliqtis dros uSualod
monawileobda samxedro operaciebSi, amtkicebda, rom teritoriis nawili
dnestris
marcxena
napirze
danaRmuli
iyo,
aRniSnuli
samuSao
ganxorcielebuli iyo specialistebis mier, xolo konfliqtis damTavrebis
Semdeg moldovis armias mouxda ucxoeli specialistebis gamoZaxeba
teritoriis gansanaRmavad (ix. danarTi: b-ni kostasi, punqti 406). xsenebuli
informacia mxareebs sadavo ar gauxdiaT.
mowmeTa Cvenebebis sandoobis gaTvaliswinebiT, sasamarTlo dadgenilad
miiCnevs, rom moldovis garkveuli teritoria, romelic dnestris marcxena
sanapiroze mdebareobs, danaRmuli iyo im Zalebis mier, romlebic
moldovis armias ebrZodnen. meores mxriv, sasamarTlo aRniSnavs, rom
xsenebul mowmes ar SeeZlo kategoriulad imis mtkiceba, rom naRmebi
dadebuli iyo me-14 armiis personalis mier, igi amtkicebda, rom
logikurad aseT doneze xsenebuli samuSaos ganxorcieleba SesaZlebeli
iyo mxolod profesionalebis, anu me-14 armiis sajariso formirebebis
mier. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom xsenebuli mtkiceba ar aris naTeli
`gonivrul eWvs miRma~ da amitom ar SeuZlia dadgenilad miiCnios, rom
naRmebi dnestris marcxena sanapiroze swored me-14 armiis an rod-is
personalma daamontaJa.
63. moldaveTis mTavroba amtkicebda, rom mas arasodes ganucxadebia
ruseTis federaciis armiis moldovis teritoriaze kanonierad yofnis an
me-14 armiis dnestrispireTis konfliqtSi Caurevlobis Sesaxeb.
sapirispirod,
mTavroba
amtkicebda,
rogorc
es
mowmeTa
mier
delegatebisaTvis micemuli Cvenebebidan gairkva, rom me-14 armia, pirdapiri
da arapirdapiri gziT, aqtiurad ereoda dnestrispireTis konfliqtSi da
gamodioda moldovis SeiaraRebuli Zalebis winaaRmdeg. dnestrispireTis
separatistebs SeeZloT SeiaraReba im iaraRiT, romelic me-14 armias
ekuTvnoda da maT xelSi xvdeboda rusi samxedroebis xelSewyobiT.
moldovis mTavroba Tvlida, rom usindisoba iyo imis mtkiceba, TiTqos
qalebma Zalis gamoyenebiT miitaces iaraRi da aRWurviloba me-14 armiis
sawyobebidan. ufro metic, arc erTi rusi oficeri ar dasjila
disciplinaruli wesiT daudevrobisaTvis an xelSewyobisaTvis me-14 armiis
sawyobebidan aRWurvilobis gatacebasTan dakavSirebiT.
64. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom me-14 armia moldovaSi iyo im dros,
rodesac dnestrispireTis konfliqti daiwyo. ruseTis samxedro nawilebs,
rogorc aseTi, monawileoba ar miuRiaT brZolaSi da ar Careulan
saCivarSi moxseniebul faqtebSi. Tumca, rodesac me-14 armiis jariskacebis
winaaRmdeg
ukanono
SeiaraRebuli
operaciebi
tardeboda,
xdeboda
Sesabamisi RonisZiebebis ganxorcieleba saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad.
zogadad, ruseTis mTavroba mzad iyo, hipoTezis doneze daeSva, rom pirebi,
romlebic
me-14
armiisadmi
kuTvnilebas
acxadebdnen,
SesaZloa,
monawileobas iRebdnen Sesabamis qmedebebSi, magram, amasTanave, mTavrobam
xazi gausva, rom asec rom momxdariyo, qmedeba warmoadgenda mZime
danaSauls rusuli kanonmdeblobis Tanaxmad, risTvisac Sesabamisi pirebi
daisjebodnen.
ruseTis mTavroba aseve amtkicebda, rom ruseTis federacia neitralur
mxared rCeboda konfliqtTan mimarTebaSi, kerZod, mxars ar uWerda
mebrZolebs raime saxiT _ samxedro Tu finansuri TvalsazrisiT.
65.
kategoriulad amtkicebdnen me-14 armiis, xolo mogvianebiT rod-is
pirdapir Tu arapirdapir aqtiur monawileobas dnestrispireTis
sasamarTlo
aRniSnavs,
rom
dakiTxuli
moldoveli
mowmeebi
separatistebisaTvis iaraRis gadacemaSi. isini aseve amtkicebdnen rusuli
sajariso formirebebis monawileobas konfliqtSi, kerZod, tankebis
monawileobas ruseTis federaciis droSiT, moldovis poziciebisaken
ganxorcielebul gasrolebs me-14 armiis SenaerTebis mxridan da me-14
armiis sajariso formirebebis didi raodenobiT rezervSi gadasrolas,
raTa
maT
SesaZlebloba
miscemodaT,
ebrZolaT
dnestrispireTis
separatistebTan erTad an gaewvrTnaT isini (ix. danarTi: b-ni kostasi,
punqti 406, da b-ni kreanga, punqti 457).
xsenebuli mtkicebebi gamyarebulia informaciiT, romelic mocemulia
euTo-s 1993 wlis 29 ivlisis #7 moxsenebaSi, rac Tan daurTo rumineTis
mTavrobam, da aseve sxva wyaroebiT (ix. danarTi: b-ni mosanu, punqti 244).
xsenebulTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs rogorc informaciis
mravalferovnebas, aseve mis detalur xasiaTs sakiTxTan mimarTebaSi.
sasamarTlo ver xedavs raime mizezs imisaTvis, rom eWvi Seitanos
moldoveli mowmeebis CvenebaTa sarwmunoobaSi da aRniSnavs, rom maTi
mtkiceba gamyarebulia moldovis mTavrobis mier, romelmac daadastura
xsenebuli faqtebi yvela im werilobiT komentarSi, romlebic man
warmoadgina samarTalwarmoebis periodSi.
rac Seexeba ruseTis mTavrobis mtkicebas, rom mowmeebi miekuTvnebodnen
politikur wreebs, romlebic gamodian ruseTis federaciis winaaRmdeg,
sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli ver iqna dadasturebuli.
ufro metic, im gancxadebebis safuZvelze sasamarTlosaTvis SeuZlebelia
naTlad gansazRvra, Tu ra SefardebiTi Zalebi gaaCndaT mowinaaRmdege
mxareebs. Tumca, mxedvelobaSi iqna ra miRebuli me-14 armiis sajariso
formirebebis mxardaWera separatistebisadmi da iaraRisa da saWurvlis
masiuri gadacema me-14 armiis sawyobebidan, naTeli gaxda, rom moldovis
armia wagebul poziciaSi aRmoCnda da ver SeZlo dnestrispireTze
kontrolis aRdgena (ix. danarTi: Z, punqti 271, da b-ni kostasi, punqti 401).
66. 1992 wlis 5 marts moldovis parlamentma gamoTqva protesti ruseTis
xelisuflebis dumilis gamo, rac, parlamentis azriT, warmoadgenda
xelSewyobas im daxmarebasTan mimarTebaSi, romelic xorcieldeboda
dnestrispireTis
separatistebisaTvis
ruseTidan
Casuli
kazakebis
(romlebic miekuTvnebodnen kazakTa gaerTianebas, ruseTis xelisuflebis
organoebis mier aRiarebul asociacias) mier. moldovis parlamentma
mouwoda
ruseTis
federaciis
umaRles
sabWos
Carevisaken,
raTa
uzrunvelyofiliyo rusi kazakebis dauyovnebliv gawveva moldovis
teritoriidan.
67. 1992 wlis 23 marts moldovis, ruseTis federaciis, rumineTisa da
ukrainis sagareo saqmeTa ministrebi Sexvdnen erTmaneTs helsinkiSi da
miiRes deklaracia, romelic ayalibebda garkveul principebs konfliqtis
mSvidobiani gziT mogvarebasTan dakavSirebiT. Semdgom Sexvedrebze,
romlebic Sedga 1992 wlis aprilsa da maisSi kiSiniovSi, oTxma ministrma
gadawyvita oTxmxrivi komisiisa da samxedro damkvirvebelTa jgufis
Seqmna, raTa zedamxedveloba ganxorcielebuliyo cecxlis Sewyvetis
dacvaze.
68. 1992 wlis 24 marts moldovis parlamentma protesti gamoTqva ruseTis
federaciis mier moldovis saSinao saqmeebSi Carevis gamo mas Semdeg, rac
ruseTis federaciis umaRlesma sabWom gamosca deklaracia 1992 wlis 20
maiss da rekomendaciiT mimarTa moldovis mTavrobas, dnestrispireTis
konfliqti `dnestrispireTis xalxis~ uflebebis pativiscemis safuZvelze
moegvarebina.
69. 1992 wlis 28 marts moldovis prezidentma b-nma snegurma gamoacxada
sagangebo mdgomareoba. man aRniSna, rom `avantiuristebma~ dnestris
marcxena
sanapiroze
`gare
Zalebis
daxmarebiT~
Seqmnes
`fsevdo-
saxelmwifo~ da rom `sabWoTa armiis Tanamedrove saWurvliT kbilebamde
SeiaraRebulebma~ gaaCaRes konfliqti da yvelaferi gaakeTes imisaTvis,
rom dsT-is Sereuli jarebis me-14 armia konfliqtSi Careuliyo. sagangebo
mdgomareobis pirobebSi moldovis uSiSroebis saministros, Sinagan saqmeTa
saministros da sxva Sesabamis uwyebebs, romlebic armiis SenaerTebTan
erTad moqmedebdnen, ebrZanaT prezidentis mier, ganexorcielebinaT yvela
Sesabamisi nabiji, raTa daeSalaT da ganeiaraRebinaT ukanonod Seqmnili
SeiaraRebuli formirebebi da moeZebnaT da marTlmsajulebis winaSe
waredginaT yvela is piri, romlebmac Caidines danaSauli saxelmwifo
organoebisa da respublikis mosaxleobis winaaRmdeg. e.w. `dnestrispireTis
respublikis~ damaarseblebs da maT TanamebrZolebs moewodaT, daeSalaT
ukanono
SeiaraRebuli
formirebebi
da
Cabarebodnen
respublikis
organoebs.
70. 1992 wlis
aprils #320 brZanebulebiT ruseTis federaciis
prezidentma moldovis teritoriaze ganTavsebuli ssrk-s kuTvnili
sajariso SenaerTebi, maT Soris dnestris marcxena napirze ganTavsebuli
SenaerTebi, gadaiyvana ruseTis federaciis iurisdiqciaSi, ase rom me-14
armia gaxda `ruseTis operatiuli jgufi moldovis dnestrispireTis
regionSi~ (`rod~ an, rogorc mas adre ewodeboda, `me-14 armia~).
71. 1992 wlis 1 aprilis #84 brZanebiT `mdr-s prezidentma~, b-nma smirnovma,
gaaTavisufla general-leitenanti iakovlevi `mdr-s Tavdacvisa da
uSiSroebis departamentis~ xelmZRvanelis Tanamdebobidan.
72. 1992 wlis 2 aprils generalma netkaCovma, rod-is (me-14 armia) sardalma,
ubrZana moldovis Zalebs, romlebmac alya Semoartyes separatistebis
kontrolis qveS myof qalaq tiginas (benderi), dauyovnebliv ukan daexiaT,
xolo daumorCileblobis SemTxvevaSi ruseTis armia miiRebda Sesabamis
zomebs.
73. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom generali netkaCovis ultimatumis
Semdeg me-14 armiisa da separatistebis mier gaimarTa gaerTianebuli
sabrZolo varjiSebi. swavleba daiwyo tiraspolSi srolaSi swavlebiT.
74. 1992 wlis 4 aprils moldovis prezidentma, b-nma snegurma, depeSa
gaugzavna dsT-s wevri qveynebis meTaurebs, dsT-s Sereuli Zalebis
sardals da me-14 armiis sardals da maTi yuradReba gaamaxvila im faqtze,
rom me-14 armia ar inarCunebda neitralitets.
75. 1992 wlis 5 aprils tiraspolSi ruseTis federaciis vice-prezidenti
Cavida.
rogorc
es
ganmcxadeblebis
mier
sasamarTlos
winaSe
warmodgenili, presaSi gamoqveynebuli statiebidan Cans, da mxareebs sadavo
ar gauxdiaT, b-nma ruckoim Tavidan me-14 armia moinaxula, xolo Semdeg
gaemarTa tiraspolis centralur moedanze b-n smirnovTan erTad. iq myofi adamianis winaSe warmoTqmul sityvaSi b-nma ruckoim ganacxada, rom b-
n
snegurs ar surda dialogis warmoeba da saukeTeso gamosavlad
daasaxela konfederacia, romelSic moldovelebi da rusebi erTad
icxovrebdnen Tanabar sawyisebze. bolos man aRniSna, rom me-14 armia
imoqmedebda rogorc dasayrdeni mebrZol mxareebs Soris imgvarad, rom
dnestrispirel xalxs SeZleboda damoukideblobisa da suverenitetis
mopoveba da yvelas miscemoda mSvidobiani muSaobis SesaZlebloba.
76. dsT-is xelmZRvanelis 1992 wlis 8 aprilis #026 brZanebiT miRebuli
iqna gadawyvetileba, rom moldaveTis yofili sabWoTa socialisturi
respublikis teritoriaze ganTavsebuli jarebi da me-14 armiis SenaerTebi
SesaZlebeli iyo gamxdariyo moldovis respublikis SeiaraRebuli Zalebis
bazisi.
samxedro danayofebma, romlebic me-14 armiis Semadgeneli nawili iyo,
gadawyvites, SeerTebodnen moldovis axal armias. xsenebuli nawilebi iyo
floresti (saWurvlis sawyobi #5381), unghenis me-4 saartilerio polki da
unghenis 803-e saraketo saartilerio polki.
me-14 armiis 115-e gamnaRmvelTa da msrolelTa damoukidebelma batalionma
uari ganacxada, Caweriliyo moldovis SeiaraRebul ZalebSi `da gadavida
dnestrispireTis regionis iurisdiqciis qveS~, rogorc es ganmarta
ruseTis mTavrobam.
77. 1992 wlis aprilSi dsT-s SeiaraRebuli Sereuli Zalebis sardlisaTvis
gagzavnil SetyobinebaSi moldovis prezidenti b-ni sneguri acxadebda, rom
dnestrispireTSi ganviTarebuli movlenebi waqezebuli iyo da maT mxars
uWerda `ssrk-s imperiuli da prokomunisturi struqturebi da maTi
samarTalmemkvidreebi~ da rom me-14 armia ar iyo neitraluri konfliqtis
dros.
xsenebulTan
dakavSirebiT
prezidentma
xazi
gausva,
rom
dnestrispireTis samxedro formirebebi aRWurvili iyo Tanamedrove
iaraRiT, romelic ekuTvnoda yofili sabWoTa kavSiris armias, amasTanave,
xazgasmuli iqna, rom ruseTis federaciis Zalian bevrma moqalaqem
monawileoba miiRo konfliqtSi da ibrZoda separatistebis mxareze
daqiravebuli boevikebis saxiT.
78. 1992 wlis aprilSi gaero-s wevri qveynebis liderebisaTvis, uSiSroebis
sabWosaTvis, euTo-sa da dsT-saTvis gagzavnil werilSi b-ni sneguri
adanaSaulebda
me-14
armiis
sardals
dnestrispireTis
SenaerTebis
SeiaraRebaSi 1991 wlis dekemberSi da, amave dros, pretenzias gamoTqvamda
im midgomasTan dakavSirebiT, romelic gamoamJRavna ruseTis federaciis
deputatebis me-6 kongresma, romelmac mouwoda da moiwona moldovaSi
ruseTis federaciis armiis SenaerTebis yofna. bolos b-ni sneguri
acxadebda, rom dnestrispireTis konfliqtis mSvidobiani daregulirebis
umniSvnelovanes winapirobas warmoadgenda ruseTis federaciis armiis
dauyovnebeli gayvana moldovis teritoriidan. moldovis prezidentma
saerTaSoriso Tanamegobrobas mimarTa TxovniT, mxari daeWira moldovis
axalgazrda saxelmwifosaTvis damoukideblobisa da TavisuflebisaTvis
brZolaSi.
79. 1992 wlis 20 maiss moldovis parlamentis Tavmjdomarem protesti
gamoTqva 1992 wlis 19 maiss dnestrispireTis teritoriis damatebiT
okupaciaze me-14 armiis mier, romelsac zurgs umagrebdnen kazakebi, rusi
boevikebi da dnestrispireTis SeiaraRebuli Zalebi. Tavmjdomaris
gancxadebaSi aRniSnuli iyo, rom samxedro agresia ruseTis federaciis
mxridan arRvevda moldovis suverenitets da saerTaSoriso samarTlis
yvela normas da saerTod dnestrispireTis konfliqtis daregulirebasTan
dakavSirebiT warmoebul molaparakebebs sruliad moCvenebiTs xdida.
prezidentma
brali
dasdo
ruseTis
federacias
dnestrispireli
separatistebis SeiaraRebaSi da mosTxova ruseTis federaciis umaRles
sabWos, SeeCerebina agresia da moldovis teritoriidan ukan gaewvia
ruseTis SeiaraRebuli Zalebi.
80. protesti aseve mimarTuli iyo tiraspolsa da moskovSi b-ni ruckois,
ruseTis federaciis vice-prezidentis, moldovis mimarT `agresiiT savse~
gamosvlisa da rod-is samxedro sabWos mier 1992 wlis 19 maiss gakeTebuli
gancxadebis winaaRmdeg.
81. 1992 wlis 26 maiss moldovis parlamentma gaugzavna werili ukrainis
umaRles sabWos da madloba gadauxada ukrainis xelisuflebis organoebs,
romlebmac uari ganacxades, SeerTebodnen saokupacio Zalebs 1992 wlis 19
maiss.
82. 1992 wlis 22 ivniss moldovis parlamentma mimarTa saerTaSoriso
Tanamegobrobas, dagmo `axali agresia, romelic danaSaulebrivad
ganxorcielda dnestrispireTSi 1992 wlis 21 ivniss me-14 armiis Zalebis
mier~ da protesti gamoTqva imasTan dakavSirebiT, rom me-14 armiis
damangrevelma
mSvidobiani
saerTaSoriso
dnestrispireTSi,
`genocidi~.
qmedebebma
mcxovrebi,
da
daetovebinaT
eTxova,
SeCerebuliyo
marodiorobam
aiZula
Zalian
gaqceuliyvnen.
eqspertebi
bevri
saxlebi
da
gamoegzavna
adgilobrivi
Tanamegobrobas
raTa
mosaxleobis
83. 1992 wlis 23 ivniss moldovis prezidentma b-nma snegurma TxovniT
mimarTa gaerTianebuli erebis organizaciis generalur mdivans b-n butros
butros galis, raTa ecnobebina uSiSroebis sabWos wevrebisaTvis `me-14
armiis mier qalaq tiginaze Tavdasxmis Sesaxeb~, romelsac igi ganixilavda
`pirdapir da uxeS~ Carevad moldovis saSinao saqmeebSi. b-nma snegurma
aseve gamoTqva pretenzia ruseTis federaciis prezidentis b-ni elcinis
mimarT da vice-prezidentis ruckois gancxadebasTan dakavSirebiT,
`romelic naTlad warmoaCenda, rom ruseTis federacia ar apirebda,
daeTmo `uflebebi~, romlebsac aRar flobda arc de jure da arc de facto im
teritoriasTan mimarTebaSi, romelic mas ukve aRar ekuTvnoda sabWoTa
imperiis daSlis Semdeg. b-ni sneguri mimarTvas Semdegnairad amTavrebda:
`muqarebi, romlebic ruseTis xelisuflebis mxridan axlaxans ganmeorda
moldovis _ damoukidebeli da suverenuli saxelmwifos _ samarTlebrivi
xelisuflebis winaaRmdeg, moldoveli xalxis SeSfoTebis sagania, radgan
es muqarebi, rogorc Cans, emsaxureba da warmoadgens Cvens Sida saqmeebSi
Carevas, rac, Tavis mxriv, sabWoTa komunisturi imperialisturi sistemis
saSualebebsa da meTodebs ganekuTvneba.~
84. 1992 wlis ivlisis pirvel naxevarSi dsT-Si intensiuri molaparakebebi
gaimarTa
dakavSirebiT. naxsenebi iqna minskSi 1992 wlis martSi xelmowerili
SeTanxmeba, romelic exeboda samxedro damkvirveblebs da dsT-s
strategiul samSvidobo Zalebs.
moldovaSi
dsT-s
samSvidobo
Zalebis
ganTavsebasTan
85. dsT-s Sexvedraze, romelic gaimarTa moskovSi 1992 wlis 6 ivliss,
miRebuli iqna gadawyvetileba moldovaSi, winaswari RonisZiebis saxiT,
dsT-s samSvidobo Zalebis ganTavsebis Sesaxeb. samSvidobo ZalebSi unda
Sesuliyo rusuli, ukrainuli, belorusuli, ruminuli da bulgaruli
jarebi. aRniSnuli ganxorcieldeboda moldovis Tanxmobis pirobiT.
miuxedavad imisa, rom moldovis parlamentma meore dResve gaakeTa aseTi
moTxovna, xsenebuli samSvidobo Zalebi arasodes yofila ganTavsebuli,
radgan garkveuli qveynebi ar fiqrobdnen dsT-s ZalebSi monawileobis
miRebaze Tanxmobis gamoTqmas.
86. 1992 wlis 10 ivliss, euTk-s helsinkis samitze, moldovis prezidentma b-
nma snegurma moiTxova euTk-s samSvidobo Zalebis moldovis situaciasTan
mimarTebaSi gamoyenebis SesaZleblobis ganxilva. xsenebuli ar iqna
ganxorcielebuli, radgan adgili ar hqonia efeqtur da xangrZlivi drois
ganmavlobaSi cecxlis Sewyvetas (ix. zemoxsenebuli euTo-s sainformacio
dokumenti, 1994 wlis 10 ivnisi – winamdebare ganaCenis 28-e punqtis
SeniSvna).
87. 1992 wlis 21 ivliss moldovis prezidentma b-nma snegurma da ruseTis
federaciis prezidentma b-nma elcinma xeli moaweres SeTanxmebas
`moldovis
respublikis
dnestrispireTis
regionSi
SeiaraRebuli
konfliqtis megobruli gziT mogvarebis principebis Sesaxeb~ (ix.
winamdebare ganaCenis 292-e punqti).
dokumentis aslze, romelic sasamarTlos moldovis mTavrobam warudgina,
aris mxolod b-ni snegurisa da b-ni elcinis xelmowerebi. ruseTis
mTavrobam sasamarTlos warudgina asli, romelzec Cans b-ni snegurisa da
b-ni elcinis, rogorc prezidentebis, xelmowerebi. b-ni sneguris
xelmoweris qveS aslze aseve Cans b-ni smirnovis xelmowera misi raime
statusis miTiTebis gareSe.
b-ni smirnovis xelmowera ar aris im aslze, romelic warmoadgina
moldovis mTavrobam. sasamarTlo delegatebis winaSe micemul CvenebaSi b-
nma snegurma daadastura, rom oficialur dokumentze, romelic or pirad
iyo xelmowerili, iyo mxolod misi da b-ni elcinis xelmowerebi (ix.
danarTi: b-ni sneguri, punqti 228).
rogorc sasamarTlosaTvis mowmis mier micemuli Cvenebidan irkveva,
SeTanxmebis teqsti momzadebuli iyo rusuli mxaris mier, romelmac
warudgina dokumenti moldovis mxares xelmosawerad (ix. danarTi, punqti
281).
88. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis me-4
muxlis Tanaxmad, ruseTis federaciam xeli moawera SeTanxmebas ara
rogorc konfliqtis mxarem, aramed rogorc konfliqtis mSvidobiani gziT
mogvarebis sakiTxSi Suamavalma.
89. SeTanxmeba iTvaliswinebda uSiSroebis zonis princips, romelic unda
Seqmniliyo `konfliqtis mxareebis~ mier armiebis gayvaniT am teritoriidan
(1-li muxlis me-2 punqti).
90. SeTanxmebis me-2 muxlis Tanaxmad, Seiqmna Sereuli sakontrolo komisia,
romelic Sedgeboda moldovas, ruseTis federaciisa da dnestrispireTis
warmomadgenlebisagan. komisiam Stabbina tiginaSi (benderi) daido.
SeTanxmeba aseve iTvaliswinebda samSvidobo Zalebis Seqmnas, romelsac
unda uzrunveleyo cecxlis Sewyveta da uSiSroeba. samSvidobo Zalebis
SemadgenlobaSi unda Sesuliyo
rusuli batalioni,
moldavuri
batalioni da 2 dnestripireTis respublikis batalioni. es batalionebi
erTobliobaSi unda damorCilebodnen Sereul samxedro struqturul
danayofs, romelic, Tavis mxriv, emorCileboda Sereul sakontrolo
komisias.
91. SeTanxmebis me-3 muxlis Tanaxmad qalaqi tigina gamocxadda regionad,
romelic eqvemdebareboda usafrTxoebis zonas, qalaqis administracia ki
gadavida `adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebis xelSi, romlebic
saWiroebis SemTxvevaSi imoqmedebdnen sakontrolo komisiasTan erTad~.
Sereul sakontrolo komisias daevala tiginaSi marTlwesrigis dacva
adgilobriv policiasTan erTad.
me-4 muxlis Tanaxmad ruseTis federaciis me-14 armias, romelic
ganTavsebuli
iyo
modlovas
respublikis
teritoriaze,
moeTxova,
darCeniliyo mkacrad neitraluri; me-5 muxli krZalavda sanqciebs an
blokadas da miznad isaxavda yvela im barieris moxsnas, romlebic xels
uSlida saqonlis, samsaxurebisa da pirTa Tavisufal moZraobas.
da bolos, SeTanxmebiT gaTvaliswinebuli RonisZiebebi gansazRvruli iqna
rogorc `konfliqtis politikuri meTodebiT mogvarebis mniSvnelovani
nawili~ (me-7 muxli).
3. SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg ganviTarebuli movlenebi
92. 1994 wlis 29 ivliss moldovam miiRo axali konstitucia. konstitucia
iTvaliswinebda, inter alia, rom moldova neitraluri saxelmwifoa, rom igi
krZalavs mis teritoriaze sxva qveynebis jarebis yofnas da rom
avtonomiis
statusi
SeiZleba
mieniWos
im
regionebs,
romlebic
ganTavsebulia dnestris marcxena sanapiroze (ix. winamdebare ganaCenis 294-
e punqti).
93. 1994 wlis 21 oqtombers moldovam da ruseTis federaciam xeli
moaweres SeTanxmebas. SeTanxmeba exeboda ruseTis federaciis im samxedro
SenaerTebis samarTlebriv statuss, romlebic droebiT imyofebodnen
moldovis respublikis teritoriaze. SeTanxmeba iTvaliswinebda aseve
gayvanis vadebsa da xerxebs (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti).
SeTanxmebis me-2 muxli iTvaliswinebda, rom moldovis teritoriidan
ruseTis jarebis gayvana unda momxdariyo dnestrispireTis konfliqtis
politikuri mogvarebisa da `moldovis respublikis dnestrispireTis
regionis~ statusis dadgenis paralelurad.
xsenebuli SeTanxmeba ratificirebul ar yofila ruseTis federaciis
xelisuflebis organoebis mier da, Sesabamisad, arc arasodes Sesula
ZalaSi (ix. winamdebare ganaCenis 115-e punqti).
94. ganmcxadebelTa mtkicebiT, ruseTis samSvidobo Zalebi ar inarCunebdnen
mkacr
neitralitets,
isini
mxars
uWerdnen
dnestrispireTis
warmomadgenlebs da SesaZleblobas aZlevdnen maT, SeecvalaT Zalebis
Tanafardoba, rac miRweuli iqna mxareebs Soris 1992 wlis 21 ivlisis
cecxlis Sewyvetis dros.
95. 1995 wlis 28 dekembers moldovis delegaciam Sereul sakontrolo
komisiaSi werili gaugzavna ruseTis delegacias Sereul sakontrolo
komisiaSi da protesti gamoTqva im winadadebis gamo, romelic gamoTqva
ruseTis federaciis saxmeleTo Zalebis sardlis moadgilem imasTan
dakavSirebiT, rom ruseTis samSvidobo SenaerTebis Zalaufleba da mandati
gadascemoda rod-s, rasac moldovis delegacia Tvlida 1992 wlis 21
ivlisis SeTanxmebis me-4 muxlis darRvevad. winadadeba aseve miuReblad
iqna miCneuli imis gamo rom `rod-is personali garkveulwilad
politizirebuli iyo da ar gaaCnda miukerZoebloba konfliqtSi monawile
mxareebTan mimarTebaSi~. moldovis delegaciam miuTiTa 1992 wlis 21
ivlisis SeTanxmebaSi xsenebuli neitralitetis principebis garkveul
darRvevebze. es darRvevebi moicavda: me-14 armiis mier tiraspolis
xelisuflebisaTvis garkveuli samxedro saWurvelisa da aRWurvilobis
gadacemas, `mdr~-s jarebis gawvrTnas ruseTis armiis mier da me-14 armiidan
garkveuli samxedro SenaerTebis gadasvlas `mdr~-s mxareze – magaliTad,
parkanis
gamnaRmvelTa
batalionisa,
romelic
gadaiqca
`mdr~-s
saartilerio danayofad, tiginas (benderis) simagris gadacemas `mdr~-s me-2
fexosanTa brigadisTvis an `mdr~-saTvis slobozias depos (romelic me-14
armiis batalionis xelSi iyo) gadacemas.
moldovis delegaciam yuradReba gaamaxvila im faqtze, rom `mdr~-s
samxedro SenaerTebi Seyvanili iqna usafrTxoebis zonaSi Sereuli
sakontrolo komisiis rusuli jarebis dumiliT gamoxatuli TanxmobiT.
yuradReba gamaxvilda im faqtze, rom SeiaraRebuli razmebi Seiqmna
tiginaSi (benderi), romelic gamocxadebuli iqna usafrTxoebis zonad da
rCeboda ruseTis samSvidobo Zalebis pasuxismgeblobis qveS, xolo
tiginasa (benderi) da tiraspolSi mzaddeboda iaraRi da saWurveli.
moldovis delegaciam TxovniT mimarTa Tavis mTavrobas, ganxiluliyo
dnestrispireTSi rusuli samSvidobo Zalebis mravalerovani ZalebiT
Canacvlebis SesaZlebloba gaero-s an euTo-s sistemebis farglebSi. bolos
moldovis delegaciam gamoxata imedi 1994 wlis 21 oqtombers miRweuli
SeTanxmebis swraf ganxorcielebasTan dakavSirebiT. xsenebuli SeTanxmeba
exeboda ruseTis federaciis SeiaraRebuli Zalebis gayvanas moldovas
teritoriidan.
96. 1996 wlis 17 ianvris werilSi Sereul sakontrolo komisiaSi rusuli
delegaciis xelmZRvanelma ganacxada, rom moldovis delegaciis mier 1995
wlis 28 dekembers warmodgenili magaliTebi me-14 armiis personalis
savaraudo
mikerZoebasTan
dakavSirebiT
warmoadgenda
`faqtebis
damaxinjebas~ da absoluturi sicrue iyo. rusuli delegacia Tvlida, rom wlis 21 ivlisis SeTanxmeba naTlad iTvaliswinebda rod-isaTvis im
garkveuli valdebulebebis gadacemas, romlebic gaaCnda samSvidobo
Zalebs. rusulma mxarem mosTxova moldovis delegacias poziciis
gadasinjva da misi winadadebebis xelaxla ganxilva im mimarTulebiT,
romliTac isini ruseTis Tavdacvis ministrma Camoayaliba.
97. 1997 wlis 8 maiss moskovSi b-nma lukinSCma, moldovis prezidentma, da
b-nma smirnovma, `mdr-s prezidentma~, xeli moaweres memorandums, romelic
qmnida safuZvels moldovis respublikasa da dnestrispireTs Soris
urTierTobaTa
normalizebisaTvis.
xsenebuli
SeTanxmebiT
mxareebi
apirebdnen nebismieri iseTi uTanxmoebis mogvarebas, romelic SesaZloa
warmoSobiliyo molaparakebebis periodSi, ruseTis federaciisa da
ukrainis daxmarebiT, Tuki es saWiro gaxdeboda. xsenebuli saxelmwifoebi
iyvnen
euTo-sa
da
dsT-s
farglebSi
dadebuli
SeTanxmebebis
ganxorcielebis garantebi. memorandumi xelmowerili iqna garanti
mxareebis, saxeldobr, b-ni elcinis mier ruseTis federaciis mxridan da b-
ni kuCmas mier ukrainis mxridan. dokuments xeli moawera aseve euTo-s
prezidentma b-nma h. petersonma, romelic eswreboda xelmoweras mxareebisa
da garanti saxelmwifoebis mier. memorandumis debulebebis Tanaxmad,
dnestrispireTis statuss Semdegi principebi unda dadeboda safuZvlad:
gadawyvetilebebi
orive
mxares
unda
mieRo,
Zalaufleba
unda
gadanawilebuliyo da delegirebuliyo, garantebs ki es ormxrivad unda
uzrunveleyoT. dnestrispireTs monawileoba unda mieRo moldovis
respublikis
dakavSirebuli
sagareo
urTierTobebis
ormxrivi
warmarTvaSi,
SeTanxmebis
raTa
masTan
sakiTxebi
safuZvelze
gansazRvruliyo. dnestrispireTs ufleba eZleoda, Tavad daemyarebina da
hqonoda saerTaSoriso urTierTobebi ekonomikur, samecniero, teqnikur,
kulturul da sxva sferoebSi, rac SemdgomSi ormxrivi SeTanxmebiT unda
gansazRvruliyo.
memorandumi miesalmeba ruseTis federaciisa da ukrainis miswrafebas,
imoqmedon rogorc im debulebebis Sesrulebis garantebma, romlebic
gansazRvrulia dnestrispireTis statusTan dakavSirebul memorandumSi.
mxareebma aseve daadastures Sereuli samSvidobo Zalebis mier saerTo
qmedebebis ganxorcielebis aucilebloba usafrTxoebis zonaSi, rogorc es
gansazRvrulia 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebaSi. SeTanxmebaTa darRvevis
SemTxvevaSi memorandumi aseve uflebas aniWebs mxareebs, konsultaciebi
gamarTon garant mxareebTan, raTa moxdes situaciis normalizeba. da
bolos, orive mxare kisrulobs valdebulebas, daamyaron urTierToba
erTmaneTTan saerTo saxelmwifos konteqstSi _ moldaveTis ssr-s, rogorc
igi arsebobda 1990 wlis 1 ianvris mdgomareobiT, farglebSi.
98. 1998 wlis 20 marts moldovis, dnestrispireTis, ruseTis federaciisa
da ukrainis warmomadgenlebma odesaSi (ukraina) xeli moaweres garkveul
dokumentebs, romlebic mimarTuli iyo dnestrispireTis konfliqtis
daregulirebisaken (ix. winamdebare ganaCenis 123-e punqti).
99. evropis sabWos wevrebis mier nakisr valdebulebaTa da movaleobaTa
Sesrulebis saparlamento komitetis mier moldovasTan dakavSirebuli
moxsenebis proeqtze 1999 wels warmodgenil komentarebSi moldovis
mTavroba miuTiTebda, rom separatistuli xelisufleba ukanonod iRebda
iaraRs rod-is sawyobebidan `da ruseTis federaciis xelisuflebis
organoebi amaze dumiliT rTavdnen nebas, xolo maTi Zalebi ganTavsebulia
usafrTxoebis zonaSi moldovis dnestrispireTis teritoriaze~.
100. 2001 wlis 6 TebervliT daTariRebul werilSi Sereul sakontrolo
komisiaSi
moldovis
delegaciam
werili
gaugzavna
ruseTisa
da
dnestrispireTis delegaciebs da protesti gamoTqva samSvidobo Zalebis
meTaurebis mikerZoebasTan dakavSirebiT. meTaurebs brali edebodaT
dnestrispireTis SeiaraRebuli SenaerTebisaTvis usafrTxoebis zonaSi
sabrZolo aRWurvilobisa da saWurvlis Semotanaze nebarTvis micemaSi.
moldovis delegacia xazgasmiT aRniSnavda, rom xsenebuli faqtebi
dafiqsirebuli iqna xmeleTze myofi samxedro damkvirveblebis mier,
romlebmac pretenzia gamoxates ruseTis samSvidobo jarebis meTauris
mimarT, romelic arc monitorings axorcielebda da arc aRkveTda
usafrTxoebis zonaSi SeiaraRebis arsebobas da amgvarad Cirqs scxebda
samSvidobo Zalebis mandatsa da statuss. bolos moldovis delegacia
aRniSnavda, rom situaciisadmi aseTi midgoma rusi samSvidoboebis mxridan
warmoadgenda dnestrispireTis mxaris waxalisebas.
ruseTis mTavroba amtkicebda, rom samSvidobo Zalebi pativs scemdnen
neitralitetis princips, rac moTxovnili iyo 1992 wlis 21 ivlisis
SeTanxmebiT.
sasamarTlo aRniSnavs mowmis Cvenebas, romelic micemuli iqna ruseTis
samSvidobo Zalebis meTauris polkovnik averevis mier (ix. danarTi, punqti
368), imasTan dakavSirebiT, rom ruseTis samSvidobo jarebi asrulebdnen
SeTanxmebas. mowme aseve acxadebda, rom man ar icoda aranairi ukanono
qmedebebis Sesaxeb, romlebic savaraudod ganaxorciela dnestrispireTis
mxarem ruseTis jarebis mier kontrolirebad zonaSi.
Tumca sasamarTlo aRniSnavs, rom am mtkicebis sawinaaRmdegod moipoveba
Sereuli sakontrolo komisiis oficialuri dokumentebi, romlebic
detalurad
adasturebs,
rom
ruseTis
samSvidobo
Zalebis
mier
kontrolirebad sxvadasxva teritoriaze, rogoric iyo, magaliTad, tigina
(benderi), dnestrispireTis separatistuli Zalebi arRvevdnen cecxlis
Sewyvetis SeTanxmebas.
mxedvelobaSi iRebs ra Sereuli sakontrolo komisiis dokumentebis
oficialur xasiaTs da maTSi asaxuli informaciis Tanmimdevrulobas,
sasamarTlo sakmarisad naTlad da dadgenilad miiCnevs, rom ruseTis
federaciis
Zalebis
pasuxismgeblobis
qveS
myof
teritoriaze
dnestrispireTis mxare ar axorcielebda im valdebulebebs, romlebic 1992
wlis 21 ivlisis SeTanxmebidan gamomdinareobda.
101. 2001 wlis 16 aprils moldovisa da ruseTis federaciis prezidentebma,
b-nma voroninma da b-nma putinma, xeli moaweres erTobliv deklaracias,
romlis me-5 punqtis Tanaxmad:
`prezidentebi
mxars
uWeren
dnestrispireTis
konfliqtis
mxolod
mSvidobiani gziT mogvarebas, rac damyarebuli unda iyos moldovis
teritoriuli mTlianobisa da adamianis uflebaTa pativiscemis principze~.
102. 2001 wlis
gaanalizebulia
seqtembriT daTariRebul dokumentSi, romelSic
moldovis dnestrispireTis regionSi konfliqtis
mSvidobiani gziT mogvarebis principebTan dakavSirebiT moldova-ruseTs
Soris dadebul 1998 wlis 20 martis SeTanxmebis ganxorcieleba, Sereul
sakontrolo komisiaSi moldovis delegaciam mianiSna dnestrispireTis
mxaris mier nakisri valdebulebebis Seusruleblobaze: man Seqmna axali
samxedro SenaerTebi, Seitana iaraRi usafrTxoebis zonaSi da Seqmna
saguSagoebi. moldovis delegaciam SeSfoTeba gamoxata im faqtTan
dakavSirebiT, rom Sereulma samxedro xelmZRvanelobam raime nabiji ki ar
gadadga, raTa bolo moeRo xsenebuli situaciisaTvis, aramed mxolod
faqtebis
konstatirebas
axdenda.
moldovis
delegacia
gamovida
winadadebiT, rom imisaTvis, rom momxdariyo mxareebis mier nakisr
valdebulebaTa Sesrulebis uzrunvelyofa, moldovisa da ruseTis sagareo
saqmeTa ministrebs ganexilaT konkretul RonisZiebaTa ganxorcielebis
sakiTxi. da bolos, moldovis delegaciam wamoWra winadadeba, rom
samxedro damkvirveblis funqcia usafrTxoebis zonaSi euTo-s gadascemoda.
103. 2003 wlis martSi dnestrispireTSi ruseTis samSvidobo ZalebSi
Sedioda 292 jariskaci, 17 javSan-manqana da 29 sxva manqana da 164 avtomati.
dReisaTvis, sasamarTlosTvis micemuli Cvenebis Tanaxmad (ix. danarTi:
polkovniki zverevi, punqti 367), arc erTi jariskaci me-14 armiis an rod-is
Semadgenlobidan ar msaxurobs rusul samSvidobo ZalebSi.
104. dnestrispireTis mxaresTan Sexvedrebi grZeldeba, raTa ganxiluli
iqnes sxvadasxva aspeqtebi dnestrispireTis konfliqtTan dakavSirebiT
gamosavlis ZiebaSi.
105. xsenebul molaparakebebze moldovis mxare arwmunebda dnestrispireTis
mxares,
Seeqmna
komisia,
romelic
ganixilavda
dnestrispireTis
sasamarTlos mier msjavrdebul im pirTa Sewyalebis SesaZleblobas,
romlebic msjavrdebis Sedegad patimrobaSi imyofebodnen dnestrispireTSi
(ix. danarTi: b-ni sturca, punqtebi 309, 312 da 318).
106. erT-erTi sakiTxi, romelic regularulad ixileboda molaparakebebis
dros da Setanili iyo gansaxilvel sakiTxTa nusxaSi, iyo imuniteti
gamoZiebisagan, romelsac iTxovda dnestrispireTis mxare dnestrispireTis
administraciis samoqalaqo moxeleebisa da oficialuri pirebisaTvis (ix.
danarTi: b-ni sturca, punqti 446).
107. 2002 wlis Semdeg euTo-s, moldovis prezidentisa da ruseTis
prezidentis
mier
SemoTavazebuli
iqna
moldovis
federalur
saxelmwifod Camoyalibebis ramdenime gegma.
108. euTo-s daxmarebiT warmarTuli uaxlesi molaparakebebi emyareboda
winadadebebs, romelTa mizani iyo federaluri saxelmwifos Seqmna, sadac
dnestrispireTi isargeblebda avtonomiis statusiT.
109. 2003 wlis
aprils dnestrispireTis mxaresTan molaparakebis
konteqstSi moldovis parlamentma miiRo oqmi, romelic exeboda moldovis
federaluri konstituciis proeqtis Seqmnis meqanizms.
110. moldovaSi euTo-s misiis mier gamoqveynebuli presrelizis Tanaxmad,
Sereuli komisiis pirveli Sexvedra gaimarTa 2003 wlis 24 aprils
moldovaSi
euTo-s
StabbinaSi.
Sexvedris
dros
miRebuli
iqna
gadawyvetileba, rom saboloo teqsti mzad unda yofiliyo 2003 wlis
oqtombrisaTvis, ise, rom axali konstitucia wardgenoda mTel moldovel
xalxs, raTa SemdgomSi miRebuliyo referendumis gziT, romelic
gaimarTeboda 2004 wlis TebervalSi.
b. 1992 wlis 21 ivlisis Semdgom periodSi ruseTis federaciis armiisa da
personalis yofna dnestrispireTSi
1. rod-is jarebi da aRWurviloba dnestrispireTSi
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde
111. rogorc 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis me-4 muxliT iqna
gansazRvruli, moldovam da ruseTis federaciam diwyes molaparakebebi
moldovis teritoriidan rod-is gayvanisa da gayvanis periodSi misi
statusis Sesaxeb. wels ruseTma wamoWra winadadeba, rom rod-is gayvana unda damTxveoda
dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas (ix. winamdebare ganaCenis 93-e
punqti), da moldova daeTanxma xsenebul winadadebas, romelsac miuReblad
Tvlida, mxolod ruseTis daJinebuli moTxovnisa da ruseTis darwmunebis
Semdeg, xeli Seewyo ilaSkus jgufis swrafad gaTavisuflebisTvis (ix. Y,
punqti 254). wlis 12 Tebervlis presrelizSi moldovis sagareo saqmeTa
saministrom
ganacxada,
rom
moldovis
xelisuflebis
organoebi
kategoriulad winaaRmdegni iyvnen dnestrispireTis konfliqtis mogvarebis
da ruseTis jarebis moldovis teritoriidan gayvanis paraleluri
reJimisa da rom isini moiTxovdnen ruseTis jarebis srul da upirobo
gayvanas, rac gaTvaliswinebuli iyo euTo-s gadawyvetilebebiT (ix.
winamdebare ganaCenis 124-e punqti), gansakuTrebiT ki imis mxedvelobaSi
miRebiT, rom euTo-s wevrma saxelmwifoebma Seqmnes fondi, romelic
dakavSirebuli iyo gayvanis sakiTxis dafinansebasTan.
112. 1994 wlis 21 oqtombris SeTanxmebis (`pirveli SeTanxmeba~) me-2 muxli
iTvaliswinebda ruseTis mier Tavisi sajariso SenaerTebis gayvanas
SeTanxmebis ZalaSi Sesvlidan 3 wlis ganmavlobaSi, gayvanis procesi ki
dadgenil
droSi
unda
damTxveoda
dnestrispireTSi
konfliqtis
daregulirebas da `moldovis respublikis dnestrispireTis regionis~
specialuri statusis gansazRvras (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti).
rac Seexeba ruseTis jarebis saboloo gayvanis etapebsa da TariRs, me-2
muxlis Tanaxmad, es unda gansazRvruliyo calke oqmiT, romelic unda
dadebuliyo Tavdacvis ministrebs Soris.
113. SeTanxmebis me-5 muxlis Tanaxmad, nebismieri tipis im sabrZolo
teqnikis, iaraRisa Tu saWurvlis gayidva, romelic ekuTvnoda moldovis
teritoriaze myof ruseTis federaciis Zalebs, SesaZlebeli iyo
ganxorcielebuliyo mxolod or mTavrobas Soris dadebuli SeTanxmebis
Sedegad.
114. SeTanxmebis me-7 muxlis Tanaxmad, tiraspolis samxedro aerodromi
erToblivad unda gamoeyenebinaT rod-isa da `moldovis respublikis
dnestrispireTis regionis samoqalaqo~ aviaciebs. meore SeTanxmeba,
romelic daido 1994 wlis 21 oqtombers moldovisa da ruseTis Tavdacvis
ministrebs
Soris
(`meore
SeTanxmeba~),
emsaxureboda
tiraspolis
aerodromis
marTvas.
magaliTad,
xsenebuli
SeTanxmebis
Tanaxmad,
tiraspolis aerodromze frena unda ganxorcielebuliyo `moldovis
respublikis dnestrispireTis regionis samoqalaqo aviaciisa da ruseTis
federaciis sabrZolo danayofebisaTvis gankuTvnili aviaciis droebiTi
wesebis~ Tanaxmad, rac xorcieldeboda moldovis saxelmwifos samoqalaqo
aviaciasa
da
ruseTis
federaciis
Tavdacvis
saministros
Soris
koordinirebuli qmedebebiT (ix. winamdebare ganaCenis 297-e punqti).
115. 1994 wlis 9 noembers moldovis mTavrobam miiRo gadawyvetileba,
ganexorcielebina SeTanxmeba moldovis teritoriidan ruseTis jarebis
gayvanasTan dakavSirebiT. daudgenel dRes ruseTis federaciis mTavrobam
gadawyvita, waredgina SeTanxmeba dumisaTvis ratificirebis mizniT. 1998
wlis 17 noembers, radganac 1994 wlis 21 oqtombris pirveli SeTanxmeba
kidev ar iyo ratificirebuli dumis mier, ruseTis federaciis sagareo
saqmeTa ministrma TxovniT mimarTa dumas, amoeRo sakiTxi gansaxilvel
sakiTxTa siidan, vinaidan `saministros nebismieri gadawyvetileba sakiTxis
gadasinjvasTan dakavSirebiT damokidebuli iyo moldovis respublikasa da
dnestrispireTis regionTan urTierTobebis ganviTarebaze da xsenebul
teritoriaze konfliqtis politikur mogvarebaze. 1999 wlis ianvarSi
SeTanxmeba amoRebuli iqna dumis mier gansaxilvel sakiTxTa siidan. igi
jerac ar Sesula ZalaSi.
meore SeTanxmeba damtkicda mxolod moldovis mTavrobis mier 1994 wlis 9
noembers.
116. moldovis mTavrobam xazi gausva, rom sityvebi `dnestrispireTis
regionis samoqalaqo aviacia~, romlebic Sedioda ruseTis federaciasTan
dadebul SeTanxmebaSi, ganmartebuli unda yofiliyo, rogorc miniSneba
xelisuflebis adgilobrivi mmarTvelobis konstituciur organoebze,
romlebic pasuxismgebelni iyvnen xelisuflebis centraluri organoebis
winaSe da xsenebuli dasaxeleba ar igulisxmebda dnestrispireTis
separatistul reJims.
ruseTis mTavrobis mtkicebiT, aRniSnuli sityvebi niSnavda amJamindel
xelisuflebis organoebs, romlebic gamodiodnen rogorc adgilobrivi
biznes-partniorebi. ruseTis xelisufleba amtkicebda, rom xsenebuli ar
niSnavda `mdr~-s raime saxiT oficialur Tu politikur aRiarebas.
117. sasamarTlo pirvel rigSi aRniSnavs, rom 1994 wlis 21 oqtombris arc
erTi xelSekruleba ar Sesula ZalaSi ruseTis mier ratificirebis
ganuxorcieleblobis gamo.
Semdeg sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is sardlis b-ni sergeevis mowmis
Cvenebis Tanaxmad, tiraspolis aerodromi gamoiyeneba Tavisufali sivrcis
saxiT rogorc ruseTis samxedro jarebis, aseve dnestrispireli
separatistebis mier. cis sivrce kontroldeba moldova-ukrainis sahaero
marSrutebis kontroliorebis mier. rogorc gairkva, ruseTis sahaero
xomalds ar SeuZlia arc afrena da arc dafrena tiraspolis aerodromze
moldovis xelisuflebis organoebis mier gacemuli nebarTvis gareSe.
frenis usafrTxoeba tiraspolis aerodromze xorcieldeba ruseTis
Zalebis mier ruseTis sahaero xomaldis afrena-dafrenasTan da xmeleTze
gaCerebasTan dakavSirebiT da dnestrispireli separatistebis mier maT
sahaero xomaldebTan mimarTebaSi. arc rod-is xelmZRvaneloba da arc
rusi samSvidobo Zalebi ar erevian imaSi, Tu rogor iyeneben
dnestrispireli separatistebi tiraspolis aerodroms. Tavis mxriv,
dnestrispireli separatistebi ar erevian imaSi, Tu rogor iyeneben
ruseTis jarebi aerodroms (ix. danarTi: generli sergeevi, punqti 340).
118. b-ni iuri pinteas kvlevidan `moldovis respublikis aRmosavleT
regionis
sazogadoebrivi
samxedro
aspeqtebi~
(romelic
gamoaqveyna
wlis
moldovis
da
politikis
institutma
agvistoSi
sasamarTlos ganmcxadeblebma warudgines) Cans, rom `mdr~-s samxedro
formirebebma kontroli daaweses sakontrolo koSkuraze da tiraspolis
aerodromis teqnikur danadgarebze, rac arRvevda 1994 wlis 21 oqtombris
SeTanxmebas, maSin, rodesac aerodromis rod-is nawili gamoiyeneboda ara
daniSnulebisamebr, rogorc es Cawerili iyo SeTanxmebaSi, magaliTad,
dnestrispireTSi rusi politikosebis vizitisa da iaraRiT vaWrobisa da
gadazidvisaTvis.
procesis
sxva
mxareebs
ar
gaukeTebiaT
komentari
zemoxsenebul
informaciasTan dakavSirebiT.
119. pirveli SeTanxmebis me-13 muxlis Tanaxmad, nebismieri sacxovrebeli,
barakebi, avtoparki, sasroli poligoni da manqanebze damontaJebuli
danadgarebi, sawyobebi da ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis
gasvlis Semdeg iq darCenili gamouyenebeli xelsawyoebi unda gadaeceT
`moldovis respublikis adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebs~ imave
raodenobiT, ra raodenobiTac isini de facto arsebobs. SeTanxmebis Tanaxmad,
aseve ruseTis samxedroebisaTvis kuTvnili uZravi qonebis gadacema-
gayidvis wesebi unda gansazRvruliyo am mizniT mxareebis mTavrobebs
Soris dadebuli SeTanxmebiT.
120. SeTanxmebis 17-e muxlis Tanaxmad, moldovis teritoriidan dadgenil
vadebSi ruseTis federaciis samxedro nawilebis gayvanis uzrunvelyofisa
da ruseTSi axal sacxovrebelze maTi efeqturad ganTavsebis mizniT
moldovis respublikas moeTxova garkveuli Tanxebis Tavis Tavze aReba
ruseTis federaciaSi teritoriis SigniT sacxovrebeli saxlebis agebisa
da maTi dadgmisaTvis.
121. 1996 wlis mosazreba #3-Si, romelic exeboda ruseTis federaciis
daSvebas evropis sabWoSi, evropis sabWos saparlamento asambleam aRniSna
is
miswrafeba,
romelic
gamoxata
ruseTis
federaciam:
`moexdina
xelmoweridan 6 Tvis vadaSi 1994 wels ruseT-moldovis mTavrobebs Soris
dadebuli SeTanxmebis ratificireba da ganegrZo me-14 armiisa da misi
saWurvlis gamotana moldovis teritoriidan SeTanxmebis xelmoweridan 3
wlis vadaSi.
122. 1996 wlis 30 agvistos moxsenebaSi ruseTis federaciis generaluri
prokuraturis mTavarma samxedro prokurorma, general-leitenantma g.n.
nosovma, aRniSna, rom rod-Si sabrZolo arWurvilobis gankargvasTan
dakavSirebiT Cadenili iqna kanondarRvevebi da ukanono qmedebebi. kerZod,
man
aRniSna
arasakmarisi
zedamxedveloba,
ramac
xeli
Seuwyo
uflebamosilebis borotad gamoyenebasa da qurdobas, gadawyvetilebebis
Seusruleblobas, rac gulisxmobda dnestrispireTis liderebisaTvis
xmarebidan
amoRebuli
avtomanqanebis
ufasod
gadacemas,
rod-is
sawyobebidan samxedro inJinrebis gamogonebebis gadacemas dnestrispireTis
liderebisaTvis, ris Semdegac am ukanasknelebma moiTxoves gadacemul
nivTTa raodenobis gazrda da `mdr~-saTvis nebarTvis gareSe ramdenime
aseuli erTeuli teqnikisa da ramdenime aseuli tona aRWurvilobis
gadacema.
Sesabamisad, mTavarma samxedro prokurorma TxovniT mimarTa ruseTis
federaciis Tavdacvis ministrs, gadaedga damatebiTi nabijebi, raTa bolo
moReboda kanonis darRvevas rod-Si, da ganexila general-leitenant e-sa
da general-maior d-saTvis disciplinaruli sasjelis dakisrebis sakiTxi
dakisrebul valdebulebebze efeqturi kontrolis ganuxorcieleblobisa
da gulgrilobisaTvis. Tavdacvis ministrs eTxova ganxorcielebuli
RonisZiebebis Sedegebis moxseneba.
123. 1998 wlis 20 marts, sxva dokumentebs Soris, romlebic exeboda
dnestrispireTSi
situaciis
daregulirebas,
odesaSi
(ukraina)
xelmowerili iqna SeTanxmeba me-14 armiis samxedro faseulobebTan
dakavSirebuli sakiTxebis Sesaxeb. xelmomwerebi iyvnen ruseTis mxridan b-
ni Cernomirdini, xolo `mdr-s mxridan – prezidenti~ b-ni smirnovi.
SeTanxmebaze TandarTuli grafikis mixedviT, garkveuli sawyobebis gatana
da daSla, rac unda ganxorcielebuliyo afeTqebiT an sxva meqanikuri
procesebiT, unda damTavrebuliyo 2001 wlis 31 dekembrisaTvis; sxva
pirobebTan erTad, es damokidebuli iyo moldovis xelisuflebis
organoebis, kerZod, `dnestrispireTis regionis xelisuflebis organoebis~
nebarTvaze.
zedmeti saWurvlis da rod-is sxva aRWurvilobis gatana (gadacema da
daSla) dagegmili iyo ara ugvianes 2002 wlis 31 dekembrisa. rod-is
standartuli SeiaraRebisa da im personalis gayvana, romelic ar Sedioda
samSvidobo jarebSi, unda damTavrebuliyo 2002 wlis 31 agvistosaTvis im
pirobiT, rom saWurvlisa da sxva aRWurvilobis gatanis procesi ruseTSi
im droisaTvis dasruldeboda, rom sxva aRWurviloba gadatanili an
daSlil iqneboda da rom moldova Seasrulebda masze 1994 wlis 21
oqtombers xelmowerili SeTanxmebiT dakisrebul valdebulebebs.
(b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
124. 1999 wlis 19 noembers stambulSi gamarTul samitze euTo-s
saxelmwifoTa da mTavrobaTa meTaurebma mianiSnes, rom isini moelodnen
`moldovidan ruseTis federaciis jarebis rac SeiZleba droul, saTanado
da srul gayvanas~ da miesalmnen ruseTis federaciis mier nakisr
valdebulebas, srulad gaeyvana jarebi moldovis teritoriidan 2002 wlis
bolosaTvis. bolos aRiniSna, rom saerTaSoriso SemfasebelTa misia mzad
iyo, dauyovnebliv mivleniliyo rusuli aRWurvilobisa da SeiaraRebis
gatana-ganadgurebaze Tvalyuris sadevneblad.
125. evropis sabWos saparlamento asambleisTvis 1999 wels wardgenil
komentarebSi moldovis mTavroba amtkicebda, rom im dRisaTvis ruseTis
federaciis xelisuflebis mier warmodgenili cifrebi sawyobebSi Senaxul
rod-is SeiaraRebasTan da aRWurvilobasTan dakavSirebiT Seadgenda 42 000
tonas, magram SeuZlebeli iyo xsenebuli monacemebis sisworis Semowmeba,
radgan ruseTis fedraciis xelisuflebis organoebi da dnestrispireTis
separatistebi uars acxadebdnen Semfasebel misiasTan dakavSirebiT
Tanxmobis gamoTqmaze.
moldovis xelisuflebis organoebi yuradRebas amaxvilebdnen im faqtze,
rom rod-is personalis nebismieri gayvana, rasac Tan ar axlda rod-is
sawyobebSi arsebuli uamravi iaraRis gatana, zrdida imis risks, rom
xsenebul iaraRs xelSi Caigdebdnen dnestrispireli separatistebi.
126. rod-is kuTvnili iaraRiT datvirTuli ramdenime eSeloni gayvanili
iqna 1999-2002 wlebSi.
127. 2001 wlis 15 ivniss ruseTis federaciam da dnestrispireTma xeli
moaweres oqms, romelic exeboda erTobliv saqmianobas iaraRis, samxedro
teqnologiisa da saWurvelis gamoyenebaSi.
128. 2001 wlis 19 noembers ruseTis mTavrobam sasamarTlos warudgina
dokumenti, romelic warmoaCenda, rom 2001 wlis oqtomberSi ruseTis
federaciam da `mdr~-m xeli moaweres SeTanxmebas ruseTis jarebis gayvanis
Sesaxeb. xsenebuli SeTanxmebis Tanaxmad, imis asanazRaureblad, rom
dnestrispireTSi ganTavsebuli ruseTis samxedro aRWurvilobis nawili
tovebda dnestrispireTs, `mdr~-s 100 milioni aSS dolariT Seumcirda
ruseTis federaciidan importirebuli gazis fasi da dnestrispireTis
mxares aRWurvilobis gatanis procesSi aseve gadaeca rod-is mier
aRWurvilobis is nawili, romlis CatvirTvac SesaZlebeli iqneboda
samoqalaqo manqanaSi.
129. 2002 wlis noemberSi sasamarTlos winaSe moldovis mTavrobis mier
warmodgenili
dokumentis
Tanaxmad,
maRalteqnologiuri
iaraRi,
aRWurviloba da samxedro saWurveli, romelic ekuTvnoda rod-s da
gatanili iqna moldovis respublikidan 2002 wlis noemberSi 1994 wlis 21
oqtombris SeTanxmebis safuZvelze, warmoadgenda mxolod 15%-s im
raodenobisa, rac 1994 wlis gancxadebis Tanaxmad rCeboda moldovis
teritoriaze.
130. euTo-s presrelizis Tanaxmad, 2002 wlis 24 dekembers gatanili iqna
xidis samSeneblo masalebiTa da savele samzareulos nawilebiT
datvirTuli 29 sarkinigzo vagoni.
imave presrelizSi mocemuli iyo rod-is sardlis, general boris
sergeevis gancxadeba imasTan dakavSirebiT, rom aRWurvilobis bolo
gatana moxerxda dnestrispireTis mxaresTan SeTanxmebis safuZvelze,
romlis Sesabamisadac dnestrispireTis xelisuflebis organoebs unda
mieRoT arasamxedro xasiaTis aRWurvilobis naxevari. generalma sergeevma
magaliTad moiyvana 2002 wlis 16 dekembers aRWurvilobis gatana, rasac
Sedegad mohyva rod-is kuTvnili 77 satvirTo manqanis gadacema
dnestrispireTis mxarisaTvis.
131. 2001 wlis ivnisSi sasamarTlosaTvis ruseTis mTavrobis mier
wardgenili informaciis Tanaxmad, rod-s kvlav gaaCnda sajariso SenaerTi,
romelic iTvlida 2200 jariskacs dnestrispireTSi. Tavisi mowmis CvenebaSi
generali sergeevi amtkicebda, rom 2002 wels rod-is jariskacebis
raodenoba Semcirda 1500 jariskacamde (ix. danarTi, punqti 338).
sasamarTlos ar miuRia raime naTeli informacia dnestrispireTSi
darCenili iaraRisa da sawyobebSi Senaxuli rod-is iaraRis Sesaxeb.
ganmcxadebelTa mtkicebiT da mowmeTa Cvenebebis Tanaxmad, romlebic
moipoves sasamarTlos delegatebma (ix. danarTi: b-ni sneguri, punqti 235), wels rod-s gaaCnda sul mcire 200 000 tona sabrZolo saWurveli da
aRWurviloba dnestrispireTSi, kerZod, kolbasnaSi. wlis ivnisSi ruseTis mTavrobis mier warmodgenili informaciis
Tanaxmad, rac ar gamxdara sadavo sxva mxareebis mier, rod-s aseve gaaCnda
Semdegi aRWurviloba: 106 sabrZolo tanki, 42 javSan-manqana, 109 javSan-
gadamyvani, 54 javSan-sadazvervo manqana, 123 zarbazani da naRmmtyorcni, 206
tanksawinaaRmdego
danadgari,
haersawinaaRmdego
danadgari,
Sveulmfreni da 1648 sxvadasxva tipis manqana.
2. urTierTobebi rod-sa da `mdr~-s Soris
132. rod-is Semadgenloba da mimagrebuli samxedro prokurorebi da
mosamarTleebi ar iRebdnen raime konkretul miTiTebas dnestrispireTis
xelisuflebis organoebTan urTierTobebis warmarTvis Sesaxeb (ix.
danarTi: vice-polkovniki Samaevi, punqti 374).
133. rod-is personals SeeZlo Tavisuflad emoZrava dnestrispireTis
teritoriaze. jarebis an aRWurvilobis gayvanis win rod-i acnobebda
dnestrispireTis
gadaadgilebebi
xelisuflebis
iwvevda incidentebs,
organoebs.
zogjer
iyo,
xsenebuli
magaliTad,
rogoric
dnestrispirelTa mxridan rod-is 3 avtomanqanis konfiskacia (ix. danarTi:
vice-polkovniki radzaeviCusi, punqti 363, da vice-polkovniki Samaevi,
punqti 376). aseT SemTxvevebSi da raime saxis instruqciebis ararsebobis
pirobebSi rod-is xelmZRvaneloba cdilobda molaparakebas pirdapir
dnestrispireTis xelisufebis organoebTan. ruseTis federaciaSi moqmedi
samarTlebrivi debulebebis Sesabamisad, rod-is sagamoZiebo organoebi ar
arian uflebamosilni, saqmeebi pirdapir gadascen moldovis xelisuflebis
organoebs, romlebsac gaaCniaT iurisdiqcia dnestrispireTis teritoriaze;
nebismieri qurdoba an sxva saxis danaSauli, romelic Cadenili iqneboda
dnestrispireTis moqalaqis mier rod-is winaaRmdeg, unda moxseneboda rod-
is xelisuflebis organoebis mier ruseTis federaciis xelisuflebis
organoebs, radganac maT SeeZloT saqmis gadacema moldovis xelisuflebis
organoebisaTvis.
praqtikaSi
organoebi iZiebdnen.
am
tipis
danaSaulebs
dnestrispireTis
xelisuflebis
gamoeZiebinaT
134.
rod-is
gamomZieblebs
gaaCndaT uflebamosileba,
danaSaulebi, romlebic Cadenili iyo rod-is personalis mier an maTi
TanamonawileobiT, magram mxolod im SemTxvevaSi, Tuki danaSaulSi
monawileobdnen erTeuli jariskacebi. Tumca am tipis arc erTi saqme ar
yofila warmarTuli (ix. danarTi: vice-polkovniki levitski, punqti 371, da
b-ni timoSenko, punqti 379).
135. ruseTis mTavrobis mier sasamarTlosaTvis wardgenili dokumentaciis
Tanaxmad, rod-is aRWurviloba da mowyobilobebi, romlebic samoqalaqo
gamoyenebis sagnebi iyo, gadaeca `mdr~-s. magaliTad, Senoba, romelSic
ganmcxadeblebi iyvnen patimrobaSi 1992 wels, me-14 armiis mier gadaeca
dnestrispireTis separatistebs 1998 wels. mowmeTa Cvenebis Tanaxmad, b-ni
timoSenkos mier micemuli Cveneba axla gamoiyeneba `mdr-s sagamoZiebo
samsaxurebis mier~ (ix. danarTi, punqti 380).
136. b-ni iurie pinteas mier warmarTuli kvlevis Sedegad (ix. winamdebare
ganaCenis 118-e punqti) kolbasnas samxedro sawyobi 1994 wels gaiyo or
nawilad; erTi nawili miekuTvna `mdr~-s da am ukanasknelma iq ganaTavsa
aRWurvilobis sawyobi Tavisi armiisaTvis. avtori aRniSnavs, rom im
droisaTvis, rodesac misi kvleva gamoqveynda 2001 wels, `mdr~-s uSiSroeba
gaZlierda `mdr~-s armiis me-300 Zlieri motorizebuli fexosanTa
brigadiT,
tanksawinaaRmdego
romlis
SeiaraRebaSic
danadgarebi da
Sedioda
naRmmtyorcnebi,
javSan-manqanebi,
agreTve,
haersawinaaRmdego batarea, romelic aseve mTlianobaSi akontrolebda
sawyobebSi Sesvla-gasvlas.
g. ruseTis federaciasa da dnestrispireTs Soris arsebuli ekonomikuri,
politikuri da sxva saxis urTierTobebi
1. ruseTis fedraciis mier konvenciis ratificirebamde 1998 wlis 5 maiss
137. presaSi gamoqveynebuli gancxadebidan, romelic dauTariRebeli iyo,
warmodgenili iqna sasamarTlos winaSe da ar gamxdara sadavo mxareebis
mier, Cans, rom ruseTis federaciis maSindeli vice-prezidenti aRiarebda
`dnestrispireTis
legitimurobas~.
marcxena
sanapiroze
Seqmnili
gaerTianebis
138. dauTariRebel satelevizio gamosvlaSi, romelic asaxa presam,
ganmcxadeblebma sasamarTlos warudgines da ar gamxdara sadavo mxareebis
mier, ruseTis federaciis prezidentma b-nma elcinma ganacxada: `ruseTma
aRmouCina daxmareba, amJamadac mxarSi udgas da momavalSic daexmareba
dnestrispireTis regions~.
139. konfliqtis damTavrebis Semdeg me-14 armiis ufrosi oficrebi
monawileobdnen dnestrispireTis sajaro cxovrebaSi. kerZod, me-14 armiis
jariskacebma
monawileoba
miiRes
dnestrispireTis
arCevnebSi,
dnestrispireTis samxedro aRlumebSi da sxvadasxva sajaro movlenebSi.
saqmeSi arsebuli dokumentebi da ramdenime mowmis (romlebic aRniSnul
sakiTxTan dakavSirebiT erTsulovanni iyvnen da maTi Cveneba mxareebs
sadavo ar gauxdiaT) mtkicebulebebi warmoaCens, rom 1993 wlis 11
seqtembers generali lebedi, rod-is sardali, arCeuli iqna `mdr~-s
umaRlesi sabWos wevrad (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqti 26, da b-ni uritu,
punqti 72; X, punqti 220).
140. ganmcxadebelTa mtkicebiT, ruseTis federaciis sakonsulo gaixsna
dnestrispireTis teritoriaze, rod-is teritoriaze moldovis mxaresTan
da xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe. sxvadasxva movlenebi,
maT Soris, xmis micemac xorcieldeboda aRniSnul dawesebulebaSi.
ruseTis mTavroba uaryofda dnestrispireTis teritoriaze ruseTis
sakonsulos moqmedebas. wlis 27 Tebervals moldovis sagareo saqmeTa saministrom kiSiniovSi
ruseTis federaciis saelCos gaugzavna nota, romelSic moldovis
xelisufleba SeSfoTebas gamoTqvamda im faqtis gamo, rom ruseTis
federaciis xelisuflebis organoebma gaxsnes 17 saarCevno ubani
dnestrispireTis teritoriaze 2004 wlis 17 martis saprezidento
arCevnebisaTvis moldovis xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe
da rom amgvari qmedebiT Seqmnes arasasurveli precedenti. notaSi aseve
naTqvami iyo, rom adgilebi, sadac sasurveli iqneboda saarCevno ubnebis
gaxsna, iyo tiraspolSi mdebare rod-is Stabbina, tiginaSi (benderi)
mdebare samSvidoboebis Stabbina da kiSiniovSi mdebare ruseTis saelCo da
moZravi saarCevno ubnebi.
141. sasamarTlo aRniSnavs, rom ganmcxadeblebis mtkicebis garda ar
arsebobs araviTari mtkicebuleba tiraspolSi ruseTis sakonsulos
arsebobasTan dakavSirebiT, romelic awarmoebda Cveulebriv sakonsulo
funqciebs da Ria iqneboda yvela dnestrispirelisaTvis, romelsac hqonda
an survili eqneboda, moepovebina ruseTis moqlaqeoba. damatebiT unda
aRiniSnos, rom arc erT mowmes, romlebmac Cveneba misces moldovaSi, ar
SeeZlo daedasturebina xsenebuli mtkiceba. Sesabamisi gamamyarebeli
argumentaciis uqonlobis pirobebSi sasamarTlo gonivrul eWvs miRma
dadgenilad ver miiCnevs, rom ruseTis sakonsulo mudmivad gaxsnilia
tiraspolSi yvela dnestrispirelisaTvis, romlebic floben an surT
miiRon ruseTis moqalaqeoba.
meores mxriv, sasamarTlo dadgenilad miiCnevs, rom adgilze arsebuli
saarCevno ubnebi gaxsnili iyo dnestrispireTis teritoriaze ruseTis
xelisuflebis organoebis mier moldovis xelisuflebis nebarTvis gareSe.
ganmcxadeblebis mier warmodgenil, presaSi gamoqveynebul statiebTan
dakavSirebiT, romlebic asaxavdnen ruseTis federaciis sakonsulos
arsebobas rod-is teritoriaze, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli
statiebi ar aris gamyarebuli sxva mtkicebulebebiT. Tumca ruseTis
mTavrobam ar uaryo aseTi dawesebulebebis arseboba. sasamarTlos miaCnia,
rom dnestrispireTis teritoriaze ganTavsebuli rod-is specialuri
mdgomareobis gaTvaliswinebiT gonivrulia, rom praqtikuli mizezebis gamo
sakonsulo unda gaxsniliyo rod-is teritoriaze, raTa rus jariskacebs
miscemodaT SesaZlebloba, moegvarebinaT is problemebi, romlebsac
zogadad ganixilavs xolme sakonsulo.
142. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom 1992 wlis 12 marts ruseTis
centralurma bankma gaxsna ramdenime angariSi dnestrispireTis bankSi.
mxareebi sadavos ar xdian xsenebuli informaciis namdvilobas.
143. 1995 wlis 17 noembris #1334 dadgenilebaSi ruseTis federaciis dumam
dnestrispireTi gamoacxada `ruseTis strategiuli interesebis zonad~.
144. ruseTi federaciis cnobili politikosebi adasturebdnen sxvadasxva
dros TavianT mxardaWeras dnestrispireTisadmi. dumis warmomadgenlebi da
ruseTis federaciis sxva cnobili pirebi Cadiodnen dnestrispireTSi da iq
monawileobdnen oficialur RonisZiebebSi.
Tavis mxriv, `mdr~-s reJimis warmomadgenlebi Cadiodnen oficialuri
vizitebiT moskovSi, gansakuTrebiT ki xSirad stumrobdnen dumas.
145. ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom konfliqtidan ramdenime wlis
Semdeg dnestrispireTis reJimis SeqmnisaTvis ruseTis xelisuflebis
organoebis mxardaWera sajarod iqna dadasturebuli satelevizio
programaSi, romelic daudgenel dRes gavida rusul arxze «ТВ Центр»,
sadac b-ni voroninisagan, b-ni smirnovisa da b-ni xazbulatovisagan aiRes
interviuebi. programis ganmavlobaSi b-ni xazbulatovi, romelic ruseTis
parlamentis Tavmjdomare iyo 1991-1993 wlebSi, acxadebda, rom rodesac
naTeli gaxda moldovis mier ruseTis gavlenis sferodan gasvla, `iq
Seiqmna administraciul-teritoriuli anklavi~. imave programaSi b-nma
voroninma, moldovis prezidentma, ganacxada, rom ruseTis yofili
prezidenti, b-ni elcini, mxars uWerda b-n smirnovs, raTa es ukanaskneli
gamoeyenebina kiSiniovis demokratiuli reJimis winaaRmdeg.
mxareebs xsenebuli faqti sadavo ar gauxdiaT.
146. 1994 wlis 19 maiss general-leitenanti iakovlevi, me-14 armiis yofili
sardali da `mdr-s Tavdacvisa da uSiSroebis departamentis~ yofili
xelmZRvaneli, ruseTis federaciis moqalaqe gaxda.
147. 1997 wels b-n maraCutas, `mdr-s umaRlesi sabWos Tavmjdomares~, mieniWa
ruseTis moqalaqeoba.
2. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
148. 1999 wels ruseTis moqalaqeoba b-nma karamanma, `mdr~-s erT-erTma
lidermac, moipova.
149. b-nma smirnovma ruseTis moqalaqeoba miiRo 1997 wels (ruseTis
mTavrobis TqmiT) an 1999 wels (ganmcxadebelTa TqmiT).
150. ganmcxadebelTa mtkicebiT, rac mxareebma sadavo gaxades, iaraRis
industria warmoadgens dnestrispireTis erT-erT dasayrdens, rasac
pirdapir mxars uWeren rusuli firmebi, romlebic Cabmulni arian
dnestrispireTSi iaraRis warmoebaSi.
iuri pinteas mier ganxorcielebuli kvlevis Tanaxmad (ix. winamdebare
ganaCenis 118-e punqti), 1993 wlidan moyolebuli dnestrispireTis iaraRis
mwarmoebelma firmebma daiwyes specializeba maRal-teqnologiuri iaraRis
gamoSvebaze, rac ganxorcielda rusuli kompaniebis daxmarebiTa da
finansebiT, maT Soris rusuli iaraRis mwarmoeblisa da gamsaReblis
«Росвооружение» daxmarebiT. rusuli kompaniebi dnestrispireTis firmebs
amaragebdnen teqnologiiTa da aRWurvilobiT, romelic maT sWirdebodaT
Tanamedrove iaraRisa da aRWurvilobis dasamzadeblad. dnestrispireTis
firmebi aseve uSveben nawilebs ruseTis iaraRis mwarmoeblebisaTvis.
magaliTad, `eleqtromaSis~ kompania ruseTis federaciidan iRebs nawilebs
mayuCiani pistoletebisaTvis, romlebsac igi amzadebs, da awvdis nawilebs
sxvadasxva SeiaraRebis sistemebisaTvis, romlebic SemdgomSi iwyoba
ruseTis federaciaSi.
151. b-ni pinteas kvlevaze miTiTebiT ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom
`gayvanis~ safarveliT rod-i amaragebda dnestrispireTis firmebs samxedro
daniSnulebis nawilebiTa da xelsawyoebiT. ganmcxadeblebi amtkicebdnen,
rom
`rabnitas
sainJinro
samuSaoebi~,
romelic
uSvebs
mm
naRmmtyorcnebs, regularulad iRebdnen naRmmtyorcnebisa da haubicebis
tvirTs kolbasnas rod-is sawyobebidan, aRniSnuli tvirTis statusi ki iyo
`aratransportabeluri aRWurvilobis ganadgureba~.
152. damatebiT unda aRiniSnos, rom saxeze iyo urTierTdamokidebuleba
dnestrispireTis ekonomikas da sxva interesebsa da rod-s Soris, im faqtis
gamo, rom rod-Si dasaqmebuli iyo dnestrispireTis macxovrebelTa Zalian
didi raodenoba.
b-ni pinteas imave kvlevis Tanaxmad, kolbasnaSi ganTavsebuli rod-is
SenaerTis (maT Soris, saWurvlis sawyobis) xelmZRvanelobis daaxloebiT
70% Sedgeboda rabnitas mcxovrebTagan, maSin, rodesac kolbasnas
sawyobebis momsaxure personalis 100% (sawyobebis ufrosebi, teqnikosebi
da meqanikosebi) regionis macxovreblebi iyvnen.
jamSi, rod-is oficrebis 50% da rezervis oficrebis 80% `mdr~-s
mcxovrebni iyvnen.
mxareebs sadavo ar gauxdiaT xsenebuli informacia.
153. saxezea aseve marTlmsajulebis sferoSi TanamSromloba ruseTis
federaciasa
organoebis
da
gverdis
dnestrispireTs
Soris
moldovis
gadacema.
xelisuflebis
dnestrispireTSi
avliT:
patimarTa
patimrobaSi myofi rusi patimrebi gadayvanilni iqnen ruseTis federaciaSi
swored aseTi TanamSromlobis safuZvelze (ix. danarTi: polkovniki
golovaCevi, punqti 136, da b-ni sereda, punqti 423).
154.
presaSi
gamoqveynebul
statiebze
dayrdnobiT
ganmcxadeblebi
amtkicebdnen, rom grZeldeboda oficialuri urTierTvizitebi ruseTis
federaciasa da `mdr~-s Soris. 1999 wlis 16 Tebervals dnestrispireTis
gazeTma gamoaqveyna cnoba `mdr-s umaRlesi sabWos~ delegaciis (romelSic
Sediodnen b-nebi karamani, antiufeevi) vizitis Sesaxeb ruseTis federaciis
dumaSi. 2001 wlis 1 ivniss dumis 8 kaciani delegacia Cavida tiraspolSi
da gaCerda iq 2001 wlis 4 ivnisamde.
damatebiT unda aRiniSnos, rom 2001 wlis 28 agvistosa da 2 seqtembers
dumis wevrebma monawileoba miiRes `mdr~-s damoukideblobis 10 wlisTavis
aRniSvnasTan dakavSirebul iubileSi.
155. ruseTis federaciam `mdr~-s liderebi gamoCenili damsaxurebisaTvis
daajildova oficialuri sigelebiT. ganmcxadebelTa mier warmodgenili
dokumentaciis Tanaxmad b-ni smirnovi miwveuli iqna moskovSi moskovis
saxelmwifo universitetis mier.
156. ruseTis federacias uSualo urTierToba aqvs `mdr~-sTan gazis
eqsportTan dakavSirebiT.
rogorc ruseTis `gazpromis~ jgufis Tavmjdomaris mier moldovis vice-
premierisaTvis 2000 wlis 17 Tebervals gagzavnili depeSidan Cans,
moldovis gaziT momaragebis xelSekruleba ar exeba dnestrispireTs,
romelsac gazi miewodeba calke ufro SeRavaTiani fasebiT, vidre
moldovis sxva nawilebs (ix. danarTi, Y, punqti 261; da b-ni sangheli,
punqti 268).
157. dnestrispireTi eleqtroenergias pirdapir ruseTis federaciidan
iRebs.
158. dnestrispireTSi warmoebuli produqciis eqsportireba xdeba rusul
bazarze da garkveuli produqtebi saRdeba, rogorc rusuli produqti (ix.
danarTi: generali sergeevi,punqti 347).
160. rusuli kompaniebi monawileobas iRebdnen dnestrispireTSi gamarTul
privatizaciis procesSi. ganmcxadeblebis mier warmodgenili dokumentebi
adasturebs, rom rusulma kompania `iteram~, miuxedavad moldovis
xelisuflebis organoebis protestisa, Seisyida dnestrispireTSi mdebare
yvelaze didi sawarmo, `rabnitas sainJinro samuSaoebi~.
161. ufro metic, 2002 wlis ianvarSi moldovis mTavrobam warudgina
sasamarTlos
dnestrispireTis reJimTan dakavSirebiT rusuli satelevizio programis
CanaweriT. rusi komentatori pirvel rigSi axsenebda megobrul
videokaseta
ruseT-moldovur
urTierTobebTan
da
xelSekrulebas, romelic cota xnis win daido ruseTis federaciasa da
moldovis respublikas Soris, sadac moskovi da kiSiniovi gmobdnen
`separatizms, mis yvela formiT gamovlinebaSi~ da kisrulobdnen, `ar
aRmoeCinaT
araviTari
daxmareba
separatistuli
moZraobisaTvis~.
Jurnalistis TqmiT, xelSekruleba araorazrovnad adasturebda ruseTis
federaciis mxardaWeras moldovisadmi dnestrispireTis konfliqtSi.
siuJetis danarCeni nawili exeboda dnestrispireTis ekonomikas, romelzec
naTqvami iyo, rom igi mTlianad smirnovis ojaxis zegavlenas eqvemdebareba
da Semosavlis umTavres wyaros warmoadgens iaraRis warmoeba da eqsporti
iseT qveynebSi, rogorebicaa avRaneTi, pakistani, erayi an CeCneTi. programa
ixureboda im informaciiT, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebma
daaxSes xsenebuli prgramis gadacema `mdr~-s teritoriaze da amis mizezad
cudi amindi miuTiTes.
d. urTierToba moldova-dnestrispireTs Soris
1. moldovis mier konvenciis ratificirebamde, 1992 wlis 12 seqtembers
162. moldovis xelisuflebis organoebs arasodes uRiarebiaT `mdr~-s
organoebi saxelmwifo erTeulad.
163. 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis Semdeg mxareebma daamyares
urTierTobebi konfliqtis mogvarebis mizniT.
urTierToba umeteswilad xorcieldeboda molaparakebisaTvis gankuTvnili
komitetis meSveobiT da exeboda dnestrispireTis statusis sakiTxs da
yoveldRiuri cxovrebis sxvadasxva sakiTxis (ekonomikuri, socialuri da
sxv.) mogvarebas.
164. mowmeTa analogiuri Cvenebis Tanaxmad (ix. b-ni uritu, punqti 66; b-ni
postovani, punqti 182; Z, punqti 272, b-ni plugaru, punqti 286 da b-ni
obroki, punqti 430), moldovasa da dnestrispireTs Soris pirveli Sexvedra
exeboda orive mxaris 1992 wlis brZolebis dros patimrobaSi ayvanili
pirebis gacvlas. xsenebuli gacvlebi ZiriTadad exeboda patimarTa
jgufebs.
165. ramdenime mowmis analogiuri Cvenebis Tanaxmad (ix. danarTi: b-ni uritu,
punqti 67, b-ni sneguri, punqti 239; da b-ni sturca, punqti 311), 1992 wlis
cecxlis Sewyvetis Semdgom kerZo pirebs da oficialur delegaciebs,
romlebic
dnestrispireTSi.
CarTulni
iyvnen
molaparakebebSi,
xdeboda xolme
SeeZloT
incidentebi,
Casuliyvnen
rodesac
zogjer
dnestrispireTis mesazRvreebi ar uSvebdnen maT dnestrispireTSi.
166. rogorc kerZo pirebs, eqimebs aranairi problema ar gaaCndaT
dnestrispireTSi SesvlasTan dakavSirebiT, rogorc konsultaciebis
gacemis, aseve profesiul konferenciebze daswrebis mizniT (ix. danarTi: b-
ni tibirna, punqti 84; da b-ni lesanu, punqti 66).
167. 1993 wlidan moyolebuli, moldovis xelisuflebis organoebma daiwyes
sisxlis
samarTlis
saqmeebis
aRZvra
konkretuli
dnestrispireli
Tanamdebobis pirebis winaaRmdeg, romlebsac brali edebodaT saxelmwifo
Tanamdebobis pirebis saxeliT da statusiT TaRliTurad sargeblobaSi (ix.
winamdebare ganaCenis 221-e da 230-e punqtebi).
168. miuxedavad amisa, pirebma, romlebic moqmedebdnen, rogorc `mdr~-s
maRali Tanamdebobis pirebi, SeZles moldovaSi dabruneba da SemdgomSi
daikaves maRali Tnamdebobebi. magaliTad, b-n sidorovs, romelic iyo `mdr-
s iusticiis ministri~ 1991 wels, ekava ramdenime maRali saxelmwifo
Tanamdeboba dnestrispireTidan dabrunebis Semdeg; igi iyo moldovis
parlamentis wevri 1994 - 1998 wlebSi, moldovis ombudsmeni 1998-2001 wlebSi
da moldovis parlamentis wevri da adamianis uflebaTa da umciresobaTa
komitetis Tavmjdomare 2001 wlidan (ix. danarTi: b-ni sidorovi, punqtebi
437-38).
169. 1996 wlis 7 Tebervals, euTo-s Suamavlebis _ ruseTisa da ukrainis _
TandaswrebiT, moldovis xelisuflebis organoebma miiRes oqmi, romlis
Tanaxmadac gauqmda dnestrispireTis kuTvnili sasazRvro-sabaJo postebi.
2. moldovis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
170. 1997 wlis Semdeg moZraoba dnestrispireTsa da moldovis danarCen
mxareebs Soris xorcieldeboda imave pirobebiT, rogorc adre, anu
dnestrispireTis xelisuflebis organoebi erTpirovnulad iRebdnen
gadawyvetilebas
oficialur delegaciebs
gatareba-argatarebasTan
an moldovel
dakavSirebiT.
maRalCinosnebs
rodesac
surdaT
dnestrispireTSi Sesvla, aucilebeli iyo winaswar dakavSireba da
nebarTvis mopoveba, da am pirobebSic nebarTva SeiZleboda gauqmebuliyo
nebismier dros (ix. b-ni sereda, punqti 418). magaliTad, moldovis
mTavrobis gancxadebiT, 2003 wels, evrokavSiris sabWos mier 2003 wlis
TebervalSi igor smirnovisa da 16 sxva dnestrispireli liderisaTvis
evrokavSiris teritoriaze Sesvlis akrZlavis sapasuxo nabijis saxiT,
dnestrispireTis xelisuflebis organoebma persona non grata-d gamoacxades
moldovis calkeuli maRali Tanamdebobis pirebi, maT Soris, moldovis
prezidenti,
moldovis
parlamentis
Tavmjdomare,
premier-ministri,
iusticiis ministri da sagareo saqmeTa ministri.
171. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom dnestrispireTis liderebs, maT
Soris, b-n smirnovs, b-n maracutas da b-n karamans aqvT moldovis
moqalaqeoba da moldovis diplomatiuri pasportebi. amasTanave, isini
amtkicebdnen, rom moldovis mTavrobam maT oficialuri jildoebi mianiWa.
moldovis mTavrobis mtkicebiT, dnestrispirel liderebs ar hqondaT
moldovis moqlaqeoba, radgan maT arasodes mouTxoviaT moldovisaTvis
piradobis mowmobebi.
sasamarTlo aRniSnavs, rom am sakiTxTan dakavSirebiT delegatebis mier
dakiTxuli mowmeebi uaryofdnen, rom raime saxis moldovuri piradobis
damadasturebeli
maracutasa Tu b-ni karamanisTvis (ix. danarTi, punqti 396). ganmcxadebelTa
mtkicebis damasabuTebeli argumentebis ararsebobis pirobebSi
mowmoba
iqna
gacemuli
b-ni
smirnovisTvis,
b-ni
sasamarTlos miaCnia, rom gonivrul eWvs miRma ar aris dadgenili, rom
moldovis xelisuflebis organoebma gasces pasportebi dnestrispireTis
liderebisTvis. ramdenime moldoveli maRali Tanamdebobis piri, maT Soris, b-ni
sturca, iusticiis ministri, generaluri prokuroris moadgile da 2000
wlis Semdgom periodSi dnestrispireTTan molaparakebis komitetis
Tavmjdomare, kvlavac agrZelebda vizitebs tiraspolSi, raTa Sexvedroda
dnestrispirel politikosebs, maT Soris, b-n smirnovs, b-n maracutas,
`generalur prokurors~ da `mdr-s uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomares~.
xsenebul
Sexvedrebze
mTavar
gansaxilvel
sakiTxs
warmoadgenda
ganmcxadebelTa situacia da dnestrispireTis momavali statusi, maT
Soris, dnestrispireTis adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier
gamotanili gadawyvetilebebis statusi (ix. danarTi: b-ni sturca, punqti
312).
173. 2000 wlis 16 maiss moldovis parlamentis Tavmjdomarem b-nma diakovma
moinaxula b-ni ilaSku tiraspolSi mdebare cixeSi.
174. 2001 wlis 16 maiss moldovis prezidentma b-nma voroninma da
dnestrispireTis liderma b-nma smirnovma xeli moaweres or SeTanxmebas –
erTi maTgani exeboda moldova-dnestrispireTis xelisuflebis organoebis
mier gamocemul dokumentTa ormxriv aRiarebas, xolo meore _ sagareo
investiciebis mozidvas da dacvas.
175. ekonomikuri TanamSromlobis sferoSi ganmcxadeblebi amtkicebdnen,
rom moldovis xelisuflebis organoebma gasces sertifikatebi produqciis
dnestrispireTSi damzadeba-warmomavlobaze.
moldovis mxares ar gaukeTebia araviTari komentari xsenebulTan
dakavSirebiT.
176. rac Seexeba moldovis xelisuflebis organoebis savaraudo qmedebebs
dnestrispireTidan
eqsportirebuli
saqonlisaTvis
sertifikatebis
miniWebasTan dakavSirebiT, rogorc es ganmcxadeblebma da ruseTis
mTavrobam aRniSnes, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli varaudi ar iqna
dadasturebuli romelime mowmis mier. sapirispirod, b-nma stratanma,
sabaJos direqtorma, uaryo xsenebuli praqtikis arseboba (ix. danarTi,
punqti 327).
xsenebul garemoebebSi, ganmcxadebelTa mtkicebis damasabuTebeli raime
argumentebis ararsebobis pirobebSi, sasamarTlos ar SeuZlia gonivrul
eWvs miRma dadasturebulad miiCnios, rom moldovis xelisfulebis
organoebi axorcielebdnen dnestrispireTis xelisuflebisa da ekonomikis
mxardamWer politikas zemoxsenebuli saeqsporto sertifikatebis gacemiT.
177. moldovasa da `mdr-s prezidents~ Soris miRweuli SeTanxmebis
safuZvelze
ganxorcielebuli
TanamSromlobis
garda,
rogorc
es
sasamarTlos delegatebis mier mopovebuli mowmeTa Cvenebebidan Cans, met-
naklebad arsebobs de facto urTierTobebi moldovisa da dnestrispireTis
xelisuflebis
organoebs
Soris
sxvadasxva
sferoSi.
magaliTad,
dnestrispireTis iusticiis saministro, kerZod ki sasjelaRsrulebiTi
samsaxuri da moldovis iusticiis saministro axorcieleben urTierTobas
erTmaneTTan (ix. danarTi: vice-polkovniki samsonovi, punqti 172). aseve
saxezea araoficialuri urTierTobebi moldovisa da dnestrispireTis
xelisuflebis organoebs Soris marTlmsajulebisa da uSiSroebis
sakiTxebSi, danaSaulis aRkveTis interesebidan gamomdinare. miuxedavad
imisa, rom ar arsebobs raime saxis SeTanxmeba urTierTTanamSromlobasTan
dakavSirebiT, moldoveli prokurorebi Tu sisxlis samarTlis saqmeebis
gamomZieblebi zogjer urekaven TavianT `kolegebs~ dnestrispireTSi,
kerZod, imisaTvis, rom moipovon informacia da gamoiZaxon mowmeebi (ix.
danarTi: b-ni postovani, punqti 190, da b-ni catanga, punqti 206).
178. arsebobs mxolod erTiani satelefono sistema moldovisaTvis, maT
Soris, dnestrispireTisTvisac (ix. danarTi: b-ni molojeni, punqti 398, da
b-ni sidorovi, punqti 454).
179. moldovis mTavrobis sainformacio departamenti gascems piradobis
damadasturebel dokumentebs (piradobis mowmobebs) moldovis yvela
mcxovrebisTvis, maT Soris imaTTvisac, vinc dnestrispireTSi cxovrobs
(ix. danarTi: b-ni molojeni, punqti 399).
180. 2001 wels, msoflio vaWrobis organizaciasTan dadebuli SeTanxmebis
Tanaxmad, moldovis xelisuflebis organoebma Seqmnes Sereuli moldova-
ukrainuli sabaJo postebi ukrainasTan sazRvarze da SemoiRes axali
sabaJo beWdebi, romlebzec xeli ar miuwvdebodaT dnestrispireTis
xelisuflebis
organoebs.
sasamarTlosaTvis
arc
erT
mxares
ar
miuwodebia informacia imasTan dakavSirebiT, kvlav funqcionirebs Tu ara
moldova-ukrainuli sabaJo postebi.
181.
zemoxsenebul
punqtSi
aRniSnuli
RonisZiebebis
sapasuxod,
dnestrispireTis xelisuflebis organoebma 2001 wlis 18 seqtembris
weriliT acnobes moldovis xelisuflebis organoebs dnestrispireTis
statusTan dakavSirebuli molaparakebebis calmxrivad Sewyvetis Sesaxeb
da daemuqrnen dnestrispireTze gamavali gazisa da eleqtroenergiis
Sewyveta-SeCerebiT.
182. moldovis mTavroba amtkicebda, rom 2001 wlis incidentis dros
tiginas (benderi) sarkinigzo kvanZTan dnestrispireTis xelisuflebis
organoebma daakaves 500 vagoni humanitaruli tvirTi moldovis bavSvebisa
da moxucebulebisaTvis da navTobiTa da sxva masalebiT datvirTuli
vagonebi, romlebic evrokavSiris teritoriidan midioda moldovis
firmebis saxelze.
183. 2002 wlis 6 Tebervals sajarod gakeTebul gancxadebaSi moldovaSi
euTo-s misiam gaakritika dnestrispireTis xelisuflebis organoebis
qmedebebi; am organoebma 2002 wlis 16 ianvridan daiwyes euTo-s
warmomadgenlebisaTvis `mdr~-s teritoriaze Sesvlis akrZalva, rac
arRvevda euTo-sa da b-n smirnovs Soris 1993 wlis 26 agvistos dadebul
SeTanxmebas.
184. moldovis mTavrobis mier sasamarTlos winaSe 2002 wlis 15 marts
warmodgenili dokumentidan irkveva, rom 2002 wlis 7 martis #40 brZanebiT
`mdr-s uSiSroebis saministrom~ uari ganucxada moldovis Tavdacvisa da
Sinagan saqmeTa saministroebis, sainformacio da uSiSroebis samsaxurebisa
da sxva samxedro uwyebebis warmomadgenlebs `mdr~-s teritoriaze
Sesvlaze.
185. da bolos, erovnul safexburTo CempionatSi dnestrispireTis gundebic
monawileoben da moldovasa da xsenebuli gundebis TamaSi, maT Soris,
saerTaSoriso TamaSebic, yovelTvis imarTeba tiraspolSi, rogorc es
moxda, magaliTad, niderlandebis winaaRmdeg gamarTuli Sexvedris
SemTxvevaSi 2003 wlis aprilSi (ix. danarTi: b-ni sidorovi, punqti 454).
IV. saqmis konkretuli garemoebebi
186. qvemoT sasamarTlo ajamebs im faqtebs, romlebic dakavSirebulia
ganmcxadebelTa dakavebasTan, winaswar patimrobasTan, msjavrdebasTan da
patimrobis pirobebTan, rogorc amas amtkicebdnen ganmcxadeblebi da rac
dadasturebulia dokumenturi mtkicebulebebiTa da mowmeTa CvenebebiT.
sasamarTlo aRniSnavs, rom 2000 wlis 24 oqtombris werilobiT
komentarebSi moldovis mTavrobam daadastura ganmcxadebelTa versia maT
dakavebasTan, msjavrdebasTan da patimrobis garemoebebTan dakavSirebiT.
imave komentarebSi moldovis mTavroba mianiSnebda, rom ganmcxadeblebi
aSkarad dakavebulni iyvnen sasamarTlo brZanebis gareSe, ori Tvis
ganmavlobaSi imyofebodnen me-14 armiis kuTvnil bazaze da maTi Cxreka da
nivTebis CamorTmevac sasamarTlo brZanebis gareSe ganxorcielda.
moldovis mTavrobam aRniSna, rom ganmcxadebelTa mtkiceba da movlenebis
aRwera
maTi
patimrobis
pirobebTan
dakavSirebiT
WeSmaritebas
Seesabameboda.
187. ruseTis mTavrobam miuTiTa, rom ar gaaCnda araviTari informacia
ganmcxadeblebis dakavebasTan, msjavrdebasTan da patimrobis pirobebTan
dakavSirebiT.
a. ganmcxadebelTa dakaveba, winaswari patimroba da msjavrdeba
1. ganmcxadebelTa dakaveba
188. ganmcxadeblebis, maTi meuRleebisa da b-ni uritus mier micemuli
Cvenebebidan,
romlebic
gamyarebulia
b-ni
timoSenkos
zogadi
gancxadebebiT, Cans, rom ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen tiraspolSi,
sakuTar sacxovrebel saxlebSi, 1992 wlis 2 da 4 ivniss. isini daakaves
pirebma, romelTagan zogierTi atarebda ssrk me-14 armiis formas,
danarCenebi ki komufliaJs amosacnobi niSnebis gareSe.
ganmcxadebelTa dakavebis detalebi Semdegnairad gamoiyureba:
189. meore ganmcxadebeli, b-ni aleqsandru leSko, dakavebuli iqna 1992
wlis 2 ivniss dilis 2:45 sT-ze. meore dRes misi saxli gaCxrikes
mezoblebis TandaswrebiT.
190. pirveli ganmcxadebeli, ilie ilaSku, romelic im droisaTvis iyo
saxalxo frontis (moldovis parlamentSi warmodgenili partia)
adgilobrivi lideri da awarmoebda kampanias moldovisa da rumineTis
gaerTianebisTvis, dakavebuli iqna 1992 wlis 2 ivniss daaxloebiT dilis
4:30 sT-ze, rodesac avtomatebiT SeiaraRebuli 10 Tu 12 piri Zalis
gamoyenebiT SeiWra tiraspolSi mdebare mis saxlSi, sadac maT Caatares
Cxreka da amoiRes garkveuli sagnebi. amoRebul sagnebs Soris iyo
pistoleti, romelic, ganmcxadeblis mtkicebiT, mas imave pirebma Caudes,
romlebmac saxli gaCxrikes. ganmcxadebeli amtkicebda, rom misi dakaveba
da saxlis Cxreka brZanebis gareSe iyo ganxorcielebuli. mas acnobes, rom
igi dakavebuli iqna imis gamo, rom warmoadgenda saxalxo frontis wevrs
da safrTxes `mdr~-saTvis, romelic im droisaTvis saomar mdgomareobaSi
imyofeboda moldovasTan.
191. mesame ganmcxadebeli, andrei ivantoSi, daakava 1992 wlis 2 ivniss
dilis
kondaxebi
saaTze ramdenime pirma, romlebmac mas uTavazes iaraRis
da urtyes. ganmcxadeblis mtkicebiT, amis Semdeg
ganxorcielebuli Cxrekis Sedegad moxda 50 000 rublis, ramdenime
xaliCisa da `lamazi~ saaTis konfiskacia.
192. meoTxe ganmcxadebeli, tudor petrov-popa, daakava 1992 wlis 4 ivnisis
dilis 6:45 sT-ze orma pirma, romelTagan erT-erTi iyo policiis oficeri
viqtor gusani. daaxloebiT dilis 11 saaTze orma prokurorma, b-nma
starojukma da b-nma glazurinma, gaCxrika ganmcxadeblis bina mis
dauswreblad.
193. 140 gverdian sabraldebo daskvnaSi, romelic prokurorma starojukma
Seadgina, sxva braldebebs Soris ganmcxadeblebs brali edebodaT
antisabWoTa
qmedebebSi
da
ukanono
meTodebiT
dnestrispireTis
saxelmwifos legitimuri xelisuflebis winaaRmdeg brZolaSi, rasac isini
axorcielebdnen moldovisa da rumineTis saxalxo frontis meSveobiT.
sabraldebo daskvnis Tanaxmad, maT aseve brali wauyenes ramdenime dasjad
danaSaulSi,
romelTagan
garkveuli
qmedebebi
isjeboda
moldovis
respublikis sisxlis samarTlis kodeqsiT, xolo zogierTi qmedeba _
moldaveTis socialisturi respublikis kodeqsiT. sxva danaSaulebs Soris
ganmcxadeblebs brali edebodaT ori dnestrispirelis _ b-ni gusarisa da
b-ni ostapenkos _ mkvlelobaSi (ix. aseve winamdebare ganaCenis 225-e punqti).
194. rogorc es ganmcxadeblebisa da sxva mowmeebis analogiuri
gancxadebebidan Cans (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 55-56, q-ni leSko,
punqtebi 30-31, da q-ni ivantoSi, punqtebi 38 da 41), ganmcxadeblebi pirvelad
waiyvanes tiraspolis policiis StabbinaSi, romelic aseve warmoadgenda
`mdr-s uSiSroebis saministros~ ganTavsebis adgils, sadac ganmcxadeblebs
ramdenime dRis ganmavlobaSi dakiTxvas utarebdnen. ganmcxadeblebs
dakiTxvas
utarebdnen
vladimir
gorbovi,
`uSiSroebis
ministris
moadgile~, vladimir antiufievi (anu Sevcovi), `ministri~, da piri saxelad
guSani. zogierTi mcveli da gamomZiebeli iseT uniformebSi iyvnen,
romlebic Tu originalebi ar iyo, Zalian hgavda me-14 armiis personalis
formebs. policiis StabbinaSi patimrobis pirveli dReebis ganmavlobaSi
patimrebs regularulad da sastikad scemdnen da isini praqtikulad ver
iRebdnen veranair sakvebs Tu sasmels. dakiTxvebi ZiriTadad mimdinareobda
RamiT, xolo dRis ganmavlobaSi maT ar aZlevdnen dasvenebis uflebas.
195. pirveli ganmcxadeblis mtkicebiT, dakavebis Semdeg igi dauyovnebliv
waiyvanes `mdr-s uSiSroebis saministroSi~, sadac daxvda 5 adamiani,
romlebic
gaecnen
rus
polkovnikebad,
kontrdazvervis
samsaxuris
TanamSromlebad. maT mosTxoves ganmcxadebels, gaTavisuflebis sanacvlod
dnestrispireTisaTvis moexmarebina is codna, romelic miiRo ssrk-s
specialur jarebSi samxedro samsaxuris dros, da Tavi gaesaRebina
rumineTis saidumlo samsaxuris agentad. ganmcxadeblis mtkicebiT,
rodesac man uaryo SemoTavazeba, uTxres, rom misTvis darCenili
erTaderTi alternativa sasaflaoa.
2. pirveli sami ganmcxadeblis patimroba me-14 armiis bazaze
196. dakavebidan ramdenime dRis Semdeg pirveli samis ganmcxadebeli
rusuli amosacnobi niSnis mqone avtomobilebiT gadaiyvanes cal-calke me- armiis garnizonis StabbinaSi (komendaturaSi) tiraspolSi, suvorovis
quCaze.
ganmcxadebelTa mtkicebiT, me-14 armiis teritoriaze maT yaraulobdnen
imave armiis jariskacebi da maTi iq yofnis ganmavlobaSi modiodnen
dnestrispireTis policiis oficrebi, raTa moenaxulebinaT isini saknebSi.
ganmcxadebelTa mtkicebiT, am drois ganmavlobaSi maT awamebda me-14 armiis
personali.
moldovis mTavrobis mtkicebiT, im Cvenebebis WrilSi, romlebic misces
moldovelma mowmeebma da b-nma timoSenkom sasamarTlos delegatebs,
naTeli
iyo,
rom
me-14
armiis
personali
monawileobas
iRebda
ganmcxadebelTa dakavebasa da dakiTxvaSi. wlis 1 seqtembers warmodgenil komentarebSi ruseTis mTavroba
imeorebda Tavis Tavdapirvel pozicias, saxeldobr imas, rom sasamarTlos
ar gaaCnda iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganexila 1992 wels
ganxorcielebuli movlenebi.
miuxedavad amisa, arsebiTi ganxilvis dros ruseTis mTavrobam aRiara, rom
ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen me-14 armiis teritoriaze, magram
amtkicebda, rom xsenebuli patimroba Zalian cota xnis ganmavlobaSi
grZeldeboda da nebismier SemTxvevaSi patimroba ukanono iyo. mTavroba
acxadebda, rom samxedro prokurorma timoSenkom maSinve bolo mouRo
ukanono patimrobas, rogorc ki amis Sesaxeb miiRo informacia. mTavrobam
ar gaakeTa komentari im sakiTxTan dakavSirebiT, iRebdnen Tu ara rusi
jariskacebi monawileobas ganmcxadebelTa dakavebaSi.
mTavrobis mtkicebiT, garda saknebis uzrunvelyofisa ganmcxadebelTa
patimrobisaTvis, me-14 armiis personals ar Caudenia aranairi ukanono
qmedeba. kerZod, isini ar icavdnen im saknebs, romlebSic ganmcxadeblebi
iyvnen. xsenebulTan dakavSirebiT mTavrobam aRniSna, rom ganmcxadeblebs
ar SeeZloT daenaxaT mesakneTa uniformaze ruseTisadmi kuTvnilebis
niSani, radgan rusuli niSnebi, romlebmac Secvala sabWoTa niSnebi,
SemoRebuli iqna mxolod #2555 brZanebiT, romelic 1994 wlis 28 ivliss
gamosca ruseTis federaciam.
ruseTis mTavroba aseve amtkicebda, rom polkovniki gusarovi (ix.
winamdebare ganaCenis 270-e punqti) ar msaxurobda dnestrispireTis
teritoriaze ganTavsebul samxedro SenaerTebSi, igi msaxurobda `mdr-s
Sinagan saqmeTa saministroSi~.
197. sasamarTlo aRniSnavs, rom pirveli sami ganmcxadeblis mtkicebiT,
isini ori Tvis ganmavlobaSi patimrobaSi imyofebodnen me-14 armiis
garnizonis StabbinaSi (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqtebi 2, 4 da 11; b-ni
uritu, punqtebi 55-56; b-ni ivantoSi, punqtebi 94-95; b-ni leSko, punqtebi 114
da 117; b-ni petrov-popa, punqti 124; q-ni leSko, punqtebi 33-34; q-ni ivantoSi,
punqti 39; da q-ni petrov-popa, punqti 48).
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom mowmis
CvenebaSi b-ni timoSenko aRniSnavs (ix. danarTi, punqti 381), rom
ganmcxadeblebi me-14 armiis kuTvnil SenobaSi darCnen Zalian cota xnis
ganmavlobaSi, Tumca ar SeeZlo daekonkretebina, Tu ramdeni xani
gagrZelda es.
b-ni timoSenkos CvenebaSi (romelsac sasamarTlo sinamdviled miiCnevs)
eWvis Setanis gareSe, sasamarTlo Tvlis, rom Cveneba Seicavs garkveul
detalebs, maT Soris, drois im monakveTs, romelic ganmcxadeblebma
gaatares me-14 armiis kuTvnil SenobaSi, romlebic bundovania da, ufro
metic, gaqarwylebulia sxva mtkicebulebebiT.
198. tiraspolis garnizonis Stabbinas xelmZRvanelobda mixail bergmani.
ganmcxadeblebi iq patimrobaSi imyofebodnen mxolod erT sakanSi. b-ni
godiaci,
romelic
ganmcxadeblebTan
erTad
daakaves,
patimrobaSi
imyofeboda imave SenobaSi. dakiTxvisas an maTTan ganxorcielebuli
vizitebisas ganmcxadeblebi xedavdnen b-n gorbovs da sxva oficrebs,
romelTagan zogierTi atarebda me-14 armiis formas. maT dakiTxvas
awarmoebdnen
arasaTanado mopyroba. maT sxva drosac scemdnen. ganmcxadeblebs
regularulad urtyamdnen da sastikad epyrobodnen me-14 armiis
gansakuTrebulad
RamiT
da
dakiTxvas
Tan
sdevda
uniformebSi Cacmuli jariskacebi. zogjer dnestrispireli policiis
oficrebi monawileobas iRebdnen ganmcxadebelTa mimarT arasaTanado
mopyrobaSi.
ilie ilaSku oTxjer daeqvemdebara imitirebul sikvdiliT dasjas.
pirvelad
waukiTxes
sikvdiliT
dasjis
brZaneba,
magram
Semdeg
ramdenimejer igi gaiyvanes Tvalebaxveuli mindorSi, sadac mesakneebi
esrodnen arasabrZolo vaznebs, sanam ganmcxadebels guli ar wauvidoda.
meore ganmcxadebels emuqrebodnen gaupatiurebiT. erTi Tvis Semdeg,
miRebuli dazianebebis Sedegad, mesame ganmcxadebeli moTavsebuli iqna
fsiqiatriul saavadmyofoSi, sadac darCa erTi Tvis ganmavlobaSi (ix.
danarTi: b-ni ivantoSi, punqti 97).
199. saknebs ar hqonda tualetebi, ar modioda wyali da ar Semodioda
bunebrivi sinaTle. yvela sakanSi mudmivad enTo eleqtronaTura. kedelze
mimagrebuli gasaSleli sawolebi Camoiweoda SuaRamisas da isev zeviT
iweoda dilis 5 saaTze.
ganmcxadeblebs dReSi hqondaT mxolod 15 wuTi seirnobisaTvis daxurul
sivrceSi. me-14 armiis garnizonis StabbinaSi patimrobis periodSi maT ar
hqondaT SesaZlebloba, daebanaT an tansacmeli gamoecvalaT.
tualetebi iyo koridoris gaswvriv da patimrebi iq gahyavdaT xolme
mxolod dReSi erTxel mcvelebis da germanuli nagazebis TanxlebiT. maT
hqondaT
mxolod
wami,
raTa
daekmayofilebinaT
bunebrivi
moTxovnilebebi da icodnen, rom Tu am dros gadaaWarbebdnen, ZaRls
miuqsevdnen. radgan isini tualetSi dReSi mxolod erTxel gahyavdaT,
zemoxsenebul pirobebSi ganmcxadeblebi iZulebulni iyvnen, bunebrivi
moTxovnilebebi TavianT saknebSi daekmayofilebinaT xolme (ix. danarTi: b-
ni ivantoSi, punqti 95, b-ni leSko, punqti 115, q-ni leSko, punqti 33, da b-ni
ivantoSi, punqti 40).
ganmcxadeblebi mowyvetilni iyvnen gare samyaros. maTi ojaxis wevrebs ar
hqondaT ufleba, dakavSirebodnen maT an SeegzavnaT amanaTebi. maT ar
SeeZloT gaegzavnaT an mieRoT werilebi da Sexvedrodnen advokatebs.
200. 1992 wlis 23 agvistos, rodesac generali lebedi saTaveSi Caudga me-14
armias, pirebi, romlebic patimrobaSi imyofebodnen tiraspolis garnizonis
armiis StabbinaSi, maT Soris, sami ganmcxadebeli, gadayvanilni iqnen
tiraspolis policiis StabbinaSi. gadayvanas axorcielebdnen me-14 armiis
jariskacebi me-14 armiis kuTvnili manqanebiT (ix. b-ni ilaSku, punqti 11, b-
ni uritu, punqti 55, da q-ni ivantoSi, punqti 39).
3. tiraspolis policiis StabbinaSi gatarebuli winaswari patimroba da
gadayvana cixeSi sasamarTlo samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi
201. ganmcxadebelTa patimrobis garemoebebi, rogorc es aRwerilia
werilobiT warmodgenil dokumentaciasa da mowmeTa CvenebebSi da
gamyarebulia sxva mowmeTa CvenebebiT (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 56
da 60-61, q-ni ivantoSi, punqti 41, da q-ni leSko, punqtebi 30-31), Sejamebulia
qvemoT.
202. pirveli ganmcxadebeli tiraspolis policiis Stabbinis sakanSi
rCeboda daaxloebiT 6 Tvis ganmavlobaSi, 1993 wlis aprilamde, rodesac
daiwyo misi sasamarTlo samarTalwarmoeba.
203. meore ganmcxadebeli gadayvanili iqna tiraspolSi mdebare me-14 armiis
garnizonis Stabbinidan tiraspolis policiis StabbinaSi, sadac igi
rCeboda 1993 wlis aprilamde, rodesac daiwyo misi sasamarTlo
samarTalwarmoeba.
204. mesame ganmcxadebeli me-14 armiis garnizonis StabbinaSi rCeboda erTi
Tvis ganmavlobaSi. saavadmyofodan dabrunebis Semdeg igi ukan iqna
wayvanili me-14 armiis garnizonis StabbinaSi da dauyovnebliv iqna
gadayvanili
tiraspolis
policiis
StabbinaSi,
sadac
patimrobaSi
imyofeboda 1993 wlis aprilamde.
205. meoTxe ganmcxadebeli sasamarTlo samarTalwarmoebis dawyebamde
rCeboda tiraspolis policiis StabbinaSi.
206. tiraspolis policiis Stabbinis winaswari dakavebis izolatorSi
dakiTxva kvlav RamiT xdeboda. ganmcxadeblebs gamudmebiT scemdnen,
gansakuTrebiT ki me-14 armiis garnizonis Stabbinidan maTi gadmoyvanis
momdevno Tves.
207. saknebs ar hqonda bunebrivi ganaTeba. pirveli kviris ganmavlobaSi maT
ar aZlevdnen ojaxis wevrebTan an advokatebTan Sexvedris uflebas.
mogvianebiT diskreciul sawyisebze maT misces ufleba, Sexvedrodnen
ojaxis wevrebs da mieRoT amanaTebi, rac savaraudod araregularuli
intervalebiT xorcieldeboda. maT Zalian xSirad ar SeeZloT eWamaT
ojaxis mier gamogzavnili saWmeli, radgan is fuWdeboda usafrTxoebis
mizniT Catarebuli Cxrekisa da gasinjvis dros. maT ar SeeZloT mieRoT an
gaegzavnaT werilebi da Sexvedrodnen TavianT advokatebs.
208. xsenebuli periodis ganmavlobaSi ganmcxadeblebs mxolod Zalian
iSviaTad SeeZloT enaxaT eqimi; rodesac maT mimarT iyenebdnen xolme
arasaTanado mopyrobas, eqimebis vizitebi didi xnis Semdeg xorcieldeboda
xolme.
halucinogenma wamlebma, romlebsac b-n ivantoSs asmevdnen, daaavades igi
qronikuli
SakikiT.
xsenebuli
periodis
ganmavlobaSi
mas
ar
mkurnalobdnen Tavis tkivilis gamo, xolo mis cols ar aZlevdnen
uflebas, gaegzavna misTvis wamlebi.
209. b-nma ilaSkum pivrelad SeZlo Sexvedroda advokats 1992 wlis
seqtemberSi, dakavebidan ramdenime Tvis Semdeg.
210. daudgenel dRes ganmcxadeblebi gadayvanilni iqnen tiraspolis cixeSi
maTi
sasamarTlo
samarTalwarmoebis
momzadebis
procesisaTvis.
sasamarTlo
samarTalwarmoebis
mimdinareobisas
ganxorcielebuli
patimrobis dros isini eqvemdebarebodnen araadamianuri da Rirsebis
Semlaxveli mopyrobis sxvadasxva formas: maT sastikad scemdnen, uqsevdnen
germanul nagazebs, amyofebdnen ganmartoebiT patimrobaSi da amaragebdnen
cru informaciiT politikur situaciasa da maTi ojaxebis wevrebis
janmrTelobasTan
dakavSirebiT,
raTa
eiZulebinaT,
gaTavisuflebis
sanacvlod xeli moeweraT aRiarebaze, bolos ki aSinebdnen sikvdiliT
dasjiT.
211. andrei ivantoSs da tudor petrov-popas asmevdnen fsiqiatriul
nivTierebebs, ris Sedegadac b-ni ivantoSi ganicdida sulier moSlilobas.
4. ganmcxadebelTa sasamarTlo samarTalwarmoeba da msjavrdeba
212. ganmcxadeblebi wardgenilni iqnen `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~
winaSe, romelic sxdomebs marTavda kirovis saxelmwifo kompaniaSi,
mogvianebiT ki tiraspolis kulturis saxlis sakoncerto darbazSi.
sasamarTlo samarTalwarmoebis dros, romelic daiwyo 1993 wlis 21
aprils da damTavrda 1993 wlis 9 dekembers, sasamarTlo darbazSi Sesvlis
uflebamosileba hqondaT mxolod moldovelebs, romlebsac gaaCndaT
dnestrispireTSi
cxovrebis ufleba.
darbazSi
scenis
win
idgnen
SeiaraRebuli policielebi da jariskacebi. ganmcxadeblebi sasamarTlo
procesebs eswrebodnen da Caketilni iyvnen rkinis galiebSi. mowmeebs
SesaZlebloba hqondaT, sasamarTlo samarTalwarmoebas daswrebodnen
survilisamebr da raime moTxovnis gareSe daetovebinaT darbazi, maSin,
rodesac
samarTalwarmoebisas
sxva
mowmeebi
ganmcxadeblebs
iZleodnen
Cvenebas.
sasamarTlo
ufleba,
ramdenimejer
misces
dalaparakebodnen TavianT advokatebs mxolod SeiaraRebuli policelis
TandaswrebiT. sasamarTlo samarTalwarmoeba mimdinareobda daZabul
atmosferoSi, sazogadoebis mxridan ganmcxadeblebisadmi siZulvilis
gamomxatveli plakatebis fonze. rogorc es ganmcxadeblebis mier
sasamarTlos
registraturis
winaSe
wardgenili
im
fotoebidan
dasturdeba, romlebic gadaRebuli iyo sasamarTlos darbazSi da
gamoqveynda moldovur gazeTSi, erT-erT plakatze ewera: `teroristebma
pasuxi unda agon~.
213. ganmcxadeblebs asamarTlebda sami mosamarTlisagan Semdgari kolegia,
romelSic Sediodnen q-ni ivanova, moldovis uzenaesi sasamarTlos yofili
mosamarTle, Tavmjdomare; b-ni miazini, sasamarTlo samarTalwarmoebis
droisaTvis 28 wlis asakis, romelic erTi wlis ganmavlobaSi muSaobda
moldovis generalur prokuraturaSi `mdr-s uzenas sasamarTloSi~
daniSvnamde, da b-ni zenini.
214. ganaCeni asaxavs, rom komendanti mixail bergmani, rod-is oficeri,
gamodioda mowmed. man sasamarTlos moaxsena, rom misi qveSevrdomebi
ganmcxadeblebs ar epyrobodnen arasaTanadod ganmcxadebelTa me-14 armiis
SenobaSi yofnis dros da rom ganmcxadeblebs ar gamouxatavT raime saxis
pretenzia.
215. sasamarTlom ganaCeni gamoitana 1993 wlis 9 dekembers.
216. sasamarTlom pirveli ganmcxadebeli braleulad miiCnia ramdenime
danaSaulis CadenaSi, romlebic moldaveTis sabWoTa socialisturi
respublikis sisxlis samarTlis kodeqsiT iyo gaTvaliswinebuli, maT
Soris: erovnuli uSiSroebis winaaRmdeg danaSaulis Cadenis waqezeba
(muxli 67), saxelmwifos winaaRmdeg gansakuTrebiT saSiSi danaSaulebis
Cadenis organizeba (muxli 69), saxelmwifo xelisuflebis warmomadgenlis
mkvleloba teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63), ganzrax mkvleloba
(muxli 88), satransporto saSualebis ukanono gziT daufleba (muxli 182),
sxvisi qonebis ganzrax ganadgureba (muxli 127) da aRWurvilobisa da
asafeTqebeli nivTierebebis ukanono an unebarTvo gamoyeneba (muxli 227).
sasamarTlom pirvel ganmcxadebels sikvdiliT dasja da qonebis
CamorTmeva miusaja.
217. sasamarTlom meore ganmcxadebeli braleulad miiCnia saxelmwifo
xelisuflebis warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT
(muxli 63), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da
asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebaSi (muxli 227, punqti 2).
sasamarTlom ganmcxadebels miusaja 12 wliani patimroba SromagasworebiT
mkacr koloniaSi da qonebis CamorTmeva.
218. mesame ganmcxadebeli braleulad miiCnies saxelmwifo xelisuflebis
warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63),
asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebasa da qurdobaSi (muxli da 227-1 punqti 2), cxenSebmuli urmis ukanono dauflebaSi (muxli 182
punqti 3), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da TavdasxmaSi
(muxli 96 punqti 2). sasamarTlom mas miusaja TxuTmeti wliT patimroba
SromagasworebiT koloniaSi da qonebis konfiskacia.
219. meoTxe ganmcxadebeli braleulad cnes saxelmwifo xelisuflebis
warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63),
TavdasxmaSi (muxli 96 punqti 2), cxenSebmuli urmis ukanono dauflebaSi
(muxli 182 punqti 3), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da
asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebasa da qurdobaSi (muxli da 227-1 punqti 2). sasamarTlom mas miusaja 15 wliT patimroba da
qonebis konfiskacia.
b. ganmcxadebelTa msjavrdebis Semdeg ganviTarebuli movlenebi
220. 1993 wlis 9 dekembers moldovis respublikis prezidentma ganacxada,
rom ganmcxadebelTa msjavrdeba ukanono iyo im safuZvelze, rom
arakonstituciuri sasamarTlos mier iyo gamotanili.
221. 1993 wlis 28 dekembers moldovis generaluri prokuroris moadgilem
brZana
sisxlis
samarTalwarmoebis
aRZvra
im
`mosamarTleebis~,
`prokurorebisa~ da sxva pirebis winaaRmdeg, romlebic Cabmulni iyvnen
ganmcxadebelTa winaaRmdeg dnestrispireTSi ganxorcielebul gamoZiebaSi.
xsenebul pirebs brali edebodaT moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis
192-e muxliT gaTvaliswinebuli ukanono dakavebis ganxorcielebaSi.
222. 1994 wlis 3 Tebervals moldovis respublikis uzenaesma sasamarTlom
sakuTari iniciativiT ganixila 1993 wlis 9 dekembers `mdr-s uzenaesi
sasamarTlos~ mier gamotanili ganaCeni, gaauqma igi im safuZvelze, rom
gamotanili iyo arakonstituciuri sasamarTlos mier da brZana, saqme
gadascemoda moldovis prokuraturas axali gamoZiebis warsamarTavad
sisxlis samarTlis saproceso kanonmdeblobis 93-e muxlis Sesabamisad.
warmodgenili werilobiTi informaciidan, kerZod ki moldovis mTavrobis
mier warmodgenili informaciidan da 2003 wlis martSi sasamarTlos mier
kiSiniovSi mopovebuli mowmeTa Cvenebebidan Cans, rom 1994 wlis
Tebervals ganaCenSi miTiTebuli gamoZieba ar dasrulebula araviTari
SedegiT (ix. danarTi: b-ni postovani,punqti 184 da b-ni rusu, punqti 302).
223. moldovis uzenaesma sasamarTlom aseve gaauqma ganmcxadebelTa
patimrobis brZaneba, brZana maTi gaTavisufleba da mosTxova prokurors,
ganexila e.w. `mdr-s mosamarTleebis~ sisxlis samarTlis pasuxismgeblobis
sakiTxi maT mier ganzrax ukanono gadawyvetilebis gamotanisaTvis,
danaSaulisaTvis, romelic isjeba sisxlis samarTlis kodeqsis 190-e-192-e
muxlebiT.
224. `mdr~-s xelisuflebis organoebs ar upasuxiaT 1994 wlis 3 Tebervlis
ganaCenTan dakavSirebiT.
225. moldovis xelisuflebis organoebma aRZres gamoZieba b-ni gusarisa da
b-ni ostapenkos sikvdilTan dakavSirebiT 1992 wlis april-maisSi
Sesabamisad, magram sagamoZiebo samsaxurebma SeaCeres igi 1994 wlis 6
ivniss moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis 172-e muxlis me-3 punqtis
Sesabamisad,
dnestrispireTis
marTlmsajulebisa
Tu
policiis
organoebTan raime TanamSromlobis gareSe. gamoZieba ganaxlda 2000 wlis 9
seqtembers. Sedegad TanamSromlobasTan dakavSirebuli ramdenime moTxovna
(dokumentebis gadacemisa) gaegzavna `mdr-s prokurors~ b-n zaxarovs. ver
miiRes ra veranairi pasuxi, moldovis sagamoZiebo organoebma kidev
erTxel SeaCeres gamoZieba 2000 wlis 9 dekembers. amis Semdeg gamoZieba
aRar ganaxlebula.
226. 1995 wlis 4 agvistos brZanebulebiT moldovis prezidentma gamosca
amnistiis
kanoni
moldovis
konstituciis
saiubileo
wlisTavTan
dakavSirebiT. amnistia exeboda 1990 wlis 1 ianvris Semdgom periodSi
dnestris marcxena sanapiroze sisxlis samarTlis kodeqsis 227, 227-1 da
227-2 muxlebiT gaTvaliswinebul danaSaulebSi msjavrdebul pirebs.
227. 1995 wlis 3 oqtombers moldovis parlamentma TxovniT mimarTa
mTavrobas, prioritetulad ganexila ganmcxadeblebis patimrobis problema
rogorc politikuri niSniT patimrobaSi myofi pirebisa da regularulad
ecnobebina parlamentisaTvis situaciis ganviTarebisa da miRebuli zomebis
Sesaxeb. parlamentma aseve mosTxova sagareo saqmeTa saministros,
ganmcxadebelTa (`ilaSkus jgufis~) gaTavisuflebis uzrunvelyofis
mizniT moepovebina myari mxardaWera im qveynebisgan, sadac moldovas
diplomatiuri misiebi hqonda.
228. pirveli ganmcxadebeli, miuxedavad im faqtisa, rom patimrobaSi
imyofeboda, arCeuli iqna moldovas parlamentis wevrad 1994 wlis 25
Tebervals da xelmeored 1998 wlis 22 marts, magram Tavisuflebis
SezRudvis gamo ar Sesdgomia parlamentaris funqciebis ganxorcielebas.
229. 2000 wlis 16 agvistos prokurorma Zaladakargulad gamoacxada 1993
wlis 28 dekemebris `mdr-s mosamarTleebisa~ da `prokurorebis~ winaaRmdeg
gamotanili brZaneba (ix. winamdebare ganaCenis 221-e punqti), imis
safuZvelze, rom saxeze SesaZloa yofiliyo mxolod sisxlis samarTlis
kodeqsis 190-e da 192-e muxlebiT gaTvaliswinebuli Tavisuflebis ukanono
aRkveTa,
rodesac
Sesabamisi
RonisZieba
iqna
ganxorcielebuli
mosamarTleebisa da prokurorebis mier, romlebic daniSnulni iyvnen
moldovis kanonmdeblobis Sesabamisad, rac winamdebare SemTxvevaSi ase ar
iyo. prokurori aseve acxadebda, rom, misi azriT, mizanSewonili ar iyo
gamoZiebis dawyeba TaRliTuri gziT patimrobaSi moTavsebasTan an
Zalauflebis uzurpaciasTan Tu oficialuri piris statusis miTvisebasTan
dakavSirebiT, rac danaSaulis saxiT gaTvaliswinebuli iyo sisxlis
samarTlis kodeqsis 116-e da 207-e muxlebiT Sesabamisad, imis safuZvelze,
rom gamoZieba xandazmuli iyo da eWvmitanili damnaSaveebi uars
acxadebdnen, daxmareba gaewiaT xelisuflebis organoebisaTvis warmoebul
mokvlevaSi.
230. imave dRes prokurorma aRZra gamoZieba hlinaias cixis ufrosis
winaaRmdeg, ukanono patimrobisa da xelisuflebis warmomadgenlis an
analogiuri Zalauflebis uzurpirebis braldebiT, danaSaulisa, romelic
gansazRvrulia sisxlis samarTlis kodeqsis 116-e da 207-e muxlebiT.
moldovis mTavrobis mier warmodgenili informaciis da kiSiniovSi 2003
wels sasamarTlos mier dakiTxul mowmeTa Cvenebebis Tanaxmad xsenebuli
gamoZieba ar damTavrebula araviTari SedegiT (ix. danarTi: b-ni rusu,
punqti 302, da b-ni sturca, punqti 314).
231. 2000 wlis
oqtombers, b-ni ilaSkus moTxovniT, rumineTis
xelisuflebis organoebma mas mianiWes rumineTis moqalaqeoba #21/1991
kanonis Tanaxmad.
232. 2000 wlis 26 noembers b-ni ilaSku arCeuli iqna rumineTis parlamentis
me-2 palataSi. ganacxada ra uari moldovis moqalaqeobasa da moldovis
parlamentis wevrobaze, man uflebamosileba moixsna 2000 wlis
oqtombers.
233. 2001 wels b-n ivantoSsa da b-n leSkos maTi Txovnis safuZvelze aseve
mieniWaT rumineTis moqalaqeoba.
234. 2001 wlis
maiss b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna. misi
gaTavisuflebis garemoebebi, romlebic sadavo Seiqmna, Sejamebulia
winamdebare ganaCenis 279-e-282-e punqtebSi.
g. ganmcxadebelTa patimroba msjavrdebis Semdeg
235. pirveli ganmcxadebeli, b-ni ilaSku, patimrobaSi imyofeboda
tiraspolis #2 sapyrobileSi 1993 wlis 9 dekembers mis msjavrdebamde.
SemdgomSi igi gadayvanili iqna hlinaias sapyrobilis im nawilSi, romelic
gankuTvnili iyo sikvdilmisjilTaTvis, da rCeboda iq 1998 wlis
ivlisamde, rodesac igi kvlav gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi.
igi rCeboda iq 2001 wlis maisSi gaTavisuflebamde.
236. b-ni aleqsandru leSko sasamarTlo ganxilvis Semdeg gadayvanili iqna
tiraspolis #2 sapyrobileSi, sadac amJamadac patimrobaSi rCeba.
237. andrei ivantoSi msjavrdebis Semdeg gadayvanili iqna hlinaias
sapyrobileSi, sadac igi savaraudod darCa mxolod ramdenime kviris
ganmavlobaSi. avadmyofobis gamo pirvelad igi daawvines saavadmyofoSi da
mxolod Semdeg gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi, sadac igi
dRemde rCeba.
238. b-ni tudor petrov-popa sasamarTlo ganxilvis dawyebamde cota xniT
adre gadayvanili iqna tiraspolis #2 sapyrobileSi. 2001 wlis maisSi b-ni
ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg garkveuli xnis gasvlis Semdgom b-ni
petrov-popa gadayvanili iqna hlinaias sapyrobileSi, sadac igi rCeboda wlis
ivnisamde, rodesac igi gadaiyvanes tiraspolis #3
sapyrobileSi, cixis administraciis TqmiT, `advokatTan urTierTobis
gaadvilebis mizniT~.
239. ganmcxadebelTa dakavebidan pirveli Tveebis ganmavlobaSi moldovis
mTavroba finansur daxmarebas uwevda maT ojaxebs. garda amisa,
xelisuflebis organoebma moiZies sacxovrebeli farTi im ganmcxadebelTa
ojaxebisaTvis, romlebic valdebulni iyvnen, daetovebinaT dnestrispireTi,
zogjer
ki
sxva
saxis
daxmarebasac
uwevdnen,
pirvel
rigSi,
ganmcxadeblebTan Sesaxvedrad manqanebis gamoyofis gziT da meore rigSi
ganmcxadebelTa patimrobis pirobebis gasaumjobeseblad maTTvis eqimebisa
da gazeTebis gagzavnis gziT (ix. danarTi: b-ni sneguri, punqti 240, b-ni
mosanu, punqti 248, da b-ni sangheli, punqti 267).
1. patimrobis pirobebi
240. ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen, garda Zalian mcire
periodisa, ganmartoebiT, TiToeuli Tavis sakuTar sakanSi, garda b-ni
leSkosi, romelic ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda mxolod pirveli
ramdenime wlis ganmavlobaSi.
b-ni ilaSku mudmivad ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda. mas ar hqonda
ufleba, gaegzavna da mieRo korespondencia, magram mainc axerxebda
sapyrobilidan ramdenime werilis gagzavnas.
241.
hlinaias
sapyrobileSi
b-ni
ilaSku
patimrobaSi
imyofeboda
sikvdilmisjilTaTvis gankuTvnil fligelSi. misi patimrobis pirobebi
ufro autaneli iyo, vidre sxva ganmcxadeblebisa. mis sakanSi iyo saknisave
moculobis rkinis galia. galiaSi moTavsebuli iyo sawoli da magida,
romlebic aseve rkinisagan iyo gakeTebuli.
b-n ilaSkus ekrZaleboda dalaparakeba sxva patimrebTan an mesakneebTan,
amitom igi marto gahyavdaT xolme yoveldRiur gaseirnebaze, romelic
xorcieldeboda xolme saRamoobiT daxurul sivrceSi.
b-ni ilaSkus dRiur racions Seadgenda 100 grami Wvavis puri dReSi samjer
da uSaqro Cai dReSi orjer. saRamoobiT igi aseve iRebda e.w, `balandas~,
romelic dafSvnili simindisagan mzaddeba.
242. ganmcxadebelTa sakani ar naTdeboda bunebrivi sinaTliT: sinaTlis
erTaderTi wyaro iyo derefanSi mdebare eleqtronaTura, romlis Suqi
TiToeul sakanSi Sedioda karis gaReba-daxurvisas.
243. ganmcxadeblebs mxolod Zalian iSviaTad SeeZloT Sxapis miReba da
ramdenime Tvis ganmavlobaSi iyvnen xolme daubanelni.
244. arc erTi sakani, romelSic b-ni ilaSku imyofeboda patimrobis
periodSi, zamTarSic ki ar Tbeboda.
245. hlinaiasa da tiraspolis cixeebSi ganmcxadeblebs hqondaT civi wyali
saknebSi, xolo tualetebi ar iyo gamocalkevebuli saknis danarCeni
nawilisagan.
246. ganmcxadeblebs SeeZloT mieRoT amanaTebi da Sexvedrodnen ojaxis
wevrebs,
Tumca
xsenebulTan
dakavSirebuli
Sesabamisi
nebarTva
sistematurad ar gaicemoda xolme cixis mmarTvelebis mier.
ramdenimejer
vizitebTan
dakavSirebuli
nebarTvis
gacemaze
uari
ganacxades igor smirnovma da vladimir antiufeevma/Sevcovma.
247.
radgan
amanaTebi
iCxrikeboda,
maTSi
moTavsebuli
saWmeli
gamoyenebisTvis uvargisi xdeboda xolme. im faqtTan dakavSirebiT, rom
arasakmarisi raodenobis saWmeli eZleodaT, xelisuflebis organoebi ki
zogjer uars eubnebodnen ojaxis wevrebis mier mitanili saWmlis
gadacemaze, agreTve, imis gaTvaliswinebiT, rom saWmeli fuWdeboda
Semowmebis procesSi, ganmcxadeblebma ramdenimejer daiwyes SimSiloba.
248. 1999 wels b-n ilaSkus neba darTes, Sexvedroda q-n Jozete durieus,
evropis sabWos saparlamento asambleis wevrs, da b-n vasile sturcas,
dnestrispireTTan molaparakebis komitetis Tavmjdomares.
249. 1999 wlis martSi moldovis parlamentisaTvis gagzavnil werilSi,
romelic exeboda moldovis samTavrobo kriziss, b-ni ilaSku mxardaWeras
premier-ministris Tanamdebobaze daniSvnasTan dakavSirebiT ucxadebda b-n
ion sturcas. prezidentma misi werili gaaxmaura da saSualeba misca
parlaments,
Seegrovebina
xmebis
umravlesoba,
raTa
b-ni
sturca
daniSnuliyo premier-ministrad. wels sturcas mTavrobisadmi simpaTiis gamoxatvis Semdeg da am
mTavrobis 9 Tviani arsebobis dros b-n ilaSkus ar misces nebarTva,
Sexvedroda Tavisi ojaxis romelime wevrs an mieRo raime saxis amanaTi.
aseTive SezRudvebs daeqvemdebarnen sxva ganmcxadeblebic, gansakuTrebiT
ki b-ni ivantoSi.
250. sasamarTlosadmi 1999 wlis 14 maiss miweril werilSi b-ni ivantoSi
werda, rom b-ni ilaSkus parlamentisadmi gagzavnil werils mohyva
ganmcxadebelTa pirobebis, gansakuTrebiT ki b-ni ilaSkus patimrobis
pirobebis gauareseba.
251. 1999 wlis 17 ivlisiT daTariRebul werilSi b-ni ivantoSi atyobinebda
sazogadoebas, rom protestis niSnad daiwyo SimSiloba im pirobebis gamo,
romlebSic is da misi megobrebi imyofebodnen. igi aRniSnavda, magaliTad,
rom ar SeeZlo dakavSireboda advokats da uflebas ar aZlevdnen,
Sexvedroda eqimebs an wiTeli jvris warmomadgenlebs. igi amtkicebda, rom
moldovis xelisuflebis pasiuroba dnestrispireTSi arsebul
situaciasTan dakavSirebiT, kerZod ki ilaSkus jgufTan mimarTebaSi,
warmoadgenda dnestrispireTis xelisuflebis mimarT dumiliT gamoxatul
mxardaWeras.
252. 1999 wlis 29 ivlisis werilobiT gancxadebaSi b-ni ivantoSi, romelic dRe iyo, rac SimSilobda, brals uyenebda kiSiniovis xelmZRvanelobas
imis gamo, rom is arafers akeTebda, raTa daecva adamianis uflebebi
moldovaSi da `karg dros atarebda~ dnestrispireTis separatist
liderebTan erTad. b-ni ivantoSi aseve gamoTqvamda pretenzias tiraspolis
cixis administraciis mimarT imasTan dakavSirebiT, rom mas da b-n ilaSkus
ar aZlevdnen uflebas, Sexvedrodnen eqims, da acxadebda, rom b-n ilaSkus,
romelic ganmartoebiT imyofeboda didi xnis ganmavlobaSi, arasaTanadod
epyrobodnen. misi saknidan gatanili iqna yvelanairi saxis aveji da
tansacmeli, garda Tbili qurTukisa, da mas gamudmebiT scemdnen
`specialuri
jarebis~
wevrebi,
romlebic
urCevdnen,
Caedina
TviTmkvleloba.
253. 2000 wlis 10 maiss sasamarTlosadmi miweril werilSi b-ni ilaSku
aRniSnavda, rom mas ar aZlevdnen uflebas, Sexvedroda eqims 1997 wlidan.
eqimebma, romlebic am droisaTvis gamogzavnes kiSiniovidan, gasinjes b-ni
ilaSku da Seadgines daskvna misi janmrTelobis mdgomareobasTan
dakavSirebiT, romelsac isini seriozuls uwodebdnen. zemoxsenebul
werilSi b-ni ilaSku brals sdebda moldovis xelisuflebis organoebs
pirferobasa da orpirobaSi da amtkicebda, rom, miuxedavad maTi
mowodebebisa ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT, isini
akeTebdnen yvelafers rac SeeZloT, raTa xeli SeeSalaT maTTvis
Tavisuflebis mopovebaSi.
254. 2002 wlis 14 ianvars ganmcxadebelTa warmomadgenelma, b-nma dinum
acnoba sasamarTlos, rom karcerSi moTavsebuli sami ganmcxadeblis
patimrobis pirobebi gauaresda 2001 wlis ivnisis Semdeg. b-n ivantoSs
yovelgvari axsna-ganmartebis gareSe aukrZales colTan Sexvedra.
b-nma ivantoSma da b-nma leSkom daiwyes mxolod purisa da wylis miReba. b-
ni petrov-popa gadayvanili iqna hlinaias sapyrobileSi, sruli izolaciis
pirobebSi; mas ganucxades, rom uflebas ar darTavdnen, Sexvedroda vinmes Tvis ganmavlobaSi.
255. b-ni ilaSkus garda, ganmcxadeblebs korespondenciis warmoebis
uflebas aZlevdnen mxolod rusul enaze, ruminul enaze dawerili
werilebi ikrZaleboda. maT werilebs amowmebdnen. maT, rogorc wesi, ar
SeeZloT mieRoT gazeTebi ruminul enaze.
256. b-n ivantoSs aukrZales colTan Sexvedra 2003 wlis 15 Tebervlidan,
Tumca erTi kviris Semdeg vizitebis nebarTva ganaxlda.
257. 2003 wlis martSi sasamarTlos delegatebis mier mowmeTa dakiTxvaze
dnestrispireTis cixis administraciam ikisra valdebuleba, neba daerTo
ganmcxadebelTa advokatebisaTvis, Sexvedrodnen dnestrispireTSi myof maT
klientebs. b-nma tanasem SeZlo pirvelad moenaxulebina Tavisi klienti, b-
ni leSko, daudgenel dRes, 2003 wlis maisSi Tu ivnisSi. b-n gabrinceas
SesaZlebloba mieca, moenaxulebina Tavisi klientebi pirvelad maTi
karcerSi Casmis Semdeg 2003 wlis 20 ivniss.
258. mowmeTa Cvenebebsa da mis xelT arsebul sxva mtkicebulebebze (maT
Soris,
samedicino
konsultaciebis
aRricxvis
Jurnalze,
romelic
inaxeboda ganmcxadebelTa patimrobis adgilebSi) dayrdnobiT sasamarTlom
daadgina is pirobebi, romlebSic warimarTeboda xolme ganmcxadebelTa
samedicino Semowmeba.
259.
sasamarTlo
zogadad
aRniSnavs,
rom
patimrobis
periodSi
ganmcxadebelTa janmrTelobis mdgomareoba gauaresda.
maT SeeZloT moTxovnisamebr Sexvedrodnen cixis eqims, romelic
gasinjvaSi Semoifargleboda palpaciiTa da mosmeniT.
260. aleqsandru leSkos, miuxedavad imisa, rom itanjeboda mwvave
arTritiT, pankreasiTa da kbilis daCirqebiT, nebarTvas ar aZlevdnen,
Sexvedroda eqims. mas gauuaresda mxedveloba.
261. Tumca 1995 wels b-ni leSko gadayvanili iqna tiraspolSi mdebare
saavadmyofoSi da mas gaukeTes pankreasis operacia.
262.
mkurnalobdnen. maT SeeZloT mxolod maTi ojaxis wevrebis mier
gamogzavnili wamlebis miReba. cixis `administracia~ eyrdnoboda
ramdenime
mcire
gamonaklisis
garda,
ganmcxadeblebs
ar
usafrTxoebis motivs, rogorc safuZvels ganmcxadeblebisaTvis im
farmacevtuli sainformacio furclebis CamorTmevisa, romlebic Tan
mohyveboda xolme wamlebs.
263. moldovis xelisuflebis organoebTan molaparakebebis, gansakuTrebiT
ki
prezident
sneguris
Carevis
Semdeg
dnestrispireTis
cixis
administraciam neba darTo kiSiniovidan Camosul specialistebs, gaesinjaT
ganmcxadeblebi. amgvarad, 1995 da 1999 wlebs Soris ganmcxadeblebi
ramdenimejer gasinjes moldovidan Camosulma samedicino komisiebma,
romlebic Sedgeboda b-ni lesanisa da b-ni tibrinasagan. 1999 wels vizitebi
ganxorcielda ianvridan martamde, Semdeg ki noemberSi.
erTxel b-n ilaSkus gadauRes kardiograma; b-n ivantoSs Cautares operacia
RviZlze; b-n petrov-popas gaukeTes tuberkulozis sawinaaRmdego ineqcia
da dauniSnes mkurnaloba.
gasinjva xdeboda cixis eqimebisa da mesakneebis TandaswrebiT. moldoveli
eqimebis mier gamowerili wamlebi, rogorc es cixis saregistracio
JurnalSia aRniSnuli, ar iqna motanili, da ganmcxadeblebi iRebdnen
mxolod im wamlebs, romlebsac ojaxis wevrebi ugzavnidnen.
orjer b-n ilaSkus neba darTes, gasinjuliyo wiTeli jvris eqimebTan.
264.
b-ni
petrov-popa,
romelic
daavadebuli
iyo
tuberkuloziT,
mkurnalobda daaxloebiT 6 Tvis ganmavlobaSi, 1999 wlis martamde. Tumca
wamlebis umetesobas mas ojaxis wevrebi ugzavnidnen.
265. arc erT ganmcxadebels ar SeeZlo mieRo dieturad Sesaferisi sakvebi,
romelic maT eqimebma gamouweres, b-n ilaSkus saWmlis monelebasTan
dakavSirebuli problemebis gamo, b-n ivantoSs RviZlis daavadebis gamo, b-n
leSkos pankreasis gamo da b-n petrov-popas tuberkulozis gamo.
b-nma leSkom, b-nma ivantoSma da b-nma petrov-popam ganacxades, rom
daavadebulni iyvnen pankreasiT, RviZlis daavadebiTa da tuberkuloziT
Sesabamisad da ver iRebdnen Sesabamis mkurnalobas.
266. b-ni petrov-popa axla moTavsebulia imave sakanSi hlinaias
sapyrobileSi, romelSic b-ni ilaSku iyo gaTavisuflebamde, miuxedavad
imisa, rom arsebobs specialuri fligeli cixeSi tuberkuloziT
daavadebulTaTvis. 2002 wels dnestrispireTis axali sisxlis samarTlis
saproceso kanonmdeblobis ZalaSi Sesvlis Semdeg b-ni petrov-popas
pirobebi hlinaias cixeSi gaumjobesda, radgan mas nebas rTaven, miiRos
damatebiTi amanaTebi da samiT meti Sexvedra. xsenebul gaumjobesebasTan
dakavSirebuli brZaneba gasca hlinaias cixis mmarTvelma ganmcxadeblis
kargi saqcielis gamo.
2. arasaTanado mopyroba
267. hlinaiaSi patimrobis pirveli ramdenime Tvis ganmavlobaSi b-ni ilaSku
ramdenimejer awames.
Zalian mcire safuZvlis gamo b-ni ilaSku gadahyavdaT karcerSi.
268. tiraspolis #2 cixeSi gadayvanis Semdeg b-ni ilaSkus situacia cota
gaumjobesda im mxriv, rom mas aRar sjidnen ise xSirad, rogorc es
hlinaias cixeSi xdeboda, da arasaTanadod epyrobodnen mxolod garkveuli
movlenebis Semdeg.
magaliTad, presaSi ganmcxadeblebis Sesaxeb statiis gamoqveynebis Semdeg
mesakneebi Sevidnen b-ni ilaSkus da b-ni ivantoSis saknebSi da CamoarTves
an gaanadgures napovni nivTebi. mesakneebma sastikad urtyes ganmcxadeblebs
da 24 saaTiT moaTavses karcerSi.
269. b-ni ilaSkusa da b-ni ivantoSis saknebi kvlav Seaviwroves mas Semdeg,
rac
b-nma
ilaSkum
mxari
dauWira
sturcas
mTavrobas,
agreTve,
sasamarTloSi ganacxadis Setanis Semdeg. ganadgurebul nivTebSi moxvda
ganmcxadebelTa Svilebis suraTebi da xatebi. maT aseve gametebiT scemes.
sasamarTlos winaSe ganacxadis wardgenis Semdeg b-n ilaSkus scemes
jariskacebma, romlebic urtyamdnen avtomatebis kondaxebs. mere mas Caudes
pirSi pistoleti da emuqrebodnen mokvliT, Tuki erTxel kidev gabedavda
werilis gagzavnas sapyrobilidan. xsenebuli incidentis Semdeg b-nma
ilaSkum kbili dakarga.
270. 1999 wlis 14 maisiT daTariRebul zemoxsenebul werilSi andrei
ivantoSi acxadebda, rom wina dRes niRbiani samoqalaqo pirebi Sevidnen mis
sakanSi, Caartyes joxi TavSi, zurgSi, RviZlTan da ramdenimejer uTavazes
gulmkerdis areSi. Semdeg igi gaaTries derefanSi, sadac man dainaxa,
rogor artymevinebda polkovniki gusarevi ilie ilaSkus Tavs kedelze da
rogor urtyamda mas. polkovnikma gusarevma b-n ilaSkus pirSi pistoletis
lula Caudo da emuqreboda mokvliT. polkovnikma gusarevma ganucxada
ganmcxadeblebs, rom aseTi mopyroba ganpirobebuli iyo maT mier adamianis
uflebaTa
evropul
sasamarTloSi
ganacxadis
SetaniT.
imave
werilSiAandrei ivantoSi daJinebiT sTxovda moldovis parlamentsa da
mTavrobas, saerTaSoriso mediasa da adamianis uflebaTa damcvel
organizaciebs, Careuliyvnen, raTa bolo moeRoT im wamebisaTvis,
romelsac Tavad da danarCeni sami ganmcxadebeli eqvemdebarebodnen.
271. xsenebuli movlenebis Semdeg, rogorc es sasamarTlosaTvis b-ni
leSkos warmomadgenlis mier 1999 wlis 1 seqtembers gagzavnili werilidan
Cans, ganmcxadeblebs uari ganucxades sakvebis miwodebaze
ganmavlobaSi da Cauqres sinaTle 3 dRis ganmavlobaSi.
dRis
272. tiraspolSi mdebare b-ni ivantoSis sakani ramdenimejer iqna
awiokebuli 2002 wlis noemberSi da 2003 wlis 15 Tebervals an daaxloebiT
am TariRze.
d. 2001 wlis maisamde ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT
ganxorcielebuli RonisZiebebi
273.
molaparakebebi
moldovasa
da
ruseTis
federacias
Soris
dnestrispireTidan rusuli jarebis gayvanasTan dakavSirebiT, romelTa
drosac dnestrispireTis sakiTxis gadaWrac iqna naxsenebi, arasodes
Sexebia ganmcxadebelTa situacias. Tumca moldovisa da ruseTis
prezidentebs Soris warmoebuli msjelobebis dros mxareebi mudmivad
wamowevdnen xolme ganmcxadebelTa gaTavisuflebis sakiTxs (ix. danarTi:
Y, punqti 254).
274.
dnestrispireTis
sasamarTlos
mier
gamotanili
msjavrdebis
safuZvelze dnestrispireTSi patimrobaSi myofi yvela piris Sewyalebis
ganxilvis SesaZleblobasTan dakavSirebiT dnestrispireTis mxaris mier
komisiis SeqmnasTan mimarTebaSi (ix. b-ni sturca, punqtebi 309
moldovis xelisuflebis organoebma moipoves dapireba,
ganmcxadeblebs gaaTavisuflebdnen. xsenebul konteqstSi
generaluri prokuroris moadgile, b-ni sturca, ramdenimejer Cavida
tiraspolSi, raTa gaemarTa molaparakeba ganmcxadebelTa
da 311)
rom
moldovis
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT, sul mcire ki b-n ilaSkusTan Sexvedris
Taobaze 1996 wels hlinaias sapyrobileSi.
b-ni sturca bolos tiraspolSi Cavida 2001 wlis 16 aprils, raTa
ganmcxadeblebi kiSiniovSi Camoeyvana, magram uSedegod. mxolod 2001 wlis
maiss iqna b-ni ilaSku gaTavisuflebuli (ix. winamdebare ganaCenis 279-e
punqti).
275. 2001 wlis 23 Tebervlis werilSi moldovis prezidentma, b-nma
lukinsCim, da moldovaSi euTo-s misiis xelmZRvanelma, b-nma hilma
TxovniT
mimarTes
b-n
smirnovs,
gaeTavisuflebina
ganmcxadeblebi
humanitaruli mosazrebebis gamo.
276. 2001 wlis 12 aprils moldovis axalma prezidentma, b-nma voroninma,
kvlav mimarTa b-n smirnovs TxovniT, gaeTavisuflebina ganmcxadeblebi
humanitaruli mosazrebebis gamo.
277. dnestrispireTis mxaresTan molaparakebebis dawyebidan moldovis
xelisufleba regularulad amaxvilebda yuradRebas ganmcxadebelTa
situaciaze. kerZod, xsenebulTan dakavSirebiT msjeloba mimdinareobda
`mdr-s prokuraturis~, `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ warmomadgenlebTan,
`mdr-s iusticiis ministrTan~ da igor smirnovTan.
278. ganmcxadeblebma sasamarTlos warudgines 2001 wlis 19 apriliT
daTariRebuli zepiri nota moskovSi moldovis saelCosadmi, romelSic
ruseTis federaciis sagareo saqmeTa saministro moldovis mTavrobis
yuradRebas amaxvilebda im faqtze, rom memorandumi, romelic wardgenili
iyo adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlosadmi 2000 wlis oqtomberSi,
warmoaCenda ruseTis subieqtur rols ilaSkus jgufTan dakavSirebul
saqmeSi da aranairad ar asaxavda `ruseTis federaciasa da moldovas
Soris arsebuli urTierTobebis megobrul xasiaTs~. nota Semdegnairad
grZeldeboda:
`evropuli sasamarTlos didi palatis mier memorandumis ganxilvam,
romelic unda gaimarTos ama wlis 1 maiss, SesaZloa seriozuli ziani
miayenos ruseTis federaciasa da moldovas.
am konteqstSi rusuli mxare, eyrdnoba ra diplomatiur samsaxurebs Soris
miRweul
SeTanxmebas
memorandumis
gamoTxovnis
saWiroebasTan
dakavSirebiT, daJinebiT sTxovs moldovis mTavrobas, gadadgas yvela
aucilebeli nabiji, raTa uzrunvelyos xsenebuli dokumentis 30 aprilamde
ukan gaTxova da oficialurad acnobos evropul sasamarTlos da ruseTis
warmomadgenels xsenebulis Sesaxeb~.
e. b-ni ilaSkus gaTavisufleba 2001 wlis 5 maiss
279. b-ni ilaSkus gancxadebiT, 2001 wlis 5 maiss 5:30 sT-ze dnestrispireTis
`uSiSroebis ministri~, vladimir Sevcovi, romelic aseve cnobilia
antiufeevis gvariT, Sevida mis sakanSi da uTxra, rom swrafad Caecva,
radgan unda waredginaT `mdr-s prezidentis~ winaSe. ganmcxadebelma yvela
Tavisi
piradi
nivTi
sakanSi
datova
da
or
jariskacze
xelborkildadebuli Casves manqanaSi. vladimir Sevcovi aseve Cajda
manqanaSi. ganmcxadebeli Caiyvanes kiSiniovSi da prezidentis sasaxlidan metris daSorebiT gadasces moldovis saidumlo samsaxuris ufross b-n
pasats. ganmcxadebeli amtkicebda, rom b-nma Sevcovma b-ni pasatis gverdiT
xmamaRla waikiTxa misi gadacemis dokumenti, romelsac Semdegi Sinaarsi
hqonda: `patimari ilaSku, romelsac Seefarda sikvdiliT dasja, gadaeca
moldovis kompetentur organoebs~. dokumentis gadacemis Semdeg b-nma
Sevcovma savaraudod ganacxada, rom sasjeli ZalaSi rCeboda da
ganxorcielebuli
dabrundeboda.
iqneboda,
Tuki
b-ni
ilaSku
dnestrispireTSi
amis
Semdeg
moldovis
specsamsaxurebma
ganmcxadebeli
waiyvanes
uSiSroebis saministroSi, sadac gaTavisuflebamde dakiTxes.
280. 2001 wlis 22 ivniss moldovis mTavrobam acnoba sasamarTlos
Tavmjdomares, rom moldovis respublikis prezidentma b-nma voroninma b-ni
ilaSkus
gaTavisuflebis
Sesaxeb
gaigo
werilidan,
romelic
mas
gamougzavna b-nma smirnovma 2001 wlis 5 maiss. xsenebul werilSi b-ni
smirnovi iTxovda, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mxridan
keTili nebis gamovlenis sanacvlod moldovas daegmo `1992 wels
ganxorcielebuli agresia dnestrispireTis xalxis winaaRmdeg~, moexdina
`mdr~-s mier agresiis Sedegad gancdili materialuri zianis sruli
anazRaureba da `bodiSi moexada dnestrispireli xalxisaTvis miyenebuli
tkivilisa da tanjvisaTvis~.
281. 2001 wlis 16 noembris werilSi moldovis mTavrobam sasamarTlos
warudgina `mdr~-s prezidentis b-ni smirnovis mier xelmowerili ramdenime
brZanebuleba. wlis brZanebuleba #263 exeboda 1999 wlis 1 seqtembridan `mdr~-s
teritoriaze
sikvdiliT
dasjis
ganxorcielebaze
moratoriumis
gamocxadebas. moratoriumi aseve gamoiyeneboda im ganaCenebTan mimarTebaSi,
romlebic gamotanili iyo xsenebul dRemde, magram ar iyo aRsrulebuli
brZanebulebis ZalaSi Sesvlamde, rac ganxorcielda xelmowerisa da
oficialur beWdviT organoSi gamoqveynebisTanave. b-ni smirnovis mier 2001
wlis 5 maiss xelmowerili brZanebuleba #198 iwyalebda b-n ilaSkus da
brZanebda mis gaTavisuflebas. brZanebuleba ZalaSi Sevida xelmoweris
dRes.
moldovis mTavrobas ar gaukeTebia komentari b-ni ilaSkus savaraudo
gadayvanasTan
dakavSirebiT,
man
sasamarTlos
warudgina
mxolod
ganmcxadebelTan dakavSirebuli brZanebuleba. mTavrobas ar gaukeTebia
aseve komentari brZanebulebis namdvilobasTan dakavSirebiT. Tumca
mTavrobam daamata, rom brZanebulebis xelmoweramde b-nma smirnovma
sikvdiliT dasja samudamo patimrobiT Secvala.
b-ni ilaSku amtkicebda, rom b-ni smirnovis brZanebuleba iyo gayalbebuli
misi gaTavisuflebis Semdeg. igi amtkicebda, rom, misi gaTavisuflebis
miuxedavad, misi msjavrdeba kvlav ZalaSi rCeboda da dnestrispireTSi
misi dabrunebis SemTxvevaSi mis mimarT isev imoqmedebda sasikvdilo
ganaCeni.
282. sasamarTlos gaaCnda mxolod b-ni ilaSkus mtkiceba, b-ni smirnovis wlis 5 maisis `brZanebulebis~ asli da moldovis mTavrobis mtkiceba
sasjelis SecvlasTan dakavSirebiT. arc erTi zemoxsenebuli pozicia ar
aris mxareebis mier gamyarebuli sxva mtkicebulebebiT da sasamarTlos ar
SeuZlia dainaxos raime saxis obieqturi elementi, raTa erTi versia
meoresTan SedarebiT ufro sarwmunod miiRos. Sesabamisad, sasamarTlos
miaCnia, rom mis winaSe amJamad warmodgenili mtkicebulebebis Tanaxmad, mas
ar SeuZlia mivides saboloo daskvnamde b-ni ilaSkus gaTavisuflebis
samarTlebriv safuZvelTan dakavSirebiT.
v. 2001 wlis maisis Semdeg ganmcxadeblebis gaTavisuflebis mizniT
gadadgmuli nabijebi
283. b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg b-ni leSkos warmomadgenelma
sasamarTlos ganucxada (2001 wlis 1 ivniss miRebul werilSi), rom
xsenebuli
gaTavisufleba
ganxorcielda
mxolod
dnestrispireTis
xelisuflebis winaSe ruseTis xelisuflebis organoebis Suamdgomlobis
Sedegad. igi amtkicebda, rom moldovis radiosaTvis micemul interviuSi
moldovis Sinagan saqmeTa ministri, b-ni nikolae Cernomazi, acxadebda:
`ilie ilaSku gaTavisuflebuli iqna ruseTis sagareo saqmeTa ministris,
igor ivanovis Suamdgomlobis Sedegad; moldovis prezidentis, b-ni
voroninis TxovniT ivanovi daelaparaka tiraspolis xelisuflebis
organoebs xsenebul sakiTxze da auxsna maT, rom es aris saerTaSoriso
xasiaTis problema, romelic zegavlenas axdens ruseTis federaciisa da
moldovis Rirsebaze~. b-ni Cernomazi ambobda, rom igi Sexvda b-n ivanovs,
raTa daerwmunebina, rom `adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi
wardgenili ganacxadis ukan gamotana ver moxerxdeboda, radgan b-ni
ilaSku e.w. `mrwamsis patimari~ da 1992 wlis konfliqtis mZevali iyo~.
284. 2001 wlis 6 ivnisis mosmenaze moldovis mTavrobam madloba gadauxada
maT, vinc xeli Seuwyo b-ni ilaSkus gaTavisuflebas, kerZod ki ruseTis
federacias, da ganacxada, rom surda, Seecvala is pozicia, romelic
Camoyalibebuli iyo 2000 wlis 24 oqtombriT daTariRebul, adre
wardgenil
komentarebSi,
kerZod
ki
ruseTis
federaciis
pasuxismgeblobasTan mimarTebaSi. xsenebul gadawyvetilebas moldovis
mTavroba xsnida surviliT, Tavidan aecilebina arasasurveli Sedegebi,
rogoric aris zewola an dnestrispireTis konfliqtis mSvidobiani gziT
mogvarebasTan
dakavSirebuli
procesis
da
sxva
ganmcxadeblebis
gaTavisuflebis procesis Sewyveta.
285. b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg masa da moldovis xelisuflebis
organoebs Soris Sedga Sexvedra danarCeni ganmcxadeblebis
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT gzebis saZieblad. wlis 21 ivliss gamarTul preskonferenciaze moldovis prezidentma b-
nma voroninma ganacxada: `b-ni ilaSku aris is piri, romelsac ar edardeba
tiraspolSi patimrobaSi myofi misi megobrebi~. man aRniSna, rom SesTavaza
b-n ilaSkus sasamarTloSi ruseTis federaciisa da moldovis winaaRmdeg
Setanili ganacxadis ukan gamotana da am SemTxvevaSi 2001 wlis 19 ivniss
ganmcxadebelTa gaTavisufleba, magram b-nma ilaSkum uari ganucxada.
moldovis pressaagento `basa-presis~ Tanaxmad, b-nma voroninma aseve
mianiSna im faqtze, rom im SemTxvevaSi, Tu b-ni ilaSku moigebda
sasamarTloSi
wardgenil
saqmes,
igi
ufro
gaarTulebda
sxva
ganmcxadeblebis gaTavisuflebis sakiTxs.
z. saerTaSoriso reaqcia ganmcxadebelTa msjavrdebasa da patimrobasTan
dakavSirebiT
286. euTo-s demokratiuli organoebisa da adamianis uflebebis ofisis
TxovniT b-ni andrei rJeplinskis, varSavis sisxlis samarTlisa da
adamianis uflebaTa profesoris da b-ni frederik kvinis, euTo-s
warmomadgenelis mier daweril 1994 wlis 20 Tebervlis moxsenebaSi,
romelic Sedga dnestrispireTSi ganxorcielebuli faqtebis sagamoZiebo
misiis Semdgom, ganmcxadeblebis sasamarTlo procesi `mdr-s uzenaesi
sasamarTlos~ winaSe gaanalizebuli iqna adamianis ZiriTad uflebaTa
pativiscemis
seriozul
kuTxiT.
darRvevas,
avtorebi
rac moicavda
aRniSnavdnen
mopasuxeTa
raime
uflebebis
kontaqtis
advokatTan
ararsebobas maTi dakavebidan pirveli ori Tvis ganmavlobaSi, amis Semdeg
ki Zalian SezRudul daSvebas advokatebTan, miukerZoebeli sasamarTlos
mier saqmis ganxilvis uflebis darRvevas, im mizezis gamo, rom
sasamarTlom uari ganacxada, ganexila ganmcxadeblebis mtkiceba, rom maTi
aRiarebiTi Cvenebebi micemuli iyo araadamianuri mopyrobis Sedegad, da
samoqalaqo da politikur uflebaTa saerTaSoriso paqtis me-14 muxlis me-5
muxliT gaTvaliswinebuli uflebis darRvevas im mizezis gamo, rom
ganmcxadebelTa sasamarTlo procesi warmarTuli iyo gamonaklisi
proceduriT, rac uflebas arTmevda maT, gaesaCivrebinaT ganaCeni.
da bolos, avtorebi sasamarTlo process aRwerdnen, rogorc `Tavidan
bolomde politikur movlenas~. isini askvnidnen, rom terorizmis
zogierTi braldeba, romelic ganmcxadeblebs waredginaT sabWoTa epoqis
sisxlis samarTlis kodeqsis safuZvelze, axlandel demokratiul
qveynebSi ubralod Tavisufal sityvad iqneboda miCneuli.
287. 1999 wlis 28 seqtembers saparlamento asambleis Tavmjdomarem da
evropis
sabWos
generalurma
mdivanma
mimarTes
dnestrispireTis
xelisuflebis organoebs, raTa maT neba daerToT saerTaSoriso wiTeli
jvrisaTvis, moenaxulebina ganmcxadeblebi, da aseve mouwodes patimrobis
pirobebis dauyovnebliv gaumjobeseba.
288. dnestrispireTSi yofnisas 2000 wlis 18 da 19 oqtombers, rac
ganxorcielda moldovaSi 2000 wlis 16-20 dekembris vizitis farglebSi,
evropis
dnestrispireTis
sabWos
adamianis
xelisuflebis
uflebaTa
komisarma
neba
TxovniT
daerToT
mimarTa
misTvis,
organoebs,
moenaxulebina b-ni ilaSku, raTa Seemowmebina misi patimrobis pirobebi.
nebarTva ar iqna gacemuli imis safuZvelze, rom sakmarisi drois
uqonlobis gamo SeuZlebeli iyo Sesabamisi nebarTvis mopoveba.
289. 2000 wlis noemberSi moldovaSi, maT Soris, dnestrispireTis regionSi
ganxorcielebuli vizitis Semdeg wamebis, araadamianuri da Rirsebis
Semlaxveli mopyrobisa da sasjelis sawinaaRmdego komitetma gamoaqveyna
moxseneba.
dnestrispireTis
sapyrobileebSi
arsebul
pirobebTan
dakavSirebiT wamebis sawinaaRmdego komitetma yuradReba gaamaxvila im
faqtze, rom saknebi saSinlad aris gadavsebuli patimrebiT, gamoxata
SeSfoTeba konkretuli pirebis didi xnis ganmavlobaSi ganmartoebiT
patimrobis praqtikiT da patimarTa arasaTanado mkurnalobiT, romelic
tuberkuloziT
daavadebul
patimrebis
sinamdvileSi
saerTod
ar
utardebodaT. SeSfoTeba exeboda aseve Sesaferisi dieturi sakvebis
ararsebobas.
wamebis sawinaaRmdego komitetma aRniSna, rom dnestrispireTis penitenciur
dawesebulebebSi situacia Sors iyo sasurvelisagan, gansakuTrebiT ki
hlinaias cixeSi, sadac patimrobis pirobebi Zalian arasaxarbielo iyo:
arasakmarisi ventilacia, arasakmarisi bunebrivi sinaTle, arasakmarisi
sanitaruli saTavsoebi da gadatvirTva.
ganmcxadeblebis mdgomareobasTan dakavSirebiT wamebis sawinaaRmdego
komitetma aRniSna, rom ilaSkus jgufis 3 wevri 8 wlis ganmavlobaSi
patimrobaSi
ganmartoebiT
imyofeboda,
ramac
gamoiRo
saziano
fsiqologiuri Sedegebi sul mcire erT-erTi maTganisaTvis. wamebis
sawinaaRmdego komitetis sityvebiT, ganmartoebiT patimroba, garkveul
pirobebSi,
SeiZleba
warmoadgendes
araadamianur
mopyrobas,
xolo
ganmartoebiT
patimroba
amdeni xnis
ganmavlobaSi
absoluturad
gaumarTlebelia. wamebis sawinaaRmdego komitetma TxovniT mimarTa
dnestrispireTis xelisuflebis organoebs, ilaSkus jgufis sami
wevrisaTvis, romlebic imyofebodnen ganmartoebiT patimrobaSi,
SeemsubuqebinaT patimrobis pirobebi imiT, rom maT saSualeba hqonodaT,
waekiTxaT gazeTebi arCevanisamebr da uzrunvelyofiliyo maTi Sexvedrebi
ojaxis wevrebsa da advokatebTan.
wamebis sawinaaRmdego komitetis delegaciaSi myofma eqimebma SeZles
gaesinjaT 4 ganmcxadeblidan 3, maT Soris b-ni ilaSku. maT rekomendacia
gasces, rom am ukanasknels miscemoda avadmyofobis Sesaferisi wamlebi.
wamebis sawinaaRmdego komitetma aRniSna cemis faqtebi 1999 wlis maisSi,
romlebic savaraudod ganxorcielda ilaSkus jgufis wevrebis mimarT
niRbiani pirebis mier tiraspolis cixeSi.
V. saerTaSoriso samarTali, erovnuli samarTali da sxva Sesabamisi
SeTanxmebebi
290. 1991 wlis minskis SeTanxmebis Sesabamisi debulebebi Semdegnairad
ikiTxeba:
`Cven, belorusiis, ruseTis federaciis (rsfsr) da ukrainis xalxebi,
sabWoTa socialisturi respublikebis kavSiris damfuZneblebi da 1922
wlis gaerTianebis xelSekrulebis xelmomwerni, SemdgomSi `maRali
xelSemkvreli mxareebi~, aqve vacxadebT, rom ssrk, rogorc saerTaSoriso
samarTlis subieqti da geopolitikuri realoba, aRar arsebobs.
Cveni xalxebis istoriuli erTianobisa da maT Soris ganviTarebuli
kavSirebis safuZvelze da maRal xelSemkvrel mxareebs Soris ormxrivi
SeTanxmebebis gaTvaliswinebiT,
gvsurs ra samarTlebrivad Semdgari demokratiuli saxelmwifoebis
Camoyalibeba,
miviRwviT ra Cveni urTierTobis urTierTaRiarebisa da saxelmwifoebis
suverenitetis, TviTgamorkvevis uflebis, Tanasworobis principebisa da
Sida saqmeebSi Caurevlobis, Zalis gamoyenebisagan da zewolisaTvis
ekonomikuri Tu sxva saxis saSualebebis gamoyenebisagan TavSekavebis da
sadavo sakiTxebis SeTanxmebiT gadaWrisaken da saerTaSoriso samarTlis
sxva zogadad aRiarebuli principebisa da normebis pativiscemis
safuZvelze,
...
vadasturebT ra, rom SevasrulebT gaero-s wesdebis principebs, helsinkis
saboloo
aqts
da
evropaSi
usafrTxoebisa
da
TanamSromlobis
konferenciis sxva dokumentebs,
vkisrulobT ra valdebulebas, davemorCiloT zogadad aRiarebul
saerTaSoriso normebs, romlebic exeba adamianisa da xalxebis uflebebs,
SevTanxmdiT Semdegze:
muxli 1
maRali xelSemkvreli mxareebi vqmniT damoukidebel saxelmwifoTa
Tanamegobrobas.
...
muxli 6
1. Tanamegobrobis wevri saxelmwifoebi iTanamSromleben saerTaSoriso
mSvidobis dacvisa da usafrTxoebis sferoSi da ganaxorcieleben efeqtur
RonisZiebebs SeiaraRebisa da samxedro xarjebis Sesamcireblad...
2. mxareebi pativiscemiT moepyrobian erTmaneTis mcdelobas, gaxdnen
atomuri iaraRisgan Tavisufali zonebi da neitraluri saxelmwifoebi.
3. Tanamegobrobis wevri saxelmwifoebi SeinarCuneben da darCebian
erToblivi mmarTvelobis qveS, saerTo samxedro da strategiul sferod,
maT Soris atomur iaraRze Sereuli kontroliT, ris ganxorcielebasTan
dakavSirebuli procedura daregulirdeba specialuri SeTanxmebiT.
4.
isini
aseve
erToblivad
uzrunvelyofen
aucilebel
pirobebs
strategiuli SeiaraRebuli Zalebis ganTavsebisa da funqcionirebisaTvis
da materialuri da socialuri usafrTxoebisTvis.
muxli 12
maRali xelSemkvreli mxareebi kisruloben valdebulebas, ganaxorcielon
maTze im xelSekrulebebiTa da SeTanxmebebiT dakisrebuli saerTaSoriso
valdebulebebi, romlebic aRebuli iqna ssrk-s mier~.
291. 1991 wlis 24 dekembers ssrk-s mudmivma warmomadgenelma gaerTianebuli
erebis organizaciaSi, elCma i. voroncovma gaero-s generalur mdivans
gadasca ruseTis federaciis prezidentis, boris elcinis werili, romelic
Semdegnairad ikiTxeboda:
`gaero-Si, maT Soris uSiSroebis sabWoSi da gaero-s sistemis sxva
organoebsa da organizaciebSi ssrk-s wevroba grZeldeba ruseTis
federaciis (rsfsr) mier, rasac mxars uWeren damoukidebel saxelmwifoTa
Tanamegobrobis wevrebi. xsenebulTan dakavSirebiT me moviTxov, rom
gaerTianebuli
erebis
organizaciaSi
`sabWoTa
socialisturi
respublikebis kavSiris~ nacvlad gamoyenebuli iqnes saxeli `ruseTis
federacia~. ruseTis federacia kisrulobs srul pasuxismgeblobas gaero-s
wesdebiT dakisrebuli ssrk-s uflebebisa da valdebulebebisaTvis, maT
Soris finansuri valdebulebebisaTvis. gTxovT, winamdebare werili
miiCnioT dadasturebad yvela im piris uflebisa, romlebsac am
droisaTvis gaaCniaT ssrk-s statusi gaero-Si, warmoadginon ruseTis
federacia gaerTianebuli erebis organizaciaSi.~
292. 1992 wlis 21 ivliss moldovis prezidentma b-nma mirCe snegurma da
ruseTis federaciis prezidentma b-nma boris elcinma moskovSi xeli
moaweres
SeTanxmebas,
romelic
exeboda
moldovis
respublikis
dnestrispireTis regionSi SeiaraRebuli konfliqtis gadaWris principebs.
SeTanxmebis Tanaxmad:
`moldovis respublika da ruseTis federacia,
surT ra maqsimalurad swrafad daamyaron cecxlis Sewyveta da gadaWran
SeiaraRebuli konfliqti dnestrispireTis regionebSi,
adastureben ra principebs, romlebic gansazRvrulia gaerTianebuli erebis
organizaciis wesdebasa da evropaSi usafrTxoebisa da TanamSromlobis
konferenciis dokumentebSi,
aRniSnaven ra, rom 1992 wlis 3 ivliss moldovis respublikis prezidentma
da ruseTis federaciis prezidentma miaRwies SeTanxmebas principebTan
dakavSirebiT,
Tanxmdebian Semdegze:
muxli 1
1. konfliqtis mxareebi kisruloben valdebulebas, winamdebare SeTanxmebis
xelmoweris Semdeg gadadgan yvela aucilebeli nabiji cecxlis Sewyvetis
da mowinaaRmdege mxaris winaaRmdeg nebismieri SeiaraRebuli qmedebis
SeCerebis mizniT.
2. cecxlis SewyvetisTanave mxareebi gaiyvanen jarebs, gaitanen iaraRsa da
samxedro aRWurvilobas 7 dRis ganmavlobaSi. orive mxaris jarebis gayvana
saSualebas mogvcems, Seiqmnas usafrTxoebis zona konfliqtis mxareebs
Soris. usafrTxoebis zonis zusti sazRvrebi ganisazRvreba winamdebare
SeTanxmebis ganxorcielebasTan dakavSirebuli specialuri oqmiT, romelic
SeTanxmebuli iqneba mxareebs Soris.
muxli 2
1. specialurad Seqmnil komisias, romelic Sedgeba samive mxaris
warmomadgenlebisgan,
ganxorcielebis Semowmebaze, romlebic gansazRvrulia pirvel muxlSi, da
usafrTxoebis zonaSi usafrTxoebis reJimis ganxorcielebis
daekisreba
pasuxismgebloba
im
RonisZiebebis
uzrunvelyofaze. xsenebuli miznisaTvis komisia isargeblebs samxedro
damkvirveblebis daxmarebiT, romlebic wina SeTanxmebebiT, maT Soris
oTxmxrivi SeTanxmebebiT arian gaTvaliswinebulni. sakontrolo komisia
Tavis samuSaos daasrulebs winamdebare SeTanxmebis xelmoweridan 7 dRis
vadaSi.
2. TiToeuli mxare daniSnavs wevrs komisiaSi. sakontrolo komisia
Seikribeba benderSi.
3. zemoxsenebuli RonisZiebebis ganxorcielebis mizniT sakontrolo
komisia Tavisi kontrolis qveS aiyvans moxaliseTa kontingents, romlebic
warmoadgenen winamdebare SeTanxmebis ganxorcielebaSi monawile mxareebs.
postebs daikaveben xsenebuli kontingentis wevrebi da maTi Seyvana
cecxlis Sewyvetis uzrunvelyofisa da regionSi konfliqtis zonaSi
usafrTxoebis uzrunvelyofisaTvis gansazRvruli iqneba sakontrolo
komisiis
mier,
romelmac
unda
miaRwios
konsensuss
xsenebulTan
dakavSirebiT. samxedro kontingentis moculoba, misi statusi da pirobebi,
Seyvana da gayvana usafrTxoebis zonidan ganisazRvreba calke oqmiT.
4. winamdebare SeTanxmebiT gaTvaliswinebuli debulebebis darRvevis
SemTxvevaSi sakontrolo komisia Caatarebs gamoZiebas da dauyovnebliv
gadadgams aucilebel nabijebs mSvidobisa da wesrigis xelaxla
dasamyareblad, ganaxorcielebs, agreTve, Sesabamis RonisZiebebs momavalSi
darRvevebis aRmofxvris mizniT.
muxli 3
rogorc
sakontrolo
komisiis
adgilsamyofeli,
da
situaciis
seriozulobis gaTvaliswinebiT, benderi aris xsenebuli regioni, romelic
eqvemdebareba usafrTxoebis reJims; usafrTxoebis uzrunvelyofa evaleba
im mxareTa samxedro kontingents, romlebic axorcieleben winamdebare
SeTanxmebas. sakontrolo komisia policiasTan erTad uzrunvelyofs
sazogadoebrivi wesrigis dacvas benderSi.
benderi imarTeba adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebis mier da
saWiroebis SemTxvevaSi daxmarebas gauwevs sakontrolo komisias.
muxli 4
ruseTis federaciis me-14 armia, romelic ganTavsebulia moldovis
respublikis teritoriaze, SeinarCunebs mkacr neitralitets. konfliqtis
orive mxare kisrulobs valdebulebas, SeinarCunos neitraliteti da ar
Caebas aranair qmedebaSi me-14 armiis sakuTrebis, personalisa da
mosamsaxureTa ojaxebis winaaRmdeg.
yvela sakiTxi, romelic exeba me-14 armiis statuss an misi gayvanis etapebsa
da vadebs, gadawydeba ruseTis federaciasa da moldovas Soris
molaparakebebis Sedegad.
muxli 5
1. konfliqtis mxareebi sanqciebs an nebismieri saxis blokadas dauSveblad
miiCneven. Sesabamisad, yvela barieri, romelic xels uSlis saqonlis,
momsaxurebisa da adamianebis gadaadgilebas, moxsnili unda iqnes da yvela
aucilebeli RonisZieba unda ganxorcieldes, raTa bolo moeRos moldovis
respublikis teritoriaze arsebul sagangebo mdgomareobas.
2. konfliqtis mxareebi dauyovnebliv daiwyeben molaparakebebs, raTa
gadaWran problemebi, romlebic exeba ltolvilebis ukan dabrunebas,
konfliqtis regionidan iZulebiT gasuli mosaxleobis daxmarebas da
saxlebisa da sajaro Senobebis aRdgenas. ruseTis federacia srul
daxmarebas gauwevs mxareebs xsenebul sakiTxSi.
3. konfliqtis mxareebi gadadgamen yvela aucilebel nabijs, raTa
uzrunvelyon konfliqtiT dazaralebuli regionisTvis gankuTvnili
humanitaruli daxmarebis gadaadgileba.
muxli 6
Seiqmneba saerTo prescentri, romelsac daekisreba amocana, moamaragos
sakontrolo
komisia
swori
informaciiT
regionSi
situaciis
ganviTarebasTan dakavSirebiT.
muxli 7
mxareebs miaCniaT, rom winamdebare SeTanxmebiT gansazRvruli RonisZiebebi
warmoadgens konfliqtis politikuri gziT mogvarebis Zalze mniSvnelovan
nawils.
muxli 8
winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva xelmoweris dResve.
winamdebare SeTanxmeba Zaladakargulad CaiTvleba mxareTa erToblivi
gadawyvetilebiT an erT-erTi mxaris mier denonsirebis SemTxvevaSi, rac
moicavs sakontrolo komisiis qmedebebisa da mis daqvemdebarebaSi myofi
kontingentis gauqmebas.
293. 1994 wlis 8 aprils moldovis parlamentma moaxdina alma-atis 1991
wlis 21 dekembris SeTanxmebis ratificireba, romliTac moldova
SeuerTda dsT-s, Semdegi daTqmiT:
`...
2. muxli 6, me-3 da me-4 punqtebis gamoklebiT ...
moldovis respublikis parlaments miaCnia, rom dsT-Si moldovis
respublika prioritetad gaixdis ekonomikur TanamSromlobas, gamoricxavs
TanamSromlobas
politikur
da
samxedro
sferoSi,
rasac
igi
suverenitetisa da damoukideblobis principebTan Seusabamod Tvlis~.
294. moldovis 1994 wlis 29 aprilis konstituciis Sesabamisi debulebebis
Tanaxmad:
muxli 11
`1. modlovis respublika acxadebs mudmiv neitralitets.
2. moldovis respublika ar gascems mis teritoriaze sxva qveynis jarebis
ganTavsebis nebarTvas.
muxli 111
`1. avtonomiuroba SesaZloa mieniWos moldovis samxreTiT dnestris
marcxena sanapiroze mdebare regionebs specialuri statusiT, romelTan
dakavSirebiTac nebarTva gacemulia instituciuri aqtiT...~
295. moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis debulebebis Tanaxmad:
muxli 116
`. ukanono patimrobisTvis gaTvaliswinebuli sasjelia 1 wlamde patimroba.
ukanono patimroba, romelmac safrTxe Seuqmna msxverplis sicocxles an
janmrTelobas an miayena mas fizikuri tanjva, isjeba 5 wlamde patimrobiT.
muxli 207
`oficialuri piris uflebamosilebis an statusis miTviseba/uzurpireba,
Tuki xsenebuli ganxorcielebulia Semdgomi danaSaulis Cadenis mizniT,
isjeba jarimiT xelfasis ocdaaTmagi odenobiT an 2 wlamde gamasworebeli
samuSaoebiT an 2 wlamde patimrobiT~.
296. 1994 wlis 21 oqtombers moldovam da ruseTis federaciam xeli
moaweres `SeTanxmebas moldovis teritoriaze ruseTis federaciis
samxedro SenaerTebis samarTlebrivi statusisa da maTi gayvanis
RonisZiebebisa da vadebis Sesaxeb~, romlis debulebebis Tanaxmad:
`moldovis respublika da ruseTis federacia, SemdgomSi `mxareebi~,
dnestrispireTis regionis monawileobiT,
mxedvelobaSi iReben ra evropasa da msoflioSi axali politikuri
urTierTobebis daarsebas;
adastureben ra, rom moldovis respublika da ruseTis federacia arian
suverenuli saxelmwifoebi;
darwmunebulni, rom urTierTobebi unda daamyaron megobrobis principebze,
urTierTgagebasa da TanamSromlobaze;
gamodian ra im SeTanxmebebidan, romlebsac mxareebma ukve miaRwies
samxedro sferoSi;
moqmedeben ra evropaSi usafrTxoebisa da TanamSromlobis konferenciis
dokumentebis Sesabamisad,
Tanxmdebian Semdegze:
...
muxli 2
moldovis teritoriaze ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis statusi
ganisazRvreba winamdebare SeTanxmebiT.
moldovis
teritoriaze
ruseTis
samxedro
SenaerTebis
ganTavseba
droebiTi movlenaa.
teqnikuri SezRudvebisa da jarebis sxvagan ganTavsebisTvis saWiro drois
gaTvaliswinebiT, rusuli mxare zemoxsenebuli samxedro SenaerTebis
gayvanas ganaxorcielebs winamdebare SeTanxmebis xelmoweridan 3 wlis
ganmavlobaSi.
dadgenil droSi moldovis teritoriidan ruseTis federaciis samxedro
formirebebis
gayvanasTan
dakavSirebuli
nabijebi
ganxorcieldeba
dnestrispireTis konfliqtis politikuri mogvarebis da moldovis
respublikis dnetrispireTis regionis specialuri statusis dadgenis
paralelurad.
ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis saboloo gayvanis etapebi da
vadebi Camoyalibebuli iqneba calke oqmSi, romelic SeTanxmdeba mxareTa
Tavdacvis ministrebs Soris.
...
moldovis
teritoriaze
rusuli
samxedro
SenaerTebis
yofnis
ganmavlobaSi ar daiSveba maTi aranairi gamoyeneba moldovis respublikis
SigniT arsebuli konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebiT an mesame mxaris
winaaRmdeg raime samxedro RonisZiebis ganxorcielebisaTvis.
moldovis teritoriaze ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis
kuTvnili
nebismieri
saxis
samxedro
teqnikis,
SeiaraRebisa
da
aRWurvilobis gayidva SesaZloa ganxorcieldes mxolod ori qveynis
mTavrobebs Soris miRweuli SeTanxmebis safuZvelze.
muxli 6
moldovis
teritoriaze
mdebare
ruseTis
federaciis
samxedro
formirebebis moZraoba da gamoZiebis warmarTva maTi ganTavsebis bazebis
gareT ganxorcieldeba moldovis respublikis Sesabamis organoebTan
miRweuli SeTanxmebis safuZvelze.
samxedro SenaerTebi pasuxismgebelni arian, uzrunvelyon bazebis SigniT
da gareT da gadaadgilebisas, rom samxedro sagnebi da sakuTreba daculi
iyos ruseTis armiaSi dadgenili wesebiT.
muxli 7
tiraspolis samxedro aerodromi gamoyenebuli iqneba erToblivad ruseTis
federaciis samxedro SenaerTebis aviaciisa da moldovis respubilikis
dnestrispireTis regionis samoqalaqo aviaciis bazad.
moldovis
respublikis
sahaero
sivrceSi
samxedro
TviTmfrinavis
gadaadgileba unda moxdes mxareebis Sinagan saqmeTa ministrebis mier
miRebuli SeTanxmebis safuZvelze.
...
muxli 13
sacxovrebeli
da
barakebi,
samsaxurebrivi
Senobebi,
avtoparki,
cecxlsasroli arsenali da manqanebze damontaJebuli xelsawyoebi,
Senobebi da dausaxlebeli Senobis farTi, romelic gaTavisufldeba
ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis gasvlis Sedegad, gadaecema
mmarTvelobaSi moldovis adgilobrivi TviTmmarTvelobis xelisuflebis
organoebs imave raodenobiT, ra raodenobiTac isini faqtobrivad arsebobs,
da imave pirobebSi, ra pirobebSic aris isini am etapze.
ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis kuTvnili uZravi qonebis
gadacemis an gayidvis xerxebi ganisazRvreba specialuri SeTanxmebiT,
romelic daideba mxareTa mTavrobebs Soris.
muxli 17
dadgenil droSi moldovis respublikidan ruseTis federaciis samxedro
SenaerTebis gayvanis uzrunvelyofis da ruseTis federaciis teritoriaze
maTi efeqturad moqmedebis TvalsazrisiT gatanili iqneba samxedro
SenaerTebis adgilsamyofeli. Sesabamisi gadasaxdeli materialuri Tanxebi,
asaSenebeli sacxovrebeli farTis CamonaTvali da maTi aSenebis adgilebi
ganisazRvreba specialuri SeTanxmebiT.
muxi 23
winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva mxareebis mier Sida aucilebeli
procedurebis ganxorcielebis Sesaxeb saboloo Setyobinebis miRebis dRes
da ZalaSi darCeba moldovis respublikis teritoriidan ruseTis samxedro
SenaerTebis srul gayvanamde.
winamdebare SeTanxmeba registrirebuli iqneba gaerTianebuli erebis
organizaciaSi gaero-s wesdebis 102-e muxlis Sesabamisad~.
297. 1994 wlis 21 oqtombers moldovis respublikisa da ruseTis
federaciis Tavdacvis ministrebs Soris miRweuli iqna SeTanxmeba
moldovis respublikis teritoriaze droebiT ganTavsebuli ruseTis
samxedro
SenaerTebis
aviaciis
frenebTan
dakavSirebiT;
xsenebuli
iTvaliswinebda tiraspolis aerodromis gamoyenebas ruseTis federaciis
SeiaraRebuli Zalebis satransporto TviTmfrinavebis mier SeTanxmebis
Sesabamisi debulebebis Tanaxmad:
muxli 1
`tiraspolis samxedro aerodromi gamoyenebuli iqneba ruseTis federaciis
samxedro SenaerTebis mier moldovis teritoriidan maT saboloo
gayvanamde.
tiraspolis aerodromze moldovis kuTvnili dnestrispireTis regionis
samoqalaqo aviaciisa da ruseTis TviTmfrinavebis gadaadgileba da
erToblivi frenebi ganxorcieldeba `ruseTis federaciis samxedro
SenaerTebisa da moldovis respublikis dnestrispireTis regionis
erToblivad ganTavsebuli aviaciis droebiTi wesebis~ Tanaxmad da am
frenebs koordinacias gauwevs moldovis samoqalaqo aviacia, moldovis
Tavdacvis saministro da ruseTis federaciis Tavdacvis saministro.
tiraspolis aerodromidan sxva TviTmfrinavs gafrena SeuZlia mxolod
moldovis respublikis samoqalaqo aviaciis xelmZRvanelebTan da ruseTis
Tavdacvis saministrosTan koordinirebis Semdeg.~
muxli 3
`ruseTis SenaerTebis kuTvnili safosto TviTmfrinavi tiraspolis
aerodromidan yvelaze meti kviraSi orjer gafrindeba (samSabaTobiTa da
xuTSabaTobiT an mxareebTan winaswari SeTanxmebis safuZvelze sxva
dReebSi).~
muxli 5
ruseTis
federaciis
SeiaraRebuli
Zalebis
Txovnebi
gafrenis
ganxorcielebasTan, savarjiSo frenebsa da estakadasTan dakavSirebiT
warmodgenili unda iqnes SuadRis 3 saaTamde (adgilobrivi droiT) sahaero
gzebis koordinaciis organoebis (sakontrolo centrebi) meSveobiT.
aseTi Txovnebis dadastureba da moldovis respublikis sahaero sivrcis
gamoyenebis nebarTva gacemuli iqneba moldovis SeiaraRebuli Zalebis
haersawinaaRmdego da sahaero sakontrolo centris mier. moldovis
respublikis
sahaero
sivrcis
gamoyenebasTan
dakavSirebuli
gadawyvetileba, frenis moTxovnis Sesabamisad, im teritoriaze, sadac
ruseTis samxedro SenaerTebi droebiT arian ganTavsebulni, miRebuli
iqneba moldovis SeiaraRebuli Zalebis Stabis ufrosis mier.~
muxli 7
`winamdebare SeTanxmebis Sesrulebis kontroli ganxorcielebuli iqneba
moldovis Tavdacvis saministrosa da ruseTis federaciis Tavdacvis
saministros warmomadgenlebis mier, maT mierve erToblivad miRebuli
wesebis Sesabamisad~.
muxli 8
`winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva misi xelmoweris pirvelsave dRes da
ZalaSi darCeba moldovis teritoriidan ruseTis federaciis samxedro
SenaerTebis saboloo gayvanamde.
winamdebare SeTanxmeba SesaZlebelia Seicvalos mxareTa ormxrivi
TanxmobiT~.
298. evropis sabWoSi 1997 wlis 12 seqtembers deponirebuli moldovis
respublikis mier konvenciis ratificirebis sigeli Seicavs ramdenime
gancxadebasa da daTqmas, romelTa Sesabamisi debulebebic Semdegnairad
ikiTxeba:
`moldovis respublika acxadebs, rom mas ar SeuZlia uzrunvelyos
konvenciis debulebebTan im umoqmedobisa da moqmedebis Sesabamisoba,
romlebic
Cadenilia
TviTgamocxadebuli
transdnestrispireTis
respublikis organoebis mier im teritoriis farglebSi, romelsac
akontroleben es organoebi, im dromde, sanam regionSi arsebuli
konfliqti sabolod ar gadawydeba.
...~
299. 1998 wlis 20 marts ruseTis federaciis warmomadgenelma b-nma v.
Cernomirdinma da `mdr~-s warmomadgenelma b-nma i. smirnovma odesaSi
(ukraina) xeli moaweres SeTanxmebas samxedro qonebasTan dakavSirebiT,
romlis debulebebis Tanaxmad:
`im
sakiTxebze
molaparakebebis
damTavrebisas,
romlebic
exeba
dnestrispireTSi ganTavsebuli ruseTis Zalebis samxedro qonebas,
SeTanxmeba iqna miRweuli Semdeg sakiTxebTan dakavSirebiT:
1. mTeli qoneba iyofa sam kategoriad:
(a) pirveli kategoria moicavs ruseTis jarebis gaerTianebuli jgufis
standartul SeiaraRebas, sabrZolo masalasa da qonebas;
(b) meore moicavs iaraRs, aRWurvilobasa da zedmet moZrav samxedro
qonebas, romelic imperatiulad unda dabrundes ruseTSi;
(g) mesame moicavs iaraRs, aRWurvilobasa da samxedro da sxva xasiaTis
saWurvels, romlis gayidva (Camowera) SesaZlebelia uSualod adgilze an
im adgilebis gareT, sadac is inaxeba.
mesame kategoriis qonebis gayidvidan Semosuli Semosavali gadanawildeba
mxareebs Soris Semdegi proporciebiT:
ruseTis federacia: 50%
dnestrispireTi: 50% im Tanxebis gamoqviTvis Semdeg, romlebic SesaZloa
warmoiSvas me-3 kategoriis samxedro qonebis gayidvasTan dakavSirebiT.
me-3 kategoriis qonebis gamoyenebasa da gadacemasTan dakavSirebuli
pirobebi
dadgenili
unda
iqnes
ruseTis
mier,
dnestrispireTis
monawileobiT.
2. mxareebi SeTanxmdnen, srulad dafaron erTmaneTis valebi 1998 wlis 20
marts im Semosavlidan gamoqviTvis saSualebiT, romelic Semova samxedro
qonebis gayidvidan an sxva wyaroebidan.
3. ruseTi gaagrZelebs dnestrispireTidan im samxedro qonebis gatanas,
romelic mniSvnelovania riseTis federaciis SeiaraRebuli ZalebisaTvis,
rogorc
es
gansazRvrulia
winamdebare
SeTanxmebis
danarTSi.
dnestrispireTis xelisuflebis organoebi aranair winaaRmdegobas ar
gauweven ruseTis mxares zemoxsenebuli qonebis gadaadgilebisas.
4. dnestrispireTTan SeTanxmebiT ruseTi gaanadgurebs gamousadegar da
aratransportabelur
aRWurvilobas
sofel
kolbasnasTan
axlos
usafrTxoebis
moTxovnebis, maT Soris
ekologiuri
usafrTxoebis
moTxovnebis dacviT.
5. uZravi qonebis swrafad gadacemis mizniT ruseTis federaciisa da
dnestrispireTis warmomadgenlebi SeTanxmdnen, rom ruseTis Zalebis mier
gaTavisuflebuli Senobebi gadascemoda dnestrispireTis adgilobrivi
TviTmmarTvelobis xelisuflebis organoebs im oficialuri dokumentis
Sesabamisad, romelic asaxavda realur Rirebulebas.
6. kidev erTxel esmeba xazi im faqts, rom dnestrispireTSi ganTavsebuli
rusuli SeiaraRebuli Zalebis etapobrivi gayvana da qonebis gatana
ganxorcieldeba
gamWvirvaled.
gayvanis
RonisZiebebis
gamWvirvaled
ganxorcieleba SesaZlebelia uzrunvelyofili iqnes ormxriv safuZvelze
im SeTanxmebebis Tanaxmad, romlebic xelmowerilia moldovasa da ruseTs
Soris. dnestrispireTSi ruseTis Zalebis yofnasTan dakavSirebuli
mniSvnelovani informacia, dadgenili praqtikis Sesabamisad, gadaecema
euTo-s, kiSiniovSi euTo-s misiis saSualebiT.~
samarTali
I. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi moldovis respublikis iurisdiqciaSi?
a. sasamarTlos winaSe wardgenili dokumentebi
1. moldovis mTavroba
300. moldovis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadeblebi ar xvdebodnen da arc
am etapze xvdebian moldovis de facto iurisdiqciaSi, amitom ganacxadi
Seusabamod unda CaTviliyo ratione personae-s principTan da, Sesabamisad,
konvenciis debulebebTanac.
konvenciis pirveli muxlis Tanaxmad, maRali xelSemkvreli mxareebi
Tanxmdebian, TavianTi iurisdiqciis farglebSi yvelasaTvis uzrunvelyon
konvenciiT garantirebuli uflebebi da Tavisuflebebi. saerTaSoriso
samarTalSi
eqskluziuri da yovlismomcveli unda iyos, moxseniebulia teritoriul
suverenitetad. xsenebuli suvereniteti aZlevda saxelmwifos
SesaZleblobas, Semofarglul teritoriaze ganexorcielebina saxelmwifo
funqciebi, romlebic Sedgeba sakanonmdeblo, administraciuli da
sasamarTlo qmedebebisagan. magram saxelmwifos, romelic efeqturad ver
saxelmwifos
teritoriuli
iurisdiqcia,
romelic
akontrolebs
ganaxorcielos
Tavisi
teritoriis
nawils,
ar
da
SeuZlia
suvereniteti.
realurad
aseT
teritoriuli
iurisdiqcia
SemTxvevebSi `iurisdiqciisa~ da `teritoriis~ cnebebi ver Secvlis
erTmaneTs. imisaTvis, rom konvencia iqnes gamoyenebuli, saxelmwifos unda
SeeZlos, mianiWos da daicvas konvenciiT gaTvaliswinebuli uflebebi.
Sesabamisad,
is
sakiTxi,
xvdeba
Tu
ara
adamiani
saxelmwifos
iurisdiqciaSi, damokidebulia faqtobriv garemoebebze da aucilebeli iyo
imis gansazRvra, gasaCivrebuli qmedebis dros xelisuflebis organoebi
axorcielebdnen Tu ara efeqtur kontrols savaraudo msxverplze.
301. winamdebare saqmeSi dnestrispireTis marcxena sanapiroze mdebare
teritoria ar xvdeboda moldovis respublikis konstituciuri organoebis
kontrolis qveS sul mcire 1991 wlis miwurulidan. `moldovis
dnestrispireTis republika~ Seiqmna xsenebul teritoriaze da mas gaaCnda
Tavisi organoebi, maT Soris SeiaraRebuli Zalebi, policia da sabaJo
oficrebi. swored amitom, rodesac moldovam moaxdina konvenciis
ratificireba, man gaakeTa daTqma, romliTac surda, gamoericxa Tavisi
pasuxismgebloba im qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic Cadenili iyo mis
mier arakontrolirebad dnestrispireTis teritoriaze.
moldovis mTavrobam aRniSna, rom moldovis mxridan kontrolis uqonloba
dnestrispireTis reJimis qveS marTul teritoriaze dadasturebuli iyo
yvela im mowmis mier, romlebsac sasamarTlom mousmina.
302. mTavrobis mtkicebiT, faqtebidan wamoWrili situacia, romlis
Tanaxmadac SeuZlebeli iyo mTavrobisaTvis dnestrispireTis teritoriaze
efeqturi kontrolis ganxorcieleba, analogiuri iyo im situaciisa,
romelic sasamarTlom aRwera saqmeSi Cyprus v. Turkey ([GC], #. 25781/94, punqti
78, ECHR 2001-IV). aRniSnul saqmeSi sasamarTlom daadgina, rom kviprosis
mTavrobas ar SeeZlo ganexorcielebina efeqturi kontroli `CrdiloeT
kviprosis TurqeTis respublikis~ teritoriaze, romelsac es ukanaskneli
de facto akontrolebda.
303. mTavrobam uaryo is varaudi, rom igi TanamSromlobda dnestrispireTis
xelisuflebis organoebTan da Tavis mxriv amtkicebda, rom garkveuli
RonisZiebebi iqna ganxorcielebuli molaparakebebis konteqstSi, raTa
mogvarebuliyo dnestrispireTis konfliqti. xsenebuli Sexvedrebidan
zogierTi tardeboda euTo-s mowonebiTa da misi warmomadgenlebis
TandaswrebiT, xolo sxva molaparakebebi xorcieldeboda dnestrispireTis
reJimis mier kontrolirebad teritoriaze moldovis mosaxleobis
interesebidan gamomdinare.
304. moldovis mTavrobas miaCnda, rom man Seasrula masze dakisrebuli
yvela pozitiuri valdebuleba rogorc zogadad, konfliqtis mogvarebis
mcdelobiT da dnestrispireTis teritoriaze kontrolis aRdgenis kuTxiT,
aseve konkretulad, ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli
uflebebis dacvis kuTxiT.
xsenebulTan dakavSirebiT mTavroba miuTiTebda konfliqtis mogvarebis
mraval mcdelobaze, romlebic dadasturebulia kiSiniovSi mosmenil
mowmeTa CvenebebiT, moldovis politikuri liderebis gancxadebebiTa da
CarevebiT
molaparakebebisas gakeTebuli gancxadebebiT – da ganmcxadebelTa ukanono
patimrobisa da msjavrdebis dagmobiT, romelTa Soris yvelaze
–
maT Soris konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebuli
mniSvnelovani iyo moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis
ganaCeni, dadasturebulia, agreTve, sasamarTlo RonisZiebebiT im pirebis
winaaRmdeg, romlebic pasuxismgebelni iyvnen ganmcxadebelTa patimroba-
msjavrdebisaTvis, da ekonomikuri da sxva saxis RonisZiebebiT, romlebic
mimarTuli
iyo
moldovis
teritoriaze
moldovis
suverenitetis
gamyarebisaken, maT Soris dnestrispireTis nawilzec.
Tumca aRniSnulma RonisZiebebma aranairi Sedegi ar gamoiRo, radgan `mdr~
iyo erTeuli, romelsac SeeZlo avtonomiuri funqcionireba moldovasTan
urTierTobaSi da dnestrispireTis xelisuflebis organoebi mimarTavdnen
represaliebs konkretuli RonisZiebebis sapasuxod.
Sesabamisad, moldovis mTavrobis mtkicebiT, mas ar gaaCnda aranairi sxva
saSualeba
ganmcxadebelTa
konvenciiT
garantirebuli
uflebebis
ganxorcielebasTan dakavSirebiT, garda iseTi RonisZiebebisa, romlebic
safrTxes Seuqmnida moldovis ekonomikur da politikur situacias.
2. ruseTis federaciis mTavroba
305. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom moldovis mTavroba iyo moldovis
erTaderTi legitimuri mTavroba. vinaidan dnestrispireTis teritoria
warmoadgenda moldovis respublikis ganuyofel nawils, mxolod es
ukanaskneli SeiZleboda yofiliyo pasuxismgebeli xsenebul teritoriaze
Cadenili qmedebebisaTvis.
3. ganmcxadeblebi
306. ganmcxadebelTa mtkicebiT, moldova pasuxismgebeli unda yofiliyo
konvenciis
im
darRvevebze,
romlebsac
isini
daeqvemdebarnen
dnestrispireTis teritoriaze, vinaidan dnestrispireTi iyo moldovis
erovnuli teritoriis nawili da, miuxedavad efeqturi kontrolis
ararsebobisa,
moldovis
mTavrobas
evaleboda,
ganexorcielebina
RonisZiebebi, raTa uzrunveleyo konvenciiT garantirebuli uflebebis
pativiscema
ganuxorcielebia.
xelisuflebis
mTels
Tavis
ganmcxadeblebi
organoebis mier
teritoriaze,
Tumca
amtkicebdnen,
gadadgmuli
mTavrobas
rom
pozitiuri
es
ar
moldovis
nabijebi
SezRuduli da arasakmarisi iyo moldovis mTavrobis xelT arsebuli
politikuri da ekonomikuri saSualebebis pirobebSi.
moldovis mTavrobam ara mxolod ar ganaxorciela masze konvenciiT
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, aramed iseTi nabijebic ki
gadadga, romlebic warmoadgenda tiraspolis de facto reJimis aRiarebas an,
sul mcire, situaciis aRiarebas dumilis gamoxatviT, rogoric iyo
general-leitenant iakovlevis gaTavisufleba (ix. winamdebare ganaCenis 50-e
punqti), b-ni ilaSkus gadacema moldovis xelisuflebis organoebisaTvis wlis 5 maiss (ix. winamdebare ganaCenis 79-e punqti), 2001 wlis 16 maisis
SeTanxmebebi (ix. winamdebare ganaCenis 174-e punqti) da TanamSromloba,
gansakuTrebiT sabaJo da policiasTan dakavSirebul sakiTxebSi (ix.
winamdebare ganaCenis 176-e-177-e punqtebi).
ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom gamosvla, romelSic b-ni voronini
brals sdebda b-n ilaSkus, am ukanasknelis gaTavisuflebis Semdeg, rom
igi iyo pasuxismgebeli sxva ganmcxadeblebis patimrobaze, adasturebs
moldovis pasuxismgeblobas konvenciiT dakisrebuli valdebulebebis
SesrulebasTan mimarTebaSi.
307. da bolos, ganmcxadeblebis mtkicebiT, moldovis xelisuflebis
organoebs
unda
ewarmoebinaT
xangrZlivi
molaparakeba
ruseTis
xelisuflebis organoebTan _ im erTaderT ZalasTan, romelsac SeeZlo
dnestrispireTis reJimis kontroli da ganmcxadebelTa gaTavisufleba.
4. rumineTis mTavroba, procesSi CarTuli mesame mxare
308. mesame mxared CarTuli rumineTis mTavroba Tavdapirvel etapze
acxadebda, rom ar surda, gamoeTqva Tavisi azri saqmeSi moldovis
pasuxismgeblobis sakiTxTan dakavSirebiT. rumineTis mTavrobis mizans
warmoadgenda faqtebis ganmartebebisa da samarTlebrivi argumentebis
warmodgena misi moqlaqeebis mier wardgenili ganacxadis mxardasaWerad.
309. mTavrobas miaCnda, rom konvenciis xelSemkvrel mxares ar SeuZlia
SezRudos im valdebulebebis masStabi, romlebic ikisra konvenciis
ratificirebisas, im argumentze dayrdnobiT, rom ar gaaCnia pirveli
muxliT gansazRvruli iurisdiqcia. xelSemkvrelma mxareebma unda
uzrunvelyon konvenciiT garantirebuli uflebebi im pirebisaTvis,
romlebic imyofebian maT teritoraze, da mTavrobas aseve ekisreba
valdebuleba,
gaTvaliswinebulia
ganaxorcielos
sasamarTlos
is
RonisZiebebi,
romlebic
da
precedentuli
samarTliT
aucileblad aris miCneuli.
marTalia, aseTi pozitiuri valdebulebebis arseboba ar unda ganimartos
imgvarad, rom xelisuflebis organoebs daakisros ararealuri da
gadametebuli tvirTi, magram saxelmwifoebs mainc eTxovebaT gonivruli
mcdelobebis ganxorcieleba.
rumineTis mTavrobis TqmiT, winamdebare saqmeSi moldovis xelisuflebis
organoebma ver daamtkices, rom ganaxorcieles yvela RonisZieba
dnestrispireTis
dakavSirebiT.
teritoriaze
kerZod, rumineTis
sakuTari
suverenitetis
gaakritika
aRdgenasTan
moldovis
mxarem
xelisuflebis organoebi uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis
ganaCenis aRsrulebasTan dakavSirebiT raime efeqturi RonisZiebebis
ganuxorcieleblobis gamo, agreTve, `mdr~-s sabaJo organoebisaTvis
uflebamosilebis miniWebisaTvis, gamoeyenebinaT moldovis respublikis
beWdebi
da
luqebi
imgvarad,
rom
SesaZlebeli
yofiliyo
dnestrispireTidan saqonlis gatana.
b. sasamarTlos Sefaseba
1. zogadi principebi
(a) `iurisdiqciis~ cneba
310. `maRali xelSemkvreli mxareebi TavianTi iurisdiqciis farglebSi
yvela adamianisaTvis uzrunvelyofen winamdebare konvenciis
gansazRvrul uflebebsa da Tavisuflebebs.~
I
TavSi
311. pirveli muxlidan gamomdinareobs, rom wevri saxelmwifoebi pasuxs
ageben uflebebisa da Tavisuflebebis nebismieri darRvevisaTvis, romelic
Cadenilia maT `iurisdiqciaSi~ myof pirebTan mimarTebaSi.
iurisdiqciis
xelSemkvreli saxelmwifosaTvis, raTa is CaiTvalos pasuxismgeblad im
moqmedebebTan da umoqmedobasTan mimarTebaSi, romelTa
ganxorcieleba
warmoadgens
aucilebel
pirobas
ganxorcieleba/ganuxorcielebloba mas eracxeba da wamoWris konvenciiT
gaTvaliswinebuli uflebebisa da Tavisuflebebis darRvevis varauds.
312. sasamarTlo iSveliebs mis mier dadgenil precedentul samarTals im
sakiTxTan dakavSirebiT, rom unda CaiTvalos, rom `iurisdiqciis cneba~
konvenciis pirveli muxlis miznebisaTvis asaxavs saerTaSoriso sajaro
samarTalSi moazrebul termins (ix. Gentilhomme and Others v. France, ##.
48205/99, 48207/99 da48209/99, punqti 20, 2002 wlis 14 maisis ganaCeni; Banković and
Others v. Belgium and Others (dec.) [GC], #. 52207/99, punqtebi 59-61, ECHR 2001-XII; da
Assanidze v. Georgia [GC], #. 71503/01, punqti 137, ECHR 2004-II).
saerTaSoriso sajaro samarTlis kuTxiT, sityvebi `iurisdiqciaSi~
konvenciis pirvel muxlSi imgvarad unda iqnes gagebuli, rom saxelmwifos
iurisdiqciuli kompetencia uwinaresad warmoadgens teritoriuls (ix.
zemoxsenebuli ganaCeni saqmeze Banković and Others, punqti 59) da, amave dros,
iurisdiqcia zogadad ganxorcielebuli unda iqnes saxelmwifos mTel
teritoriaze.
xsenebuli prezumfcia SesaZlebelia SeizRudos garkveul garemoebebSi,
kerZod, rodesac saxelmwifo moklebulia SesaZleblobas, ganaxorcielos
Tavisi uflebamosileba teritoriis nawilze. es SesaZlebelia moxdes
teritoriis sxva qveynis SeiaraRebuli Zalebis mier okupaciis SemTxvevaSi,
rodesac es Zalebi efeqturad akontroleben Sesabamis teritorias (ix.
Loizidou v. Turkey (pirveladi pretenziebi), 1995 wlis 23 martis ganaCeni, seria
A #310, da gadawyvetileba zemoxsenebul saqmeze Cyprus v. Turkey, punqtebi 76-
80, aseve zemoxsenebuli gadawyvetileba saqmeze Banković and Others, punqtebi
70-71), omis an ajanyebis dros an sxva saxelmwifos mier ganxorcielebuli
iseTi qmedebebis SemTxvevaSi, romlebic mxars uWers separatistuli
saxelmwifos Camoyalibebas Sesabamis saxelmwifoSi.
313. imisaTvis, rom mivideT zemoxsenebul daskvnamde, rom saqme gvaqvs aseT
gamonaklis situaciasTan, sasamarTlom, erTis mxriv, unda ganixilos yvela
Sesabamisi
faqtori,
romelic
zRudavs
saxelmwifos
mier
Tavis
teritoriaze uflebamosilebis efeqturad ganxorcielebas, da, meores
mxriv, TviT am saxelmwifos qmedeba. xelSemkvreli saxelmwifoebis mier
konvenciis pirveli muxliT nakisri valdebulebebi, garantirebul
uflebaTa ganxorcielebaSi Carevisagan Tavis Sekavebis garda, damatebiT
moicavs pozitiur valdebulebebs, gadadgmuli iqnes pozitiuri nabijebi
teritoriis SigniT uflebebis pativiscemis uzrunvelyofis kuTxiT (sxva
magaliTebs Soris ix. Z and Others v. the United Kingdom [GC], no. 29392/95, punqti 73,
ECHR 2001-V).
valdebulebaTa Sesruleba savaldebuloa maSinac ki, rodesac Sesabamisi
saxelmwifos xelisuflebis mier ganxorcieleba SezRudulia teritoriaze.
am SemTxvevaSi saxelmwifos kvlav akisria valdebuleba, ganaxorcielos
yvela is nabiji, romlis ganxorcielebac mas SeuZlia.
314. ufro metic, sasamarTlos miaCnia, rom marTalia, zemoxsenebuli
Banković and Others-is saqmis me-80 punqtSi xazgasmuli iqna konvenciis
teritoriuli principis Sesabamisad gamoyenebis upiratesoba, magram
sasamarTlom aseve aRiara, rom `iurisdiqciis~ cneba pirveli muxlis
mniSvnelobiT aucileblad Semofargluli ar aris maRali xelSemkvreli
mxareebis erovnuli teritoriiT (ix. Loizidou v. Turkey (arsebiTi ganxilva), wlis 18 dekembris ganaCeni, ganaCenebi da gadawyvetilebebi 1996-VI, gv.
2234-35, punqti 52).
sasamarTlom
dauSva,
rom
gamonaklis
garemoebebSi
xelSemkvreli
saxelmwifoebis qmedebebi, romlebic Cadenilia saxelmwifo teritoriis
gareT an zegavlenas axdens teritoriis gareT, SesaZloa CaiTvalos am
saxelmwifos mier iurisdiqciis ganxorcielebad konvenciis pirveli
muxlis mniSvnelobiT.
saerTaSoriso samarTlis Sesabamisi principebis Tanaxmad, SesaZlebelia
dadges saxelmwifos pasuxismgebloba, rodesac samxedro RonisZiebis –
iqneba is kanonieri Tu ukanono – Sedegad igi praqtikulad axorcielebs
efeqtur kontrols im teritoriaze, romelic ganTavsebulia misi
teritoriis farglebs gareT. konvenciiT garantirebuli uflebebisa da
Tavisuflebebis dacvis valdebuleba aseT teritoriaze gamomdinareobs
aseTi kontrolis faqtidan, miuxedavad imisa, igi pirdapir, SeiaraRebuli
Zalebis meSveobiT xorcieldeboda Tu damokidebuli adgilobrivi
xelisuflebis meSveobiT (iqve).
315. aucilebeli ar aris imis garkveva, xelSemkvreli mxare detalurad
axorcielebs kontrols erovnuli teritoriis gareT myofi adgilobrivi
xelisuflebis organoebis qmedebebsa da politikaze Tu ara, radgan srul
kontrols aseT teritoriaze SeuZlia warmoSvas Sesabamisi xelSemkvreli
mxaris pasuxismgebloba (ix. zemoxsenebuli ganaCeni Loizidou-s saqmeze
(arsebiTi ganxilva), gv.2235-36, punqti 56).
316. rodesac xelSemkvreli mxare axorcielebs srul kontrols erovnuli
teritoriis gareT mdebare teritoriaze, misi pasuxismgebloba ar
Semoifargleba im qmedebebiT, romlebsac axorcieleben misi jariskacebi an
am teritoriaze myofi misi oficialuri pirebi, aramed aseve vrceldeba im
qmedebebze,
romlebsac
axorcieleben
adgilobrivi
xelisuflebis
organoebi, maTTvis aRmoCenili samxedro an sxva saxis mxardaWeriT rom
arseboben (ix. zemoxsenebuli ganaCeni saqmezeCyprus v. Turkey, punqti 77).
317. saxelmwifos pasuxismgeblobis sakiTxi aseve SeiZleba dadges im
qmedebebis gamo, romlebic aisaxeba konvenciiT garantirebul uflebebze,
im SemTxvevaSic ki, Tu isini aisaxeba iurisdiqciis farglebs gareT.
magaliTad, araxelSemkvrel saxelmwifoSi eqstradiciasTan mimarTebaSi
sasamarTlom daadgina, rom xelSemkvreli mxare konvenciis faseulobebis
sawinaaRmdegod
politikuri
imoqmedebda,
tradiciebis,
`aseT
idealebis,
faseulobebs
ki
warmoadgens
da kanonis
Tavisuflebisa
uzenaesobis memkvidreoba, razec miTiTebas akeTebs konvenciis preambula~,
im SemTxvevaSi, Tu gangeb gadascemda mimalvaSi myof pirs sxva
saxelmwifos, rodesac am ukanasknelSi saxezea arsebiTi safuZvlebi imis
dasajereblad, rom Sesabamis pirs emuqreba realuri riski, daeqvemdebaros
wamebas Tu araadamianur mopyrobas an sasjels (ix. Soering v. the United
Kingdom, 1989 wlis 7 ivlisis ganaCeni, seriaA #. 161, gv. 35, punqtebi 88-91).
318. garda amisa, xelSemkvreli saxelmwifos umoqmedoba da dumiliT
gamoxatuli Tanxmoba kerZo pirebis mier Cadenil qmedebebTan mimarTebaSi
arRvevs
saxelmwifos
iurisdiqciaSi
myof
sxva
pirTa
konvenciiT
gaTvaliswinebul
uflebebs
da SesaZloa
warmoSvas
saxelmwifos
pasuxismgeblobis sakiTxi konvenciis Tanaxmad (ix. zemoxsenebuli ganaCeni
saqmeze Cyprus v. Turkey, punqti 81). xsenebuli namdvilad ase iqneba Sesabamisi
saxelmwifos mier im TviTaRiarebuli xelisuflebis organoebis qmedebebis
aRiarebis SemTxvevaSi, romlebic ar aris aRiarebuli saerTaSoriso
Tanamegobrobis mier.
319. saxelmwifo pasuxismgeblad SeiZleba CaiTvalos im SemTxvevaSic ki,
rodesac misi warmomadgenlebi aWarbeben instruqciiT maTze dakisrebul
uflebamosilebas.
konvenciis
Tanaxmad,
saxelmwifos
xelisuflebis
organoebi mkacrad pasuxismgebelni arian maT daqvemdebarebaSi myof pirTa
qmedebebze; maT evalebaT, gaataron TavianTi neba-survili da ver
gaimarTleben Tavs imiT, rom ar ZaluZT am neba-survilis mimarT
pativiscemis uzrunvelyofa (ix. Ireland v. the United Kingdom, 1978 wlis 18
ianvris ganaCeni, seria A # 25, gv. 64, punqti 159; ix. aseve saerTaSoriso
samarTlis komisiis muxlebis proeqti saxelmwifoebis mier saerTaSoriso
kanondarRvevebTan dakavSirebul pasuxismgeblobebze, muxli
(ssk-s
naSromi), gv. 104, da Cairo-s saqme, romelic ganxiluli iqna zogadi
pretenziebis komisiis mier (1929), saerTaSoriso saarbitraJo komentarebi 5
(RIAA), gv. 516).
(b) saxelmwifos pasuxismgebloba ukanono qmedebisaTvis
320. saerTaSoriso samarTlis kidev erT aRiarebul princips warmoadgens
saxelmwifos
pasuxismgebloba
saerTaSoriso
valdebulebebis
darRvevisaTvis, rogorc es dadasturebulia ssk-s naSromebiT.
321. ukanono qmedeba SesaZloa gangrZobadi iyos, Tu igi grZeldeba
garkveuli
xnis
ganmavlobaSi
da
ewinaaRmdegeba
saerTaSoriso
valdebulebas (ix. ssk-s naSromis komentarebis proeqti me-14 muxlis me-2
punqtTan mimarTebaSi, gv. 139).
garda amisa, sasamarTlos miaCnia, rom seriozuli kanondarRvevebisa da
umoqmedobebis dros darRveva vrceldeba mTel periodze, dawyebuli
pirveli qmedebidan manam, sanam moqmedebebi meordeba da ewinaaRmdegeba
Sesabamis
saerTaSoriso
valdebulebas
(ix.
aseve
ssk-s
naSromis
komentarebis proeqti me-15 muxlis me-2 punqtTan mimarTebaSi).
2. zemoxenebuli principebis gamoyeneba
322. Sesabamisad, sasamarTlom unda gamoikvlios, saxezea Tu ara moldovis
pasuxismgebloba imis gaTvaliswinebiT, rom, erTis mxriv, mas evaleboda,
Tavi Seekavebina ukanono qmedebisagan, meores mxriv ki ganexorcielebina
konvenciiT dakisrebuli valdebulebebi.
323. sasamarTlo pirvel rigSi aRniSnavs, rom moldova amtkicebda, rom mas
ar
SeeZlo
Tavisi
erovnuli
teritoriis
nawilis,
saxeldobr,
dnestrispireTis regionis kontroli.
324.
sasamarTlo
aRniSnavs,
man daadgina,
rom
rom
dasaSvebobasTan
dakavSirebul
konvenciis
gadawyvetilebaSi
moldovis mier
ratificirebis sigelSi gakeTebuli daTqma, romelic exeboda moldovis
kanonieri xelisuflebis organoebis mier dnestrispireTis teritoriaze
kontrolis uqonlobas, ar warmoadgenda dasaSveb daTqmas konvenciis 57-e
muxlis mniSvnelobiT.
Sesabamisad, kiTxva, romelic wamoiWreba, mdgomareobs imaSi, axdens Tu ara
zegavlenas moldovis samarTlebriv mdgomareobaze konvenciiT dakisrebul
mis
pasuxismgeblobasTan
mimarTebaSi,
zemoxsenebulis
miuxedavad,
faqtobrivi situacia, romelsac moldovis daTqma da SemdgomSi moldovis
mTavrobis mier warmodgenili komentarebi exeba.
325. sasamarTlo aRniSnavs, rom winamdebare saqmeSi moldovis respublika,
romelic suverenulad iqna aRiarebuli parlamentis mier 1990 wlis 23
ivniss, damoukidebeli gaxda 1991 wlis 27 agvistos da SemdgomSi
aRiarebuli iqna saerTaSoriso Tanamegobrobis mier, maleve waawyda
separatistul moZraobas dnestrispireTis regionSi. xsenebuli moZraoba
gaZlierda 1991 wlis dekemberSi adgilobrivi arCevnebis organizebiT,
romelic
organoebis mier (ix. winamdebare ganaCenis 47-e punqti). 1991 wlis bolos
samoqalaqo omi gaCaRda moldovis respublikis Zalebsa da
ukanonod
iqna
gamocxadebuli
moldovis
xelisuflebis
dnestrispireTis separatistebs Soris, romlebsac aqtiurad uWerdnen
mxars, sul mcire, me-14 armiis garkveuli jariskacebi. 1992 wlis martSi
situaciis seriozulobis gamo gamocxadebuli iqna sagangebo mdgomareoba
(ix. winamdebare ganaCenis 69-e punqti).
SeiaraRebuli konfliqtis dros moldovis xelisuflebis organoebma
ramdenimejer mimarTes TxovniT saerTaSoriso sazogadoebas, maT Soris
gaero-s uSiSroebis sabWos 1992 wlis 23 ivniss (ix. winamdebare gnaCenis 83-e
punqti),
damoukideblobisTvis brZolaSi. brals sdebda ra ruseTis federacias
dnestrispireTis separatistebis mxardaWeraSi, moldovis mTavroba
uSiSroebis
sabWos
mxari
daeWira
moldovisaTvis
daJinebiT sTxovda ruseTs, `SeeCerebina~ mis winaaRmdeg mimarTuli agresia
(ix. winamdebare ganaCenis 78-e-79-e da 82-e-83-e punqtebi).
326. 1992 wlis 21 ivliss status quo-s safuZvelze xelmowerili iqna cecxlis
SewyvetasTan dakavSirebuli SeTanxmeba da gadawyda usafrTxoebis zonis
Seqmna xsenebuli situaciis SesanarCuneblad (ix. winamdebare ganaCenis 87-e-
89-e punqtebi). wlis 29 ivliss miRebuli iqna moldovis respublikis axali
konstitucia. 111-e muxli iTvaliswinebda dnestris marcxena mxareze
mdebare
teritoriisaTvis
avtonomiurobis
statusis
miniWebis
SesaZleblobas. me-11 muxli krZalavda ucxo qveynis jarebis ganlagebas
qveynis teritoriaze (ix. winamdebare ganaCenis 294-e punqti).
327. SemdgomSi, rodesac ganxorcielda konvenciis ratificireba 1997 wlis seqtembers, moldovam saratifikacio sigelSi gaakeTa daTqma, rom mas ar
SeeZlo konvenciis debulebebTan Sesabamisobis uzrunvelyofa qveynis im
nawilSi, romelzec efeqtur kontrols axorcielebdnen `dnestrispireTis
TviTgamocxadebuli respublikis xelisuflebis organoebi~ im dromde,
sanam miRweuli iqneboda konfliqtis mogvareba (ix. winamdebare ganaCenis
298-e punqti).
328. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebiT dasrulda
pirveli etapi moldovis mcdelobisa, srulad ganexorcielebina sakuTari
uflebamosileba Tavis teritoriaze.
329. sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli periodis Semdeg moldova
cdilobda, gaetarebina dumiliT gamoxatuli midgoma dnestrispireTis
regionze iseTi SezRuduli kontrolis ganxorcielebiT, romelic exeboda
piradobis mowmobebisa da sabaJo beWdebis gacemas (ix. winamdebare ganaCenis
179-80 punqtebi).
Sesabamisad, sasamarTlo konvenciis saratifikacio sigelTan erTad
wardgenil daTqmaSi swored aRniSnul situaciaze gakeTebul miTiTebas
xedavs.
330. xelT arsebuli mTeli informaciis safuZvelze sasamarTlos miaCnia,
rom moldovis mTavroba, saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad moldovis
saxelmwifos
erTaderTi
legitimuri
mTavroba,
ver
axorcielebs
xelisuflebas Tavisi teritoriis nawilze, saxeldobr im nawilze,
romelic `mdr~-s xelSia.
ufro metic, xsenebuli sadavo ar gauxdiaT mxareebs an rumineTis
mTavrobas.
331. Tumca dnestrispireTis regionze efeqturi kontrolis ararsebobis
SemTxvevaSic ki moldovas kvlav ekisreba konvenciis pirveli muxliT
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis Sesrulebis movaleoba, kerZod,
valdebulebisa, ganaxorcielos mis xelT arsebuli da saerTaSoriso
samarTlis Sesabamisi diplomatiuri, ekonomikuri, sasamarTlo Tu sxva
saxis
RonisZiebebi,
raTa
daicvas
ganmcxadeblebis
konvenciiT
garantirebuli uflebebi.
3. pozitiuri valdebulebebis cneba
332. saxelmwifos pozitiur
valdebulebaTa
gansazRvrisas
gaTvaliswinebuli unda iqnes samarTliani balansi individis pirad
interesebsa da zogad interesebs Soris, xelSemkvrel saxelmwifoebSi
arsebuli mravalgvari situacia, da arCevani unda gakeTdes prioritetebisa
da arsebuli saSualebebis WrilSi. xsenebuli valdebulebebi ar unda
iqnes ganmartebuli imgvarad, rom saxelmwifoebs daakisros ararealuri an
araproporciuli tvirTi (ix. Özgür Gündem v. Turkey, #23144/93, punqti 43, ECHR
2000-III).
333. sasamarTlos miaCnia, rom rodesac xelSemkvrel saxelmwifos ara aqvs
SesaZlebloba, xelisufleba ganaxorcielos Tavisi teritoriis mTlian
nawilze de facto arsebuli situaciis gamo, rogoric warmoiqmneba
separatistuli reJimis Seqmnis SemTxvevaSi, ara aqvs mniSvneloba, amas Tan
axlavs Tu ara meore saxelmwifos samxedro okupacia, amiT konvenciis
pirveli muxliT gaTvaliswinebuli iurisdiqcia ar wyvets moqmedebas
teritoriis aseT nawilze, romelic droebiT eqvemdebareba adgilobriv
xelisuflebas, romelsac mxars uWeren ajanyebulebi an sxva qveynis
Zalebi.
miuxedavad
amisa,
aseTi
faqtobrivi
situacia
amcirebs
aRniSnul
iurisdiqcias imiT, rom saxelmwifos mier 1-li muxliT nakisri
valdebuleba sasamarTlos mier ganxiluli unda iqnes am teritoriaze
myof pirTan mimarTebaSi mxolod xelSemkvreli saxelmwifos pozitiuri
valdebulebis TvalsazrisiT. Sesabamisi saxelmwifo unda ecados, mis
xelT arsebuli yvela saSualebiT da sxva saxelmwifoebTan da
saerTaSoriso
diplomatiuri
organizaciebTan
saSualebebiT, gaagrZelos
mimarTebaSi
samarTlebrivi
da
konvenciiT
garantirebul
uflebaTa da TavisuflebaTa dacva.
334. marTalia, sasamarTlos ara aqvs ufleba, miuTiTos saxelmwifoebs da
xelisuflebis organoebs, Tu ra RonisZiebebi unda iqnes ganxorcielebuli
imisaTvis, rom yvelaze efeqturad Sesruldes maTze dakisrebuli
valdebulebebi,
magram
sasasamarTlom
unda
Seamowmos,
rom
ganxorcielebuli RonisZiebebi Sesaferisi da sakmarisi iyo winamdebare
saqmeSi. rodesac saxezea qmedebebis ganxorcielebis sruli an nawilobrivi
ugulebelyofa, sasamarTlos amocanaa imis garkveva, Tu ra minimaluri
mcdelobebis ganxorcieleba iyo SesaZlebeli da ganxorcielda Tu ara
isini. xsenebuli sakiTxis gansazRvra gansakuTrebiT aucilebelia iseT
SemTxvevebSi,
romlebic
exeba
absoluturi
uflebebis,
rogoric,
magaliTad, konvenciis me-2 da me-3 muxliT gaTvaliswinebuli uflebebia,
savaraudo darRvevas.
335. Sesabamisad, sasamarTlo askvnis, rom ganmcxadeblebi xvdebian
moldovis
respublikis
iurisdiqciaSi
konvenciis
pirveli
muxlis
mniSvnelobiT, magram misi pasuxismgebloba im gasaCivrebul qmedebebTan
mimarTebaSi, romlebic Cadenili iqna `mdr~-s teritoriaze, Sefasebuli
unda iqnes konvenciiT dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis WrilSi.
4. ganaxorciela Tu ara moldovam masze dakisrebuli pozitiuri
valdebulebebi?
336. sasamarTlom unda gansazRvros, Seasrules Tu ara moldovis
xelisuflebis organoebma maTze dakisrebuli valdebulebebi, raTa
uzrunveleyoT konvenciiT garantirebuli uflebebi, Tu, rogorc es
ganmcxadeblebma da rumineTis mTavrobam asaxes, ar ganuxorcielebia
sakmarisi RonisZiebebi uflebebis dacvis kuTxiT.
337. winamdebare saqmeSi rTuli faqtobrivi situaciis mxedvelobaSi
miRebiT,
sasamarTlo
pirvel
rigSi
aRniSnavs,
rom
is
sakiTxi,
ganaxorciela
Tu ara
moldovam
masze dakisrebuli
pozitiuri
valdebulebebi, Zalze mWidrod aris dakavSirebuli moldovasa da
ruseTis federacias Soris da dnestrispireTsa da ruseTis federacias
Soris arsebul urTierTobebTan. garda amisa, mxedvelobaSi unda iqnes
miRebuli, Tu ra zegavlenis moxdena SeuZlia moldovas ruseTis
xelisuflebis organoebis meSveobiT ganmcxadebelTa situaciaze moldovis
dnestrispireTis teritoriaze.
338. sasamarTlo adgens, rom mas ar gaaCnia iurisdiqcia, imsjelos im
qmedebebze,
ratificirebamde.
ratificirebamde
romlebic
ganxorcielda
moldovis
mier
gaiTvaliswinos
moldovis pozitiur
konvenciis
Tumca sasamarTlos
ganxorcielebuli
SeuZlia
qmedebebi
valdebulebaTa Sefasebisas da yovelive es gamoiyenos Sedarebis
miznebisaTvis, rodesac Seafasebs moldovis mier 1997 wlis 12 seqtembris
Semdeg ganxorcielebul mcdelobebs.
339. moldovis pozitiuri valdebulebebi ukavSirdeba rogorc im
RonisZiebebs, romlebic ganxorcielda dnestrispireTis teritoriaze
kontrolis aRdgenasTan dakavSirebiT misi iurisdiqciis gamoxatvis saxiT,
aseve RonisZiebebs, romlebic miznad isaxavda ganmcxadebelTa uflebebis,
maT Soris maTi gaTavisuflebis uzrunvelyofas.
340. dnestrispireTze kontrolis aRdgenis valdebuleba, pirvel rigSi,
moldovis saxelmwifosagan moiTxovda `mdr~-s reJimisaTvis yovelgvari
Tanadgomis aRmoCenisagan Tavis Sekavebas, xolo meore rigSi
_
xelisuflebis xelT arsebuli yvela saxis politikuri, sasamarTlo da
sxva saxis RonisZiebebis ganxorcielebas, raTa aRdgeniliyo kontroli
dnestrispireTis teritoriaze.
sasamarTlos ar SeuZlia miuTiTos yvelaze Sesaferis RonisZiebebze,
romlebic moldovas unda ganexorcielebina an unda ganaxorcielos am
miznis misaRwevad. sasamarTlos aseve ar SeuZlia imis gansazRvra, aseTi
RonisZiebebi sakmarisi iyo Tu ara. sasamarTlom mxolod unda Seamowmos
moldovas survili, romelic gamoixata konkretul qmedebebsa da
RonisZiebebSi, kvlav daemyarebina kontroli `mdr-s~ teritoriaze.
341. winamdebare SemTxvevaSi, 1991-92 wlebSi SuRlis Camovardnidan,
moldovis xelisuflebis organoebs arasodes SeuwyvetiaT pretenziebis
gamoTqma
im
agresiasTan
dakavSirebiT,
romelsac
Tvlidnen,
rom
daeqvemdebarnen, da gmobdnen `mdr-s~ damoukideblobis gamocxadebas.
sasamarTlos azriT, rodesac saxezea iseTi reJimi, romelsac zurgs
umagrebs samxedro, politikuri da ekonomikuri TvalsazrisiT imgvari
Zala, rogoric ruseTis federaciaa (ix. winamdebare ganaCenis me-11-61-e
punqtebi), moldovas TiTqmis arafris gakeTeba ar SeeZlo, raTa aRedgina
kontroli dnestrispireTis teritoriaze. xsenebuls mowmobs samxedro
konfliqtis
dasasruli,
romelmac
warmoaCina,
rom
moldovis
xelisuflebis organoebs ar gaaCndaT saSualeba, daemyarebinaT kontroli
dnestrispireTis teritoriaze da gamklavebodnen ajanyebul Zalebs,
romlebsac zurgs me-14 armiis personali umagrebda.
342.
moldovis
xelisuflebis
damTvrebis
organoebma
Semdegac
ganagrZes
wels
RonisZiebebis
dnestrispireTis
samxedro
dapirispirebis
ganxorcieleba,
teritoriaze.
raTa
daemyarebinaT
kontroli
magaliTad, wlidan
moyolebuli
moldovis
xelisuflebis organoebma daiwyes sisxlis samarTlis saqmeebis aRZvra
dnestrispireTis xelisuflebis organoebis konkretuli warmomadgenlebis
winaaRmdeg
da
brals
sdebdnen
maT
saxelmwifo
organoebis
saxelebis/ufleba-movaleobebis miTviseba-uzurpirebaSi (ix. winamdebare
ganaCenis 167-e da 229-e-230-e punqtebi).
343. moldovis mcdelobebi, romlebic mimarTuli iyo dnestrispireTis
teritoriaze
xelisuflebis
ganxorcielebis
mcdelobisaken,
aseve
grZeldeboda 1994 wlis Semdegac. moldovis xelisuflebis organoebi
amtkicebdnen maT suverenitets `mdr-s~ mier kontrolirebad teritoriaze
rogorc qveynis SigniT, aseve saerTaSoriso asparezze (ix. winamdebare
ganaCenis 31-e, 53-e, 66-e, 68-e, 69-e da 77-e-83-e punqtebi). 1994 wels moldovam
miiRo axali konstitucia, romlis Tanaxmadac gaTvaliswinebuli iyo, inter
alia, dnestrispireTis teritoriisaTvis garkveuli avtonomiis miniWeba. imave
wels moldovam xeli moawera ruseTis federaciasTan SeTanxmebas
dnestrispireTis teritoriidan ruseTis jarebis 3 wlis ganmavlobaSi
gayvanis Sesaxeb. wlis 12 seqtembers moldovam moaxdina konvenciis ratificireba da
konvenciasTan
erTad
warmodgenil
daTqmebSi
daadastura
Tavisi
miswrafeba, aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze.
344. miuxedavad iseTi sasamarTlo RonisZiebebis Semcirebisa, romlebic
mimarTuli iyo dnestrispireTis teritoriaze moldovis xelisuflebis
aRdgenisaken, xsenebuli mcdelobebi mainc grZeldeboda 1997 wlis
Semdegac. dnestrispireTis xelisuflebis Tanamdebobis pirebis winaaRmdeg
aRZrul gamoZiebas araferi ar mohyva Sedegad. es gamoZieba Sewyda 2000
wels,
xolo
dnestrispireTis
xelisuflebis
erT-erTi
maRali
Tanamdebobis piri dabrunda moldovaSi da dabrunebis Semdeg SeZlo
daekavebina maRali postebi (ix. winamdebare ganaCenis 168-e punqti).
meores mxriv, moldovis xelisuflebis organoebis mcdelobebi mimarTuli
iyo ufro diplomatiuri RonisZiebebis gatarebisaken. 1998 wlis martSi
moldovam, ruseTis federaciam, ukrainam da dnestrispireTis regionma
xeli moaweres ramdenime xelSekrulebas, romlebic miznad isaxavda
dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas. Sexvedrebi da molaparakebebi
tardeboda moldovisa da dnestrispireTis xelisuflebis organoebs
Sorisac. bolos, 2002 wlidan moyolebuli, konfliqtis mogvarebasTan
dakavSirebuli ramdenime winadadeba iqna warmodgenili da ganxiluli
moldovis prezidentis, euTo-sa da ruseTis federaciis mier (ix.
winamdebare ganaCenis 107-e-110-e punqtebi).
sasamarTlo ar miiCnevs, rom moldovis mxridan RonisZiebebis Semcireba
niSnavda moldovis mier uaris gancxadebas regionze iurisdiqciis
aRdgenasTan dakavSirebuli mcdelobebis ganxorcielebasTan mimarTebaSi.
mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli is faqti, rom adre moldovis
xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebuli ramdenime RonisZieba
dablokili iqna `mdr-s~ sapasuxo RonisZiebebiT.
sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom, moldovis mtkicebiT, molaparakebebis
strategiis Secvla diplomatiuri midgomebiT miznad isaxavda moldovis
samarTlebriv sferoSi dnestrispireTis dabrunebis momzadebas da es
warmoadgenda pasuxs im moTxovnebze, romlebsac ayenebdnen separatistebi
dnestrispireTSi arsebuli situaciis gadaWrasTan da ganmcxadebelTa
gaTavisuflebasTan
moldovis xelisuflebis
dakavSirebuli
msjelobebis
Sewyvites
dros.
im
Sesabamisad,
RonisZiebebis
organoebma
ganxorcieleba, romlebsac adre axorcielebdnen, kerZod, samarTlebriv
sferoSi. sasamarTlo xsenebulTan mimarTebaSi aRniSnavs b-ni sturcas
mowmis Cvenebas (ix. danarTi, punqtebi 309-14) da b-ni sidorovis mowmis
Cvenebas (ix. danarTi, punqti 446).
345. strategiis Secvlis paralelurad damyarda urTierToba moldovisa
da dnestrispireTis separatistuli reJimis xelisuflebis organoebs
Soris. miRweuli iqna SeTanxmebebi ekonomikuri TanamSromlobis kuTxiT,
urTierToba damyarda moldovis parlamentsa da `mdr-s parlaments~ Soris,
ramdenime wlis ganmavlobaSi xorcieldeboda TanamSromloba policiasa
da
uSiSroebis
sakiTxebTan
dakavSirebiT
da
aseve
saxeze
iyo
TanamSromloba sxva sferoebSi, rogoric aris sahaero marSrutebis
kontroli, satelefono kavSirebi da sporti (ix. winamdebare ganaCenis 114-e,
178-e da 185-e punqtebi).
moldovis
xorcieldeboda moldovis xelisuflebis organoebis mxridan im motiviT,
rom gaumjobesebuliyo dnestrispireTSi mcxovrebi adamianebis
mTavrobis
ganmartebiT,
xsenebuli
TanamSromloba
yoveldRiuri cxovreba da miscemoda maT rac SeiZleba normaluri
cxovrebis SesaZlebloba. sasamarTlo, moldovis mTavrobis msgavsad,
miiCnevs, rom Tu gaviTvaliswinebT qmedebebis SezRudul bunebasa da
xasiaTs, xsenebuli qmedebebi ar SeiZleba CaiTvalos mxardaWerad
dnestrispireTis xelisuflebis organoebisaTvis. sapirispirod, xsenebuli
qmedebebi warmoadgens moldovis mxridan dadasturebas survilisa,
aRedgina kontroli dnestrispireTis regionze.
346. rac Seexeba ganmcxadebelTa situacias, sasamarTlo aRniSnavs, rom 1997
wels konvenciis ratificirebamde moldovis xelisuflebis organoebma
ganaxorcieles garkveuli sasamarTlo, politikuri da administraciuli
RonisZiebebi. es RonisZiebebi moicavda:
- uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCens, romelic auqmebda
ganmcxadebelTa 1993 wlis dekembris msjavrdebas da maTi patimrobis
brZanebas (ix. winamdebare ganaCenis 222-e-223-e punqtebi);
- sisxlis samarTlis saqmes, romelic aRiZra 1993 wlis 28 dekembers
`dnestrispireTis uzenaesi sasamarTlos mosamarTleebis~ winaaRmdeg (ix.
winamdebare ganaCenis 223-e punqti);
-
moldovis prezidentis mier 1995 wlis
agvistos gamocxadebul
amnistias (ix. winamdebare ganaCenis 226-e punqti) da moldovis parlamentis wlis 3 oqtombris Txovna (ix. winamdebare ganaCenis 227-e punqti);
-
moldovidan eqimebis gagzavnas, raTa gaesinjaT dnestrispireTSi
patimrobaSi myofi ganmcxadeblebi (ix. winamdebare ganaCenis 239-e da 263-e
punqtebi); da
-
ganmcxadebelTa ojaxebisaTvis finansuri daxmarebis gawevas da
daxmarebis aRmoCenas ganmcxadeblebis monaxulebaSi (ix. winamdebare
ganaCenis 239-e punqti).
xsenebuli periodis ganmavlobaSi, rogorc es mowmeTa Cvenebebidan irkveva,
dnestrispireTis liderebTan molaparakebisas moldovis xelisufebis
organoebi aseve sistematurad wamoWridnen xolme ganmcxadeblebis
gaTavisuflebasTan da maTi uflebebis pativiscemasTan dakavSirebul
sakiTxebs (ix. winamdebare ganaCenis 172-e da 274-e-277-e punqtebi). kerZod,
sasamarTlo
aRniSnavs
erovnuli
sasamarTlo
organoebis
mier
ganxorcielebul mcdelobebs; magaliTad, iusticiis ministri b-ni sturca
mravaljer
dnestrispireTis
Cavida
dnestrispireTSi,
xelisuflebis
raTa
organoebTan
molaparakebebi
gaemarTa
ganmcxadebelTa
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.
347. moldova 1997 wlis Semdegac axorcielebda RonisZiebebs, raTa
uzrunveleyo ganmcxadebelTa uflebebi: dnestrispireTSi gagzavna eqimebi
ganmcxadeblebis gasasinjad (kiSiniovidan Casuli eqimebis mier gasinjva
Sedga 1999 wels), maT ojaxebs xelisuflebis organoebi uwevdnen finansur
daxmarebas
da
b-ni
sturca,
iusticiis
yofili
ministri
da
dnestrispireTTan molaparakebaTa komitetis Tavmjdomare, agrZelebda
ganmcxadebelTa gaTavisuflebasTan dakavSirebuli sakiTxebis wamowevas
dnestrispireTis
dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom garkveul mowmeTa Cvenebebis
Tanaxmad, b-ni ilaSkus gaTavisufleba Sedegad mohyva `mdr~-s
xelisuflebis
organoebis
winaSe.
xsenebulTan
xelisuflebis organoebTan gamarTul xangrZliv molaparakebebs. ufro
metic, swored b-ni sturcas vizits da dnestrispireTSi 2001 wlis aprilSi
ganmcxadebelTa CamoyvanasTan dakavSirebul molaparakebebs mohyva Sedegad
b-ni ilaSkus gaTavisufleba (ix. winamdebare ganaCenis 274-e punqti;
danarTi: b-ni sturca, punqtebi 310-12).
simarTles warmoadgens is faqti, rom moldovis xelisuflebis organoebi
aRar
axorcielebdnen
konkretul
RonisZiebebs,
romlebsac
adre
axorcielebdnen, kerZod, gamoZiebas im pirebis winaaRmdeg, romlebic
monawileobdnen ganmcxadebelTa msjavrdebasa da dapatimrebaSi. Tumca
sasamarTlo Tvlis, rom moldovis mxridan dnestrispireTis teritoriaze
kontrolis uqonlobis pirobebSi nebismieri saxis sasamarTlo gamoZieba
dnestrispireTSi mcxovrebi pirebis an im pirebis winaaRmdeg, romlebmac
danaSauli Caidines dnestrispireTSi, ubralod araefeqturi iqneboda.
xsenebuli dadasturebulia am sakiTxTan dakavSirebiT mowmeTa mier
micemuli CvenebebiT (ix. danarTi: b-ni postovani, punqti 184; b-ni cadgana.
punqti 208; da b-ni rusu, punqti 302).
bolos moldovis xelisuflebis organoebma daxmarebisaTvis mimarTes ara
mxolod `mdr-s~ reJims, aramed sxva saxelmwifoebsa da saerTaSoriso
organizaciebsac,
raTa
maT
daxmareba
aRmoeCinaT
ganmcxadebelTa
gaTavisuflebis sakiTxSi (ix. danarTi: b-ni moSanu, punqti 249).
348. sasamarTlos ar gaaCnia raime saxis mtkicebuleba, rom 2001 wlis
maisSi b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg efeqturi nabijebi iqna
gadadgmuli xelisuflebis organoebis mxridan, raTa bolo moReboda
ganmcxadebelTa konvenciiT garantirebul uflebaTa xelyofas, razec
Cioda danarCeni sami ganmcxadebeli. da bolos, xsenebulTan dakavSirebiT
b-ni
ganmcxadebelTa situaciis sakiTxi regularulad wamoiWreba xolme
moldovis xelisuflebis organoebis mier `mdr~-s xelisuflebis
sturcas
mtkicebulebis
garda
imasTan
mimarTebaSi,
rom
organoebTan molaparakebebisas, sasamarTlos ar gaaCnia araviTari sxva
informacia, romelsac ZaluZs im daskvnis gamyareba, rom moldovis
mTavroba gulmodgined axorcielebda mis xelT arsebul yvela RonisZiebas
ganmcxadebelTa gaTavisuflebis mizniT.
separatistebTan molaparakebebisas moldovis xelisuflebis organoebi
ganmcxadebelTa situaciasTan dakavSirebiT Semoifarglebodnen mxolod
sityvebiT,
raime
iseTi
SeTanxmebis
miRwevis
gareSe,
romelic
uzrunvelyofda konvenciiT garantirebuli uflebebis pativiscemas (ix.
danarTi, punqtebi 310-313).
analogiurad, miuxedavad imisa, rom ganmcxadeblebs aRkveTili hqondaT
Tavisufleba daaxloebiT 12 wlis ganmavlobaSi, sasamarTlos winaSe
warmodgenili aranairi gegma dnestrispireTis konfliqtis mogvarebasTan
dakavSirebiT ar iTvaliswinebs maT situacias da moldovis mTavroba ar
acxadebs pretenzias, rom aseTi dokumenti arsebobda an mimdinareobda
molaparakeba mis SeqmnasTan dakavSirebiT.
349. moldovis xelisuflebis organoebi aseve aRar mokidebian yuradRebiT
ganmcxadebelTa beds ruseTTan ormxrivi urTierTobebisas.
sasamarTlos azriT, is faqti, rom 2001 wlis 6 ivlisis mosmenaze
moldovis mTavrobam Tavi Seikava imis mtkicebisagan, rom ruseTis
federacia iyo pasuxismgebeli savaraudo darRvevebisTvis im mizeziT, rom
misi armia imyofeboda dnestrispireTSi, da es TavSekaveba ganpirobebuli
iyo imiT, rom xeli ar SeSloda `ganmcxadebelTa gaTavisuflebisaken
mimarTul process~ (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti), mTavrobis
mxridan warmoadgenda ruseTis xelisuflebis organoebis im zegavlenis
aRiarebas, romelic maT SesaZloa hqonodaT dnestrispireTis reJimze, Tuki
daJinebiT mosTxovdnen ganmcxadebelTa gaTavisuflebas. 2001 wlis maisamde
arsebuli poziciis sapirispirod, rodesac moldovis xelisuflebis
organoebi wamoWridnen xolme ruseTis xelisuflebis organoebTan sakiTxs
ganmcxadeblebis gaTavisuflebis Taobaze, es mcdelobebic, rogorc Cans,
am dRis Semdeg aseve Sewyda.
nebismier SemTxvevaSi, sasamarTlos ar miuRia aranairi informacia 2001
wlis maisis Semdeg moldovis xelisuflebis organoebis mxridan ruseTis
xelisuflebis organoebisaTvis raime mimarTvis Sesaxeb, romelic miznad
daisaxavda ganmcxadebelTa gaTavisuflebas.
350. mokled rom vTqvaT, sasamarTlo aRniSnavs, rom dnestrispireTSi
situaciis gadaWrasTan dakavSirebuli molaparakebebi, romlebSic ruseTis
federacia gamodioda garanti saxelmwifos saxiT, grZeldeba 2001 wlis
Semdeg ganmcxadeblebis raime saxiT moxseniebis gareSe da moldovis
xelisuflebis organoebis mxridan raime saxis RonisZiebis ganxorcielebis
an ganxilvis gareSe, raTa momxdariyo ganmcxadeblebis konvenciiT
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofa.
351. mxedvelobaSi iRebs ra mis xelT arsebul yvela masalas, sasamarTlo
Tvlis, rom 2001 wlis maisSi b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg
moldovis mTavrobas ZaluZda, ganexorcielebina RonisZiebebi, raTa
uzrunveleyo
uflebebiT.
ganmcxadeblebi
maTTvis
konvenciiT
garantirebuli
352. Sesabamisad, sasamarTlo adgens, rom SesaZloa saxeze iyos moldovis
xelisuflebis pasuxismgebloba konvenciis safuZvelze, imis gamo, rom man
ar ganaxorciela masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi im
gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda 2001 wlis
maisis Semdeg.
amitomac imisaTvis, rom zustad iqnes gansazRvruli, namdvilad dgas Tu
ara
konvenciis
Tanaxmad
moldovis
pasuxismgebloba,
sasamarTlo
ganixilavs ganmcxadeblebis mier warmodgenil TiToeul saCivars.
II. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis iurisdiqciaSi?
a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi
1. ruseTis federaciis mTavroba
353. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, gasaCivrebuli qmedebebi ar Sedis
ruseTis
federaciis
`iurisdiqciaSi~
konvenciis
pirveli
muxlis
mniSvnelobiT.
354. ruseTis federacias ar ganuxorcielebia da ar axorcielebs
iurisdiqcias dnestrispireTis regionze, romelic ekuTvnis moldovis
respublikas. kerZod, ruseTis federacias arasodes mouxdenia moldovis
respublikis
okupireba
da
iq
ganTavsebuli
sajariso
nawilebi
imyofebodnen moldovis TanxmobiT. me-14 armiis SenaerTebi ar ereodnen
moldovasa da dnestrispireTs Soris arsebul SeiaraRebul konfliqtSi,
aramed, moldovasa da ruseTis federacias Soris gaformebuli SeTanxmebis
Sesabamisad asrulebdnen samSvidobo movaleobebs da amiT xels uSlidnen
konfliqtis gamwvavebas da mSvidobian moqalaqeebSi msxverplis raodenobis
zrdas. ra Tqma unda, ukanono SeiaraRebuli qmedebebisas, iqneboda es
dnestrispireTis Tu moldovis mxridan, romlebic ganxorcielebuli
iqneboda me-14 armiis jariskacebis winaaRmdeg, isini valdebulni iyvnen,
Tavi daecvaT. SeuZlebeli iyo im valdebulebis Sesruleba, romelic
ruseTis federaciam aiRo 1994 wels da gulisxmobda samxedro Zalebis
gayvanas moldovis respublikis teritoriidan
SeTanxmebaze xelis moweridan, radganac xsenebuli gayvana ar iyo mxolod
ruseTze damokidebuli. pirvel rigSi, amis winaaRmdegni `mdr~-s
wlis ganmavlobaSi
xelisuflebis organoebi iyvnen, meore rigSi, mxedvelobaSi unda yofiliyo
miRebuli samxedro sawyobebis gadatanis teqnikuri mxare. stambulSi
gamarTul euTo-s samitze gayvanis vadad dasaxelda 2002 wlis 31 dekemberi
da ruseTis federacia cdilobda, Seesrulebina samitze miRweuli
SeTanxmebebi.
355. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, dnestrispireTSi ruseTis jarebis
ganTavseba ar SeiZleba SevadaroT TurqeTis jarebis ganTavsebas kviprosis
CrdiloeT nawilSi, ra situaciac sasamarTlom ganixila Loizidou-s da Cyprus
v. Turkey saqmeebSi (orive saqme zemoT aris naxsenebi). umTavresi sxvaoba
mdgomareobs ganTavsebuli jarebis raodenobaSi. maSin, rodesac rod-s
mxolod 2000 jariskaci hyavs, TurqeTis jarebs CrdiloeT kviprosSi 30 000
meti jariskaci gaaCniaT.
rod-is jarebi ar moqmedebdnen `mdr~-sTan erTad an maTi saxeliT, maT
akisriaT samSvidobo misia da maTi xelmZRvanelis mizans warmoadgens
regionSi mSvidobisa da stabilurobis dacva da aseve iq arsebuli
uzarmazari raodenobis iaraRis dacva. samSvidobo Zalebi icavdnen
neitralitets, romelsac moiTxovda 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmeba.
mokled rom vTqvaT, ruseTis samxedro Zalebis yofnam moldovis
respublikis teritoriaze, moldovis TanxmobiT, regionSi mSvidobis
SenarCunebis mizniT, ar SeiZleba dRis wesrigSi daayenos ruseTis
federaciis pasuxismgebloba konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobidan
gamomdinare.
356. ruseTis mTavroba kategoriulad uaryofda, rom axorcielebda an
warsulSi ganuxorcielebia raime saxis kontroli dnestrispireTis
teritoriaze da aRniSna, rom `mdr-m~ Seqmna sakuTari struqturebi, maT
Soris parlamenti da marTlmsajulebis organoebi.
ruseTis mTavroba ar axorcielebda raime saxis ekonomikur kontrols
dnestrispireTis regionze, romelic damoukideblad warmarTavda sakuTar
ekonomikur politikas moldovis respublikis farglebSi, magaliTad,
axdenda sakvebi produqtebisa da alkoholuri sasmelebis eqsports
sakuTari markebiT, oRond moldovis respublikis saxeliT da TiToeul
sferoSi moqmedi wesebis mixedviT. Sesabamisad, CrdiloeT kviprosSi
arsebuli situaciisagan gansxvavebiT, dnestrispireTis reJimi Sors iyo
imisagan rom misi arseboba damokidebuli yofiliyo ruseTis federaciaze.
ruseTis
jarebis
srulad
gayvanis
SemTxvevaSi
dnestrispireTis
adgilobrivi xelisuflebis organoebs ar SeeqmnebodaT araviTari
problemebi
mimarTebaSi.
TavianTi
qmedebebis
Tavisuflad
ganxorcielebasTan
357.
ruseTis
federacias
arasodes
aRmouCenia dnestrispireTis
xelisuflebis organoebisaTvis Tundac cotaodeni samxedro, finansuri Tu
sxva saxis daxmareba. mas arasodes uRiarebia `mdr~, rogorc amas regioni
Tavad asaxelebs Tavis saxelad. dnestrispireTis regioni warmoadgenda
moldovis respublikis ganuyofel nawils iseve, rogorc, magaliTad,
gagauzia.
mTavrobam uaryo ganmcxadeblebis mtkiceba imasTan dakavSirebiT, rom
ruseTis federaciam gaxsna sakonsulo dnestrispireTis teritoriaze,
magram aRiara, rom xsenebuli sakiTxi didi xania dgas dRis wesrigSi
moldovasTan molaparakebisas. wlis 20 martis SeTanxmeba im sakiTxebze, romlebic ukavSirdeboda me- armiis qonebas (ix. winamdebare ganaCenis 299-e punqti) da sxva
SeTanxmebebs
`mdr~-sTan
ekonomikuri
TanamSromlobis
kuTxiT,
warmoadgenda kerZosamarTlebriv xelSekrulebas or kerZo mxares Soris
da ar iyo saerTaSoriso samarTlis regulirebis sagani. ar SeiZleba
xsenebuli argumentebis safuZvelze im daskvnis gamotana, TiTqos ruseTis
federaciam aRiara `mdr~.
analogiurad, aranairi daskvnis gamotana ar SeiZleba moldovasa da
ruseTis federacias Soris 1994 wlis 21 oqtombers xelmowerili
SeTanxmebis me-7 da me-13 muxlebidan (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti),
romlebic iTvaliswinebda tiraspolis samxedro aeroportis erToblivad
gamoyenebas ruseTis federaciis samxedro aviaciisa da `moldovis
respublikis dnestrispireTis samoqalaqo aviaciis mier~ da `moldovis
xelisuflebis
adgilobrivi
TviTmmarTvelobis
organoebisaTvis~
im
gaTavisuflebuli sacxovrebeli Senobebis an meqanikuri nawilebis
gadacemas, romlebic darCa ruseTis federaciis samxedro formirebebis
gayvanis Sedegad. ruseTis mTavrobis Tanaxmad, `dnestris regioni~
iTvleboda `saqmian gaerTianebad~, romelic axorcielebda sakuTar
qmedebebs konkretul teritoriaze.
358. moldovaSi mowmeebis mier micemuli Cvenebebis, kerZod ki yofili
samxedro prokuroris b-ni timoSenkos mier micemuli Cvenebis safuZvelze
ruseTis mTavrobam aRiara, rom ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen
me-14 armiis kuTvnil SenobaSi, magram mTavroba amtkicebda, rom xsenebuli
patimroba ganxorcielebuli iyo rod-is disciplinuri wesebis darRveviT
da Tavad patimroba Zalze mcire xnis ganmavlobaSi ganxorcielda, radgan
b-nma timoSenkom swrafadve mouRo bolo kanonis darRvevas. Sesabamisad,
nebismier SemTxvevaSi, samarTlebrivi debulebebis SesaZlo darRveva
maleve iqna aRmofxvrili da ganmcxadeblebi ar SeiZleba CaTvliliyvnen
msxverplebad.
rac Seexeba sxva pretenziebs, ruseTis mTavroba acxadebda, rom ar
arsebobda araviTari mizezobrivi kavSiri ruseTis samxedro Zalebis
dnestrispireTSi yofnasa da ganmcxadebelTa situacias Soris.
2. moldovis mTavroba
359. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil werilobiT komentarebSi,
moldovis mTavrobis mtkicebiT, SesaZlo iyo winamdebare saqmeSi ruseTis
federaciis pasuxismgeblobaze saubari konvenciis pirveli muxlis
mniSvnelobiT, da mxedvelobaSi unda miRebuliyo ruseTis federaciis
kuTvnili
jarebisa
da
aRWurvilobis
ganTavseba
dnestrispireTis
teritoriaze. xsenebulTan dakavSirebiT moldovis mTavroba eyrdnoboda
komisiis gadawyvetilebas saqmeze Cyprus v. Turkey (# 8007/77, 1978 wlis 10
ivlisi, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 13) da sasamarTlos ganaCens
zemoxsenebul Loizidou-s saqmeze (pirveladi pretenziebi).
360. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul saqmis mosmenaze moldovis mTavroba
acxadebda, rom surda 2000 wlis 24 oqtombris werilobiT komentarebSi
dafiqsirebuli poziciis Secvla im sakiTxTan mimarTebaSi, romelic
exeboda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas. Tavis pozicias mTavroba
xsnida imiT, rom xsenebuli nabijis mizans warmoadgenda `arasasurveli
Sedegebis, kerZod, im procesisaTvis xelis SeSlis Tavidan acileba,
romelic miznad isaxavda dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas da sxva
ganmcxadeblebis patimrobisaTvis bolos moRebas~.
361. 2003 wlis
oqtombers warmodgenil werilobiT komentarebSi
moldovis mTavroba xazs usvamda, rom me-14 armia aqtiurad monawileobda,
pirdapir da arapirdapir, 1991-92 wlis konfliqtSi separatistebis mxareze,
aRmouCina separatistebis mxares samxedro daxmareba da aseve zurgs
umagrebda mas. moldovis mTavroba Tvlida, rom ruseTis mTavroba iyo
ssrk-s uflebamonacvle saxelmwifo saerTaSoriso konteqstSi da rom
amitom ruseTi pasuxismgebeli unda yofiliyo ssrk-s organoebis, am
SemTxvevaSi ki me-14 armiis (romelsac saxeli gadaerqva rod-ad) mier
Cadenil qmedebebze. ruseTi pasuxismgeblad unda yofiliyo miCneuli
dnestrispireTis separatistuli reJimis damkvidrebisaTvis da am reJimis
mier ganxorcielebuli qmedebebisaTvis.
garda amisa, moldovis mTavroba amtkicebda, rom saxeze iyo ruseTis
federaciis pasuxismgebloba imis gamo, rom me-14 armiis personali
monawileobda
ganmcxadeblebis
dakaveba-dakiTxvaSi,
ganmcxadeblebi
patimrobaSi me-14 armiis kuTvnil SenobaSi imyofebodnen da isini gadasces
dnestrispirel separatistebs.
362.
dnestrispireTis teritoriaze Cadenili qmedebebi konvenciis pirveli
muxlis Tanaxmad xvdeboda ruseTis federaciis iurisdiqciaSi
dnestrispireTis konfliqtis saboloo mogvarebamde.
Sesabamisad,
moldovis
mTavroba
Tvlida,
rom
zogadad
363. moldovis mTavroba amtkicebda, rom marTalia, ar ewinaaRmdegeboda
dnestrispireTis mxarisaTvis rod-is kuTvnili garkveuli samoqalaqo
aRWurvilobis gadacemas, igi yovelTvis kategoriulad winaaRmdegi iyo
regionisaTvis raime saxis SeiaraRebis an samxedro an ormagi gamoyenebis
teqnologiis gadacemisa (romelic gamoiyeneba rogorc samoqalaqo, ise
samxedro daniSnulebiT).
rac Seexeba terminis `moldovis respublikis dnestrispireTis regionis
adgilobrivi
TviTmmarTvelobis
organoebi~
mniSvnelobas,
romelic
ruseTis federaciis monawileobiT dadebul ramdenime SeTanxmebaSi
(romlebic aRniSnul organoebze garkveul miTiTebas akeTebs) gvxvdeba,
moldovis mTavroba acxadebda, rom xsenebuli miuTiTebda moldovis
konstituciis Sesabamisad Seqmnil administraciul organoebze, romlebic
eqvemdebarebodnen
xelisuflebis
centralur
organoebs.
moldovis
mTavroba kategoriulad uaryofda im ganmartebas, romlis Tanaxmadac
zemoaRniSnul SeTanxmebebSi moxseniebul xelisuflebis organoebSi
igulisxmeboda is administraciuli organoebi, romlebic tiraspolis
xelisuflebis organoebs emorCilebodnen.
3. ganmcxadeblebi
364.
ganmcxadebelTa
mtkicebiT,
saxeze
iyo
ruseTis
federaciis
pasuxismgebloba ramdenime faqtoris gamo. xsenebuli moicavda im wvlils,
romelic Seitanes ssrk-m da ruseTis federaciam `mdr~-s SeqmnaSi, ruseTis
SeiaraRebuli Zalebisa da rusi kazakebis monawileobas moldovasa da
`mdr~-s Soris 1991-92 wlebis konfliqtSi da im ekonomikur da politikur
mxardaWeras, romelsac ruseTis federacia `mdr~-s uCenda.
365. pirvel rigSi, ruseTis xelisuflebis organoebi mxars uWerdnen
dnestrispirel separatistebs rogorc politikuri gziT, ise SeiaraRebul
konfliqtSi monawileobiT. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi
miuTiTebdnen faqtobriv mtkicebulebebze, romlebic mowmobda ruseTis
federaciis mxardaWeras (ix. winamdebare ganaCenis 111-e-136-e punqtebi) da
mraval
pretenziaze,
romlebic
wels
gamoTqves
moldovis
xelisuflebis organoebma moldovis teritoriaze me-14 armiis agresiasTan
dakavSirebiT. xelisuflebis organoebi aseve pretenziebs gamoTqvamdnen im
sajaro gancxadebebis gamo, romlebsac separatistebis mxardasaWerad
akeTebdnen me-14 armiis xelmZRvaneloba da ruseTis liderebi. pretenziebi
exeboda aseve me-14 armiis xelmZRvanelobis monawileobas dnestrispireTSi
gamarTul arCevnebSi, dnestrispireTis mxaris mier gamarTul samxedro
aRlumebsa da sxva sazogadoebriv RonisZiebebSi.
366. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ruseTis federaciam ar gaakeTa
araferi imisaTvis, rom xeli SeeSala kazakebisa da sxva rusi
daqiravebuli
boevikebisaTvis,
ebrZolaT
separatistebis
gverdiT.
sapirispirod, ruseTis federacia axalisebda daqiravebul boevikebs
amisaken, am dros ki me-14 armia aiaraRebda da wvrTnida dnestrispirel
separatistebs.
367.
ganmcxadebelTa
mtkicebiT,
e.w.
`mdr~-s
Zalovani
organoebi
faqtobrivad ruseTis mTavrobis marionetebi iyvnen.
368. ufro metic, ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom `mdr~ aRiarebuli iyo
ruseTis mTavrobis mier. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi
miuTiTebdnen im SeTanxmebaze, romelic ukavSirdeboda me-14 armiis
sakuTrebas da dadebuli iyo 1998 wlis 20 marts ruseTis federaciasa da
dnestrispireTs
Soris
(ix.
winamdebare
ganaCenis
299-e
punqti).
ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom ruseTis politikur partiebs
gaaCndaT filialebi tiraspolSi, rom ruseTis federaciis sagareo saqmeTa
saministros gaxsnili hqonda sakonsulo moldovis xelisuflebis
organoebis nebarTvis gareSe da rom dnestrispireTis liderebs, maT Soris
b-n smirnovs, b-n maraCutas da b-n karamans, hqondaT rusuli pasportebi.
369. `mdr~-s de facto aRiarebis garda, ruseTis federacia mxars uWerda
tiraspolis
dadasturebulia zemoxsenebuli 1998 wlis 20 martis SeTanxmebiT,
romelmac `mdr~-s mxares miakuTvna Semosavali rod-is kuTvnili
aRWurvilobis gayidvidan, dnestrispireTis mxares ruseTis xelisuflebis
reJims
ekonomikurad
da
finansurad,
rogorc
es
organoebma
urTierTobebi
aseve
Seumcires
vali,
damyarebuli
iqna
ekonomikuri
da
ruseTis
iaraRis
mwarmoebel
`rosvooruJeniesa~
dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris da dnestrispireTis
bankma gaxsna sabanko angariSebi ruseTis centralur bankSi.
370. ganmcxadebelTa Tanaxmad, aseTi qmedebebi, ruseTis federaciis mier
dnestrispireTis teritoriis de facto kontrolTan erTad aRebuli,
warmoSobda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas adamianis uflebaTa iq
Cadenil darRvevebTan mimarTebaSi.
ganmcxadeblebi eyrdnobodnen sasamarTlos precedentul samarTals
zemoxsenebul Loizidou-s saqmeSi (pirveladi pretenziebi) im argumentis
gasamyareblad, rom ruseTis federacia SesaZloa pasuxismgebeli yofiliyo
misi teritoriis gareT, kerZod ki mis mier kontrolirebadi regionis
teritoriaze Cadenil qmedebebTan mimarTebaSi.
ganmcxadeblebi aseve eyrdnobodnen haagis saerTaSoriso sasamarTlos
precedentul samarTals, romelmac samxreT afrikis namibiaSi yofnis
saqmeze sakonsultacio daskvnaSi aRniSna, rom saxelmwifoebs evalebodaT,
uzrunveleyoT, rom kerZo pirebis mier ganxorcielebul qmedebebs
zegavlena ver moexdinaT xsenebul teritoriaze mcxovreb pirebze.
ganmcxadeblebi aseve miuTiTebdnen Kling-is saqmeze, romelSic zogadi
pretenziebis komisiam, romelic Seqmnes SeerTebulma Statebma da meqsikam wels, daadgina, rom saxelmwifo pasuxismgebeli iyo misi jariskacebis
mier mowyobil ajanyebaze.
4. rumineTis mTavroba, saqmeSi CarTuli mesame mxare
371. rumineTis mTavroba Tavdapirvel etapze amtkicebda, rom saqmeSi misi
CarTvis
mizans
warmoadgenda
faqtebisaTvis
naTelis
mofena
da
samarTlebrivi argumentaciis warmodgena ganmcxadeblebis, romlebic misi
moqlaqeebi iyvnen, sasargeblod.
372. uSvebda ra, rom gasaCivrebuli qmedebebi namdvilad ganxorcielda da
grZeldeboda `mdr-Si~ da rom moldovis teritoriis nawili imyofeboda
tiraspolis separatistuli xelisuflebis qveS, rumineTis mTavrobam
xazgasmiT
aRniSna
ruseTis
jarebis
monawileoba
da
zegavlena
dnestrispireTis regionis kiSiniovis kontrolis gareT gangrZobad
yofnaze.
rumineTis mTavrobis mtkicebiT, me-14 armia xels uwyobda separatistebis
SeiaraRebuli Zalebis Seqmnas. konfliqtis damTavrebis Semdeg me-14 armiis
personali rCeboda moldovis teritoriaze.
373. rumineTis mTavroba miuTiTebda konvenciis organoebis precedentul
samarTalze, romlis Tanaxmadac xelSemkvreli mxaris pasuxismgebloba
SesaZloa saxeze iyos, rodesac samxedro RonisZiebis safuZvelze igi
praqtikulad axorcielebs kontrols misi teritoriis gareT mdebare
sivrceze (ix. Cyprus v. Turkey, komisiis zemoxsenebuli gadawyvetileba; Loizidou-
s saqme (pirveladi pretenziebi), da Cyprus v. Turkey, komisiis 1994 wlis 4
ivnisis moxseneba).
rumineTis mTavrobis mtkicebiT, xsenebuli precedentuli samarTali
srulad miesadageboda winamdebare saqmeSi arsebul faqtebs, pirvel rigSi,
imis safuZvelze, rom me-14 armiis Zalebi monawileobdnen samxedro
konfliqtSi, romlis drosac moldova cdilobda Tavisi suverenuli
iurisdiqciis aRdgenas xsenebul teritoriaze, da, meore rigSi, imis
safuZvelze,
rom
xsenebuli
jarebi
imyofebodnen
`mdr~-Si.
didi
mniSvneloba ar hqonda im faqts, rom ruseTis jarebis raodenoba
TandaTanobiT Semcirda adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier
sakuTari
SeiaraRebuli
Zalebis
Camoyalibebisa
da
ganviTarebis
proporciulad, radgan sapirispiro komponenti moldovis teritoriaze
ruseTis jarebis ganTavsebisa da xangrZlivi yofnis saxiT kvlav saxeze
iyo.
274. ufro metic, ruseTis federaciis organoebi politikur zegavlenas
axorcielebdnen tiraspolis separatistul xelisuflebaze.
375. rumineTis mTavroba amtkicebda, rom saxelmwifo pasuxismgebeli iyo
misi
uflebamosilebis borotad gamoyenebis SemTxvevaSic, da xsenebulTan
dakavSirebiT miuTiTebda ruseTis xelisuflebis organoebis mier
organoebis
mier
ganxorcielebul
qmedebebze,
maT
Soris
gakeTebul gancxadebebze, maT Soris prezident elcinis gancxadebaze da
im rus jariskacebze, romlebic ibrZodnen separatistebis mxares. garda
amisa, rumineTis mTavrobis azriT, saxelmwifo pasuxismgebeli unda
yofiliyo im kanondarRvevebze, romlebic Cadenili iyo kerZo pirebis mier,
rodesac aseTi qmedebebi warmoadgenda saxelmwifos xelisuflebis
organoebis umoqmedobis Sedegs, aseTi qmedebebis aRkveTis, kontrolis
ararsebobis Tu gaufrTxileblobis kuTxiT.
b. sasamarTlos Sefaseba
1. zogadi principebi
376. sasamarTlos miaCnia, rom zemoxsenebuli zogadi principebis reziume
(ix. winamdebare ganaCenis 310-e-321-e punqtebi) Sesabamisia im sakiTxis
ganxilvisa, xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis
iurisdiqciaSi.
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba
377. winamdebare saqmeSi sasamarTlos amocanas warmoadgens imis garkveva,
zemoxsenebuli principebis gaTvaliswinebiT (ix. kerZod 314-e-316-e punqtebi)
SesaZlebelia Tu ara, rom ruseTis federacia iyos pasuxismgebeli
savaraudo darRvevebze.
378. sasamarTlo Tavdapirvel etapze aRniSnavs, rom ruseTis federacia
saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad warmoadgens ssrk-s uflebamonacvle
saxelmwifos (ix. winamdebare ganaCenis 290-e punqti). sasamarTlo aseve
aRniSnavs, rom rodesac dsT Seiqmna, moldova ar SeuerTda dsT-s
SeiaraRebuli Zalebis wvrTnebs da amiT damtkicda, rom mas ar surda,
monawileoba
mieRo
dsT-s
samxedro
sferoSi
ganxorcielebul
TanamSromlobaSi (ix. winamdebare ganaCenis 293-e-294-e punqtebi).
(a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde
379. sasamarTlo aRniSnavs, rom 1991 wlis 14 noembers, rodesac daiSala
ssrk, moldovis axalgazrda respublikam ganacxada Tavisi uflebebi
aRWurvilobasa da iaraRze, romlebic inaxeboda mis teritoriaze
ganTavsebuli me-14 armiis sawyobebSi (ix. winamdebare ganaCenis 37-e punqti).
moldova aseve awarmoebda molaparakebebs ruseTis federaciasTan im
mizniT,
rom
am
ukanasknels
gaeyvana
Tavisi
jarebi
moldovis
teritoriidan.
380. sasamarTlos azriT, moldovis 1991-92 wlebis konfliqtis dros me-14
armiis Zalebi (romlebic miekuTvnebodnen ssrk-s, dsT-s, SemdgomSi ki
ruseTis federacias), romlebic ganTavsebulni iyvnen dnestrispireTSi,
moldovis respublikis ganuyofeli nawilis teritoriaze, ibrZodnen
dnestrispireTis Zalebis mxares. ufro metic, me-14 armiis (romelic rod-
ad
gadaiqca)
sawyobebidan
didi
raodenobis
iaraRi
gadaecemoda
separatistebs, romlebic aseve axerxebdnen iaraRis dapatronebas rusi
jariskacebis mxridan raime saxis winaaRmdegobis gawevis gareSe (ix.
winamdebare ganaCenis 48-e-136-e punqtebi).
sasamarTlo aRniSnavs, rom 1991 wlis dekembridan moyolebuli moldovis
xelisufebis organoebi sistematurad aprotestebdnen sxva organoebTan
erTad saerTaSoriso organoebis winaSec `agresiis qmedebebs~, rogorc
isini amas uwodebdnen, me-14 armiis mxridan moldovis respublikis
winaaRmdeg da brals sdebdnen ruseTis federacias dnestrispireTis
separatistebis mxardaWeraSi.
Tu
mxedvelobaSi
miviRebT
borotad gamoyenebasTan
saxelmwifoebis
pasuxismgeblobas
aranairi
uflebamosilebis
mimarTebaSi,
mniSvneloba ara aqvs, rogorc amas ruseTis federacia amtkicebda, rom me- armias monawileoba ar miuRia, rogorc aseTi, moldovis Zalebsa da
dnestrispirel ajanyebulebs Soris samxedro operaciebSi.
381. moldovis xelisufebis organoebsa da dnestrispireTis mxares Soris
Setakebebisas
ruseTis
federaciis
liderebi
Tavisi
politikuri
gancxadebebiT mxars uWerdnen separatistuli xelisuflebis organoebs (ix.
winamdebare ganaCenis 46-e, 75-e, 137-e da 138-e punqtebi). ruseTis federaciam
Seadgina 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebis didi nawili
da ufro metic, misi mxarec ki iyo.
382. xsenebuli garemoebebidan gamomdinare, sasamarTlo Tvlis, rom saxezea
ruseTis federaciis pasuxismgebloba im ukanono qmedebebTan mimarTebaSi,
romlebic ganxorcielda dnestrispireTis teritoriaze separatistebis
mier. is samxedro da politikuri mxardaWera, romelsac ruseTi
separatistebs uCenda separatistuli reJimis SeqmnaSi, da ruseTis
samxedro personalis konfliqtSi monawileoba naTlad adasturebs
xsenebuls. aseTi qmedebebiT ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi
xels uwyobdnen samxedro da politikuri TvalsazrisiT separatistuli
reJimis Seqmnas dnestrispireTis im regionSi, romelic moldovis
respublikis ganuyofel nawils warmoadgens.
sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis
SeTanxmebis Semdgomac ki ruseTis federacia agrZelebda samxedro,
politikuri da ekonomikuri mxardaWeris aRmoCenas separatistuli
reJimisaTvis (ix. winamdebare ganaCenis 111-e-161-e punqtebi) da amiT
SesaZleblobas
aZlevda,
earseba
da gaZlierebuliyo moldovasTan
mimarTebaSi avtonomiurobis mopovebis paralelurad.
383. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom zemoxsenebuli movlenebis konteqstSi,
ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen 1992 wlis ivnisSi me-14 armiis (SemdgomSi
rod-i) jariskacebis monawileobiT. pirveli sami ganmcxadebeli SemdgomSi
dapatimrebulni iqnen me-14 armiis SenobaSi da maT darajobdnen me-14 armiis
jariskacebi.
patimrobis
periodSi
xsenebuli
sami
ganmcxadebeli
dakiTxulni iqnen da isini dauqvemdebares iseT mopyrobas, romelic
SesaZloa CaiTvalos konvenciis me-3 muxlis sawinaaRmdegod. isini
SemdgomSi gadaecnen dnestrispireTis policias.
analogiurad, me-14 armiis jariskacebis mier dakavebis Semdeg meoTxe
ganmcxadebeli
SemdgomSi igi daapatimres, dakiTxes da policiis SenobaSi dauqvemdebares
mopyrobas, romelic SesaZloa CaiTvalos konvenciis me-3 muxlis
sawinaaRmdegod.
gadaeca
dnestrispireTis
separatistul
policias,
384. sasamarTlo Tvlis, rom, zemoxsenebuli movlenebis gaTvaliswinebiT,
ganmcxadeblebi xvdebodnen ruseTis federaciis iurisdiqciaSi konvenciis
pirveli muxlis mniSvnelobiT, miuxedavad imisa, rom rodesac xsenebuli
ganxorcielda, ruseTis federaciisaTvis konvencia ar iyo ZalaSi Sesuli.
swored amitom unda CaiTvalos, rom is qmedebebi, romlebmac warmoSva
ruseTis federaciis pasuxismgebloba, moicavda ara mxolod qmedebebs,
romlebSic monawileobdnen saxelmwifos warmomadgenlebi _ rogoric aris,
magaliTad, ganmcxadebelTa dakaveba da patimroba, aramed aseve maT
gadacemas dnestrispireTis policiisa da iq arsebuli reJimisaTvis da
SemdgomSi maTdami arasaTanado mopyrobas policielebis mxridan. aseTi
qmedebebisas
gaTviTcnobierebuli,
arakonstituciur reJims.
ruseTis
warmomadgenlebs
isini gadascemdnen
srulad
pirebs
hqondaT
ukanono da
rom
garda amisa, Tuki gaviTvaliswinebT im qmedebebs, romelTa CadenaSic
ganmcxadeblebs edebodaT brali, ruseTis xelisuflebis warmomadgenlebma
icodnen an unda scodnodaT im bedis Sesaxeb, romelic ganmcxadeblebs
moelodaT.
385. sasamarTlos azriT, rusi jariskacebis mier Cadenili yvela qmedeba
ganmcxadeblebTan mimarTebaSi, maT Soris ganmcxadebelTa gadacema
separatistuli reJimisaTvis, ruseTis xelisuflebis ukanono reJimTan
TanamSromlobis konteqstSi, warmoaCens ruseTis pasuxismgeblobas am
reJimis mier ganxorcielebul qmedebebTan dakavSirebiTac.
dasadgeni rCeba, saxeze iyo Tu ara kvlav pasuxismgebloba da saxezea Tu
ara igi ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebisas.
(b) ruseTis fedraciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg
386. 1998 wlis 5 maiss konvenciis ratificirebis Semdgom periodTan
mimarTebaSi sasamarTlo aRniSnavs Semdegs:
387. ruseTis armia kvlav ganTavsebulia moldovis teritoriaze im
valdebulebis sawinaaRmdegod, romelic gulisxmobs jarebis srulad
gayvanas da romelic ruseTis federaciam ikisra euTo-s samitze (1999) da
portos samitze (2001). miuxedavad im faqtisa, rom dnestrispireTSi
ganTavsebuli rusuli jarebis raodenoba faqtiurad mniSvnelovnad
Semcirda 1992 wlis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 131-e punqti),
sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is iaraRis sawyobebi kvlav iq rCeboda.
Sesabamisad,
arsebuli
arsenalis
moculobis
gaTvaliswinebiT
(ix.
winamdebare ganaCenis 131-e punqti), rod-is samxedro mniSvneloba regionSi
da misi gadamarwmunebeli zegavlena mainc arsebobs.
388. sasamarTlo amasTanave aRniSnavs, rom ruseTis federaciasa da
moldovis dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris miRweuli
SeTanxmebis Tanaxmad (ix. winamdebare ganaCenis 112-e-120-e da 123-e punqtebi),
`mdr~-s xelisuflebis organoebs unda mieRoT rod-is infrastruqtura da
arsenali rod-is srulad gayvanisas. xsenebulTan dakavSirebiT unda
aRiniSnos, rom ruseTis mTavrobis mier micemuli ganmarteba terminisa
`dnestrispireTis regionis adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebi~,
romelic moipoveba sxva SeTanxmebebTan erTad 1994 wlis 21 oqtombris
SeTanxmebaSic (ix. winamdebare ganaCenis 116-e punqti), sul sxvanairad
aRiqmeba, vidre es molodvis mTavrobam aRiqva, da am faqtma SesaZlebloba
misaca `mdr~-s reJims, moepovebina infrastruqtura.
389. rac Seexeba samxedro urTierTobebs, sasamarTlo aRniSnavs, rom
moldovis delegacia Sereul sakontrolo komisiaSi mudmivad wamoWrida
pretenziebs rod-is personalsa da dnestrispireTis xelisuflebis
organoebs Soris faruli SeTanxmebebis arsebobasTan dakavSirebiT,
romelTa safuZvelzec xorcieldeboda dnestrispirelebisaTvis iaraRis
miwodeba. sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is personali uaryofda
xsenebul pretenziebs delegatebis TandaswrebiT da acxadebda, rom
garkveuli aRWurviloba marTlac SesaZlebelia aRmoCnda separatistebis
xelSi qurdobis Sedegad.
rod-is winaaRmdeg gamoTqmuli braldebebisa da iaraRis sawyobebis saSiSi
xasiaTis mxedvelobaSi miRebiT, sasamarTlosaTvis rTulia imis aRqma, Tu
ratom ara aqvs rod-is jarebs efeqturi kanonieri saSualebebi, rom
aRkveTos iaraRis aseTi gadacema da qurdoba, rogorc es naTlad ikveTeba
delegatebisaTvis micemul mowmeTa Cvenebebidan.
390. sasamarTlo gansakuTrebul mniSvnelobas aniWebs im finansur
mxardaWeras, romelsac `mdr~ iRebda ruseTis federaciasTan dadebuli
Semdegi SeTanxmebebis safuZvelze:
- 1998 wlis 20 marts xelmowerili SeTanxmeba ruseTis federaciasa da
`mdr-s~
warmomadgenlebs
Soris,
romelic
iTvaliswinebda
rod-is
aRWurvilobis gayidvidan Semosuli Tanxebis ganawilebas `mdr~-sa da
ruseTis federacias Soris;
- 2001 wlis 15 ivnisis SeTanxmeba, romelic exeboda erToblivi samuSaoebis
ganxorcielebas SeiaraRebis, samxedro teqnologiebisa da aRWurvilobis
sakiTxebSi;
- ruseTis federaciis mier `mdr~-saTvis 100 milioni amerikuli dolaris
valis Semcireba, da
-
dnestrispireTSi rusuli gazis ufro xelsayrel fasad miwodeba
moldovis sxva regionebTan SedarebiT (ix. winamdebare ganaCenis 156-e
punqti).
sasamarTlo amasTanave aRniSnavs ganmcxadeblebis mier warmodgenil
informacias, romelic ar uaryo ruseTis mTavrobam da romelic exeba
ruseTis federaciis mier kontrolirebad kompaniebsa da dawesebulebebs,
an romelTa politikac eqvemdebareba saxelmwifo nebarTvas, romlebic
moqmedeben,
kerZod,
samxedro
sferoSi
da
SeZles
komerciuli
urTierTobebis damyareba `mdr~-Si arsebul analogiur firmebTan (ix.
winamdebare ganaCenis 150-e da 151-e punqtebi).
391. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom rogorc 1998 wlis 5 maisamde, aseve am
TariRis
Semdegac
ruseTis
federaciis
samSvidobo
Zalebis
mier
kontrolirebad usafrTxoebis zonaSi `mdr~-s reJimi axorcielebda Tavisi
jarebis ganTavsebas ukanonod, aseve grZeldeboda iaraRis warmoeba da
gayidva, rac arRvevda 1992 wlis 21 ivliss miRweul SeTanxmebas (ix.
winamdebare ganaCenis 99-e, me-100, 150-e da 151-e punqtebi).
392. yovelive zemoxsenebuli adasturebs, rom 1991-92 wlebSi ruseTis
federaciis
xelSewyobiT
Seqmnili
`mdr~,
Tavisi
saxelisuflo
organoebiTa da administraciiT, rCeba ruseTis federaciis efeqturi
kontrolis qveS an, sul mcire, gadamwyveti zegavlenis qveS da nebismier
SemTxvevaSi arsebobs samxedro, ekonomikuri da politikuri mxardaWeriT,
romelsac mas ruseTis federacia uCens.
393. zemoxsenebulis gaTvaliswinebiT sasamarTlos miaCnia, rom arsebobs
ganmcxadebelTa bedTan ruseTis federaciis pasuxismgeblobis gangrZobadi
da mudmivi kavSiri, vinaidan ruseTis federaciis politika da mxardaWera
dnestrispireTis reJimisaTvis da masTan TanamSromloba grZeldeboda 1998
wlis 5 maisis Semdegac da xsenebuli TariRis Semdgom ruseTis federacias
ar ganuxorcielebia aranairi mcdeloba, raTa bolo moeRo ganmcxadebelTa
situaciisTvis, romelic misi warmomadgenlebis qmedebiT iyo gamowveuli,
da, amave dros, araferi gaukeTebia im darRvevebis aRsakveTad, romlebic
savaraudod 1998 wlis 5 maisi Semdeg moxda.
zemoxsenebulis gaTvaliswinebiT Zalze mcire mniSvneloba aqvs, rom 1998
wlis
maisis
Semdeg ruseTis
federaciis
warmomadgenlebi
ar
monawileobdnen pirdapir winamdebare ganacxadSi gasaCivrebul qmedebebSi.
394. da bolos, unda iTqvas, rom ganmcxadeblebi xvdebian ruseTis
federaciis `iurisdiqciaSi~ konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobidan
gamomdinare da saxezea ruseTis pasuxismgebloba gasaCivrebul qmedebebTan
mimarTebaSi.
III. sasamarTlos iurisdiqcia RATIONE TEMPORIS
395. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil komentarebSi moldovis mTavroba
amtkicebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli darRvevebi atarebda
gangrZobad xasiaTs da, Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnda iurisdiqcia maT
ganxilvasTan mimarTebaSi.
396. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli
qmedebebi ganxorcielda ruseTis mxarisaTvis 1998 wlis 5 maiss konvenciis
ZalaSi Sesvlamde da, Sesabamisad, xvdeboda sasamarTlos ratione temporis
iurisdiqciis farglebs gareT.
397. ganmcxadebelTa mtkicebiT, gasaCivrebuli qmedebebi Tavisi bunebiT
atarebda gangrZobad xasiaTs da, Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnda
iurisdiqcia maT ganxilvasTan mimarTebaSi.
398. rumineTis mTavrobas ar warmoudgenia argumentacia xsenebul
sakiTxTan dakavSirebiT.
399. sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovisaTvis konvencia ZalaSi Sevida wlis 12 seqtembers, xolo ruseTis federaciisaTvis _ 1998 wlis 5
maiss. sasamarTlo aRniSnavs, rom TiToeul xelSemkvrel mxaresTan
mimarTebaSi konvencia gamoiyeneba mxolod im movlenebTan dakavSirebiT,
romlebic am mxarisaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg moxda.
a. konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli pretenzia
400. sasamarTlo aRniSnavs, rom, ganmcxadebelTa mtkicebiT, maT ver
isargebles
samarTliani
sasamarTlos
uflebiT
`mdr-s
uzenaesi
sasamarTlos winaSe~.
Tumca sasamarTlos winaSe gamarTuli xsenebuli samarTalwarmoeba
damTavrda 1993 wlis 9 dekembris ganaCeniT (ix. winamdebare ganaCenis 215-e
punqti), anu moldovisa da ruseTis federaciis mier konvenciis
ratificirebamde, xolo sasamarTlo samarTalwarmoeba ar SeiZleba iyos
gangrZobadi situacia.
Sesabamisad, sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa
ganixilos pretenzia me-6 muxlis darRvevasTan dakavSirebiT.
b. konvenciis me-3, me-5 da me-8 muxlis darRvevasTan dakavSirebuli
pretenziebi
401. ganmcxadebelTa mtkicebiT, maTi patimroba ar iyo kanonieri, radgan is
ganaCeni, romlis Tanaxmadac isini daapatimres, xolo sami ganmcxadeblis
SemTxvevaSi es patimroba grZeldeboda, ar iyo gamotanili kompetenturi
sasamarTlos mier. isini amtkicebdnen, rom tiraspolis cixeSi yofnisas
maT ar SeeZloT, Tavisuflad dakavSirebodnen sasamarTlos an hqonodaT
SesaZlebloba,
rom
maTi
ojaxis
wevrebs
moenaxulebinaT
isini.
ganmcxadeblebi aseve asaCivrebdnen maTi patimrobis pirobebs.
402. sasamarTlo aRniSnavs, rom savaraudo darRvevebi exeba im movlenebs,
romlebic daiwyo ganmcxadebelTa dapatimrebiT 1992 wels da kvlavac
grZeldeba.
403. amitom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganixilos
is pretenziebi, romlebic ukavSirdeba 1997 wlis 12 seqtembris Semdeg
ganviTarebul movlenebs moldovis respublikasTan mimarTebaSi da 1998
wlis 5 maiss ganviTarebul movlenebs ruseTis federaciasTan mimarTebaSi.
g. damatebiTi oqmis pirvel muxlTan dakavSirebuli pretenzia
404. ganmcxadeblebi Ciodnen, rom CamoarTves maTi sakuTreba damatebiTi
oqmis pirveli muxlis moTxovnebis darRveviT, radgan ganaCeni, romlis
Tanaxmadac maT qoneba CamoerTvaT, ar iyo kanonieri. isini TavianT Tavs
gangrZobadi darRvevis msxverplebad Tvlidnen.
405. sasamarTlo aRniSnavs, rom ganmcxadeblebs ar warudgeniaT raime
detalebi konfiskaciis gadawyvetilebis aRsrulebasTan dakavSirebiT, rac
sasamarTlos
saSualebas
miscemda,
gaerkvia,
savaraudo
darRveva
gangrZobadi xasiaTis iyo Tu ara. Tumca qvemoT mocemuli daskvnebis
gaTvaliswinebiT (ix. winamdebare ganaCenis 474-e punqti), sasamarTlo ar
Tvlis aucileblad, gansazRvros, gaaCnia mas iurisdiqcia ratione temporis
aRniSnuli pretenziis ganxilvasTan mimarTebaSi Tu ara.
d. b-ni ilaSkus pretenzia konvenciis me-2 muxlis darRvevasTan
dakavSirebiT
406. me-2 muxlze dayrdnobiT, b-ni ilaSku asaCivrebda mis mimarT gamotanil
sasikvdilo ganaCens da amtkicebda, rom sasjeli ar iyo gauqmebuli im
xelisuflebis organoebis mier, romlebmac igi daakisres, da rom sasjeli
SesaZloa
sisruleSi
yofiliyo
moyvanili
dnestrispireTSi
misi
gamgzavrebis SemTxvevaSi.
407. sasamarTlos azriT, 1993 wlis 9 dekembers ganmcxadebels miesaja
sikvdiliT dasja dnestrispireTis im xelisuflebis organoebis Seqmnili
sasamarTlos
mier,
romelic
ar
aris
aRiarebuli
saerTaSoriso
Tanamegobrobis mier. im dros, rodesac moxda konvenciis ratificireba
mopasuxe saxelmwifoebis mier, sasjeli kidev ar iyo gauqmebuli im
xelisuflebis organoebis mier, romlebmac igi Seufardes ganmcxadebels
da, Sesabamisad, es sasjeli kvlav ZalaSia.
408. Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, rom
ganixilos xsenebuli pretenzia.
IV. konvenciis me-2 muxlis savaraudo darRveva
409. b-ni ilaSkus mtkicebiT, sasikvdilo ganaCeni mas Seufarda ukanono
sasamarTlom da amitom, misi mtkicebiT, mas emuqreboda sikvdiliT dasjis
safrTxe. konvenciis me-2 muxlis 1-li punqtis Tanaxmad:
`yoveli adamianis sicocxlis ufleba kanoniT aris daculi. aravis
SeiZleba waerTvas sicocxle ganzrax. sicocxlis warTmeva dasaSvebia
mxolod sikvdilis sasjelis aRsrulebis Sedegad, rac sasamarTlos
ganaCeniT Seefarda mocemul pirs iseTi danaSaulis CadenisaTvis,
romlisTvisac kanoni iTvaliswinebs am sasjels~.
a. sasamarTlos winaSe wardgenili argumentebi
410. ganmcxadeblis mtkicebiT, `mdr-s prezidentis~ mier 2001 wlis 5 maiss
xelmowerili Sewyaleba yalbi iyo da Seqmnili iyo erTaderTi mizniT _
SecdomaSi Seeyvana sasamarTlo maSin, rodesac `mdr~-s xelisuflebis
organoebis mier misTvis sikvdilis Sefardeba kvlav ZalaSi rCeboda.
ganmcxadebeli amtkicebda, rom 2001 wlis 22 ivniss, misi gaTavisuflebis
Semdeg, moldovis xelisuflebis organoebma ganacxades, rom ar gaaCndaT
aranairi dokumenti misi Sewyalebis Taobaze. mxolod 2001 wlis 16
noembers sasamarTlos mier damatebiTi SekiTxvebis sapasuxod warudgina
mTavrobam sasamarTlos Sewyalebis asli. ganmcxadebeli acxadebs, rom 2001
wlis 5 maiss `igi gadaeca~ moldovis xelisuflebis organoebs gadacemis
amsaxveli dokumentis safuZvelze, romelic gadaeca moldovis dazvervis
samsaxuris ufross b-n Sevcovs `mdr-s uSiSroebis ministris~ mier,
dokumenti ki ganmcxadebelma Tavisi TvaliT naxa. garda amisa, b-nma
Sevcovma ganacxada, rom ganmcxadeblis sasjeli kvlav ZalaSi rCeboda da
sisruleSi iqneboda moyvanili b-ni ilaSkus dnestrispireTSi dabrunebis
SemTxvevaSi.
411. ruseTis mTavrobas ar warmoudgenia araviTari komentarebi pretenziis
arsebiT mxaresTan dakavSirebiT.
412. moldovis mTavroba ar uaryofs, rom adgili hqonda ganmcxadeblis
mimarT mis mierve miTiTebuli muxliT gaTvaliswinebuli uflebis
darRvevas.
413.
rumineTis
mTavrobis
mtkicebiT,
radgan
moldovis
uzenaesi
sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCeni, romelic auqmebda sasjels,
ar iqna aqamde sisruleSi moyvanili, kvlav arsebobda riski, rom b-n
ilaSkus sikvdiliT dasjidnen, Tu igi dnestrispireTSi dabrundeboda.
b. sasamarTlos Sefaseba
414. sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovam 1997 wlis 1 oqtombers moaxdina
konvenciis me-6 oqmis ratificireba, romelic auqmebs sikvdiliT dasjas
mSvidobianobis periodSi da amave dros 2002 wlis 3 maiss xeli moawera
konvenciis me-13 oqms, romelic exeba sikvdiliT dasjis gauqmebas yvela
garemoebaSi. ruseTis federacias ar mouxdenia arc me-6 oqmis da arc me-13
oqmis ratificireba, man mxolod gamoacxada moratoriumi sikvdiliT
dasjis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.
415. `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ mier b-ni ilaSkusTvis 1993 wlis 9
dekembers dakisrebuli sikvdiliT dasja gauqmebuli iqna moldovis
uzenaesi sasamarTlos mier 1994 wlis 3 Tebervals gamotanili ganaCeniT,
magram dRemde xsenebul gadawyvetilebas ar gamouRia aranairi Sedegi (ix.
winamdebare ganaCenis 222-e punqti).
mxolod 2001 wlis noemberSi moxda, rom moldovis mTavrobam warudgina
sasamarTlos 2001 wlis 5 maisiT daTariRebuli `mdr-s prezidentis~
brZanebuleba, romelic iwyalebda ganmcxadebels (ix. winamdebare ganaCenis
281-e punqti). imave dros moldovis mTavrobam acnoba sasamarTlos im
Worebis Sesaxeb, rom b-nma smirnovma Seucvala b-n ilaSkus sikvdiliT
dasja samudamo patimrobiT. sasamarTlo aRniSnavs, rom b-ni smirnovis mier
gamocemuli Sewyalebis avTenturoba kiTxvis qveS iqna dayenebuli
ganmcxadeblis mier, romelic amtkicebda, rom igi ubralod gadasces
moldovis xelisuflebis organoebs, rom misTvis Sefardebuli sasjeli
kvlavac ZalaSi rCeboda da rom dnestrispireTSi dabrunebis SemTxvevaSi
igi idga sasjelis aRsrulebis safrTxis winaSe.
416.
gaiTvaliswina
ra
mis
winaSe
warmodgenili
mtkicebulebebi,
sasamarTlos ar SeuZlia daadginos b-ni ilaSkus gaTavisuflebasTan
dakavSirebuli zusti garemoebebi da arc is, Secvlili iqna Tu ara
sikvdiliT dasja samudamo patimrobiT (ix. winamdebare ganaCenis 282-e
punqti).
vinaidan b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna da axla ojaxTan erTad
cxovrobs rumineTSi, saxelmwifoSi, romlis moqalaqeobac aqvs, da ukavia
maRali Tanamdeboba senatSi (ix. winamdebare ganaCenis me-20 punqti),
sasamarTlo Tvlis, rom 1993 wlis 9 dekembers mis mimarT gamotanili
sasikvdilo ganaCenis aRsrulebis SesaZlebloba ufro hipoTeturia, vidre
realuri.
417. meores mxriv, sadavo ar gamxdara, rom ori mopasuxe saxelmwifos mier
konvenciis ratificirebis Semdeg b-ni ilaSku ganicdida tanjvas rogorc
misTvis Sefardebuli sasikvdilo ganaCenis, aseve patimrobis im pirobebis
gamo, romlebSic imyofeboda maSin, rodesac elodeboda sikvdiliT dasjis
sisruleSi moyvanas.
418. xsenebulidan gamomdinare sasamarTlos miaCnia, rom b-ni ilaSkus mier
gasaCivrebuli faqtebi ar wamoWris konvenciis me-2 muxlis darRvevis
ganxilvis aucileblobas da xsenebuli pretenziebis ganxilva ufro
marTebuli iqneboda me-3 muxlis safuZvelze.
V. konvenciis me-3 muxlis savaraudo darRveva
419. ganmcxadeblebi pretenziebs gamoTqvamdnen maTi patimrobis pirobebTan
da im mopyrobasTan dakavSirebiT, romelic maT mimarT ganxorcielda
patimrobis periodSi. damatebiT, b-ni ilaSku gaTqvamda pretenzias misi
patimrobis im pirobebTan dakavSirebiT, romlebSic imyofeboda sikvdiliT
dasjis molodinSi. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen konvenciis me-3 muxls,
romlis Tanaxmadac:
`aravin SeiZleba daeqvemdebaros wamebas an araadamianur Tu Rirsebis
Semlaxvel mopyrobas an sasjels.~
a. sasamarTlos winaSe wardgenili argumentebi
420. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom gansakuTrebiT sastikma mopyrobam,
romelsac isini daeqvemdebarnen patimrobis periodSi, daamcira da Rirseba
Seulaxa maT da saSineli Sedegebi gamoiRo maTi fizikuri da sulieri
mdgomareobisTvis. b-ni ilaSkus SemTxvevaSi gaTvaliswinebuli unda iqnes
is gaurkvevloba, romelic mas tanjavda imasTan dakavSirebiT moyvanili
iqneboda Tu ara sisruleSi sasikvdilo ganaCeni.
421. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadebelTa pretenziebi ar
exeboda ruseTis federacias da absoluturad usafuZvlo iyo.
422. moldovis mTavroba mis mier 2000 wlis 24 oqtombers wardgenil
komentarebSi amtkicebda, rom ganmcxadebelTa pretenziebi maTi patimrobis
pirobebTan dakavSirebiT safuZvliani iyo.
423. mesame mxared CarTvisas rumineTis mTavrobam ganacxada, rom
ganmcxadeblebis mier maTi patimrobis periodSi gadatanili mopyroba
SesaZlebelia Sefasdes `wamebad~ me-3 muxlis mniSvnelobiT, gamomdinare
mopyrobis gamiznuli da umsgavsi xasiaTidan da im faqtidan, rom aman
gamoiwvia ganmcxadebelTa saSineli tanjva.
b. sasamarTlos Sefaseba
1. zogadi principebi
424. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis me-3 muxli icavs demokratiuli
sazogadoebis erT-erT yvelaze fundamentur Rirebulebas. TviT yvelaze
ufro
rTul
garemoebebSic
ki,
rogoric
aris
terorizmisa
da
organizebuli danaSaulis winaaRmdeg brZola, konvencia absoluturi
terminebiT krZalavs wamebas da araadamianur an Rirsebis Semlaxvel
mopyrobas an sasjels. konvenciisa da 1-li da me-4 oqmebis umetesi
debulebebisgan gansxvavebiT, me-3 muxli ar iTvaliswinebs raime debulebas
gamonaklisTan dakavSirebiT da misgan gadaxveva dauSvebelia konvenciis me- muxlis me-2 punqtis safuZvelze TviT iseT SemTxvevebSic ki, rogoricaa
sagangebo mdgomareoba, romelic emuqreba xalxis sicocxles (sxva
magaliTebs Soris ix. Selmouni v. France [GC], #. 25803/94, punqti 95, ECHR 1999-V,
daLabita v. Italy [GC], #. 26772/95, punqti 119, ECHR 2000-IV).
425. sasamarTlom mopyroba `araadamianurad~ CaTvala, radgan, inter alia, igi
winaswar iyo dagegmili, gamoiyeneboda saaTebis ganmavlobaSi da iwvevda
rogorc sxeulis dazianebas, ise intensiur fizikur Tu sulier tanjvas.
sasamarTlom `Rirsebis Semlaxvelad~ CaTvala qmedeba imitom, rom igi
warmoSobda msxverplSi SiSis, daucvelobisa da ususurobis grZnobebs,
romelTac SeeZlo msxverplTa damcireba da daknineba (ix., magaliTad, Kudła
v. Poland [GC], #30210/96, punqti 92, ECHR 2000-XI).
426. imisaTvis, rom dadgindes, warmoadgens Tu ara konkretuli formis
arasaTanado mopyroba wamebas, sasamarTlom unda gaiTvaliswinos me-3
muxlSi arsebuli gansxvaveba am cnebasa da araadamianur da Rirsebis
Semlaxvel mopyrobas Soris. rogorc es sasamarTlom adre daadgina,
ganzraxvas
specialuri
warmoadgenda,
stigma (niSani)
rom
konvencias
mieniWebina
gansxvavebis
ganzrax araadamianuri
meSveobiT
mopyrobisaTvis, romelic iwvevs Zalian seriozul da saSinel tanjvas;
igive gansxvavebaa dadgenili gaero-s wamebis da sxva formis saSineli,
araadamianuri
an
Rirsebis
Semlaxveli
mopyrobisa
da
dasjis
sawinaaRmdego konvenciaSi (ix. zemoxsenebuli Selmouni-s saqme, punqti 97).
`winamdebare konvenciis miznebisaTvis gansazRvreba `wameba~ niSnavs
nebismier moqmedebas, romliTac romelime pirs ganzrax ayeneben Zlier
tkivils an tanjvas, fizikurs da zneobrivs, raTa misgan an mesame
pirisagan miiRon cnobebi an aRiareba, dasajon qmedebisaTvis, romelic man
an mesame pirma Caidina an romlis CadenaSic igi eWvmitanilia, agreTve
daaSinon an aiZulon igi an mesame piri, anda nebismieri mizeziT, romelsac
safuZvlad udevs nebismieri xasiaTis diskriminacia, roca aseT tkivilsa
da tanjvas ayenebs saxelmwifos Tanamdebobis piri an sxva oficialuri
piri, an es xdeba maTi waqezebiT, nebarTviT da mdumare TanxmobiT...~
427. sasamarTlom aseve daadgina, rom termini `sastiki~, iseve, rogorc
`minimaluri sisastike~, romelic saWiroa me-3 muxlis gamoyenebisaTvis,
Tavisi bunebiT fardobiTia (iqve, punqti 100): igi damokidebulia saqmis
yvela garemoebaze, rogoricaa mopyrobis xangrZlivoba, misi fizikuri da
sulieri Sedegebi da zogierT SemTxvevaSi msxverplis sqesi, asaki da
janmrTeloba (ix., sxva magaliTebs Soris, Kalashnikov v. Russia, #. 47095/99,
punqti 95, ECHR 2002-VI, da zemoxsenebuli Labita-s saqme, punqti 120). garda
amisa, imis garkvevisas, mopyroba `Rirsebis Semlaxvelia~ Tu ara me-3
muxlis mniSvnelobiT, sasamarTlo gaiTvaliswinebs mopyrobis mizans:
warmoadgenda Tu ara Sesabamisi piris damcirebas daknineba da Sedegebis
mxedvelobaSi miRebiT aman negatiurad imoqmeda Tu ara mis pirovnebaze
imgvarad, rom Seusabamo iyo me-3 muxlTan. TviT aseTi miznis
ararsebobasac ki ar SeuZlia gamoricxos me-3 muxlis darRveva (ix. Valašinas
v. Lithuania, #44558/98, punqti 101, ECHR 2001-VIII).
428. sasamarTlom mravalgzis aRniSna xazgasmiT, rom arsebuli tanjva da
damcireba nebismier SemTxvevaSi unda aWarbebdes im tanjvisa da
damcirebis elementebs, romlebic Tan axlavs kanonier mopyrobasa da
dasjas. RonisZiebebs, romelTa saSualebiTac pirs ezRudeba Tavisufleba,
mudmivad Tan axlavs aseTi saxis tanjva da damcireba. me-3 muxli moiTxovs
saxelmwifoebisagan, uzrunvelyon, rom TiToeuli patimari imyofebodes
patimrobis iseT pirobebSi, romlebic Sesabamisi iqneba mis adamianur
RirsebasTan, rom aseTi RonisZiebebis ganxorcieleba ar uqvemdebarebdes
adamians stressa da siZneleebs, romlebic aWarbeben im tanjvas, romelic
Tan
axlavs
patimrobas,
da,
gamomdinare
patimrobis
praqtikuli
moTxovnebidan, misi janmrTeloba da keTildReoba adekvaturad iyos
daculi (ix. zemoxsenebuli Kudła-s saqme, punqtebi 92-94).
429. sasamarTlom adre aRniSna, rom gaTvaliswinebuli unda iqnes evropis
sabWos wevr saxelmwifoebSi sisxlis samarTlis sferoSi SemuSavebuli
politika da erToblivad dadgenili standartebi am sferoSi, rom
sasikvdilo ganaCens SeuZlia gamoiwvios me-3 muxlis darRveva. rodesac
gamotanilia sasikvdilo ganaCeni, sikvdilmisjili adamianis pirovnuli
garemoebebi,
Cadenili
danaSaulis
simZime
da
sasjelis
masTan
proporciuloba da patimrobis piroebebi sikvdiliT dasjis molodinSi
warmoadgens
sikvdilmisjilis
im
faqtorebis
mimarT ganxorcielebuli
magaliTebs,
romlebsac
mopyroba Tu
SeuZlia
sasjeli
moaxvedros me-3 muxlis akrZalvis sferoSi (ix. Soering v. the United Kingdom, wlis 7 ivlisis ganaCeni, seriaA #. 161, gv. 41, punqti 104, daPoltoratskiy v.
Ukraine, #. 38812/97, punqti 133, ECHR 2003-V).
430. nebismieri sikvdilmisjili pirisaTvis sikvdilis misjasa da ganaCenis
sisruleSi moyvanamde arsebuli periodis gaxangrZlivebis elementi da
gancdili stresi, romelic gamowveuli iqneba mkacri izolaciiT, ubralod
gardauvalia (ix. zemoxsenebuli Soering-is saqme, gv. 44, punqti 111).
miuxedavad amisa, garkveul garemoebebSi aseTi sasjelis dakisrebam
SesaZlebelia gamoiwvios mopyroba, romelic scildeba me-3 muxliT
dadgenil farglebs, rodesac, magaliTad, didi dro unda gaataros pirma
sikvdilmisjilTa sakanSi saSinel pirobebSi, sul Tanmdevi sikvdiliT
dasjis sisruleSi moyvanis fiqriT (iqve).
431. garda amisa, ususuroba da tanjva, romlebic Tan axlavs aseT sasjels,
SeiZleba mxolod gamwvavdes im samarTalwarmoebis TviTneburi xasiaTiT,
romlis Sedegadac aseTi gadawyvetileba iqna gamotanili, imgvarad, rom
Tu gaviTvaliswinebT, rom sasworze devs adamianis sicocxle, aseTi
sasjeli gamodis konvenciis darRveva.
432. sxva patimrebTan urTierTobis akrZalva usafrTxoebis, disciplinuri
an uSiSroebis sxva mizezebidan gamomdinare ar warmoadgens, rogorc
aseTi, araadamianur mopyrobas an sasjels. meores mxriv, srul izolacias,
romelsac Tan axlavs sruli socialuri izolacia, SeuZlia gamoiwvios
pirovnebis daknineba da warmoadgens araadamianuri mopyrobis saxes,
romelic ar SeiZleba gamarTlebulad CaiTvalos usafrTxoebisa Tu sxva
mizezebis gamo (ix., sxva magaliTebs Soris, Messina v. Italy (#. 2) (dec.), #.
25498/94, ECHR 1999-V).
433. ufro metic, rodesac xdeba patimrobis pirobebis Sefaseba,
gaTvaliswinebuli unda iqnes aseTi pirobebisa da ganmcxadeblis mier
gamoTqmuli konkretuli pretenziebis kumulaciuri (saerTo) Sedegebi (ix.
Dougoz v. Greece, #. 40907/98, punqti 46, ECHR 2001-II).
2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi
(a) b-ni ilaSku
434. ganmcxadebels miusajes sikvdiliT dasja 1993 wlis 9 dekembers da igi
patimrobaSi imyofeboda gaTavisuflebamde 2001 wlis
winamdebare ganaCenis 215-e da 234-e punqtebi).
maiss (ix.
sasamarTlo imeorebs, rom konvencia ar aris savaldebulo xelSemkvreli
mxareebisaTvis, garda im faqtebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda
konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, aseT TariRs ki warmoadgens 1997 wlis
seqtemberi
moldovisaTvis
da
rom
wlis
SevafasoT
maisi
ganmcxadebelze
ruseTis
federaciisaTvis.
Tumca imisaTvis,
patimrobis pirobebis Sedegebi, romlebic met-naklebad erTnairi iyo misi
cixeSi yofnis mTeli periodis ganmavlobaSi, sasamarTlom aseve
mxedvelobaSi unda miiRos mTliani periodi, romelic ganmcxadebelma
gaatara cixeSi, maT Soris is periodic, romelic ganmcxadebelma gaatara
cixeSi
TiToeul
saxelmwifosTan
mimarTebaSi
konvenciis
ZalaSi
Sesvlamde.
435. Zalian didi xnis ganmavlobaSi, romelic ganmcxadebelma gaatara
sikvdilmisjilTa sakanSi, ganmcxadebeli imyofeboda sikvdiliT dasjis
SiSis qveS. uZluri iyo ra gaekeTebina rame, igi mravali wlis
ganmavlobaSi cxovrobda, maT Soris konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdegac,
iseT pirobebSi, romlebic sul axsenebdnen mas, rom SeiZleboda
daqvemdebareboda sasikvdilo ganaCenis sisruleSi moyvanas (ix. winamdebare
ganaCenis 196-e-210-e da 240-e-53-e punqtebi).
kerZod, sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovis parlamentisaTvis 1999 wlis
martSi werilis gagzavnis Semdeg b-ni ilaSku sastikad iqna nacemi
tiraspolis cixis mesakneebis mier, romlebic emuqrebodnen mas mokvliT
(ix. winamdebare ganaCenis 249-e, 250-e, 269-e da 27-e punqtebi). incidentis
Semdeg mas ar aWmevdnen 2 dRis ganmavlobaSi da sibneleSi amyofebdnen sami
dRis ganmavlobaSi (ix. winamdebare ganaCenis 271-e punqti).
rac Seexeba sikvdiliT dasjis imitirebas, romelic ganxorcielda
konvenciis ZalaSi Sesvlamde (ix. winamdebare ganaCenis 98-e punqti), eWvi ar
aris,
rom
aseTi
barbarosuli
qmedebebis
mizans
warmoadgenda
ganmcxadeblis ususurobis grZnobis gamwvaveba, romelic ganmcxadebels
gaaCnda mis mimarT sasikvdilo ganaCenis aRsrulebasTan dakavSirebiT.
436. gaurkvevloba da tanjva gamwvavebuli iyo im faqtiT, rom ganaCens ar
gaaCnda araviTari kanonieri safuZveli konvenciis miznebisaTvis. `mdr-s
uzenaesi sasamarTlo~, romelmac gamoutana ganaCeni b-n ilaSkus, Seqmnili
iyo im gaerTianebis mier, romelic ukanonod aris miCneuli saerTaSoriso
samarTliT da ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.
`sasamarTlo~ miekuTvneba im sistemas, romelic Znelad Tu SeiZleba
iTqvas, rom funqcionirebda konstituciur da samarTlebriv sawyisebze,
romlebic asaxavs konvenciasTan Sesabamis marTlmsajulebis tradiciebs.
xsenebuls mowmobs im garemoebaTa SemTxveviTi da TviTneburi xasiaTi,
romlebSic ganmcxadeblebi gansajes da msjavri dasdes, rogorc amas
ganmcxadeblebi aRwerdnen da sadavo ar gauxdiaT sxva mxareebs (ix.
winamdebare ganaCenis 212-e-216-e punqtebi) da rogorc es aRweres da
gaaanalizes euTo-s organoebma (ix. winamdebare ganaCenis 285-e punqti).
437. moldovis uzenaesis sasamarTlos ganaCenma, romelmac gaauqma
ganmcxadebelTa msjavrdeba (ix. winamdebare ganaCenis 22-e punqti),
daadastura 1993 wlis 9 dekembris ganaCenis ukanono da TviTneburi
xasiaTi.
438. rac Seexeba ganmcxadeblis patimrobis pirobebs sikvdilmisjilTa
sakanSi, sasamarTlo aRniSnavs, rom b-ni ilaSku patimrobaSi imyofeboda 8
wlis ganmavlobaSi, 1993 wlidan 2001 wels gaTavisuflebamde, Zalze mkacri
izolaciis pirobebSi: mas ar hqonda kavSiri sxva patimrebTan, ver
Rebulobda veranair siaxleebs garedan – radgan ekrZaleboda gaegzavna an
mieRo werilebi – da ar hqonda ufleba, dakavSireboda Tavis advokats an
regularulad Sexvedroda ojaxis wevrebs. misi sakani ar Tbeboda TviT
mkacri zamTris pirobebSic ki da mas ar gaaCnda bunebrivi sinaTlis wyaro
Tu ventilacia. mtkicebulebebi adasturebs, rom b-n ilaSkus aseve
aSimSilebdnen sasjelis saxiT da, nebismier SemTxvevaSi, amanaTebze
dawesebuli SezRudvebidan gamomdinare, TviT is saWmelic ki, romelsac
igi garedan iRebda, uvargisi iyo gamoyenebisaTvis. ganmcxadeblebs Sxapis
miReba SeeZloT Zalian iSviaTad da uxdebodaT ramdenime Tvis
ganmavlobaSi daubaneli yofna. xsenebulTan dakavSirebiT sasamarTlo
miuTiTebs
daskvnebze,
romlebic
mocemulia
wamebis
sawinaaRmdego
komitetis moxsenebaSi dnestrispireTSi ganxorcielebuli vizitis Semdeg
(ix. winamdebare ganaCenis 289-e punqti); moxsenebaSi komiteti sruliad
gaumarTleblad
ganmavlobaSi.
miiCnevda
aseTi
saxis
izolacias
amdeni
wlis
ganmcxadeblis patimrobis pirobebma Zalze uaryofiTi Sedegebi iqonia mis
janmrTelobaze, romelic gauaresda patimrobis im didi xnis ganmavlobaSi,
romelic man cixeSi gaatara. xsenebulidan gamomdinare, igi ver
mkurnalobda jerovnad, ver eqvemdebareboda regularul samedicino
gamokvlevebsa da mkurnalobas (ix. winamdebare ganaCenis 253-e, 258-e-260-e,
262-e-263-e da 265-e punqtebi) da ver iRebda Sesabamis sakvebs. garda amisa,
amanaTebze dawesebuli SezRudvebis gamo igi ver iRebda wamlebs da
sakvebs, raTa gaeumjobesebina janmrTeloba.
439. sasamarTlo SeSfoTebiT aRniSnavs iseTi wesebis arsebobas, romlebic
Zalian did uflebamosilebas aniWebda mesakneebsa da xelisuflebis
organoebis warmomadgenlebs korespondenciasa da cixeSi ganxorcielebul
vizitebTan dakavSirebiT da xazs usvams, rom aseTi wesebi TviTneburi da
Seusabamoa uflebamosilebis borotad gamoyenebis sawinaaRmdego Sesaferis
da
efeqtur
garantiebTan,
romlebic
nebismieri
demokratiuli
sazogadoebis cixis sistemaSi unda arsebobdes. ufro metic, winamdebare
saqmeSi aseTi wesebi ufro sastiks xdidnen ganmcxadebelTa patimrobis
pirobebs.
440. sasamarTlo askvnis, rom sasikvdilo ganaCeni, romelic ganmcxadebels
hqonda Sefardebuli, agreTve, pirobebi, romlebSic igi cxovrobda, da
konvenciis
ratificirebis
Semdeg
patimrobis
dros
mis
mimarT
ganxorcielebuli mopyroba, raticirebamde aseT pirobebSi ramdenime wlis
gatarebis Sedegad misi mdgomareobis gaTvaliswinebiT, warmoadgenda
gansakuTrebiT seriozul da sastik mopyrobas da, Sesabamisad, unda
CaiTvalos wamebis qmedebad konvenciis me-3 muxlis mniSvnelobiT.
Sesabamisad, adgili hqonda me-3 muxlis moTxovnaTa dacvis ugulebelyofas.
441. vinaidan b-ni ilaSku patimrobaSi imyofeboda im droisaTvis, rodesac
konvencia ZalaSi Sevida ruseTis federaciisaTvis, anu 1998 wlis 5 maiss,
es
ukanaskneli
pasuxismgebelia,
zemoxsenebul
mizezTa
gamo
(ix.
winamdebare ganaCenis 393-e punqti), ganmcxadeblis patimrobis pirobebze,
mis mimarT ganxorcielebul qmedebebze da cixeSi gancdil tanjvaze.
b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis maisSi da mxolod am dRis
Semdeg
aris
saxeze
moldovis
pasuxismgebloba
ganuxorcielebel
qmedebebsa da pozitiur valdebulebaTa Seusruleblobaze (ix. winamdebare
ganaCenis 352-e punqti). Sesabamisad, adgili ar hqonia moldovis mier b-ni
ilaSkus mimarT konvenciis me-3 muxlis darRvevas.
442. daskvnis saxiT unda aRiniSnos, rom konvenciis me-3 muxlis darRveva b-
ni ilaSkus mimarT Seeracxeba mxolod ruseTis federacias.
(b) danarCeni sami ganmcxadebeli: patimrobis pirobebi da mopyroba
patimrobis periodSi
(i) b-ni ivantoSi
443.
sasamarTlo
Tavdapirvelad
aRniSnavs,
rom
mis
winaSe
ganxorcielebuli samarTalwarmoebis arc erT etapze mTavrobebs ar
uaruyviaT, rom gasaCivrebuli incidentebi namdvilad moxda.
sasamarTlos miaCnia, rom b-ni ivantoSis mier warmodgenili faqtebis
aRwera sakmarisad zustia da gamyarebulia misi analogiuri mtkicebiT misi
colis winaSe da sxva mowmeebis mier sasamarTlos delegatebisTvis
micemuli CvenebebiT.
mis xelT arsebuli mTeli informaciis safuZvelze sasamarTlo Tvlis,
rom mas SeuZlia dadgenilad miiCnios, rom ganmcxadebelTa patimrobis
periodSi,
maT
Soris
im
periodSic,
romelic
gavida
mopasuxe
saxelmwifosaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, ganmcxadeblebi
daeqvemdebarnen Zalian bevr cemas da arasaTanado mopyrobas, rasac kidev
ufro amwvavebda patimrobis pirobebi. kerZod, sasamarTlo yuradRebas
amaxvilebs gamoZiebasa da arasaTanado mopyrobaze, romelsac b-ni ivantoSi
daeqvemdebara 1999 wlis maisSi, mis mier sasamarTloSi ganacxadis
wardgenis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 251-e-252-e punqtebi) da 2001
wels, 2002 wlis noembersa da 2003 wlis TebervalSi (ix. winamdebare
ganaCenis 254-e, 256-e da 269-e-272-e punqtebi).
444. damatebiT unda iTqvas, rom b-ni ivantoSi 1993 wels msjavrdebis Semdeg
imyofeboda ganmartoebiT patimrobaSi, sxva patimrebTan raime kontaqtis
gareSe, mas ar miewodeboda gazeTebi. mas ara aqvs ufleba, Sexvdes
advokats, gare samyarosTan urTierTobis erTaderT wyaros warmoadgens
misi colisagan gamogzavnili amanaTebi, rac aseve eqvemdebareba cixis
administraciis mier gacemul nebarTvas, Tuki administracia aseTi
nebarTvis gacemas Sesaferisad miiCnevs.
yvela xsenebuli SezRudva, romlebsac ar gaaCnia aranairi samarTlebrivi
safuZveli, dawesebulia mxolod xelisflebis organoebis neba-surviliT
da Seusabamoa cixis reJimTan demokratiul sazogadoebaSi. xsenebulma
SezRudvebma
Zalian
didi
roli
iTamaSa
ganmcxadeblis
stresis
gauaresebasa da sulier tanjvaSi.
445. ganmcxadebeli moTavsebulia sakanSi, romelic ar Tbeba, ar niavdeba,
romelSic bunebrivi sinaTle ar Sedis. mas ar mkurnaloben misi
janmrTelobis mdgomareobis Sesabamisad, Tu ar CavTvliT ramdenime
samedicino Semowmebas, romlebzec nebarTva gasca cixis administraciam.
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT sasamarTlo miuTiTebs im daskvnebze,
romlebic warmodgenilia wamebis sawinaaRmdego komisiis moxsenebSi
dnestrispireTSi ganxorcielebuli vizitis Semdeg (ix. winamdebare
ganaCenis 289-e punqti).
446. sasamarTlos azriT, aseTi mopyroba atarebda iseT xasiaTs, rom
gamoewvia tkivili da tanjva, rogorc fizikuri, aseve sulieri, rac
SeiZleboda gamwvavebuliyo mxolod ganmcxadeblis sruli izolaciiT da
miznad isaxavda masSi SiSis, daucvelobisa da ususurobis grZnobebis
warmoSobas, rac amcirebda da akninebda ganmcxadebels da anadgurebda
misi winaaRmdegobis grZnobasa da survils.
sasamarTlos
azriT,
xsenebuli
mopyroba
b-ni
ivantoSis
mimarT
ganxorcielda ganzrax im pirebis mier, romlebic miekuTvnebodnen `mdr~-s
administraciul organoebs, im mizniT, rom daesajaT ganmcxadebeli
savaraudod Cadenili qmedebebisaTvis.
447. xsenebulis arsebobis gamo sasamarTlo Tvlis, rom mTlianobaSi da
faqtebis seriozulobidan, mopyrobis ganmeorebadi xasiaTidan da miznidan
gamomdinare, b-ni ivantoSisadmi ganxorcielebulma mopyrobam gamoiwvia
`sastiki~ tkivili da tanjva da atarebda gansakuTrebiT seriozul da
sastik xasiaTs. yvela xsenebuli qmedeba unda CaiTvalos wamebad
konvenciis me-3 muxlis mniSvnelobiT.
448. vinaidan b-ni ivantoSi patimrobaSi imyofeboda im dros, rodesac
ruseTis federaciisaTvis konvencia ZalaSi Sevida, es ukanaskneli
pasuxismgebelia, zemoxsenebuli mizezebis gamo (ix. winamdebare ganaCenis
393-e punqti), misi patimrobis pirobebze, ganxorcielebul mopyrobasa da
cixeSi gancdil tanjvaze.
gaTvaliswinebulia ra is daskvnebi, romlebamdec sasamarTlo mivida
gasaCivrebul qmedebebze moldovis pasuxismgeblobasTn dakavSirebiT mis
mier
wlis
maisis
Semdeg
pozitiuri
valdebulebebis
ganuxorcieleblobis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 352-e punqti), moldova
pasuxismgebelia b-ni ivantoSis mimarT me-3 muxlis darRvevis gamo
xsenebuli TariRidan moyolebuli.
449. da bolos, b-n ivantoSTan dakavSirebiT adgili hqonda konvenciis me-3
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mier 1998 wlis 5 maiss konvenciis
ratificirebis Semdeg da moldovis mier 2001 wlis maisis Semdeg.
(ii) b-ni leSko da b-ni petrov-popa
450. sasamarTlo Tavdapirvelad aRniSnavs, rom mis winaSe gamarTuli
samarTalwarmoebis arc erT etapze mopasuxe mTavrobebs ar uaruyviaT, rom
gasaCivrebuli incidentebi namdvilad moxda.
sasamarTlo
ganmcxadeblebisa da maTi meuRleebis mier faqtebis aRwera sakmarisad
naTelia da gamyarebulia sasamarTlos xelT arsebuli sxva
mtkicebulebebiT.
aRniSnavs,
rom
mosmenili
mowmeebis,
maT
Soris
451. Sesabamisad, sasamarTlo Tvlis, rom mas dadgenilad SeuZlia miiCnios,
rom patimrobis periodSi, maT Soris im periodSic, romelic grZeldeboda
orive mopasuxe saxelmwifosaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, b-ni
leSko da b-ni petrov-popa imyofebodnen patimrobis gansakuTrebiT sastik
piroebebSi:
-
ojaxis wevrebis vizitebi da ojaxebidan gamogzavnili amanaTebi
eqvemdebareboda TviTnebur nebarTvas cixis administraciis mxridan;
- zogjer maT ar aWmevdnen an aZlevdnen saWmels, romelic uvargisi iyo
sakvebad, drois umetes periodSi maT uars eubnebodnen Sesaferis
samedicino daxmarebaze, miuxadavad maTi janmrTelobis mdgomareobisa,
romelic ufro da ufro uaresdeboda patimrobis pirobebis gamo; da
- maT ar aZlevdnen eqimis mier daniSnul, dieturad Sesabamis sakvebs (ix.
winamdebare ganaCenis 265-e punqti).
sasamarTlo aseve xazs usvams im faqts, rom xsenebuli pirobebi gauaresda wlis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 254-e punqti).
garda amisa, b-ni petrov-popa moTavsebuli iqna ganmartoebiT patimrobaSi wlidan, mas ar hqonda kontaqti sxva patimrebTan da ar miewodeboda
gazeTebi sakuTar enaze (ix. winamdebare ganaCenis 240-e, 254-e da 255-e
punqtebi).
verc b-ni petrov-popa da verc b-ni leSko ver xvdebodnen advokats 2003
wlis ivnisamde (ix. winamdebare ganaCenis 257-e punqti).
452. sasamarTlos azriT, aseTi mopyroba iwvevs tkivilsa da tanjvas,
rogorc fizikurs, aseve suliers. mTlianobaSi aRebuli da mopyrobis
seriozuli xasiaTidan gamomdinare, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas
mimarT ganxorcielebuli mopyroba SesaZlebelia kvalificirebuli iqnes
araadamianur da damamcirebel mopyrobad konvenciis me-3 muxlis
mniSvnelobiT.
453. b-ni leSko da b-ni petrov-popa patimrobaSi imyofebodnen im dros,
rodesac konvencia ZalaSi Sevida ruseTis federaciisaTvis, amitom es
ukanaskneli, zemoxsenebuli mizezebis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 393-e
punqti), pasuxismgebelia ganmcxadebelTa patimrobis piroebebze, maT mimarT
ganxorcielebul mopyrobasa da maT mier cixeSi gancdil tanjvaze.
gaTvaliswinebulia ra is daskvnebi, romlebamdec sasamarTlo mivida
gasaCivrebul qmedebebze moldovis pasuxismgeblobasTn dakavSirebiT mis
mier
wlis
maisis
Semdeg
pozitiuri
valdebulebebis
ganuxorcieleblobis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 352-e punqti), moldova
pasuxismgebelia b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas mimarT me-3 muxlis
darRvevaze 2001 wlis maisidan moyolebuli.
454. da bolos, b-n leSkosTan da b-n petrov-popasTan mimarTebaSi adgili
hqonda konvenciis me-3 muxlis darRvevas ruseTis federaciis mier 1998
wlis 5 maiss konvenciis ratificirebis Semdeg da moldovis mier 2001
wlis maisis Semdeg.
VI. konvenciis me-5 muxlis savaraudo darRveva
455. ganmcxadebelTa mtkicebiT, maTi patimroba ukanono iyo da sasamarTlo,
romelmac maT msjavri dasdo, ar iyo kompetenturi sasamarTlo.
ganmcxadeblebi eyrdnobian konvenciis me-5 muxlis 1-l punqts, romlis
Sesabamisi nawilis Tanaxmad:L
1. yvelas aqvs Tavisuflebisa da piradi xelSeuxeblobis ufleba. aravis
SeiZleba aRekveTos Tavisufleba, garda Semdegi SemTxvevebisa da kanoniT
gansazRvruli proceduris Tanaxmad. es SemTxvevebia:
a) uflebamosili sasamarTlos mier msjavrdebuli piris kanonieri
dapatimreba;
... ~
456.
ruseTis
mTavrobis
mtkicebiT,
ganmcxadebelTa
pretenziebi
absoluturad ar exeboda ruseTis federacias da nebismier SemTxvevaSi
dausabuTebeli iyo.
457. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil komentarebSi moldovis mTavroba
xazgasmiT aRniSnavda, rom ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen brZanebis
gareSe da
Tvis ganmavlobaSi datyvevebulni iyvnen me-14 armiis
StabbinaSi. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze mTavroba amtkicebda,
rom surda Seecvala winaT miRebuli pozicia, magram ar gamouxatavs
mosazreba savarudo darRvevebTan dakavSirebiT.
458. mesame mxared CarTvisas rumineTis mTavrobam ganacxada, rom
ganmcxadebelTa patimrobas ar gaaCnda aranairi samarTlebrivi safuZveli,
radgan maT msjavri dasdo kanonis darRveviT Seqmnilma sasamarTlom.
miuxedavad
separatistuli
xelisuflebis
organoebis
mier
ganxorcielebuli garkveuli qmedebebisa, rogoricaa iseTi qmedebebi,
romlebic ukavSirdeba dabadebis, sikvdilisa da qorwinebis registracias,
isini aRiarebuli unda iqnes ise, rom ar auaresebdes mosaxleobis
situacias (ix. saerTaSoriso sasamarTlos sakonsultacio daskvna, 1971
wlis
ivnisi,
saxelmwifoebisaTvis
samarTlebriv
SedegebTan
dakavSirebiT, miuxedavad uSiSroebis sabWos 276-e rezuliciisa samxreT
afrikis namibiaSi gangrZobad yofnasTan mimarTebaSi), xsenebuli ar unda
gavrceldes im xelisufebis yvela qmedebaze, romelic aRiarebuli ar aris
saerTaSoriso Tanamegobrobis mier, winaaRmdeg SemTxvevaSi xsenebuli
xelisuflebis organoebi legitimurad CaiTvleba.
winamdebare saqmeSi ganmcxadebelTa msjavrdeba iyo marTlmsajulebis
uxeSi
uaryofis
Sedegi,
radgan
ganmcxadeblebs
ar
usargebliaT
samarTliani ganxilvis uflebiT `mdr-s uzenaesi sasamarTlos winaSe~.
459. sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganixilos is
sakiTxi, arRvevda Tu ara konvenciis me-6 muxls sisxlis samarTalwarmoeba,
romlis Sedegadac ganmcxadeblebi msjavrdebulni iqnen `mdr~-s uzenaesi
sasamarTlos mier. ramdenadac ganmcxadeblebis patimroba gagrZelda im
TariRis Semdeg, rodesac mopasuxe saxelmwifoebma moaxdines konvenciis
ratificireba, sasamarTlos mainc gaaCnia iurisdiqcia, rom gansazRvros, am
TariRis Semdeg TiToeuli ganmcxadebeli dapatimrebuli iyo Tu ara
`kanonierad~
`kanoniT
dadgenili
procedurebis
Sesabamisad~
da
`kompetenturi sasamarTlos mier msjavrdebis Sedegad~ konvenciis me-5
muxlis 1-li (a) punqtis mniSvnelobiT.
460. rogorc es dadgenili iqna sasamarTlos precedentuli samarTliT,
sityva `tribunali~, romelic gamoyenebulia konvenciis frangulenovani
versiis me-5 muxlsa da sxva muxlebSi, kerZod, me-6 muxlSi (tribunali),
miuTiTebs,
Sesabamisad~
damoukideblobis
pirvel
da
rigSi,
akmayofilebs
moTxovnas, kerZod
organoze
garkveul
ki
`romelic
pirobebs,
aRmasrulebel
Seqmnilia
kanonis
Soris
mxaresTan
maT
mimarTebaSi, akmayofilebs miukerZoeblobis moTxovnas, misi wevrebis
samsaxurebrivi uflebamosilebis vada dadgenilia da organo
uzrunvelyofs marTlmsajulebriv xasiaTs (ix. De Wilde, Ooms and Versyp v.
Belgium, 1971 wlis 18 ivnisis ganaCeni, seriaA #12, gv. 41, punqti 78).
garkveul garemoebebSi sasamarTlo, romelic ekuTvnis saerTaSoriso
samarTliT
araRiarebuli
gaerTianebis
marTlmsajulebis
sistemas,
SesaZloa CaiTvalos `kanoniT Seqmnil~ tribunalad, Tuki es ukanaskneli
warmoadgens marTlmsajulebis sistemis nawils, romelic moqmedebs
`konstituciur da kanonier safuZvelze~ da asaxavs marTlmsajulebriv
tradiciebs, romlebic Sesabamisia konvenciasTan, raTa SesaZlebloba
misces
individualur
pirebs,
isargeblon
konvenciiT
miniWebuli
garantiebiT (ix., mutatis mutandis, Cyprus v. Turkey, punqtebi 231 da236-37).
461. kanonierebis moTxovnisaTvis, romelic Camoyalibebulia me-5 muxlis
1(a) punqtSi (`kanonis Sesabamisad dadgenili proceduris Tanaxmad~
nabrZanebi `kanonieri dapatimreba~) sakmarisi ar aris mxolod Sesabamis
erovnul kanonmdeblobasTan Sesabamisoba, erovnuli kanonmdebloba, Tavis
mxriv, unda Seesabamebodes konvencias, maT Soris masSi gamoxatul an
nagulisxmev zogad principebs, kerZod ki kanonis uzenaesobis princips,
romelic naTlad aris asaxuli konvenciis preambulaSi. cneba, romelic
safuZvlad udevs gamoTqmas `kanoniT dadgenil proceduras~, aris
samarTlianobisa da Sesabamisi proceduris arsebobis principi, romlis
Tanaxmadac nebismieri RonisZieba, romliTac pirs Tavisufleba ezRudeba,
unda gamomdinareobdes da aRsruldes Sesabamisi xelisuflebis organos
mier da ar unda iyos TviTneburi (ix. sxva magaliTebs Soris Winterwerp v. the
Netherlands, 1979 wlis 24 oqtombris ganaCeni, seria A #33, gv. 19-20, punqti 45).
garda amisa, radgan me-5 muxlis ZiriTad mizans warmoadgens individebis
dacva TviTnebobisagan (ix. sxva magaliTebs Soris Stafford v. the United Kingdom
[GC], #. 46295/99, punqti 63, ECHR 2002-IV), `msjavrdeba~ ar SeiZleba
ganxorcieldes marTlmsajulebis uxeSi darRveviT (ix., mutatis mutandis, Drozd
and Janousek v. France and Spain, 1992 wlis 26 ivnisis ganaCeni, seria A #. 240, gv.
34-35, punqti 110).
sasamarTlo aseve miuTiTebs Tavis daskvnaze konvenciis me-3 muxlTan
mimarTebaSi, romelic exeba `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ winaSe gamarTul
samarTalwarmoebas.
462. Sesabamisad, sasamarTlo adgens, rom arc erTi ganmcxadebeli ar
yofila msjavrdebuli `sasamarTos~ mier da rom patimrobis sasjelis
gamotana iseTi organos mier, rogoric aris `mdr-s uzenaesi sasamarTlo~
da romelmac winamdebare SemTxvevaSi samarTalwarmoebis bolos gamoitana
ganaCeni, ar SeiZleba CaiTvalos `kanonier patimrobad~, romelic
`Sefardebuli iqna kanoniT dadgenili proceduris Sesabamisad~.
463.
xsenebulidan
gamomdinare,
Tavisuflebis
aRkveTa,
romelsac
ganmcxadeblebi daeqvemdebarnen im periodis ganmavlobaSi, romlis
ganxilvac Sedis sasamarTlos iurisdiqciaSi ratione temporis mopasuxe
mxareebTan mimarTebaSi (saxeldobr, b-n ilaSkusTan mimarTebaSi 1997 wlis seqtembridan 2001 wlis 5 maisamde moldovis mxriv da 1998 wlis 5
maisidan 2001 wlis 5 maisamde ruseTis mxriv, xolo rac Seexeba danarCen
ganmcxadeblebs, mopasuxe saxelmwifoebis mier ratificirebis dRidan
dRevandel dRemde), ar SeiZleba akmayofilebdes konvenciis me-5 muxlis 1(a)
punqtiT gaTvaliswinebul moTxovnebs.
xsenebulidan gamomdinareobs, rom adgili hqonda konvenciis me-5 muxlis 1-
li punqtis darRvevas 2001 wlis maisamde b-n ilaSkusTan mimarTebaSi da
adgili aqvs imave debulebis gangrZobad darRvevas danarCen sam
ganmcxadebelTan mimarTebaSi, romlebic kvlav patimrobaSi imyofebian.
464. Tu gaviTvaliswinebT im faqts, rom ruseTis mxarisTvis konvenciis
ZalaSi SesvlisaTvis ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen, Tu
mxedvelobaSi miviRebT aseve sasamarTlos zemoxsenebul daskvnas (ix.
winamdebare ganaCenis 393-e punqti), sasamarTlo adgens, rom qmedeba,
romelic warmoadgens me-5 muxlis darRvevas, Seeracxeba ruseTis
federacias yvela ganmcxadebelTan mimarTebaSi.
Tu mxedvelobaSi miviRebT sasamarTlos zemoxsenebul daskvnebs (ix.
winamdebare ganaCenis 352-e punqti), rom SesaZlebelia saxeze iyos
moldovis
respublikis
pasuxismgeblobis
dayeneba
pozitiuri
valdebulebebis Seusruleblobis gamo 2001 wlis maisidan, sasamarTlo
adgens, rom adgili ar hqonia konvenciis me-5 muxlis darRvevas moldovis
mxridan b-n ilaSkusTan mimarTebaSi. meores mxriv, adgili hqonda imave
debulebis darRvevas moldovis mxridan danarCen sam ganmcxadebelTan
mimarTebaSi.
VII. konvenciis me-8 muxlis savaraudo darRveva
465. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom maT ar SeeZloT ewarmoebinaT
mimowera TavianT ojaxebTan da evropis sasamarTlosTan, kerZod, isini
amtkicebdnen, rom ar SeeZloT Tavisuflad miemarTaT sasamarTlosaTvis
da imisaTvis, rom es gaekeTebinaT, maT uxdebodaT TavianTi colebis
daxmarebiT sargebloba. isini aseve amtkicebdnen, rom ekrZalebodaT
ojaxis wevrebis naxva `mdr-s prezidentisagan~ winaswari Tanxmobis
miuReblad. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen konvenciis me-8 muxls, romlis
Tanaxmadac:
`yvelas aqvs ufleba, pativi scen mis ojaxur cxovrebas, da... mimoweras.
dauSvebelia am uflebis ganxorcielebaSi sajaro xelisuflebis Careva,
garda iseTi SemTxvevisa, rodesac aseTi Careva xorcieldeba kanonis
Sesabamisad
uSiSroebis,
da aucilebelia demokratiul sazogadoebaSi erovnuli
sazogadoebrivi usafrTxoebis an qveynis ekonomikuri
keTildReobis interesebisaTvis, uwesrigobis an danaSaulis Tavidan
asacileblad, janmrTelobis an zneobisa Tu sxvaTa uflebebisa da
Tavisuflebebis dasacavad~.
466. ruseTis mTavroba Tavis komentarebSi Semoifargla imis mtkicebiT,
rom ganmcxadeblebis pretenziebi ar exeboda ruseTis federacias da
nebismier SemTxvevaSi usafuZvlo iyo.
467. 2000 wlis 24 oqtombris komentarebSi moldovis mTavroba acxadebda,
rom ganmcxadeblebs ar hqondaT SesaZlebloba, esargeblaT advokatis
momsaxurebiT, rom saerTaSoriso organizaciebis warmomadgenlebs uars
eubnebodnen maT naxvaze da rom maT ar SeeZloT Tavisufali mimowera
cixidan. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze mTavrobam ganacxada, rom
surda Seecvala adre dafiqsirebuli pozicia, magram ar gamouTqvams
mosazreba savaraudo darRvevebTan dakavSirebiT.
468. rumineTis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadeblebis ojaxisa da mimoweris
pativiscemis uflebaSi Careva ar iyo ganxorcielebuli kanonis Sesabamisad
me-8 muxlis me-2 punqtis mniSvnelobiT, pirvel rigSi imitom, rom `mdr~-Si
moqmedi sabWoTa kanonmdebloba ar iyo ZalaSi myofi kanonmdebloba
moldovis teritoriaze da, meore, imitom rom `mdr-s prezidentis
winaswari Tanxmoba~ ar SeiZleba gaTanabrebuli iqnes kanonTan, radgan ar
Seicavs garantiebs TviTnebobis winaaRmdeg.
469. sasamarTlo Tvlis, rom xsenebuli saCivari Semoifargleba im faqtiT,
rom ganmcxadeblebisaTvis SeuZlebeli iyo cixidan Tavisuflad mieweraT
TavianTi ojaxebisaTvis da sasamarTlosaTvis da isini siZneleebs
ganicdidnen ojaxebis monaxulebaSi. rac Seexeba saCivars sasamarTlosTan
dakavSirebis SesaZleblobis uqonlobasTan dakavSirebiT, xsenebuli
bunebrivad ufro konvenciis 34-e muxlis sferoSi xvdeba, romelsac
sasamarTlo calke ganixilavs.
470. Tumca xsenebuli pretenziebis mxedvelobaSi miRebiT me-3 muxlis
konteqstSi (ix. winamdebare ganaCenis 438-e, 439-e, 444-e da 451-e punqtebi),
sasamarTlo Tvlis, rom aucilebeli aRar aris maTi ganxilva calke me-8
muxlis safuZvelze.
VIII. 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis savaraudo darRveva
471. ganmcxadeblebi Ciodnen, 1-li damatebiTi oqmis 1-l muxlze
dayrdnobiT, maTi qonebis konfiskaciasTan dakavSirebiT, romelic
ganxorcielda konvenciis me-6 muxlis moTxovnaTa darRveviT Catarebuli
sasamarTlo gadawyvetilebis safuZvelze.
472. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadebelTa pretenziebi ar exeboda
ruseTis federacias da nebismier SemTxvevaSi usafuZvlo iyo.
473. moldovisa da rumineTis mTavrobebs ar gamouTqvamT mosazreba.
474. Tundac CavTvaloT, rom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione
temporis, rom imsjelos saCivarTan dakavSirebiT, sasamarTlo aRniSnavs, rom
faqtobrivi safuZveli ar aris sakmarisi.
vinaidan saCivari ver iqna dasabuTebuli, sasamarTlo Tvlis, rom adgili
ar hqonia 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis darRvevas.
IX. konvenciis 34-e muxlis savaraudo darRveva
475.
ganmcxadeblebi
asaCivrebdnen
Carevas,
romelic
ganxorcielda
sasamarTlosaTvis maTi mimarTvis uflebaSi. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen
konvenciis 34-e muxls, romlis Tanaxmadac:
`sasamarTlos SeuZlia miiRos ganacxadebi nebismieri fizikuri piris,
arasamTavrobo organizaciis an calkeul pirTa jgufisagan, romlebic
amtkiceben, rom isini arian erT-erTi maRali xelSemkvreli mxaris mier
konvenciiT an misi oqmebiT gaTvaliswinebuli uflebebis darRvevis
msxverplni. maRali xelSemkvreli mxareebi kisruloben valdebulebas,
arafriT SeuSalon xeli am uflebis efeqtian ganxorcielebas.~
476. ganmcxadeblebi pirvel rigSi amtkicebdnen, rom maT ar gaaCndaT
ufleba, cixidan miemarTaT sasamarTlosaTvis, ase rom xsenebulis
ganxorcieleba maTi saxeliT uwevdaT maT meuRleebs. isini aseve
amtkicebdnen, rom sdevnidnen cixeSi imis gamo, rom gabedes miemarTaT
sasamarTlosaTvis.
garda amisa, isini amtkicebdnen, rom moldovis prezidentis b-ni voroninis
gancxadeba,
rom
b-ni
ilaSkus
uari
ganacxadis
ukan
gamotanaze
warmoadgenda ganmcxadebelTa patimrobaSi gangrZobadi yofnis mizezs (ix.
winamdebare ganaCenis 285-e punqti), unda CaTvliliyo individualuri
saCivriT mimarTvis uflebaSi Carevad.
bolos, ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ruseTis sagareo saqmeTa
saministros nota (ix. winamdebare ganaCenis 278-e punqti) warmoadgenda
individualuri saCivriT mimarTvis uflebaSi Carevas.
477. moldovis mTavrobam daadastura b-ni voroninis komentarebi, magram
amtkicebda, rom xsenebuli gamoiwvia b-nma ilaSkum, rodesac b-n
voroninTan Sexvedrisas aRniSna, rom mzad iyo, gamoetana moldovis
winaaRmdeg Setanili ganacxadis nawili, Tuki moldovis xelisuflebis
organoebi
TavianTi
qmedebebiT
daadasturebdnen
TavianT
survils
ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. moldovis mTavroba
amtkicebda, rom xsenebul garemoebebSi b-ni voroninis winaaRmdeg
ganxorcielebuli braldeba mimarTuli iyo moldovis prestiJisTvis
Cirqis mocxebisaken da ara ganmcxadebelTa sasamarTlosadmi mimarTvis
uflebaSi Carevis gasaCivrebasaken.
478. ruseTis mTavroba acxadebda, rom ganmcxadeblebma zemoxsenebuli nota
moipoves motyuebiT da amitom sasamarTlo ar unda dayrdnoboda mas.
479. rumineTis mTavrobis mtkicebiT, b-ni ilaSkus daSinebis faqti,
romelic moiazrebda mis dasjas winamdebare ganacxadis sasamarTloSi
Setanis gamo, warmoadgenda 34-e muxliT gaTvaliswinebuli individualuri
ganacxadis Setanis uflebaSi Carevas.
480. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis 34-e muxliT gaTvaliswinebuli
individualuri saCivris sistemis efeqtianad moqmedebisaTvis Zalze
mniSvnelovania, rom ganmcxadeblebsa da potenciur ganmcxadeblebs
SeeZloT
Tavisuflad
daukavSirdnen
sasamarTlos
xelisuflebis
organoebisagan raime zewolis gareSe, romelic igulisxmebda saCivrebis
gamotanas an maT Secvlas (ix. Akdivar and Others v. Turkey, 1996 wlis 16
seqtembris ganaCeni, moxsenebebi 1996-IV, gv. 1219, punqti 105, da Aksoy v. Turkey, wlis 18 dekembris ganaCeni, moxsenebebi 1996-VI, gv. 2288, punqti 105).
termini `raime saxis zewola~ gagebuli unda iqnes ise, rom moicavdes ara
mxolod pirdapir zewolasa da uxeS qmedebebs, aramed aseve ukanono irib
qmedebebsa
ganmcxadebelTa gadarwmuneba an maTTvis survilis warTmeva konvenciiT
gaTvaliswinebuli samarTlebrivi dacvis saSualebis gamoyenebasTan
da
urTierTobebs,
romelTa
mizansac
warmoadgens
dakavSirebiT (ix. Kurt v. Turkey, 1998 wlis 25 maisis ganaCeni, moxsenebebi 1998-
III, gv. 1192-93, punqti 160).
ufro metic, dauSvebelia Tu ara xelisuflebis organoebsa da
ganmcxadebels Soris arsebuli urTierToba konvenciis 34-e muxlis
TvalsazrisiT, gansazRvruli unda iqnes saqmis konkretuli garemoebebis
WrilSi.
xsenebulTan
dakavSirebiT
sasamarTlom
unda
Seafasos
ganmcxadeblis ususuroba da riski, rom masze zegavlenas moaxdenen
xelisuflebis organoebi (ix. ori zemoxsenebuli saqme Akdivar and Others, gv.
1219, punqti 105, daKurt, gv. 1192-93, punqti 160).
481. winamdebare saqmeSi ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ar SeeZloT
miemarTaT sasamarTlosaTvis patimrobis adgilidan da rom maTi ganacxadi
faqtobrivad Setanili iyo mxolod erTi advokatis b-ni tanases mier,
romelic warmoadgenda maT samarTalwarmoebis dasawyisSi da ganacxadebi
xelmowerili iyo maTi colebis mier.
sasamarTlom aseve gaiTvaliswina is muqara, romelic ganxorcielda
ganmcxadeblebis
winaaRmdeg
dnestrispireTis
cixis
xelisuflebis
organoebis mier da ganmcxadebelTa patimrobis pirobebis gauareseba mas
Semdeg, rac Setanili iqna ganacxadi. sasamarTlos miaCnia, rom aseTi
qmedebebi warmoadgens araswori da dauSvebeli zewolis formas, romelmac
xeli SeuSala ganmcxadeblebs individualuri saCivris uflebis
ganxorcielebaSi.
damatebiT sasamarTlo SeSfoTebiT aRniSnavs 2001 wlis 19 aprilis
diplomatiuri notis Sinaarss, romelic ruseTis federaciam gaugzavna
moldovis xelisuflebis organoebs (ix. winamdebare ganaCenis 278-e punqti).
notidan Cans, rom ruseTis xelisuflebis organoebma mosTxoves moldovis
respublikas,
ukan
gaetana
is
komentarebi,
romlebic
moldovam
sasamarTlos warudgina 2000 wlis 24 oqtombers. xsenebuli komentarebidan
ruseTi iTxovda komentarebis im nawilis ukan gaTxovas, romelic exeboda
ruseTis federaciis pasuxismgeblobas savaraudo darRvevebisaTvis imis
gamo, rom ruseTis jarebi ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze,
dnestrispireTSi.
mogvianebiT, 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze, moldovis mTavrobam
marTlac ganacxada, rom surda, ukan gaetana 2000 wlis 24 oqtombers mis
mier wardgenili komentarebis is nawili, romelic exeboda ruseTis
federacias (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti).
sasamarTlo Tvlis, rom aseTi qmedeba ruseTis federaciis mxridan
warmoadgens konvenciis preambulaSi moxseniebuli saerTo memkvidreobis,
politikuri
tradiciebis,
idealebis,
Tavisuflebisa
da
kanonis
uzenaesobis fexqveS gaTelvas da SeuZlia seriozulad SeuSalos xeli
sasamarTlos winaSe individualuri saCivris uflebis ganxorcielebis
safuZvelze wardgenili ganacxadis ganxilvas da amiT SezRudos
konvenciis 34-e muxliT garantiebuli ufleba.
Sesabamisad, adgili hqonda konvenciis 34-e muxlis darRvevas ruseTis
federaciis mxridan.
482. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg
es ukanaskneli esaubra moldovis xelisuflebis organoebs sxva
ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT da am konteqstSi b-nma
voroninma sajarod dasdo brali b-n ilaSkus, rom swored is iyo misi
megobrebis gangrZobadi patimrobis mizezi, imis gamo, rom uars ambobda
moldovisa da ruseTis federaciis winaaRmdeg Setanili ganacxadis
gamotanaze.
sasamarTlos azriT, xelSemkvreli saxelmwifos xelisuflebis umaRlesi
Tanamdebobis
piris
aseTi
gancxadebebi,
romelTa
Tanaxmadac
ganmcxadeblebis situaciis gaumjobeseba damokidebulia am saxelmwifos an
sxva saxelmwifos winaaRmdeg Setanili ganacxadis gamotanaze, warmoadgens
pirdapir
zewolas,
romlis
mizansac
warmoadgens
individualuri
ganacxadis uflebis ganxorcielebisaTvis xelis SeSla. xsenebuli iqneba
daskvna yvela SemTxvevaSi, miuxedavad imisa, hqondaT Tu ara xelisuflebis
organoebs realuri Tu Teoriuli SesaZlebloba, zegavlena moexdinaT
ganmcxadebelTa situaciaze.
Sesabamisad, b-ni voroninis gancxadeba warmoadgens moldovis respublikis
mier ganmcxadeblis im uflebaSi Carevas, romelic gulisxmobs
individualuri saCivriT mimarTvis uflebas, da ewinaaRmdegeba konvenciis
34-e muxls.
X. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba
483. konvenciis 41-e muxlis Tanaxmad:
`Tu sasamarTlo daadgens, rom dairRva konvencia da misi oqmebi, xolo
Sesabamisi maRali xelSemkvreli mxaris Sidasaxelmwifoebrivi samarTali
darRvevis mxolod nawilobrivi gamosworebis SesaZleblobas iZleva,
saWiroebis SemTxvevaSi, sasamarTlo dazaralebul mxares samarTlian
dakmayofilebas miakuTvnebs~.
A. ziani
484. TavianTi pretenziebi samarTlian dakmayofilebasTan dakavSirebiT
ganmcxadeblebma 2001 wlis noemberSi warmoadgines.
sasamarTlos mier 2004 wlis 12 noembers miRebul werilSi b-nma tanasem
waradgina axali pretenziebi misi klientis, b-ni leSkos, saxeliT, raTa
moexdina pretenziebis ganaxleba da mxedvelobaSi miRebuliyo 2001 wlis
Semdgomi periodi.
b-nma gribenceamac igive gaakeTa sxva ganmcxadeblebis saxeliT im werilis
saSualebiT, romelic sasamarTlom miiRo 2004 wlis 24 Tebervals.
485. ganmcxadeblebi Ciodnen, rom maTma msjavrdebam da patimrobam
gamoiwvia maT mier samsaxurebis dakargva. analogiurad, im devnis fonze,
romelic xorcieldeboda maT meuRleebTan mimarTebaSi, q-ni ilaSku da q-ni
ivantoSi iZulebulebi iyvnen, daetovebinaT samsaxurebi tiraspolSi da
gadasuliyvnen kiSiniovSi. garda amisa, b-ni leSkos ojaxs mouxda
tiraspolSi
saxlis
datoveba
da
sxva
sacxovreblis
moZebna.
ganmcxadeblebi moiTxovdnen yvela im xarjis dafarvas, romlis gaRebac
mouxdaT maT colebsa da ojaxebs, raTa moenaxulebinaT ganmcxadeblebi
cixeSi da gaegzavnaT maTTvis amanaTebi. bolos, fizikuri mdgomareobis
gauaresebis gamo, ganmcxadeblebs Zalian didi samedicino xarjebis gaweva
mouxdaT.
kerZod, ganmcxadeblebi iTxovdnen Semdeg Tanxmebs:
b-ni ilaSku iTxovda 1861 evros gacdenili xelfasis gamo, rac gamoiwvia
misma patimrobam 1992 wlis ivnisidan 1994 wlis Tebervlamde, rodesac igi
arCeuli iqna moldovis parlamentSi. igi acxadebda, rom misTvis, rogorc
parlamentarisaTvis, kuTvnili Tanxebi exdeboda mis ojaxs moldovis
mTavrobis mier. b-ni ivantoSi moiTxovda 9560 evros misi Semosavlis
dakargvis gamo misi dakavebis dRidan. b-ni petrov-popa iTxovda 21510 evros
Semosavlis dakargvis gamo misi dakavebis dRidan. b-ni leSko iTxovda 30000
evros, Tanxas, rac Rirda tiraspolSi misi kuTvnili bina, romelic man
dakarga misi msjavrdebis Semdeg da dnestrispireTidan misi ojaxis
gamgzavrebis Sedegad.
b-ni ilaSku, b-ni ivantoSi da b-ni petrov-popa amtkicebdnen, rom radgan
mxolod ruseTis federacia akontrolebda dnestrispireTis teritorias,
mxolod ruseTis federacia iyo pasuxismgebeli gancdili materialuri
zianis anazRaurebaze.
darRvevebis seriozuli xasiaTis, saqmis garemoebebis, saqmisadmi mopasuxe
mTavrobebis midgomis, sakuTari janmrTelobis mdgomareobisa da gancdili
travmebis gaTvaliswinebiT ganmcxadeblebi pretenzias acxadebdnen Semdeg
Tanxebze moraluri zianisaTvis: b-ni ilaSku 7 395 000 evroze, b-ni ivantoSi 842 000 evroze, b-ni petrov-popa 7 441 000 evroze da b-ni leSko 7 800 000
evroze.
moraluri zianis asanazRaurebel TanxebTan dakavSirebiT b-ni ilaSku, b-ni
ivantoSi da b-ni petro-popa acxadebdnen, rom dakmayofildebodnen, Tuki
moldovis mTavroba gadauxdida TiToeul maTgans 1000 evros, xolo
darCenil Tanxebs gadauxdida ruseTis mTavroba.
jamSi materialuri da moraluri zianisaTvis ganmcxadeblebi iTxovdnen
Semdeg Tanxebs: b-ni ilaSku 7 396 861 evros; b-ni ivantoSi 7 851 560 evros; b-
ni petrov-popa 7 462 510 evros da b-ni leSko 7 830 000 evros.
486. moldovis mTavroba acxadebda, rom ar gamoTqvamda pretenzias b-ni
ilaSkus, b-ni ivantoSisa da b-ni petrov-popas pretenziebTan dakavSirebiT
da xsenebulidan gamomdinareobda, rom mTavroba gadauxdida TiToeul
ganmcxadebels 1000 evros. meores mxriv, mTavrobam b-ni leSkos mier
moTxovnili Tanxebi gadametebulad da usafuZvlod miiCnia.
ruseTis mTavrobam ganacxada, rom ar SeiZleboda pasuxismgeblad
yofiliyo miCneuli savaraudo darRvevebTan mimarTebaSi. ufro metic,
mTavroba acxadebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli faqtebi ar
xvdeboda sasamarTlos ratione temporis iurisdiqciaSi.
nebismier SemTxvevaSi ruseTis mTavroba Tanxebs gadametebulad da
usafuZvlod Tvlida.
487. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis 46-e muxlis Sesabamisad
sasamarTlo ganaCenebis aRsrulebis konteqstSi, ganaCeni, romelSic
sasamarTlo
daadgens
darRvevas,
akisrebs
mopasuxe
saxelmwifos
samarTlebriv valdebulebas, imave debulebis Tanaxmad bolo mouRos
darRvevas da moaxdinos gamowveuli Sedegebis reparacia imgvarad, rom
maqsimalurad aRadginos darRvevamde arsebuli situacia. Tuki, erTis
mxriv, erovnuli kanonmdebloba ar iZleva – an mxolod nawilobriv iZleva
– reparaciis SesaZleblobas darRveviT gamowveul SedegebTan mimarTebaSi,
konvenciis 41-e muxli uflebamosilebas aniWebs sasamarTlos, miakuTvnos
dazaralebul mxares iseTi dakmayofileba, rogoric Sesabamisad miaCnia.
xsenebulidan gamomdinareobs, inter alia, rom ganaCeni, romelSic sasamarTlo
daadgens konvenciis an oqmebis darRvevas, akisrebs mopasuxe saxelmwifos
samarTlebriv valdebulebas, ara mxolod gadauxados Sesabamis pirebs
mikuTvnebuli Tanxebi, aramed aseve airCios, ministrTa komitetis
zedamxedvelobiT, zogadi da/an, Tuki es Sesaferisia, individualuri
xasiaTis RonisZieba, romelsac ganaxorcielebs erovnul sistemaSi, raTa
bolo moeRos sasamarTlos mier dadgenil darRvevas da ganaxorcielos
SesaZlebeli reparacia darRveviT gamowveuli SedegebisaTvis imgvarad,
rom maqsimalurad aRadginos darRvevamde arsebuli situacia (Assanidze v.
Georgia [GC], #. 71503/01, punqti 198, ECHR 2004-II; Maestri v. Italy [GC], #. 39748/98,
punqti 47, ECHR 2004-I; Menteş and Others v. Turkey (muxli 50), 1998 wlis 24
ivlisis ganaCeni, moxsenebebi 1998-IV, gv. 1695, punqti 24; daScozzari and Giunta v.
Italy [GC], ##. 39221/98 da41963/98, punqti 249, ECHR 2000-VIII).
488. sasamarTlo imeorebs, rom man daadgina konvenciis ramdenime
debulebis darRveva ruseTis federaciisa da moldovis mier, am
ukanasknels darRveva Seeracxeba 2001 wlis maisidan.
sasamarTlom daadgina, rom b-ni ilaSku da b-ni ivantoSi daeqvemdebarnen
mopyrobas, romelic kvalificirebuli iqna wamebad konvenciis me-3 muxlis
mniSvnelobiT,
rom
danarCeni
ori
ganmcxadebeli
daeqvemdebara
araadamianur da Rirsebis Semlaxvel mopyrobas me-3 muxlis moTxovnaTa
sawinaaRmdegod, rom yvela ganmcxadebeli patimrobaSi imyofeboda
TviTneburad konvenciis me-5 muxlis moTxovnaTa darRveviT da b-ni
ivantoSi, b-ni leSko da b-ni petrov-popa kvlavac patimrobaSi imyofebian
me-5 muxlis moTxovnaTa darRveviT.
sasamarTlom aseve daadgina, rom adgili hqonda konvenciis 34-e muxlis
darRvevas ruseTis federaciisa da moldovis mxridan.
489.
sasamarTlo
ar
Tvlis,
rom
moTxovna
materialur
zianTan
dakavSirebiT dasabuTebulia, magram amave dros miaCnia, rom aragonivruli
ar aris imis gaTvaliswineba, rom ganmcxadeblebma ganicades Semosavlis
wyaros dakargva da es aSkarad gamowveuli iyo darRvevebiT. sasamarTlos
aseve miaCnia, rom dadgenili darRvevebis Sedegad ganmcxadeblebma
ueWvelad ganicades moraluri ziani, romlis aRmofxvrac SeuZlebelia
mxolod darRvevis dadgenis faqtiT.
Sesabamisad, mxedvelobaSi iqna ra miRebuli konvenciis seriozuli
darRvevebi, romelTa msxverplnic ganmcxadeblebi Seiqnen, da adgens ra
Tanafardobis safuZvelze, rogorc es moTxovnilia konvenciis 41-e
muxliT, sasamarTlo aniWebs ganmcxadeblebs Semdeg Tanxebs, plius is
Tanxebi, romelTa gadaxdac ganmcxadeblebs SeiZleba mouwioT gadasaxadis
saxiT:
(a) TiToeul ganmcxadebels 180 000 evro materialuri da aramaterialuri
zianisaTvis, romelic warmoiSva konvenciis me-3 da me-5 muxlebis
darRvevidan;
(b) TiToeul ganmcxadebels 10 000 evro moraluri zianisaTvis, romelic
warmoiSva ruseTis federaciisa da moldovis mier 34-e muxlis darRvevis
gamo.
490. sasamarTlo aseve Tvlis, rom sami ganmcxadeblis ukanono da
TviTneburi patimrobis gagrZeleba aucileblad gamoiwvevs sasamarTlos
mier dadgenili me-5 muxlis darRvevis seriozul gaxangrZlivebas da
mopasuxe saxelmwifoebis im valdebulebis darRvevas, romelic akisriaT
konvenciis 46-e muxlis 1-li punqtiT da gulisxmobs sasamarTlos ganaCenis
aRsrulebis valdebulebas.
b. xarjebi da gaweuli danaxarjebi
491. advokatebisaTvis gadasaxdeli TanxebisaTvis b-ni ilaSku iTxovda 8000
evros, xolo b-ni ivantoSi da b-ni petrov-popa 8500 evros TiToeuli. isini
aseve iTxovdnen 2500 evros sxvadasxva gaweuli xarjebisaTvis.
b-ni leSkos meuRlesa da advokats Soris dadebul xelSekrulebaze
dayrdnobiT b-ni leSko iTxovda damatebiT 200 evros misi advokatis
yovelTviuri muSaobisaTvis, rac mTlianobaSi Seadgenda 11800 evros.
xsenebuli Tanxa warmoadgens misi advokatis gasamrjelos 1999 wlis
ivnisidan,
anu
ganacxadis
Setanidan
(gavida
Tve)
gaweuli
momsaxurebisaTvis, momsaxurebis mTavar elementebs ki warmoadgenda
ganacxadis Sedgena, dokumentebis moZieba, sasamarTlos mier moTxovnili
komentarebis
misiisaTvis,
Sedgena,
sasamarTlos
momzadeba
sasamarTlos
winaSe
faqtebis
gamarTuli
damdgeni
mosmenis
delegatebis
Canawerebis Seswavla, dakavSirebasTan mimarTebaSi ganxorcielebuli
xarjebi (faqsi, satelefono saubrebi, Cveulebrivi da saswrafo fosta),
TargmanTan dakavSirebuli xarjebi da ganmcxadeblebTan ganxorcielebul
vizitebTan dakavSirebiT gaweuli danaxarjebi.
492.
moldovis
mTavroba
ewinaaRmdegeboda
xarjebisa
da
gaweuli
danaxarjebisaTvis moTxovnili Tanxebis gadaxdas im motiviT, rom isini
usafuZvlo da dausabuTebeli iyo.
493. sasamarTlo imeorebs, rom imisaTvis, rom xarjebi da gaweuli
danaxarjebi Setanili iqnes 41-e muxlis Sesabamisad mikuTvnebul TanxebSi,
dadgenili unda iqnes, rom isini namdvilad gadaxdili iqna, aucileblobiT
iyo gamowveuli da gulisxmobda im qmedebis aRkveTas an im qmedebisaTvis
anazRaurebis miRebas, romelic dadgenili iqna, rom arRvevda konvencias.
moTxovnili Tanxebi gonivruli unda iyos moculobiT (ix., magaliTad,
zemoxsenebuli Kalashnikov-is saqme, punqti 146).
sasamarTlo aRniSnavs, rom winamdebare saqmisaTvis saWiro gaxda ramdenime
wyeba komentarebis wardgena sasamarTlos winaSe, ganxorcielda mosmenebi
SejibrebiTobis
safuZvelze
da
mowmeTa
adgilze
dakiTxvasTan
dakavSirebuli mosmena, romelic grZeldeboda 7 dRe.
sasamarTlos
winaSe
warmodgenili
mtkicebulebebi
aCvenebs,
rom
ganmcxadebelTa warmomadgenlebma, b-nma dinum, b-nma tanasem da b-nma
gribinceam namdvilad gaiRes xarjebi da danaxarjebi im qmedebebTan
dakavSirebiT, romlebic warmoadgenda darRvevas.
daadgina ra Tanafardobis safuZvelze da mxedvelobaSi miiRo ra samuSaos
moculoba, romlis Sesrulebac aucilebeli iyo ganmcxadebelTa mxridan
didi
odenobis
dokumentaciisa
da
komentarebis
wardgenisaTvis, evros
sasamarTlo akuTvnebs ganmcxadeblebs 21 000 evros,
gamoklebiT, romelic maT gadaexadaT samarTlebrivi daxmarebisaTvis
evropis sabWos mier. xsenebuli warmoadgens 4 363 evros b-ni dinus
gasamrjelosa da samdivno xarjebisaTvis, 3 960 evros b-ni gribinceasaTvis
xarjebisa da gaweuli danaxarjebisaTvis da 8 713 evros b-ni tanases
xarjebisa da gaweuli danaxarjebisaTvis.
g. sauravi
494. sasamarTlo Sesaferisad Tvlis, rom unda dawesdes sauravi
centraluri evropuli bankis sesxisaTvis gankuTvnili minimaluri
procentis saxiT, romelsac unda daematos samprocentiani cifri.
yovelive zemoxsenebulidan gamomdinare
1. sasamarTlo 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom ganmcxadeblebi
xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis
mniSvnelobiT mTavrobaze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis kuTxiT;
2. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ganmcxadeblebi xvdebian ruseTis
federaciis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT;
3. erTxmad adgens, rom sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis,
rom ganixilos konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli saCivari;
4. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia
ratione temporis, rom ganixilos konvenciis me-2, me-3, me-5 da me-8 muxlebTan
dakavSirebuli saCivrebi im moculobiT, ra moculobiTac saCivrebi exeba wlis 12 seqtembris Semdeg ganviTarebul movlenebs moldovis
respublikis SemTxvevaSi da 1998 wlis 5 maisis Semdeg ganviTarebul
movlenebs ruseTis federaciis SemTxvevaSi;
5. 15 xmiT 2 xmis winaaRmdeg adgens, rom sasamarTlos ar moeTxoveba imis
gansazRvra, gaaCnia Tu ara mas iurisdiqcia ratione temporis, rom ganixilos
saCivari 1-li oqmis 1-l muxlTan dakavSirebiT.
6. erTxmad adgens, rom saWiro ar aris konvenciis me-2 muxlis
darRvevasTan dakavSirebuli saCivris ganxilva, romelsac safuZvlad edo
`mdr-s uzenaesi sasamarTlos mier~ sasikvdilo ganaCenis gamotanis faqti;
7. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili ar hqonda moldovis
mxridan konvenciis me-3 muxlis darRvevas, romelsac safuZvlad edo b-ni
ilaSkus mier gancdili arasaTando mopyroba da patimrobis is pirobebi,
romlebSic igi imyofeboda sikvdiliT dasjis molodinSi;
8. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTnado mopyrobis
gamo, romelic ganxorcielda b-ni ilaSkus mimarT, da im pirobebis gamo,
romlebSic igi imyofeboda patimrobisas sikvdiliT dasjis molodinSi, da
rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes wamebad me-3 muxlis
debulebebis mniSvnelobiT;
9. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3
muxlis darRvevas moldovis mxridan 2001 wlis maisis Semdeg im
arasaTanado mopyrobis gamo, romelic ganxorcielda b-ni ivantoSis
mimarT, da im pirobebis gamo, romlebSic igi imyofeboda patimrobisas, da
rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes wamebad me-3 muxlis
debulebebis mniSvnelobiT;
10. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTnado mopyrobis
gamo, romelic ganxorcielda b-ni ivantoSis mimarT, da im pirobebis gamo,
romlebSic
kvalificirebuli
mniSvnelobiT;
igi
imyofeboda
unda iqnes
patimrobisas,
wamebad me-3
da
muxlis
rom
xsenebuli
debulebebis
11. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3
muxlis darRvevas moldovis mxridan 2001 wlis maisis Semdeg im
arasaTanado mopyrobis gamo, romelic ganxorcielda b-ni leSkosa da b-ni
petrov-popas mimarT, da im pirobebis gamo, romlebSic isini imyofebodnen
patimrobisas, da rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes araadamianur
da Rirsebis Semlaxvel mopyrobad me-3 muxlis debulebebis mniSvnelobiT;
12. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTanado mopyrobis
gamo, romelic ganxorcielda b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas mimarT, da
im pirobebis gamo, romlebSic isini imyofebodnen patimrobisas, da rom
xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes araadamianur da Rirsebis
Semlaxvel mopyrobad me-3 muxlis debulebebis mniSvnelobiT;
13. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-5
muxlis darRvevas moldovis mxridan b-ni ilaSkus patimrobis gamo;
14. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom 2001 wlis Semdeg adgili hqonda
da amJamadac grZeldeba konvenciis me-5 muxlis darRveva moldovis mxridan
b-ni ivantoSis, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas patimrobis gamo;
15. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-5
muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan 2001 wlis maisamde b-ni
ilaSkus patimrobis gamo da adgili hqonda da amJamadac grZeldeba imave
debulebis darRveva b-ni ivantoSis, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas
mimarT.
16. erTxmad adgens, rom saWiro ar aris, calke iqnes ganxiluli
ganmcxadebelTa saCivari konvenciis me-8 muxlTan dakavSirebiT;
17. 15 xmiT 2 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili ar hqonia 1-li damatebiTi
oqmis 1-li muxlis darRvevas;
18. 16 xmiT xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom moldovam ver SeZlo
ganexorcielebina konvenciis 34-e muxliT masze dakisrebuli valdebuleba;
19. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ruseTis federaciam ver SeZlo
ganexorcielebina konvenciis 34-e muxliT masze dakisrebuli valdebuleba;
20. 10 xmiT 7 xmis winaaRmdeg adgens, rom moldovam 3 Tvis ganmavlobaSi
ganmcxadeblebs unda gadauxados Semdegi Tanxebi plius gadasaxadebi,
romelTa gadaxdac maT SesaZloa daekisroT:
(a) b-n ivantoSs, b-n leSkosa da b-n petrov-popas 60 000 evro (samoci aTasi
evro) TiToeuls, maT mier gancdili materialuri da moraluri
zianisaTvis;
(b) TiToeul ganmcxadebels 3 000 evro (sami aTasi evro) moraluri
zianisaTvis, romelic maT ganicades 34-e muxlis darRvevis safuZvelze;
(g) ganmcxadeblebs sruli Tanxa 7 000 evros odenobiT (Svidi aTasi evro) 1
321,34 (aTas samas ocdaerTi evro da ocdaToTxmeti centi), gamoklebiT,
romlebic maT miiRes samarTlebrivi daxmarebis saxiT, xarjebisa da
gaweuli danaxarjebisaTvis 1 454,33 (aTas oTxas ormocdaTerTmeti evro da
ocdacameti centi) b-ni dinusaTvis, 1 320 (aTas samas oci evro) b-ni
gribinceasaTvis da
904,33 evro (oriaTas cxraas oTxi evro da
ocdacameti centi) b-ni tanasesaTvis;
21. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ruseTis federaciam sami Tvis
ganmavlobaSi ganmcxadeblebs unda gadauxados Semdegi Tanxebi plius
gadasaxadebi, romelTa gadaxdac maT SesaZloa daekisroT:
(a) b-n ilaSkus 180 000 (as oTxmoci aTasi evro) materialuri da moraluri
zianisaTvis;
(b) TiToeul sxva ganmcxadebels 120 000 evro (as oci aTasi evro)
materialuri da moraluri zianisaTvis;
(g) TiToeul ganmcxadebels 7 aTasi evro (Svidi aTasi evro) 34-e muxlis
darRvevasTan dakavSirebiT gancdili moraluri zianisaTvis;
(d) ganmcxadeblebs sruli Tanxa 14 000 evros (ToTxmeti aTasi evro)
odenobiT,
642,66 evros (ori aTas eqvsas ormocdaori evro da
samocdaeqsvi centi) gamoklebiT, romelic gadaxdili iqna samarTlebrivi
daxmarebis saxiT xarjebTan da gaweul danaxarjebTan dakavSirebiT, 2
908,67 evro (ori aTas cxraas rva evro da samocdaSvidi centi) b-n dinus, 2 evro (ori aTas eqvsas ormoci evro) b-n gribinceas da 5 808,67 evro
(xuTi aTas rvaas rva evro da samocdaSvidi centi) b-ni tanasesaTvis;
22. erTxmad adgens, rom mopasuxe saxelmwifoebma unda ganaxorcielon
yvela aucilebeli RonisZieba, raTa bolo mouRon ganmcxadebelTa,
romlebic kvlav patimrobaSi imyofebian, TviTnebur patimrobas da
uzrunvelyon maTi dauyovnebliv gaTavisufleba.
23. erTxmad adgens, rom me-20 da 21-e punqtebSi miTiTebuli Tanxebi
gadayvanili unda iqnes TiToeuli ganmcxadeblis sacxovrebeli qveynis
erovnul
valutaSi
gadaxdis
dRisaTvis
arsebuli
kursiT
da
zemoxsenebuli 3 Tviani vadis gasvlis Semdeg gadaxdis dRemde sauravi
unda iqnes gadaxdili maTTvis im moculobiT, rac utoldeba evropuli
bankis sesxisaTvis gankuTvnil minimalur procents, romelsac unda
daematos samprocentiani cifri;
24. erTxmad uaryofs danarCen pretenziebs samarTlian dakmayofilebasTan
dakavSirebiT.
Sesrulebulia inglisur da frangul enebze da gacxadebulia sajaro
mosmenaze adamianis uflebaTa SenobaSi, 2004 wlis 8 ivliss.
lucius vildhaberi
Tavmjdomare
pol mahoni
registratori
konvenciis 45-e muxlis me-2 punqtisa da sasamarTlos reglamentis 74-e
muxlis me-2 punqtis Tanaxmad, ganaCens Tan erTvis Semdegi gancalkevebuli
mosazrebebi:
(a) b-ni kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac
SeuerTdnen b-ni resi, b-ni birsani, q-ni tulkensi da q-ni fura-sandstromi;
(b) b-ni resis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba
(g) ser nikolas bratcas nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac
SeuerTdnen b-ni rozakisi, b-ni hedigani, q-ni tomaseni da b-ni pantiru;
(d) b-ni lukadesis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba;
(e) b-ni kovleris gansxvavebuli mosazreba.
l.v.
p.j.m
nawilobriv gansxvavebuli mosazreba
b-ni kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac
SeuerTdnen b-ni resi, b-ni birsani, q-ni tulkensi da q-ni fura-
sandstromi
(Targmani)
1. me ar veTanxmebi didi palatis umravlesobis im gadawyvetilebas, rom
moldovis pasuxismgebloba konvenciiT dakisrebuli valdebulebebis
SeusruleblobisaTvis saxezea mxolod 2001 wlidan moyolebuli.
xsenebul mosazrebas mivyavarT iseT daskvnamde, romelic, Cemi azriT,
paradoqsuli da arasworia da gulisxmobs, rom moldovam konvenciis me-3
da me-5 muxlebi daarRvia imis gamo, Tu ra saxis arasaTanado mopyrobas
daeqvemdebarnen da patimrobis rogor pirobebSi imyofebodnen b-ni
ivantoSi, b-ni leSko da b-ni petrov-popa (mxolod 2001 wlis maisis Semdeg),
magram moldovas pasuxismgebloba ar dakisrebia im faqtebTan dakavSirebiT
da miT ufro sasikvdilo ganaCenTan mimarTebaSi, romelic Seufarda `mdr-s
uzenaesma sasamarTlom~ b-n ilaSkus.
radgan ganmcxadeblebi xvdebian moldovis iurisdiqciaSi (ix. winamdebare
ganaCenis 355-e punqti) da saxezea moldovis pasuxismgebloba mis mier
konvenciis ratificirebis dRidan dRemde ganxorcielebul movlenebTan da
ganmcxadeblebTan mimarTebaSi, ar arsebobs gamarTleba im mosazrebisa,
rom pozitiuri valdebulebebi ar arsebobda 1997 wlis 12 seqtembridan 2001
wlis maisamde, rogorc es daadgina mosamarTleTa umravlesobam. qvemoT me
vayalibeb mizezebs, Tu ratom ar veTanxmebi umravlesobis azrs.
2. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmeba iyo dasasruli
mcdelobebis pirveladi etapisa, romelic moldovam ganaxorciela Tavis
teritoriaze kontrolis srulad aRdgenasTan dakavSirebiT. xsenebuli
dRis Semdeg moldovam ganaxorciela dumiliT gamoxatuli midgoma da misi
mcdelobebi
warmoadgenda
ganmcxadeblebis
gadavida
dnestrispireTze
uflebebis dacvasTan
molaparakebis
kontrolis
dakavSirebuli
fazaSi,
romlis
aRdgena
mizansac
da
ara
mcdeloba,
ganmcxadeblebisa, romlebic ukanonod gansajes da romlebic patimrobaSi
imyofebodnen 10 wlis ganmavlobaSi b-ni ilaSkus SemTxvevaSi da 12 wlis
ganmavlobaSi danarCeni sami ganmcxadeblis SemTxvevaSi.
3. rogorc es sasamarTlom aRniSna, faqtobrivi situaciis sirTulidan
gamomdinare, is sakiTxi, ganaxorciela Tu ara moldovam masze
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, Zalian mWidrodaa dakavSirebuli
moldovasa da ruseTis federacias Soris arsebul urTierTobebze da
dnestrispireTsa da ruseTis federacias Soris arsebul urTierTobebze.
garda amisa, mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli is zegavlena, romlis
moxdenac SeeZlo moldovas ruseTis federaciis xelisuflebis organoebis
meSveobiT ganmcxadebelTa mdgomareobis gaumjobesebis mxriv. da bolos,
aseve mniSvnelovania im faqtebis gaTvaliswineba, romlebic ganxorcielda
konvenciis ratificirebamde, da maTi gamoyeneba SedarebiTi miznebisaTvis,
rodesac viwyebT 1997 wils 12 seqtembris Semdeg moldovis mier
ganxorcielebuli mcdelobebis Sefasebas (ix. winamdebare ganaCenis 337-e-
338-e punqtebi). Sesabamisad, aucilebelia situaciis sruli Sefaseba, im
kuTxiT, ra kuTxiTac igi ganviTarda droSi, aseve saWiroa
ganxorcielebuli moqmedebebisa da umoqmedobebis Sefaseba.
4. simarTles warmoadgens is faqti, rom SuRlis Camovardnidan moldovis
xelisuflebis organoebs arasodes SeuwyvetiaT pretenziebis gamoTqma im
agresiasTan dakavSirebiT, romelsac Tvlidnen, rom daeqvemdebarnen.
moldovis xelisufleba gmobda separatistebis mier damoukideblobis
gamocxadebas.
ivlisSi
SuRlis
Cacxromis
Semdeg
moldovis
xelisuflebis organoebi ganagrZobdnen RonisZiebebis ganxorcielebas
kontrolis xelaxla damyarebasTan dakavSirebiT, sisxlis samarTlis
saqmis aRZvris meSveobiT. mogvianebiT, 1994 wlis Semdeg, mTavroba
ganagrZobda Tavisi suverenitetis mtkicebas teritoriaze, romelsac
akontrolebda `mdr~, rogor qveynis SeigniT, aseve saerTaSoriso asparezze
(ix. winamdebare ganaCenis 341-e-343-e punqtebi).
5. Tumca 1997 wlidan moyolebuli, ucilobeli daskvna unda iqnes
gamotanili,
rom
adgili
hqonda
moldovis
xelisuflebis
mier
mcdelobebis ganxorcielebis Semcirebas dnestrispireTze kontrolis
aRdgenasTan mimarTebaSi da rom xsenebuli mcdelobebi SezRuduli iyo
diplomatiuri qmedebebiT. ufro metic, mas Semdeg, rac miRebuli iqna
evropis sabWos wevrad, moldovam dRemde, raoden paradoqsuladac unda
JRerdes, ar isargebla im SesaZleblobebis potencialiT, romlebic
arsebobs am politikur gaerTianebaSi.
meores mxriv, TanamSromlobis aSkara an de facto RonisZiebebi iqna
ganxorcielebuli moldovis xelisuflebis organoebsa da dnestrispirel
separatistebs Soris: miRweuli iqna administraciuli, ekonomikuri da
politikuri SeTanxmebebi, urTierTobebi damyarda moldovis parlamentsa
da `mdr~-s parlaments Soris, ramdenime wlis ganmavlobaSi TanamSromloba
ganxorcielda policiis organoebs Soris da penitenciur da uSiSroebis
sferoebSi. ganviTarda aseve TanamSromloba iseT sferoebSi, rogoric aris
piradobis mowmobebis gacema, sahaero marSrutebis kontroli, satelefono
kavSirebi da sporti (ix. winamdebare ganaCenis 114-e, 174-e-175-e, 177-e-179-e da
185-e punqtebi).
6. rac Seexeba ganmcxadebelTa situacias, 1997 wels konvenciis
ratificirebamde moldovis xelisuflebis organoebma ganaxorcieles
garkveuli RonisZiebebi, rogoric aris 1994 wlis 3 Tebervlis uzenaesi
sasamarTlos ganaCeni, romelic auqmebda ganmcxadebelTa msjavrdebas da
maTi patimrobis brZanebas; 1993 wlis 28 dekembers `mdr-s uzenaesi
sasamarTlos~
`mosamarTleebis~
winaaRmdeg
da
dnestrispireTis
xelisuflebis sxva warmomadgenlebis mimarT aRZruli saqme xelisuflebis
funqciebis uzurpirebasTan dakavSirebiT; modlovis prezidentis mier 1995
wlis 4 agvistos gamocemuli Sewyaleba; 1995 wlis 3 oqtombris moldovis
parlamentis moTxovna; dnestrispireTSi patimrobaSi myof patimrebTan
eqimebis gagzavna da ojaxebisaTvis daxmarebis aRmoCena (ix. winamdebare
ganaCenis 222-e-223-e, 226-e-227-e punqtebi da 239-e punqti).
7. magram 1997 wlis Semdeg ganmcxadebelTa uflebebis dacvis mxriv kidev
erTxel ganxorcielebuli RonisZiebebi Semoifargla eqimebis gagzavniT
(bolo viziti ganxorcielda 1999 wels), ojaxebisaTvis daxmarebis micemiT
da b-ni sturcas CareviT da ganmcxadeblebis gaTavisuflebis mcdelobiT
(bolo aseTi mcdeloba ganxorcielda 2001 wlis aprilSi). moldovis
mTavrobam daadastura, rom konfliqtis gadaWrasTan dakavSirebuli
molaparakebebis dros separatistebis mier gakeTebuli moTxovnebis
sapasuxod moldovis xelisuflebam Secvala molaparakebaTa strategia da
ufro didi prioriteti mianiWa diplomatiur molaparakebebs moldovis
samarTlebriv sferoSi dnestrispireTis dabrunebasTan dakavSirebiT. amave
dros,
RonisZiebebi
marTlmsajulebis
sferoSi,
romlebic
adre
xorcieldeboda, miviwyebuli iqna (ix. winamdebare ganaCenis 344-e punqtis
bolo nawili). gasagebia, rom garkveuli RonisZiebebi TanamSromlobis
sferoSi ganxorcielebuli iqna keTili miznebisaTvis, rac gulisxmobda
dnestrispirelTa yoveldRiuri cxovrebis pirobebis gaumjobesebas da
maTTvis maqsimalurad nomraluri cxovrebis SesaZleblobis micemas.
8. me ar msurs Cemi Sefasebis gamoTqma moldovis mier ganxorcielebuli
politikuri strategiis efeqturobasTan dakavSirebiT iseT mniSvnelovan
sakiTxze, rogoric aris teritoriuli mTlianoba. miuxedavad amisa, TviT
dnestrispireTis teritoriaze efeqturi kontrolis ganxorcielebis
ararsebobis pirobebSic ki, moldovis xelisuflebis organoebs ekisrebaT
valdebuleba, ganaxorcielon maT xelT arsebuli yvela RonisZieba, iqneba
es politikuri, diplomatiuri, ekonomikuri Tu marTlmsajulebrivi
xasiaTis RonisZiebebi (ix. winamdebare ganaCenis 331-e punqti), raTa daculi
iqnes konvenciiT garantirebuli uflebebi im pirebisaTvis, romlebic
formalurad mis iurisdiqciaSi xvdebian da, Sesabamisad, yvela im
pirisaTvis, romlebic imyofebian moldovis sayovelTaod aRiarebuli
sazRvrebis SigniT.
rac Seexeba RonisZiebebis xasiaTsa da maT efeqturobas an im RonisZiebebs,
romlebic unda ganxorcielebuliyo, garkveuli faqtebi SesaZloa ufro
mniSvnelovani iyos, vidre danarCeni, aseTi RonisZiebebis Sedegebidan
gamomdinare. xsenebulTan dakavSirebiT, 2001 wlis maisSi b-ni ilaSkus
gaTavisuflebis faqtis gaTvaliswinebiT, SesaZlebelia imis miCneva, rom
yvela is RonisZieba, romelic mimarTuli iqneboda ganmcxadebelTa
gaTavisuflebisaken, ar iqna ganxorcielebuli, rogorc amas aRniSnavs
sasamarTlo ganaCenis 347-e punqtis me-2 nawilSi.
9.
ganxorcielebuli
dacvasTan dakavSirebiT 1997 wlis ratificirebis Semdeg ar iqna
ganxorcielebuli imdenad mtkiced, ramdenadac amas moiTxovda
me
vTvli,
rom
moldovis
xelisuflebis
organoebis
mier
mcdelobebi
konvenciiT
gansazRvruli
uflebebis
ganmcxadebelTa seriozuli situacia, rac gamoixateboda maTi saqmis
ganxilviTa da msjavrdebiT da ganmcxadebelTa yofis seriozuli
situaciiT. magaliTad, unda aRiniSnos aSkara umoqmedobis Semdegi
SemTxvevebi da zogjer sapasuxo RonisZiebebic:
(a) 1993 wlis 28 dekembers aRiZra gamoZieba im pirebTan dakavSirebiT,
romlebic monawileobdnen ganmcxadebelTa mimarT aRZrul gamoZiebasa da
msjavrdebaSi, magram raime saxis informaciis uqonlobam xelisuflebis
organoebis mier gamoZiebis warmatebiT dasrulebis mizniT raime
RonisZiebis
seriozuli
ganxorcielebasTan
eWvebi RonisZiebebis
mimarTebaSi,
efeqturobasTan
SesaZloa,
warmoSvas
(ix.
dakavSirebiT
winamdebare ganaCenis 221-e punqti).
(b) moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCeni,
romelic auqmebda `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ mier 1993 wlis
dekembers gamotanil ganaCens da brZanebda saqmis dabrunebas sagamoZiebo
organoebisaTvis xelaxali gamoZiebis mizniT, arasodes ganxorcielebula
(ix. winamdebare ganaCenis 22-e punqti).
(g) aranairi nabijebi ar gadadgmula moldovis prezidentis mier 1995 wlis agvistos gamocxadebuli amnistiis Semdeg. analogiurad, sasamarTlos ar
miuRia raime informacia ganmcxadebelTa saxeliT moldovis mTavrobis an
sagareo
saqmeTa
saministros
mier
ganxorcielebul
qmedebebTan
dakavSirebiT, miuxedavad parlamentis 1995 wlis 3 oqtombris Txovnisa
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis 227-e punqti).
(d) 2000 wlis 16 agvistos 1993 wlis 28 dekembris brZaneba Zaladakargulad
iqna gamocxadebuli prokuroris mier imis safuZvelze, rom danaSaulebi
ar iyo sworad kvalificirebuli. igive gadawyvetileba ayalibebda axal
braldebebs. magram mizanSewonilad ar iqna miCneuli gamoZiebis aRZvra
xsenebul braldebebTan mimarTebaSi xandazmulobis gamo. SesaZlebelia,
gamoiTqvas eWvebi im samarTalwarmoebis seriozulobasTan dakavSirebiT,
romelSic xelisuflebis organoebi icdidnen 7 weli, sanam moaxdendnen
danaSaulebis kvalifikaciis Secvlas mxolod imitom, rom gadaewyvitaT
dasasruls, rom gamoZieba axal braldebebTan mimarTebaSi xandazmulobis
gamo ar SeiZleboda aRZruliyo. ver SevZeli ra, Camomeyalibebina sakuTari
azri
im
sakiTxTan
dakavSirebiT,
vrceldeba
Tu
ara
moldovis
kanonmdeblobis xandazmuloba im danaSaulebTan mimarTebaSi, romlebic
warmoadgens CvenTvis saintereso sisxlis samarTalwarmoebis sagans, unda
aRvniSno, rom winamdebare saqmeSi xandazmuloba gamoiwvia im gamoZiebis
xangrZlivobam, romelic, rogorc aRmoCnda, araefeqturi iyo (ix.
winamdebare ganaCenis 229-e punqti).
(e) 2000 wlis 16 agvistos prokuroris mier sisxlissamarTlebrivi
gamoZiebis aRZvra hlinaias cixis mmarTvelis winaaRmdeg ar gagrZelebula
da, nebismier SemTxvevaSi, cixis mmarTvelma ganucxada sasamarTlos
delegatebs, rom misTvis ar SeutyobinebiaT xsenebulis Sesaxeb (ix.
winamdebare ganaCenis 230e punqti da danarTis 137-e punqti).
(v) zemoxsenebuli gamoZiebebis SeCerebis Sedegad amJamad `mdr~-s reJimis
xelisuflebis organoebis calkeul warmomadgenlebs, maT Soris b-n
Cevtsvovs, SeuZliaT Sevidnen moldovaSi im qmedebebisaTvis yovelgvari
pasuxismgeblobis SiSis gareSe, romlebic maT ganaxorcieles reJimis
samsaxurSi (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqti 21, da b-ni rusu, punqti 304).
ufro metic, me aRvniSnav, sul mcire gakvirvebis gareSe, rom moldovaSi
dabrunebis Semdeg `mdr-s iusticiis yofil ministrs~ b-n sidorovs ekava
ramdenime maRali Tanamdeboba da iyo moldovis parlamentis adamianis
uflebaTa da umciresobaTa komitetis Tavmjdomare 2001 wlis Semdeg (ix.
winamdebare ganaCenis 168-e punqti).
10. unda aRiniSnos, rom maSin, rodesac idgmeboda nabijebi separatistebis
reJimTan TanamSromlobis gaRrmavebis kuTxiT da im keTilSobiluri
mizniT, rom dnestrispireTis mosaxleobis cxovreba gaadvilebuliyo,
moldovis xelisuflebis organoebs ar gamoumJRavnebiaT igive mondomeba
ganmcxadeblebis bedTan mimarTebaSi. separatistebTan ganxorcielebuli
molaparakebebisas, iqneba es 2001 wlis maisamde Tu maisis Semdeg,
moldovis xelisuflebis organoebi Semoifarglebodnen sakiTxis mxolod
zepir doneze wamoweviT, raime werilobiTi SeTanxmebis miRwevis gareSe,
romelic
gaiTvaliswinebda
ganmcxadebelTa
gaTavisuflebas
(ix.
winamdebare ganaCenis 172-e da 348-e punqtebi). analogiurad, marTalia, sam
ganmcxadebels ukanonod aRekveTa Tavisufleba daaxloebiT 12 wlis
ganmavlobaSi,
magram
dnestrispireTis
konfliqtis
mogvarebasTan
dakavSirebuli arc erTi gegma ar exeba ganmcxadeblebis situacias (ix.
winamdebare ganaCenis 348-e punqtis bolo nawili).
11. sasamarTlo uSvebs, rom moldovis xelisuflebis organoebi aRar
iCendnen yuradRebas ganmcxadeblebis bedTan dakavSirebiT ruseTis
federaciasTan gamarTuli molaparakebebisas da is faqti, rom moldovis
mTavrobam Tavi Seikava 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze imis
mtkicebisagan, rom ruseTis federacia SesaZloa pasuxismgebeli yofiliyo,
xolo
TavSekaveba
axsna
`arasasurveli
SedegebiT,
saxeldobr
ki
ganmcxadeblebis patimrobis bolos moRebis procesisaTvis xelis SeSlis
SesaZleblobiT~ (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti), warmoadgenda maTi
mxridan imis aRiarebas, rom ruseTis federaciis xelisuflebis organoebs
SesaZloa gaaCndaT zegavlenis moxdenis SesaZlebloba dnestrispireTis
reJimze (ix. winamdebare ganaCenis 349-e punqti). Tumca aRniSnuli iqneboda
imis aRiareba, rom moldovis xelisuflebis organoebi, 2001 wlamdec da wlis Semdegac, ar iyenebdnen maT xelT arsebul yvela SesaZleblobas,
raTa zemoxsenebuli zegavlena miemarTaT ganmcxadebelTa sasargeblod.
12. da bolos, SesaZloa adamiani ar daeTanxmos umciresobas, romelic
Tvlis, rom ganmcxadeblebi ar xvdebian moldovis iurisdiqciaSi
konvenciis 1-li muxlis miznebidan gamomdinare, rom moldovas ar
daurRvevia Tavisi pozitiuri valdebulebebi da misi pasuxismgebloba ar
aris saxeze gasaCivrebul darRvevebTan mimarTebaSi, magram xsenebuli
midgoma Zalian logikuria. meores mxriv, daskvnas, rom ganmcxadeblebi
xvdebian moldovis iurisdiqciaSi da moldova valdebulia, Seasrulos
masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, mivyavarT imis aRiarebamde,
rom moldovis pasuxismgebloba srulad saxezea mis mier 1997 wlis 12
seqtembers konvenciis ratificirebis dRidan.
sabediswero dRe `2001 wlis maisi~ arabunebrivad da uazrod gamoiyureba.
mosamarTle resis gansxvavebuli mosazreba
1. me SevuerTdi mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebul
mosazrebas, magram minda gavakeTo damatebiTi komentarebi moldovis
pozitiur valdebulebebTan dakavSirebiT. sasamarTlo mivida im daskvnamde,
rom ganmcxadeblebi xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi (ix.
winamdebare ganaCenis me-300-301-e punqtebi) da rom moldovis mier
konvenciis ratificirebis instrumentTan erTad warmodgenili deklaracia
miuTiTebs kontrolTan dakavSirebul de facto situaciaze. dnestrispireTis
regionze de facto kontrolis ararsebobis SemTxvevaSic ki, konvenciis 1-li
muxlis
ganaxorcielos is RonisZiebebi, romelTa ganxorcielebis saSualebac mas
aqvs saerTaSoriso samarTlis Sesabamisad, raTa daicvas
Tanaxmad
moldovas
ekisreba
pozitiuri
valdebuleba,
ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli uflebebi. sasamarTlom
sworad ganmarta, rom kvlavac saxezea iurisdiqcia xsenebul garemoebebSi
im SemTxvevaSic ki, rodesac xelSemkvreli saxelmwifo ver axorcielebs
Tavis uflebamosilebebs mTel Tavis teritoriaze da SezRudulia de facto
situaciiT, anu rogoric xdeba xolme calke reJimis Seqmnis dros.
moldovis suvereniteti mis srul teritoriaze arc gamxdara da arc
amJamad aris sadavo saerTaSoriso TanamegobrobaSi, sadavo ar gauxdia is
arc ruseTis federacias, romelic, Tavis mxriv, jarebis iq ganTavsebis
safuZvelze, axorcielebs kontrols dnestrispireTis regionze da,
Sesabamisad
masac
gaaCnia
iurisdiqcia
da
amgvarad
inawilebs
pasuxismgeblobas, Tumca mas sul sxva saxis pasuxismgebloba ekisreba,
vidre moldovas. me ar davaskvnidi, rogorc es sasamarTlom gaakeTa 333-e
punqtSi, rom `faqtobrivi situacia amcirebs iurisdiqciis farglebs~.
iurisdiqciis `farglebi~ yovelTvis erTi da igivea, magram SesaZloa
CaiTvalos, rom xelSemkvreli saxelmwifos pasuxismgebloba, romelic
warmoiSoba saxelmwifoebis mier 1-li muxliT aRebuli valdebulebidan,
exeba mxolod pozitiur valdebulebebs teritoriaze arsebul pirebTan
mimarTebaSi da ara yvela qmedebas, romlebic ganxorcielebulia
adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier, romlebsac warmoadgenen
dnestrispireTSi ajanyebuli Zalebi. rac Seexeba iurisdiqciisa da
pasuxismgeblobis sakiTxebs, Sesabamisi saxelmwifo ucxo saxelmwifosTan
da saerTaSoriso organoebTan urTierTobisas yvela xelTarsebuli
samarTlebrivi
da
diplomatiuri
saSualebiT
unda
ecados,
rom
gaagrZelos konvenciiT uzrunvelyofili uflebebisa da Tavisuflebebis
uzrunvelyofa.
2. me veTanxmebi ganaCenis 335-e punqtSi moyvanil mosazreba, rom
ganmcxadeblebi imyofebian moldovis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li
muxlis miznebidan gamomdinare, magram moldovis pasuxismgebloba im
gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda `mdr~-s
teritoriaze, romelzec moldova ver axorcielebs efeqtur kontrols,
unda Sefasdes pozitiuri valdebulebebis WrilSi. Zalian Znelia imis
aRqma, Tu rogor SeiZleba miviCnioT moldova pirdapir pasuxismgeblad
yvela im qmedebaze, romlebsac axorcielebs dnestrispireTis reJimi
teritoriis im nawilSi. faqtobrivi situaciis sirTulidan gamomdinare da
im
siZnelis
gaTvaliswinebiT,
romelic
Tan
axlavs
pozitiur
valdebulebebTan SesabamisobisaTvis gansaxorcielebeli yvelaze efeqturi
RonisZiebis miTiTebas, sasamarTlom daaskvna, rom intensiuri RonisZiebebi
iqna ganxorcielebuli 1991-92 wlebis Semdgom periodSi imisaTvis, rom
moldovas aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze. magram
xsenebuli RonisZiebebis intensiuroba ufro da ufro Sesustda moldovis
mier konvenciis ratificirebis Semdeg 1997 wlis 12 seqtembridan da
faqtobrivad aRar ganxorcielebula b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg.
rogorc
es
sasamarTlom
marTebulad
aRniSna,
dnestrispireTis
teritoriaze kontrolis aRdgenis valdebuleba moiTxovda moldovasagan,
pirvel rigSi Tavi Seekavebina `mdr~-s reJimis mxardaWerisagan, kerZod 1997
wlis Semdeg, da, meore, ganexorcielebina mis xelT arsebuli sxva
politikuri, sasamarTlo da sxva saxis RonisZiebebi, kerZod, iseTi
RonisZiebebi, romlebic ukavSirdeboda ganmcxadebelTa situacias da maT
mimarT konvenciis darRvevis Semdgom SemTxvevebs. sasamarTlo aRniSnavs,
rom adgili hqonda `im sasamarTlo RonisZiebebis Semcirebas, romelTa
mizansac
warmoadgenda
dnestrispireTis
teritoriaze
moldovis
uflebamosilebis aRdgena~ (ix. ganaCenis 344-e punqti). me srulad veTanxmebi
mosamarTle kasadevalis analizs, rom araferi amarTlebs im daskvnas, rom
moldova axorcielebda masze dakisrebul pozitiur valdebulebebs 2001
wels b-ni ilaSkus gaTavisuflebamde; xsenebuli gaTavisuflebis Semdeg
Zalian cota ram Seicvala, Tuki rame Seicvala, im RonisZiebebis
efeqturobaSi, romlebic moldovis mTavrobas SeeZlo ganexorcielebina,
raTa uzrunveleyo ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli
uflebebi.
aSkaraa,
rom
arsebobda
met-naklebad
efeqtiani
politikuri
da
marTmsajulebrivi mcdelobebis sxvadasxva `etapebi~, raTa moldovas
daemyarebina Tavisi xelisufleba dnestrispireTis teritoriaze da bolo
moeRo
ganmcxadebelTa
konvenciiT
garantirebuli
uflebebis
darRvevebisaTvis. mas Semdeg, rac 1991-1992 wlebSi ruseTis federaciis
mxardaWeriT Seiqmna `mdr~, igi mudmivad rCeboda ruseTis federaciis
efeqturi xelisuflebis an, sul mcire, gadamwyveti zegavlenis qveS da
arsebobda samxedro, ekonomikuri, finansuri da politikuri mxardaWeris
safuZvelze, romelsac mas uCenda ruseTis federacia (ix. winamdebare
ganaCenis 392-e punqti). xsenebul garemoebebSi moldovis elementarul
valdebulebas warmoadgenda masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis
ganxorcieleba, rac gulisxmobda ganmcxadebelTa bedis gamosworebaze
mudmiv
diplomatiuri
zrunvas
ruseTis
federaciasTan
ormxrivi
urTierTobisas.
ruseTis
mcdelobebisa
da argumentebis
ararseboba
federaciis mier darRvevebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT aSkara
Seiqmna 2001 wlis maisis Semdeg, magram, Cemi azriT – rogorc es
sasamarTlom Tavadac aRniSna – aseve aSkara iyo 1997 wlis Semdeg (ix.
winamdebare ganaCenis 349-e punqti). ruseTis federacia, romelic moqmedebda
rogorc garanti saxelmwifo, iyo erTaderTi, romlisTvisac moldovas
Tavisi pozitiuri valdebulebebis ganxorcielebisas unda miemarTa
intensiurad da unda mieTiTebina ruseTis pasuxismgeblobaze konvenciis
Tanaxmad. me ar SemiZlia davinaxo raime gamyofi xazi 1997 wlis
ratificirebamde da amJamad, iqneba es 2001 wlis maisi Tu drois sxva
periodi.
3. situacia moldovaSi gansxvavdeba im situaciisagan, romelic aRwerili
iyo saqmeSi Cyprus v. Turkey ([GC], no. 25781/94, punqti 78, ECHR 2001-IV), sadac
sasamarTlom
miuTiTa
kviprosis
respublikis
uunarobaze,
ganexorcielebina konvenciiT masze dakisrebuli valdebulebebi CrdiloeT
kviprosSi, radgan adgili hqonda CrdiloeT kviprosis srul okupacias
TurqeTis mxridan. winamdebare saqmeSi adgili ara aqvs dnestrispireTis
teritoriis okupirebas, miuxedavad imisa, rom iq aris ajanyebulTa reJimi
da ruseTis federacia teritoriaze axorcielebs gadamwyvet zegavlenas da
TviT kontrolsac ki. magram moldovas kvlavac rCeba zegavlenis moxdenis
mniSvnelovani saSualebebi, raTa Seasrulos masze dakisrebuli pozitiuri
valdebulebebi, rasac igi ver axorcielebs efeqturad. moldovam
TanamSromlobis midgomac ki ganaxorciela sxvadasxva sferoSi da dado
administraciuli SeTanxmebebi ajanyebulTa reJimTan, ramac mosamarTle
kasadevals misca imis safuZveli, efiqra, rom moldovis mxridan adgili
hqonda dumiliT gamoxatul Tanxmobas. Tumca rodesac saxelmwifos ar
gaaCnia SesaZlebloba, arsebuli garemoebebis gamo ganaxorcielos
xelisufleba teritoriis nawilebze ajanyebulTa reJimis gamo, misi
pasuxismgeblobis sakiTxi SesaZloa dadges im SemTxvevaSic ki, Tuki misi
mcdelobebi ar warmoadgens dumiliT gamoxatul Tanxmobas ukanono
administraciis moqmedebasTan dakavSirebiT. Tuki davaskvniT, rom adgili
hqonda dumiliT gamoxatul Tanxmobas, maSin Zneli iqneba saerTaSoriso
valdebulebebis darRvevasTan dakavSirebiT pasuxismgeblobis dakisreba
ajanyebulTa reJimisaTvis. aseTi dumiliT gamoxatuli Tanxmoba aseve
Znels gaxdis Sesabamisi saxelmwifosaTvis, miiRos daxmareba mesame
saxelmwifoebisagan ajanyebulebTan brZolisas. damxmare saxelmwifosaTvis
es
advilad
SesaZlebelia,
warmoadgendes
ukanono
intervencias.
Sesabamisad, pozitiuri valdebulebis darRveva SesaZlebelia dadgindes
maSin, rodesac sasamarTlos gaaCnia mtkicebuleba, romelic naTlad ar
warmoaCens saidumlo SeTanxmebas an dumiliT gamoxatul Tanxmobas
ajanyebulebis
mier
teritoriaze
xelisuflebis
ganxorcielebasTan
dakavSirebiT, magram, miuxedavad amisa, gamoxatavs droebiT situacias,
rogorc es winamdebare saqmeSia, rodesac saxelmwifo ar moqmedebda
Sesabamisi
miswrafebiTa
da
mondomebiT,
rac
SesaZlebeli
iyo
ganxorcielebuliyo.
4. sasamarTlos ar SeuZlia gamoricxos dumiliT gamoxatuli SeTanxmeba an
Tanxmoba saxelmwifoebs Soris kontrolis ganxorcielebasTan
dakavSirebiT. magram konvenciis Tanaxmad yvela aseT SemTxvevaSi
saxelmwifos ekisreba pozitiuri valdebuleba, uzrunvelyos konvenciiT
garantirebuli uflebebisa da valdebulebebis dacvis gagrZeleba.
yvelaze mniSvnelovan sakiTxs warmoadgens is, Tu ra RonisZiebebi unda
miuTiTos sasamarTlom, rogorc absoluturad aucilebeli, xsenebuli
pozitiuri valdebulebebis Sesasruleblad. Cemi azriT, imisaTvis, rom ar
CaiTvalos, rom saxelmwifo dumiliT gamoxatavs Tanxmobas ajanyebulebis
mier Cadenil qmedebebTan dakavSirebiT, saxelmwifom unda:
a) ganagrZos myari protestis gamoTqma ormxriv da saerTaSoriso doneze
teritoriaze ukanono xelisuflebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT;
b) ganagrZos yvela SesaZlebeli da samarTlebrivad daSvebuli RonisZiebis
ganxorcieleba, raTa aRadginos Tavis teritoriaze sruli kontroli;
g) ganagrZos mxardaWeris mopoveba, iqneba es ormxriv Tu saerTaSoriso
doneze, kerZod, saerTaSoriso organizaciebis meSveobiT, raTa
ganxorcieldes yvela saxis RonisZieba ukanono reJimis winaaRmdeg, radgan
xelSemkvrel saxelmwifoebs moeTxovebaT adamianis uflebebis dacva
TavianT teritoriebze; da
d) Tavi Seikavos ajanyebulTa reJimisaTvis daxmarebis aRmoCenisagan, rasac
SesaZloa
niSnavdes
dumiliT
gamoxatuli
Tanxmoba
teritoriaze
xelisuflebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.
sakiTxebi, romlebic ukavSirdeba mkacri RonisZiebebis ganxorcielebas,
rogoricaa ekonomikuri blokada, magaliTad, imisaTvis, rom
uzrunvelyofili iqnes adamianis uflebaTa dacva mokle droSi, an
ekonomikuri, kulturuli da sxva saxis TanamSromlobis sasargeblooba
situaciis
gadaWrisaTvis,
warmoadgens
politikuri
Sefasebisa
da
diplomatiis sakiTxs da sasamarTlo frTxilad Seecada, gverdi aevlo
misTvis da ar gaeca pasuxi.
5.
kviprosis
situaciisagan
gansxvavebiT,
urTierTobebi
moldovis
konstituciuri xelisuflebis organoebsa da dnestrispireTis ukanono
reJimis warmomadgenlebs Soris arasodes yofila srulad Sewyvetili.
rogorc
es
sasamarTlom
aRniSna,
adgili
hqonda
urTierTobebs
tiraspolis aerodromTan dakavSirebiT, saerTo satelefono sistemis
sferoSi da aseve TanamSromlobas bevr sxva doneze. radgan gansaxilvel
sakiTxs warmoadgens is, axorcielebs Tu ara moldova iurisdiqcias
teritoriaze, yvela is elementi, romlebic ukavSirdeba ekonomikur
urTierTobebs, politikur uSiSroebas da sxva saxis TanamSromlobas
moldovasa da dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris, aZnelebs,
gavaqarwyloT moldovis pasuxismgebloba winamdebare saqmeSi. amitomac
situacia ufro axlos dgas saqmeTan Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR
2004-II), vidre zemoxsenebul saqmesTan Cyprus v. Turkey. pirvel saqmeSi,
romelic
exeboda
aWaris
regions,
saqarTvelos
konstituciuri
xelisuflebis organoebi waawydnen siZneleebs aWaris teritoriaze
konvenciiT garantirebuli uflebebis dacvaSi. winamdebare saqmeSi
pozitiuri valdebuleba kontrolis aRdgenasTan dakavSirebiT moiTxovs
dnestrispireTis reJimis mudmiv da mtkice dagmobas da moldovis
mTavrobis uflebebis gacxadebas qveynis mTel teritoriaze. xsenebuli
unda ganxorcieldes saxelmwifos yvela uflebamosilebis gamoyenebiT,
iqneba es sasamarTlo, aRmasrulebeli Tu marTlmsajulebrivi xasiaTis
uflebamosileba.
me
ver
vxedav
simbolur
efeqts
mxolod
marTlmsajulebrivi RonisZiebebis ganxorcielebaSi. Tumca 1997 wlidan
aseve adgili hqonda moldovis mxridan Semcirebas saerTaSoriso doneze
mcdelobebisa, gaecxadebina Tavisi uflebamosileba dnestrispireTis
teritoriaze, da sagrZnoblad Semcirda misi mcdelobebi ganmcxadeblebis
uflebaTa dacvasTan dakavSirebiT, Tundac mxedvelobaSi miviRoT is
mcdelobebi, romlebic b-nma sturcam ganaxorciela.
6. yovelTvis Zneli iqneba aseTi RonisZiebebis mozaikis Sefaseba, magram
Tuki vaRiarebT, rom movlenebis ganviTarebis dros ruseTis federacias
gaaCnda
iurisdiqcia
dnestrispireTis
teritoriaze
da
xsenebuli
iurisdiqciis ganxorcieleba axlac grZeldeba, maSin gavaanalizebT, rom
adgili hqonda imgvari formaluri protestebis, gancxadebebis an sxva
RonisZiebebis ararsebobas ruseTis federaciasTan, mesame qveynebTan,
gaeros-Tan da sxva saerTaSoriso organizaciebTan mimarTebaSi, romelTa
mizanic
situaciisTvis
mdgomareobis gamosworeba.
iqneboda
zegavlenis
moxdena
da
dnestrispireTSi
ganmcxadebelTa
ukanono
dauSvebeli
bolos
moRebaze
mosamarTle ser nikolas bratcas nawilobriv gansxvavebuli azri,
romelsac SeuerTdnen mosamarTleebi rozakisi, hedigani, tomaseni da
pantiru
1. me veTanxmebi sasamarTlos umravlesobas imasTan dakavSirebiT, rom
saxezea ruseTis federaciis pasuxismgebloba konvenciis im darRvevebTan
dakavSirebiT, romlebsac amtkicebdnen ganmcxadeblebi da romlebic
dadasturda, magram ar SemiZlia gaviziaro umravlesobis mosazreba, rom
moldovis pasuxismgebloba analogiurad saxezea.
2. saqmeSi orive mopasuxe mxarisaTvis mTavar sakiTxs warmoadgens is,
xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi `iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis
mniSvnelobiT. Tuki isini xvdebian, saxelmwifos pasuxismgebloba saxeze
iqneba konvenciis darRvevisaTvis, romlis arsebobac warmoCinebuli iqna an
grZeldeboda
moldovis
mimarT
wlis
seqtembers,
xolo
ruseTisaTvis 1998 wlis 5 maisidan ZalaSi Sesvlis Semdeg.
3. saqmeSi Banković and Others v. Belgium and Others ((dec.) [GC], no. 52207/99, punqtebi
59-61, ECHR 2001-XII) sasamarTlom daadastura, rom cneba `iurisdiqcia~
konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT uwinaresad teritoriuls niSnavs
Tavisi xasiaTidan gamomdinare da mxolod gamonaklis SemTxvevebSi
SeiZleba warmoadgendes xelSemkvreli saxelmwifos teritoriis gareT
ganxorcielebuli qmedebebi `iurisdiqciis~ ganxorcielebas am miznisaTvis.
sapirispirod, imis miCneva, rom teritoriis SigniT myofi piri xvdeba
`iurisdiqciaSi~ konvenciis miznebisaTvis, SesaZloa gaqarwylebuli iqnes
da gamonaklisis saxiT saxelmwifos pasuxismgebloba ar iqneba saxeze
konvenciis im darRvevasTan mimarTebaSi, romelic ganxorcielda mis
teritoriaze. xsenebuli naTlad Cans saqmidan Cyprus v. Turkey ([GC], no.
25781/94, punqti 78, ECHR 2001-IV), sadac sasamarTlom miuTiTa `[kviprosis
respublikis]
gangrZobad
uunarobaze,
ganexorcielebina
konvenciiT
dakisrebuli valdebulebebi CrdiloeT kviprosSi~ da amgvarad miniSneba
gakeTda `adamianis uflebaTa dacvis sistemaSi vakuumis Seqmnaze~, rac
mohyveboda im gadawyvetilebas, rom ganmcxadeblebi ar xvdebodnen
TurqeTis iurisdiqciaSi.
4. umniSvnelovanesi gansaxilveli sakiTxebia: (i) aris Tu ara es is
gamonaklisi SemTxveva, rodesac ganmcxadeblebi unda CaiTvalon ruseTis
federaciis
`iurisdiqciaSi~,
miuxedavad
imisa,
rom
imyofebian
am
saxelmwifos teritoriis gareT, da (ii) moldovis teritoriaze yofnisas
ganmcxadeblebi unda CaiTvalon Tu ara moldovis `iurisdiqciaSi~ ise, rom
saxeze iyos am saxelmwifos pasuxismgebloba Tu, gamonaklisis saxiT, unda
gabaTildes is prezumfcia, rom isini moldovis iurisdiqciaSi iyvnen da
arian. ori sakiTxi mWidrodaa dakavSirebuli erTmaneTTan, damokidebulia,
rogorc amas sasamarTlos ganaCeni amJRavnebs, faqtobrivi situaciis
guldasmiT analizze, da ukavSirdeba dnestrispireTis teritorias 1991
wlidan dRemde.
a. Sesabamisi principebi
5. garemoebebi, romlebSic saxelmwifo SesaZloa pasuxismgeblad CaiTvalos
konvenciis darRvevisaTvis, romelic xdeba misi teritoriis gareT,
ganxiluli da gansazRvruli iqna sasamarTlos ganaCenSi saqmeze Loizidou v.
Turkey (pirveladi pretenziebi) (1995 wlis 23 martis ganaCeni, seria A #. 310),
Loizidou v. Turkey (arsebiT ganxilva) (1996 wlis 18 dekembris ganaCeni, ganaCenebi
da gadawyvetilebebi 1996-VI),zemoxsenebul saqmeebzeCyprus v. Turkey daBanković
and
Others
gamotanil
zemoxsenebul
gadawyvetilebaSi.
aseTi
pasuxismgebloba SesaZloa saxeze iyos:
(i) rodesac samxedro RonisZiebis Sedegad – iqneba es kanonieri Tu
ukanono – saxelmwifo axorcielebs efeqtur kontrols misi teritoriis
gareT arsebul arealze. aseTi kontroli SesaZloa ganxorcieldes
pirdapir, saxelmwifos Zalebis gamoyenebiT, an iribad, damokidebuli
adgilobrivi administraciis meSveobiT (ix. Loizidou-s saqme (pirveladi
pretenziebi), gv. 23-24, punqti 62). rodesac saxelmwifo axorcielebs
efeqtur kontrols mTlian teritoriaze, misi pasuxismgebloba ar
SeiZleba Semoifarglos mxolod misi jariskacebisa da xelisuflebis
organoebis warmomadgenelTa mier ganxorcielebuli qmedebebiT – ara aqvs
mniSvneloba, am qmedebebis ganxorcieleba nebadarTuli iyo Tu ara
saxelmwifos xelisuflebis maRali Tanamdebobis pirebis mier - `aramed
aseve saxezea es pasuxismgebloba adgilobrivi administraciis (romelic
suldgmulobs samxedro mxardaWeris safuZvelze) mier ganxorcielebuli
qmedebebis gamo~ (ix. Cyprus v. Turkey, punqti 77). garda amisa, rodesac
dadgindeba, rom aseTi efeqturi kontroli saxezea, pasuxismgebloba
warmoiSoba maSinac ki, Tu aranairi saxis detaluri kontroli ar
xorcieldeba
adgilobrivi
xelisuflebis
organoebis
mier
ganxorcielebul politikasa da qmedebebze (ix. Loizidou (arsebiTi ganxilva),
gv. 2235-36, punqti56);
(ii) rodesac saxelmwifo, teritoriis mTavrobis Tanxmobis gamoxatvis,
mowodebis an dumilis saSualebiT, axorcielebs srul an garkveul
sajaro uflebamosilebebs, rac normalur pirobebSi unda ganaxorcielos
mTavrobam (ix.Banković and Others, punqti71).
6. pirdapiri uflebamosilebaa saxeze sapirispiro SemTxvevaSi
saxelmwifos pasuxismgebloba, romlis teritoriazec xdeba konvenciis
darRveva, magram romelsac ar SeuZlia efeqturi kontrolis
–
im
ganxorcieleba Sesabamis teritoriaze, iqneba es sxva saxelmwifos jarebis
mier samxedro okupaciis gamo, Tu omis an teritoriaze ajanyebulebis
arsebobis gamo an iseTi separatistuli administraciis mier teritoriis
okupirebis da gakontrolebis gamo, romelsac zurgs umagrebs sxva
saxelmwifos Zalebi. naTelia, rom individualuri piri rCeba saxelmwifos
`iurisdiqciaSi~
qarwyldeba, rodesac warmoCindeba, rom Sesabamisi saxelmwifo saidumlod
gaurigda adgilobrivi xelisuflebis organoebs teritoriaze
da
saxelmwifos
pasuxismgeblobis
prezumfcia
ar
administraciuli uflebamosilebebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.
garda amisa, im SemTxvevaSic ki, Tu saxelmwifo ar axorcielebs efeqtur
kontrols
teritoriis
nawilze,
individualuri
piri
CaiTvleba
saxelmwifos `iurisdiqciaSi~ konvenciis im darRvevebTan mimarTebaSi,
romlebic xdeba mis nawilSi, Tuki damtkicdeba, rom misi xelisuflebis
warmomadgenlebi an agentebi monawileobdnen pirdapir an iribad Sesabamis
konkretul qmedebebSi an dumiliT gamoxatavdnen Tanxmobas aseTi
qmedebebis ganxorcielebisas.
7. sasamarTlos umravlesoba kidev ufro Sors midis, rodesac askvnis, rom
roca xelSemkvrel saxelmwifos ar SeuZlia xelisuflebis ganxorcieleba
teritoriis srul nawilze xelSemSleli de facto situaciis gamo, rogoric
warmoiSoba separatistuli reJimis Seqmnis SemTxvevaSi, misi iurisdiqcia
ar wyvets moqmedebas konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobiT teritoriis
im nawilze, romelic droebiT eqvemdebareba adgilobrivi xelisuflebis
organoebs da mas mxars umagrebs ajanyebuli Zalebi an sxva saxelmwifo;
aseTi faqtobrivi situacia `amcirebs iurisdiqciis farglebs imiT, rom
saxelmwifoze pirveli muxliT dakisrebuli valdebuleba ganxiluli unda
iqnes sasamarTlos mier mxolod xelSemkvreli mxaris pozitiuri
valdebulebebis WrilSi mis teritoriaze myof pirebTan mimarTebaSi~ (ix.
winamdebare ganaCenis 333-e punqti). amgvarad dakisrebuli pozitiuri
valdebulebebi sxvadasxvagvarad aris aRwerili winamdebare ganaCenSi,
magaliTad: `yvela im Sesabamisi RonisZiebis ganxorcieleba, romlis
ganxorcielebac saxelmwifos SeuZlia,~ raTa uzrunvelyos konvenciiT
gaTvaliswinebuli uflebebis pativiscema (ix. winamdebare ganaCenis 313-e
punqti); `valdebuleba, romelic gulisxmobs dipomatiuri, ekonomikuri,
sasamarTlo da sxva saxis RonisZiebebs, romelTa ganxorcielebac
SesaZlebelia saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad, raTa uzrunvelyofili
iqnes konvenciiT garantirebuli ganmcxadebelTa uflebebis dacva~ (ix.
winamdebare ganaCenis 331-e punqti); da movaleoba, `Seecados yvela
samarTlebrivi
da
diplomatiuri
xelmisawvdomi
saSualebiT,
sxva
saxelmwifoebTan
da saerTaSoriso
organizaciebTan
mimarTebaSi,
konvenciiT gaTvaliswinebul uflebaTa da TavisuflebaTa ganxorcielebis
uzrunvelyofas~ (ix. winamdebare ganaCenis 333-e punqti). umravlesobis
azriT, sasamarTlos rols ar warmoadgens xelisuflebis organoebisaTvis
im RonisZiebebis miTiTeba, romlebic man unda ganaxorcielos imisaTvis,
rom Seasrulos masze dakisrebuli valdebulebebi ufro efeqturad,
aramed
sasamarTlo
amowmebs
imas,
ganxorcielebuli
RonisZiebebi
Sesabamisi da sakmarisi iyo winamdebare saqmeSi Tu ara, sasamarTlos
amocanas warmoadgens `imis garkveva, Tu ra doneze iyo, miuxedavad
arsebuli
situaciisa,
minimaluri
mcdelobebis
ganxorcielebis
SesaZlebloba da unda ganxorcielebuliyo Tu ara isini~ (ix. winamdebare
ganaCenis 334-e punqti). winamdebare saqmeSi xsenebuli principebis
gamoyenebiT sasamarTlos umravlesoba adgens, rom `ganmcxadeblebi
xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi konvenciis pirveli muxlis
mniSvnelobiT,
magram
misi
pasuxismgebloba
`mdr~-s
teritoriaze
ganxorcielebul gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi unda Sefasdes
moldovaze konvenciiT dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis WrilSi~
(ix. winamdebare ganaCenis 335-e punqti).
8. ar SemiZlia daveTanxmo xsenebul analizs. pirvel rigSi, me ver miviReb
mosazrebas, rom pirebi, romlebic imyofebian saxelmwifos teritoriaze,
romlis okupaciis Sedegad ukanono separatistuli xelisuflebis mier
saxelmwifos ar SeuZlia masze raime Zalauflebis ganxorcieleba an
kontrolis daweseba, mainc SeiZleba miCneulni iqnen am saxelmwifos
`iurisdiqciaSi~ konvenciis pirveli muxlis damoukidebeli mniSvnelobiT.
xsenebuli termini gulisxmobs, rom saxelmwifos gaaCnia Zalaufleba,
`uzrunvelyos konvenciaSi gaTvaliswinebuli uflebebi da Tavisuflebebi
yvelasaTvis...~. me aseve SeuZleblad mimaCnia sasamarTlos umravlesobis
daskvnis miReba, rom aseT faqtobriv situaciaSi teritoriis SigniT myofi
pirebi rCebian saxelmwifos `iurisdiqciis SigniT~, magram `iurisdiqciis~
farglebi SezRudulia da saxelmwifos kvlav ekisreba pozitiuri
valdebulebebi teritoriaze myofi yvela piris uflebebTan mimarTebaSi.
`saxelmwifos pozitiuri uflebebis~ terminis gamoyeneba da ganaCenSi
gamJRavnebuli dayrdnoba 1-l muxlTan dakavSirebul sasamarTlos
precedentul samarTalze, romelic aseT valdebulebebs ukavSirdeba,
winamdebare konteqstSi CemTvis warmoadgens Secdomas da arafris momcemia.
xsenebuli precedentuli samarTali – misi miTiTebebiT Tanabar balansze,
romelic unda arsebobdes zogad interesebsa da individis interesebs
Soris da im arCevanTan dakavSirebiT, romelic unda gakeTdes arsebuli
saSualebebis
prioritetebidan
gamomdinare
–
ganviTarebuli
iqna
faqtobriv konteqstSi, rodesac mopasuxe saxelmwifo axorcielebda srul
da efeqtur kontrols mTlian teritoriaze da rodesac individebi misi
teritoriis SigniT udavod imyofebodnen saxelmwifos `iurisdiqciaSi~
konvenciis miznebisaTvis. Cemi azriT, sasamarTlos argumentacia ar
SeiZleba miesadagos arsebiTad sxva konteqsts, rodesac saxelmwifos
ezRudeba, misi kontrolis gareT myofi garemoebebisda gamo, raime
xelisuflebis ganxorcielebis SesaZlebloba teritoriis SigniT da
mTavar sakiTxs warmoadgens is, unda CaiTvalon Tu ara teritoriis SigniT
myofi
pirebi
saxelmwifos
`iurisdiqciaSi~
konvenciis
miznebidan
gamomdinare.
ar SemiZlia daveTanxmo, rom aseT situaciaSi pirisaTvis konvenciiT
garantirebuli uflebebis darRvevis gamo saxelmwifos pasuxismgebloba
SeiZleba iyos saxeze mxolod imitom, rom, Tavis mxriv, saxelmwifom ver
SeZlo daedgina, rom man ver ganaxorciela sakmarisi mcdelobebi
samarTlebriv, diplomatiur doneze, raTa moexdina xsenebul uflebaTa
uzrunvelyofa. winamdebare saqmis konkretul konteqstSi, saxelmwifos
pasuxismgebloba efeqturi kontrolis miRma arsebul teritoriaze pirebis
ukanono
patimrobasTan
dakavSirebiT,
Cemi
azriT,
ar
SeiZleba
damokidebuli iyos imaze, drois garkveul monakveTSi saxelmwifo, Tavisi
SefasebiT, axorcielebs sakmaris mcdelobebs pirTa gaTavisuflebasTan
dakavSirebiT Tu ara. ar SemiZlia aseve daveTanxmo konvenciis iseT
ganmartebas, romelic moiTxovs sasamarTlosagan Sefasebis gakeTebas,
rTul da cvalebad saerTaSoriso situaciaSi, imasTan dakavSirebiT,
efeqturi iqneboda Tu ara konkretuli samarTlebrivi da diplomatiuri
RonisZiebebi teritoriaze konstituciuri wyobis aRdgenasTan mimarTebaSi,
praqtikulad
SesaZlebeli
iqneboda
Tu
ara
aseTi
RnisZiebebis
ganxorcieleba da Sesabamisi saxelmwifos mier ganxorcielebuli iqna Tu
ara isini.
9. me SemiZlia daveTanxmo im mosazrebas, rom rodesac saxelmwifos ar
gaaCnia SesaZlebloba, ganaxorcielos raime saxis uflebamosileba an
kontroli mis sazRvrebSi arsebul teritoriaze, Sesabamisi saxelmwifos
umoqmedobam mainc SesaZloa warmoSvas misi pasuxismgebloba konvenciis
Tanaxmad am teritoriis SigniT. aseTi saxis pasuxismgebloba SesaZloa,
Cemi azriT, saxeze iyos mxolod gamonaklis garemoebebSi, rodesac
sasamarTlos winaSe warmodgenili mtkicebulebebi naTlad warmoaCens
valdebulebebis Seusruleblobas an mcdelobebis ganuxorcieleblobas
Sesabamisi saxelmwifos mxridan, raTa aRadginos Tavisi xelisufleba an
konstituciuri wyoba teritoriis SigniT, dumiliT gamoxatuli TanxmobiT
ukanono
administraciis
mier
teritoriaze
ganxorcielebul
uflebamosilebasTan an `iurisdiqciasTan~ mimarTebaSi.
b. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi
1. ruseTis federacia
10. winamdebare saqmis faqtebTan mimarTebaSi zemoxsenebuli principebis
gamoyenebisas me srulad veTanxmebi sasamarTlos umravlesobas, rodesac
igi adgens, rom xsenebul periodSi ganmcxadeblebi iyvnen, xolo sami
ganmcxadeblis SemTxvevaSi rCebian, ruseTis federaciis `iurisdiqciis~
qveS konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobiT da, Sesabamisad, saxezea misi
pasuxismgebloba
konvenciis
darRvevaze,
romelic
dadgenili
iqna
sasamarTlos mier. kerZod, me dadgenilad da sasamarTlos winaSe
warmodgenil mtkicebulebebze damyarebulad vTvli Semdeg faqtebs:
(i) 1991-1992 wlebSi mimdinare konfliqtis ganmavlobaSi me-14 armiis Zalebi
(1992 wlis 1 aprilis Semdeg ruseTis operatiuli danayofi - rod),
romlebic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, ibrZodnen teritoriaze
arsebuli separatistuli Zalebis mxareze da TavianTi surviliT aZlevdnen
maT, an nebas rTavdnen, rom xelSi CaegdoT, didi raodenobiT SeiaraReba.
(ii) konfliqtis ganmavlobaSi ruseTis federaciis liderebi uCendnen
dnestrispirel separatistebs politikur Tanadgomas, inter alia, sajaro
gancxadebebiT.
(iii) ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen 1992 wlis ivnisSi me-14 armiis/rod-is
jariskacebis
pirdapiri
monawilebis
Sedegad,
sami
ganmcxadebeli
patimrobaSi imyofeboda me-14 armiis/rod-is garnizonis StabbinaSi, sadac
maT mimarT ganxorcielda sastiki xasiaTis arasaTanado mopyroba, da
mogvianebiT
armiis
warmomadgenlebma
ganmcxadeblebi
gadasces
separatistebis policias, uwyodnen ra im danaSaulebis Sesaxeb, romelTa
CadenaSic ganmcxadeblebi iyvnen eWvmitanilni da aseve icodnen ra im
Sedegebis Sesaxeb, rac mohyveboda ganmcxadebelTa gadacemas ukanono da
arakonstituciuri reJimisaTvis.
(iv) 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebis Semdeg ruseTis
federacia agrZelebda samxedro, politikuri da ekonomikuri xasiaTis
daxmarebis aRmoCenas teritoriaze arsebuli separatistuli reJimisaTvis
da amiT uzrunvelyofda reJimis arsebobas.
(v) konvenciis ratificirebis Semdgom periodSi ruseTis federacia,
moldovis teritoriaze jarebis gangrZobadi ganTavsebis meSveobiT, riTac
arRvevda jarebis gayvanis valdebulebas, aRebuli erTianobaSi misi
daxmarebiT
aRmoCenil
SesaZleblobas
Seqmnil
ekonomikur,
dnestrispireTis
ukanono
politikur
xelisuflebisaTvis
mxardaWerasTan,
finansur
reJims,
da
earseba
aZlevda
da
ganexorcielebina
uflebamosileba da kontroli teritoriis SigniT.
2. moldova
11. dasawyisSi me aRvniSnavdi, rom cota xnis win sasamarTlos mier
ganxiluli saqmisagan Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR 2004-II)
gansxvavebiT, winamdebare saqme ar aris iseTi xasiaTis, rodesac moldovis
xelisuflebis organoebi ubralod `[awydebian] siZneleebs konvenciiT
garantirebuli uflebebis Sesrulebis uzrunvelyofasTan dakavSirebiT
saxelmwifos yvela nawilSi~ (ix. Assanidze-s saqme, punqti 146). rogorc es
aRiniSna winamdebare ganaCenSi (ix. winamdebare ganaCenis 330-e punqti),
miRebuli safuZvelia, rom 1991 wlis konfliqtis dawyebidan dRemde
moldovas ar hqonda da arc amJamad aqvs saSualeba, ganaxorcielos
uflebamosileba
an
kontroli
dnestrispireTis
teritoriaze
am
ukanasknelis okupaciis gamo ukanono reJimis mier. ufro metic,
sasamarTlos umravlesobam aRiara ganaCenSi, rom 1991 wlidan 1997 wlis
seqtemberSi moldovis mier konvenciis ratificirebamde moldovas ara
mxolod
gasaCivrebul konvenciis darRvevebTan mimarTebaSi, aramed aranairi
kritikis gamoTqma ar SeiZleba moldovis mier ganxorcielebul
ar
ekisreboda
pasuxismgebloba
ganmcxadeblebis
mier
mcdelobebTan mimarTebaSi, romlebic ukavSirdeboda kontrolis aRdgenas
teritoriis SigniT an ganmcxadebelTa uflebebis dacvas. es, Cemi azriT,
aSkarad marTebulia.
SuRlis da brZolebis periodSi moldovis konstituciuri xelisuflebis
organoebi damarcxdnen, radgan mowinaaRmdege ufro mravalricxovani iyo
da SeiaraReba da sabrZolo Zalac meti hqonda, Sesabamisad, moldovam ver
SeZlo aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze. ufro metic,
rogorc es ganaCenSi iqna aRniSnuli, brZolebis dawyebidanve moldovis
xelisuflebis organoebma ara mxolod uaryves separatistebis mier
calmxrivad
gacxadebuli
damoukidebloba,
aramed
aseve
sajarod
ganacxades pretenzia moldovis winaaRmdeg mimarTuli agresiis gamo da
moiTxoves saerTaSoriso mxardaWera. TviT mas Semdegac ki, rodesac
SeiaraRebuli konfliqtebi Sewyda, moldovis xelisuflebis organoebs ar
gaaCndaT praqtikuli SesaZlebloba, aRedginaT konstituciuri wyoba
teritoriis SigniT. moldovis xelisufleba awydeboda reJims, romelsac
samxedro, politikuri da ekonomikuri TvalsazrisiT zurgs umagrebda
ruseTis federacia. me ar SemiZlia davinaxo raime saxis dumiliT
gamoxatuli Tanxmoba moldovis xelisuflebis organoebis mxridan
terotoriaze
arsebul
ukanono
administraciuli
xelisuflebis
organoebTan mimarTebaSi; sapirispirod, rogorc amas mtkicebulebebi
warmoaCens da ganaCeni aRniSnavs, moldovis xelisuflebis organoebi
agrZelebdnen separatistuli reJimis dagmobas da TavianTi suverenitetis
gacxadebas teritoriaze, rogorc qveynis SigniT, aseve saerTaSoriso
doneze. magaliTad, 1994 wels moldovam miiRo axali konstitucia,
romelic iTvaliswinebda, inter alia, dnestrispireTisaTvis garkveuli
avtonomiis miniWebas; imave wels moldovam xeli moawera ruseTis
federaciasTan SeTanxmebas moldovis teritoriidan ruseTis jarebis sami
wlis ganmavlobaSi srulad gayvanasTan dakavSirebiT.
12. rac Seexeba individualuri ganmcxadeblebis mdgomareobas, maTi
dakaveba, patimroba da maT mimarT cixeSi ganxorcielebuli mopyroba ara
marto ar Seeracxeba moldovis xelisuflebis organoebs, aramed, rogorc
es ganaCenSia xazgasmuli, araferi mianiSnebs imaze, rom adgili hqonda
saidumlo molaparakebebs an dumiliT gamoxatul Tanxmobas moldovis
mxridan konvenciis darRvevasTan dakavSirebul nebismier qmedebasTan
mimarTebaSi, rasac ukavSirdeboda saCivari. piriqiT, mtkicebulebebi
warmoaCens,
rom
saxelmwifos
aRmasrulebelma
da
sasamarTlo
xelisuflebis organoebma gadadges mravali nabiji, raTa xazi gaesvaT im
ukanonobisaTvis, rac ganxorcielda, da uzrunveleyoT ganmcxadeblebis
gaTavisufleba. kerZod, gauqmebuli iqna ganmcxadebelTa msjavrdeba, aRiZra
sisxlis samarTalwarmoeba im pirebis winaaRmdeg, vinc pasuxismgebelni
iyvnen ganmcxadebelTa saqmis gamoZiebasa da maT mimarT msjavrdebis
gamotanaze, separatistebis liderebTan da ruseTis federaciasTan
gamarTuli molaparakebebisas sistematurad iyo wamoWrili ganmcxadebelTa
gaTavisuflebis sakiTxi.
13. moldovis mier gakeTebul daTqmaSi, romelic Tan erTvoda konvenciis
ratificirebis instruments da deponirebuli iqna 1997 wlis 12 seqtembers,
aRniSnuli iyo, rom moldovas `ar SeeZlo uzrunveleyo konvenciis
debulebebis Sesruleba im umoqmedobasa da moqmedebebTan mimarTebaSi,
romlebic ganxorcielebuli iqneboda dnestrispireTis TviTgamocxadebuli
respublikis organoebis mier amave organoebis mier kontrolirebad
teritoriaze im dromde, sanam regionSi arsebuli konfliqti sabolood ar
gadaiWreboda~. maSin, rodesac sasamarTlom mis mierve gamotanil
dasaSvebobis gadawyvetilebaSi gadawyvita, rom daTqma ar iyo vargisi
konvenciis 57-e muxlis miznebidan gamomdinare, aranairi dava ar arsebobs
imasTan dakavSirebiT, rom daTqma warmoadgenda ratificirebis dRisaTvis
arsebuli faqtobrivi situaciis zust gacxadebas.
14. 1997 wlis seqtembris Semdgom periodTan mimarTebaSi sasamarTlom
gaakritika
moldova.
vinaidan
aRiarebulia,
rom
moldova
ver
axorcielebda kontrols dnestrispireTis teritoriis SigniT, araferi
miuTiTebs imaze, rom saxelmwifos ekisreba pirdapiri pasuxismgebloba
konvenciis
umravlesobam
darRvevebTan
daadgina,
dakavSirebul
rom moldovis
saCivrebTan
mimarTebaSi;
aseTi
pasuxismgebloba
darRvevebisaTvis saxeze iyo mis mier pozitiuri valdebulebebis
ganuxorcieleblobisaTvis, rac gulisxmobda sakmarisi, efeqturi da
Sesabamisi
nabijebis
ganxorcielebas
ganmcxadebelTa
konvenciiT
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofisaTvis. Tumca mosamarTleebi,
romlebic umravlesobas warmoadgenen, iyofian imasTan dakavSirebiT, Tu
zustad
romeli
dRidan
ekisreba
moldovas
pasuxismgebloba
valdebulebebis ganuxorcieleblobisaTvis da, Sesabamisad, rodidan iwyeba
konvenciis dadasturebuli darRvevisaTvis moldovis pasuxismgebloba.
mosamarTleTa erTi nawili (`pirveli jgufi~), romelTa Sexedulebac
asaxulia mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebul mosazrebaSi,
Tvlis, rom moldovam ar ganaxorciela masze dakisrebuli pozitiuri
valdebulebebi 1997 wlis seqtemberSi konvenciis ZalaSi Sesvlis dRidan
da, Sesabamisad, moldova pasuxismgebelia konvenciis darRvevebze am
dRidan,
warmodgenilia TviT ganaCenSi, Tvlis, rom pozitiuri valdebulebebis
darRveva ganxorcielda 2001 wlis maisis Semdeg da moldovis
pasuxismgebloba ar aris saxeze am TariRamde ganxorcielebul
sxva
nawili
(`meore
jgufi~),
romelTa
Sexedulebebic
movlenebTan mimarTebaSi, maT Soris im movlenebTan mimarTebaSic,
romlebic exeba b-n ilaSkus, romelic gaTavisuflebuli iqna patimrobidan
zustad 2001 wlis maisSi. aucilebelia, rom ganvixiloT mosamarTleTa
orive nawilis argumentebi da me pirvel rigSi ganvixilav im mosazrebas,
romelic gulisxmobs moldovis ufro farTo pasuxismgeblobas.
(a) pasuxismgebloba 1997 wlis Semdeg
15. mosamarTleTa pirveli nawilis daskvna, rom moldovam daarRvia masze
dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi konvenciis ZalaSi Sesvlis dRidan,
emyareba sam ZiriTad principul faqtors:
(a) moldovis mier savaraudo mcdelobebis Semcirebas dnestrispireTze
kontrolis damyarebasTan dakavSirebiT da amave mcdelobebis Semcirebas
diplomatiur qmedebebTan mimarTebaSi;
(b) administraciuli, ekonomikuri, politikuri, uSiSroebisa da sxva
sferoebSi arsebul TanamSromlobas moldovasa da dnestrispireTis
xelisuflebis organoebs Soris; da
(g)
RonisZiebebis
Semcirebas
moldovis
mier
ganmcxadeblebis
gaTavisuflebasTan mimarTebaSi.
marTebuli iqneba, rom jer ganvixiloT TiToeuli faqtori, romlebic arc
erTobliobaSi da arc individualurad ar amarTleben saxelmwifo
pasuxismgeblobis dadgenas moldovasTan mimarTebaSi.
16. rac Seexeba pirvel faqtors, romelzec moxda dayrdnoba, marTlac Cans,
rom
ganxorcieleba, romelTa daniSnulebasac warmoadgenda dnestripireTis
teritoriaze uflebamosilebis damyareba. kerZod, ganmcxadebelTa
Semcirda
moldovis
mier
iseTi
sasamarTlo
RonisZiebebis
winaaRmdeg mimarTuli danaSaulebis gamoZieba (xsenebulTan dakavSirebiT
gamoZiebis warmarTvis brZaneba gasca uzenaesma sasamarTlom) ar yofila
realurad ganxorcielebuli da sisxlis samarTalwarmoeba hlinaias cixis
ufrosis winaaRmdeg, romelic aRiZra 2000 wlis 16 agvistos, ar
gagrZelebula. garda amisa, imave dRes gauqmebulad iqna gamocxadebuli wlis 28 dekembers gamoZiebis aRZvris dadgenileba im pirebis
winaaRmdeg, romlebic monawileobdnen ganmcxadebelTa winaaRmdeg aRZrul
samarTalwarmoebaSi.
17.
me
did
mniSvnelobas
ar
vaniWeb
xsenebuli
RonisZiebebis
ganuxorcieleblobas – es RonisZiebebi wlebis ganmavlobaSi araefeqturi
iyo da ver mouRo bolo mimdinare danaSauls an ukanono reJims, romelic
arsebobda teritoriaze; xsenebuli RonisZiebebis realuri efeqti mxolod
simboluri iyo. pirvelma jgufma specialurad xazi gausva im faqts, rom
brldebebis
gadakvalificirebiT
im
pirebis
winaaRmdeg,
romlebic
monawileobdnen ganmcxadebelTa saqmis gamoZiebasa da maT msjavrdebaSi wlis 16 agvistos, moldovis xelisuflebis organoebma ar
ganaxorcieles
gamoZieba
im
safuZvelze,
rom
samarTalwarmoebis
xandazmulobis vada gasuli iyo da eWvmitanili pirebi uars ambobdnen
gamoZiebisaTvis daxmarebis aRmoCenaze gamoZiebis warmarTvaSi. maSin,
rodesac, rogorc es pirveli jgufis mosazrebaSia warmodgenili,
SesaZlebelia eWvis gamoTqma sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis warmarTvis
seriozulobaSi, rasac xelisuflebis organoebi axorcielebdnen 7 wlis
ganmavlobaSi braldebebis gadakvalificirebamde, saxeze ar aris aranairi
mtkicebuleba, rom danaSaulis gadakvalificirebis gadawyvetileba an is
gadawyvetileba,
romelic
ukavSirdeboda
braldebaTa
gauqmebas
SidasamarTliT gaTvaliswinebuli xandazmulobis vadis gasvlis gamo,
warmoadgenda iseT gadawyvetilebebs, romlebic miRebuli ar iyo
keTilsindisierad
da
samarTlian
safuZvelze.
ufro
metic,
marTlmsajulebis organoebis mier ganxorcielebuli midgoma, Cemi azriT,
aranairad ar metyvelebs imaze, rom moldovis xelisuflebis organoebma
uari
Tqves
yvela
mcdelobaze,
raTa
aRedginaT
kontroli
arakontrolirebad teritoriaze.
18. rogorc amas ganaCeni adgens, 1998 wels da mas Semdeg moldovis
xelisuflebis organoebis mcdelobebi ufro metad mimarTuli iyo
diplomatiuri
qmedebebisaken,
romelTa
daniSnulebas
warmoadgenda
situaciis srulad mogvareba regionSi da konstituciuri wyobis aRdgena
dnestrispireTis teritoriaze. kerZod, 1998 wlis martSi moldovis,
ruseTis
federaciis,
ukrainisa
da
dnestrispireTis
regionis
xelisuflebis organoebma xeli moaweres ramdenime aqts dnestrispireTSi
konfliqtis mogvarebis mizniT (ix. winamdebare ganaCenis 97-e punqti);
ramdenime
Sexvedra
da
molaparakeba
gaimarTa
moldovisa
da
dnestrispireTis xelisuflebis organoebis warmomadgenlebs Soris imave
mizniT (ix. winamdebare ganaCenis 103-e-104-e da 171-e punqtebi); da 2002
wlidan dRemde moldovas, ruseTis federaciisa da euTo-s Soris
warmodgenili da ganxiluli iqna mravali winadadeba konfliqturi
situaciis mogvarebasTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis 106-e-109-e
punqtebi). me ver vxedav veranair mizezs imisaTvis, rom eWvi Sevitano
moldovis mTavrobis argumentSi, romelic gamyarebuli iqna b-ni sturcas
mier warmodgenili CvenebiT (ix. danarTi, punqtebi 309-13) da b-ni sidorovis
CvenebiT (ix. danarTi punqti 446), rom strategiis es cvlileba
diplomatiur midgomebTan dakavSirebiT miznad isaxavda dnestrispireTis
teritoriis dabrunebas moldovis iurisdiqciaSi da amiT
ganxorcieldeboda teritoriaze mcxovreb pirTa konstituciuri uflebebis
aRdgena, maT Soris ganmcxadebelTa uflebebisac. me ar SemiZlia moldovis
xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebul mcdelobebSi, romlebic
miznad isaxavda konfliqtis srul mogvarebas, davinaxo raime, rac
mianiSnebs separatistebis reJimisaTvis gaweul mxardaWeraze an dumiliT
gamoxatul Tanxmobaze reJimis mier teritoriaze uflebamosilebis
ganxorcielebasTan dakavSirebiT.
19. dayrdnoba im argumentze, rom xorcieldeboda TanamSromloba
separatistul xelisuflebasTan, Cemi azriT, imave WrilSi unda iqnes
ganxiluli.
sagangebo
yuradRebaa
gamaxvilebuli
pirveli
jgufis
mosazrebaSi ekonomikur TanamSromlobaze, SeTanxmebebze, urTierTobebis
damyarebaze moldovis parlamentsa da e.w. `mdr-s parlaments~ Soris,
policiisa da uSiSroebis sakiTxebSi TanamSromlobaze, TanamSromlobaze
sxva sferoebSi, rogoric aris sahaero gzebis kontroli, satelefono
kavSirebi da sporti. moldovis mTavrobam warmoadgina argumenti, rom
xsenebuli TanamSromlobis RonisZiebebi mimarTuli iyo im pirebis
yoveldRiuri
cxovrebis
gaumjobesebisaken,
romlebic
cxovrobdnen
dnestrispireTis teritoriaze, da maTTvis cxovrebis maqsimalurad
normaluri pirobebis Seqmnisaken. aranairi damajerebeli safuZveli ar
yofila warmodgenili eWvis Sesatanad imaSi, rom swored es warmoadgenda
namdvil mizans – mizans, romelic pirveli jgufis mosazrebaSi qebas
imsaxurebs – da gamomdinare miznis xasiaTidan da SezRuduli saxidan,
RonisZiebebi, Cemi azriT, ar SeiZleba danaxuli iqnes imgvarad, rom
uCendes raime saxis daxmarebas dnestrispireTis reJims. sapirispirod,
xsenebuli RonisZiebebi warmoadgens moldovis mier imis damtkicebas, rom
mas gaaCnda survili, aRedgina kontroli mis srul teritoriaze.
20. pirveli jgufi akritikebs im faqts, rom teritoriaze mcxovrebTa
pirobebis
xelisuflebis
ganmcxadebelTa
gaumjobesebisaken
organoebma
gadadgmuli
nabijebiT
igive
rodesac
moldovis
gulmodgineba
sasamarTlo
ar
gamoamJRavnes
bedTan
mimarTebaSic.
maSin,
amtkicebs, rom mis kompetenciaSi ar Sedis moldovis mier iseT
mniSvnelovan sakiTxTan dakavSirebiT ganxorcielebuli politikuri
strategiis
mTlianobis
Sesabamisobis
dacva, pirvelma
Sefaseba,
rogoric
aris
teritoriuli
rom moldovis
jgufma
daadgina,
xelisuflebis organoebs mainc rCebaT valdebuleba, `ganaxorcielon maT
xelT arsebuli yvela RonisZieba, iqneba es politikuri, diplomatiuri,
ekonomikuri,
uzrunvelyofili
sasamarTlo
iqnes
Tu
konvenciiT
sxva
xasiaTis
RonisZiebebi...,
raTa
garantirebuli
uflebebis
ganxorcieleba im pirebTan mimarTebaSi, romlebic imyofebian maT
iurisdiqciaSi da, Sesabamisad, yvela im pirTan mimarTebaSi, romlebic
imyofebian moldovis sazRvrebSi~. Tumca garda imisa, rom me ar veTanxmebi
im mosazrebas, rom dnestrispireTis teritoria unda CaiTvalos moldovis
`iurisdiqciaSi~ konvenciis miznebisaTvis, xsenebuli kritika, Cemi azriT,
ar iTvaliswinebs, rom politikuri strategiis mTavar mizans warmoadgenda
da warmoadgens konstituciuri marTlwesrigis aRdgena separatistTa
teritoriaze, rac kvlavac rCeba umniSvnelovanes winapirobad teritoriaze
myofi
pirebisaTvis,
maT
Soris
ganmcxadeblebisTvisac,
konvenciiT
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofisaTvis.
21.
wlis
Semdeg
moldovis
xelisuflebis
organoebis
mier
ganmcxadeblebis konvenciiT garantirebuli uflebebis ganxorcielebasTan
dakavSirebuli mcdelobebis savaraudo ganuxorcielebloba warmoadgens
mesame umniSvnelovanes faqtors, romelsac mosamarTleTa xsenebuli jgufi
eyrdnoba. gamoTqmulia pretenzia, rom ratificirebis dRis Semdeg
ganmcxadeblebis uflebebis dacvasTan dakavSirebuli mcdelobebi `ar iqna
ganxorcielebuli myarad, mtkiced da mizanswrafulad, rac moiTxoveboda
im seriozuli situaciidan gamomdinare, romelSic ganmcxadeblebi iyvnen~.
rogorc
ganxorcielebuli RonisZiebebi ganmcxadeblebis uflebebis dacvasTan
dakavSirebiT Semoifargleboda mxolod dnestrispireTSi eqimebis
gagzavniT, raTa gaesinjaT ganmcxadeblebi, ganmcxadebelTa ojaxebisaTvis
finansuri daxmarebis aRmoCeniT da b-ni sturcas saSualebiT
ganmcxadebelTa gaTavisuflebis mcdelobiT.
aRniSnulia,
xsenebuli
dRis
Semdeg
moldovis
mier
22. CemTvis Znelia xsenebuli kritikis gageba im moculobiT, ra
moculobiTac igi exeba 1997 wlis Semdgom periods 2001 wlamde. b-nma
moSanum warmoadgina mtkicebuleba, rom ganmcxadebelTa sakiTxi wamoweuli
iyo euTo-s Sexvedrebze, ucxo saxelmwifoebTan gamarTul Sexvedrebze da
parlamentTaSorisi gaerTianebis Sexvedrebze (ix. danarTi, punqti 249).
yofili iusticiis ministrisa da dnestrispireTTan molaparakebis
komitetis Tavmjdomaris b-ni sturcas CvenebaSi, romelic ar gamxdara
kamaTis sagani, naTqvami iyo, rom 1997 wlis Semdeg igi agrZelebda
ganmcxadebelTa sakiTxis wamowevas separatistuli xelisuflebis winaSe.
swored xsenebuli molaparakebebis Semdeg gaemgzavra b-ni sturca
dnestrispireTSi 2001 wlis aprilSi, raTa kiSiniovSi Camoeyvana oTxive
ganmcxadebeli. b-ni sturca darwmunebuli iyo, rom maT gaaTavisuflebdnen
(ix. danarTi, punqti 312) da,
sasamarTlos winaSe warmodgenili
mtkicebulebebis Tanaxmad, swored am molaparakebebis Sedegi iyo, rom b-ni
ilaSku gaTavisuflebuli iqna momdevno TveSi. gamomdinare im faqtidan,
rom moldovis xelisuflebis organoebi kvlavac imedovnebdnen darCenili
ganmcxadeblebis gaTavisuflebas, mosamarTleTa pirveli jgufisagan
gansxvavebiT, me ver vxedav verafer gasakvirs, rom b-n Sevcovs neba darTes,
Sesuliyo moldovaSi da Caeyvana b-ni ilaSku `raime pasuxismgeblobis
dakisrebis gareSe im qmedebebisaTvis, romlebic man ganaxorciela reJimis
samsaxurSi~.
23. Sesabamisad, me SemiZlia daveTanxmo mosamarTleTa meore jgufis _
romlebic warmoadgenen umravlesobas
_
mosazrebas, rom moldovis
pasuxismgebloba ar iyo saxeze konvenciis im darRvevebTan mimarTebaSi,
romlebic ganxorcielda 2001 wlamde. pasuxi gasacemi rCeba kiTxvaze,
saxeze iyo Tu ara aseTi pasuxismgebloba xsenebuli dRis Semdeg.
(b) pasuxismgebloba 2001 wlis maisis Semdeg
24. meore jgufis daskvna, rom moldovis pasuxismgebloba saxeze iyo 2001
wlis maisis Semdeg, ar emyareba moldovis mier dnestrispireTis
teritoriaze
RonisZiebebis
kontrolis
Semcirebas
damyarebisaken
xsenebuli dRis
mimarTuli
Semdeg;
sasamarTlo
sapirispirod
mosamarTleTa meore jgufis mosazrebisa, moldovis mxridan mcdelobebis
Semcireba ar unda iqnes aRqmuli moldovis mxridan regionSi iurisdiqciis
aRdgenis mcdelobebis Semcirebad, imis ramdenime faqtis gaTvaliswinebiT,
romlebic moldovam ganaxorciela, magram dablokili iqna `mdr~-s
winaaRmdegobis Sedegad 2001 da 2002 wlebSi (ix. winamdebare ganaCenis 344-e
punqti). amis nacvlad meore jgufis dasabuTeba ZiriTadad emyareboda
mtkicebulebebis ararsebobas, rom radgan ganxorcielebuli iqna b-ni
ilaSkus
gaTavisuflebasTan
dakavSirebuli
efeqturi
RonisZiebebi
moldovis xelisuflebis organoebis mier, raTa bolo moReboda mis
mimarT konvenciiT garantirebuli uflebebis gangrZobad darRvevas,
analogiuri mcdelobebi ar ganxorcielebula sxva ganmcxadeblebTan
mimarTebaSi. mosazrebaSi naTqvamia, rom b-ni sturcas mtkicebulebis garda
imasTan dakavSirebiT, rom ganmcxadeblebis situaciis sakiTxs moldovis
xelisuflebis organoebi mudmivad wamoWridnen xolme `mdr~-s reJimTan
gamarTuli konsultaciebisas, `sasamarTlos ar gaaCnia sxva aranairi
informacia, romelsac SeuZlia daasabuTos is daskvna, rom moldovis
mTavroba keTilsindisierad asrulebda masze dakisrebul movaleobebs
ganmcxadeblebTan mimarTebaSi (ix. ganaCenis 348-e punqti).
25. simarTles warmoadgens is faqti, rom 2001 wlis maisis Semdeg
molaparakebebi
dnestrispireTisa
da
ruseTis
federaciis
warmomadgenlebTan ZiriTadad ufro konfliqtis srul mogvarebas exeboda,
vidre patimrobaSi myofi sami ganmcxadeblis konkretul situacias. ufro
metic, b-ni sturcas mtkicebulebis Tanaxmad, xsenebuli dRis Semdeg b-nma
smirnovma uari ganacxda Semdgom Sexvedrebze, raTa ganexila patimrobaSi
myofi ganmcxadeblebis sakiTxi (ix. danarTi, punqti 313). Tumca imave mowmis
mtkicebulebis
molaparakebebi moicavda ara marto iseT sakiTxs, rogoric aris is, Tu ra
unda ganxorcielebuliyo im ganaCenebTan mimarTebaSi, romlebic
Tanaxmad,
romelic
ar
gamxdara
kamaTis
sagani,
Sefardebuli iyo dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier gasuli wlis ganmavlobaSi, aramed imasac, rogorc es ganaCenSia aRwerili, rom
tiraspolis xelisuflebaSi dnestrispireTis saiTxebze mis kolegasTan
gamarTuli molaparakebisas b-ni sturca agrZelebda sami ganmcxadeblis
gaTavisuflebis sakiTxis wamoWras (ix. danarTi, punqti 309).
26.
aRiarebuli
iqna
ra,
rom
xsenebuli
mcdelobebi
marTlac
ganxorcielda, dayrdnoba ganaCenSi moxda im faqtze, rom ganmcxadebelTa
situaciasTan dakavSirebiT sakiTxi wamoiWra mxolod sityvierad da
sasamarTlosaTvis ar iyo cnobili raime iseTi gegma dnestrispireTis
konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebiT, romelic aseve zegavlenas
moaxdenda ganmcxadeblebis situaciaze (ix. winamdebare ganaCenis 348-e
punqti).
aseve
aRniSnulia,
rom
sasamarTlos
winaSe
ar
yofila
warmodgenili raime saxis mtkicebuleba moldovis xelisuflebis mxridan
ruseTis federaciisadmi ganxorcielebul midgomasTan dakavSirebiT,
romelic miznad daisaxavda darCenili ganmcxadeblebis gaTavisuflebas
(ix. winamdebare ganaCenis 349-e punqti). maSin, rodesac orive xsenebuli
sakiTxi WeSmaritebas warmoadgens, me veranairad ver var darwmunebuli,
rom xsenebuli werilobiTi masalebis uqonloba amyarebs umravlesobis
daskvnas, rom moldovam ar ganaxorciela sakmarisi, efeqturi da Sesabamisi
RonisZiebebi, raTa ganmcxadeblebisaTvis uzrunveleyo konvenciiT
garantirebuli uflebebi. kidev ufro naklebad SemiZlia miviRo is, rom
sasamarTlos winaSe warmodgenili mtkicebuleba mianiSnebs moldovis
mTavrobis
mier
dumiliT
gamoxatul
Tanxmobaze
danarCeni
sami
ganmcxadeblis gangrZobad patimrobasTan mimarTebaSi.
27. xsenebuli mizezebidan gamomdinare me davaskveni, rom ganmcxadeblebi
saqmeSi mocemul arc erT momentSi ar xvdebodnen moldovis
`iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis miznebisaTvis, rom moldovas ar
daurRvevia ganmcxadeblebTan mimarTebaSi imave muxliT masze dakisrebuli
valdebulebebi da, Sesabamisad, saxeze ar aris moldovis pasuxismgebloba
konvenciis
savaraudo
darRvevasTan
dakavSirebiT,
rogorc
amas
ganmcxadeblebi amtkiceben, arc 2001 wlis winmswreb da arc Semdgom
periodSi.
28. xsenebulidan gamomdinareobs, rom me ara mxolod xma ar miveci im
gadawyvetilebis
garantirebuli uflebebis darRvevas moldovis mxridan, aramed aseve xma
ar miveci im daskvnas, rom moldova valdebulia, gadauxados
sasargeblod,
rom
adgili
hqonda
konvenciiT
ganmcxadeblebs samarTliani dakmayofileba. me daveTanxme umravlesobas
yvela sxva sakiTxSi ganaCenis samotivacio nawilTan dakavSirebiT (maT
Soris im nawilSic, rom moldovam ar ganaxorciela masze 34-e muxliT
dakisrebuli valdebuleba), garda im nawilisa, romelic gulisxmobs
kompensaciis mikuTvnebas 21 (g) punqtSi moraluri zianisaTvis ruseTis
federaciis
mier
34-e
muxliT
dakisrebuli
valdebulebebis
Seusruleblobis gamo. Cemi azriT, im SemTxvevaSic ki, Tu valdebulebis
aseTi Seusrulebloba warmoadgens `konvenciis darRvevas~ konvenciis 41-e
muxlisaTvis, raTa nebadarTuli iqnes samarTliani dakmayofilebis
miniWeba, rasac me saeWvod vTvli, me ar mimaCnia, rom winamdebare saqmeSi
unda momxdariyo samarTliani dakmayofilebis miniWeba 34-e muxlis
darRvevisaTvis.
mosamarTle lukadesis nawilobriv gansxvavebuli azri
pirvel rigSi me msurs gavimeoro is mosazreba, romelic gamovTqvi saqmeSi
Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR 2004-II) konvenciis 1-l muxlSi
xsenebul cneba `iurisdiqciasTan~ dakavSirebiT da romelic ganxiluli
iqna winamdebare ganaCenis 310-e-314-e da 319-e punqtebSi.
`Cemi azriT, `iurisdiqcia~ niSnavs xelisuflebas, anu saxelmwifos neba-
survilis dakisrebasa da moxvevas nebismier pirze maRali xelSemkvreli
mxaris teritoriaze Tu teritoriis gareT. amitom maRali xelSemkvreli
mxare konvenciis Tanaxmad pasuxismgebelia nebismieri piris winaSe, romlis
mimarTac pirdapir xorcieldeba qmedeba aseTi xelSemkvreli mxaris
xelisuflebis mier msoflios nebismier wertilSi. xelisuflebis aseTi
ganxorcieleba SesaZlebelia ramdenime formiT da SeiZleba iyos
kanonieric da ukanonoc. Cveulebrivi forma mdgomareobs samTavrobo
xelisuflebaSi maRali mxaris teritoriaze. magram igi SesaZloa
gavrceldes im xelisuflebamde, romelic gulisxmobs sxva teritoriaze
sruli kontrolis formas, miuxedavad imisa, rom SesaZlebelia igi
kanonier Tu ukanono formas atarebdes (saqmeze Loizidou v. Turkey (pirveladi
pretenzia) gamotanili ganaCeni, 1995 wlis 23 marti, seria A #. 310), aSkarad
okupirebuli teritoriebi (Cyprus v. Turkey [GC], # 25781/94, ECHR-2001-IV). igi
aseve SesaZloa gavrceldes xelisuflebaze, romelic SeiZleba gamoxatuli
iqnes dominanturobis an sxva saxelmwifos mTavrobisaTvis politikuri,
finansuri, samxedro Tu sxva arsebiTi mxardaWeris gziT masze efeqturi
zegavleniT. da, Cemi azriT, mas SesaZloa gaaCndes forma sxva saxelmwifos
nebismieri saxis samxedro Tu sxva qmedebis saxiT Sesabamisi maRali mxaris
nawilSi msoflios nebismier wertilSi (ix. sapirispirod saqme Bankovic and
Others v. Belgium and Others (dec.) [GC], no. 52207/99, ECHR 2001-XII, romelic zemoT
aris naxsenebi).
ganxilva yovelTvis unda warimarTos im mimarTulebiT, rom pirma,
romelic acxadebs, rom imyofeba im saxelmwifos `iurisdiqciaSi~, romelic
aris konvenciis maRali xelSemkvreli mxare, da Civis, rom daerRva
uflebebi calkeuli qmedebis Sedegad, SeZlos warmoaCinos, rom Sesabamisi
qmedeba
warmoadgenda
Sesabamisi
saxelmwifos
xelisuflebis
ganxorcielebis Sedegs. nebismieri sxva ganmarteba, romelic gamoricxavs
maRali
romlebic
xelSemkvreli
warmoadgenda
mxaris
pasuxismgeblobas
im
qmedebebisaTvis,
ganxorcielebis
saxelmwifo
xelisuflebis
Sedegs, migviyvanda im absurdul mosazrebamde, rom konvencia awesebs
adamianis uflebaTa pativiscemis valdebulebas mxolod im teritoriaze,
romelic imyofeba aseTi mxaris kanonieri Tu ukanono kontrolis qveS da
aRniSnuli konteqstis gareT, yuradReba rom ar mivaqcioT gamonaklis
garemoebebs (romelTa arseboba gadawyvetili iqneba TiToeul saqmeSi),
Sesabamis mxare-saxelmwifos SeuZlia imoqmedos dausjelad qmedebaTa im
standartebis darRveviT, romlebic dadgenilia konvenciaSi. me mjera, rom
konvenciis debulebaTa gonivrulma ganmartebam misi obieqtis WrilSi unda
migviyvanos im daskvnamde, rom konvencia uzrunvelyofs qcevis kodeqss
yoveli maRali xelSemkvreli mxarisaTvis, yovelTvis, rodesac isini
axorcieleben saxelmwifo xelisuflebas da aRniSnuls garkveuli
Sedegebi moaqvs individualuri pirebisaTvis~.
me msurs ganvavrco Cemi zemoxsenebuli midgoma da davamato, rom
saxelmwifo aseve pasuxismgebeli SeiZleba iyos konvenciis Sesabamisi
pozitiuri valdebulebebis ganuxorcieleblobis gamo nebismier im pirTan
mimarTebaSi, romelic iyo misi pirdapiri uflebamosilebis qveS, an Tu
saxelmwifos SeeZlo uflebamosileba ganexorcielebina iribad im
teritoriaze, romelzec piri imyofeba.
zemoxsenebulisa da saqmis arsebuli faqtebis da ganaCenSi aRwerili
garemoebebis WrilSi me veTanxmebi umravlesobas, rom ganmcxadeblebi
xvdebian ruseTis federaciis `iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis
miznebisaTvis
da
ruseTis
federaciis
pasuxismgebloba
saxezea
gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi. rogorc es marTebulad iqna
aRniSnuli ganaCenSi, damtkicebuli iqna, rom `mdr~-s, romelic Seiqmna 1991-
wlebSi
ruseTis
federaciis
daxmarebiT,
gaaCnia
sakuTari
saxelisuflebo da administraciuli organoebi, romlebic, Tavis mxriv,
imyofebian ruseTis federaciis efeqturi kontrolis an, sul mcire,
arsebiTi zegavlenis qveS da nebismier SemTxvevaSi igi arsebobas
ganagrZobs ruseTis federaciis samxedro, ekonomikuri, finansuri da
politikuri mxardaWeriT~ (winamdebare ganaCenis 392-e punqti).
magram me ar veTanxmebi umravlesobas imaSi, rom ganmcxadeblebi xvdebian
moldovis `iurisdiqciaSi~ da moldova pasuxismgebelia im pozitiuri
valdebulebebis ganuxorcieleblobaze, romlebic gulisxmobs efeqturi
da Sesabamisi RonisZiebebis warmarTvas ganmcxadebelTa konvenciiT
garantirebuli uflebebis uzrunvelyofis mizniT. araferi ar mianiSnebs
imaze, rom moldovas gaaCnda raime saxis pirdapiri an arapirdapiri
uflebamosilebis ganxorcielebis SesaZlebloba teritoriaze, sadac
ganmcxadeblebi imyofebodnen patimrobaSi.
arc erTi faqtori, romelic gamoTqmuli iqna umravlesobis mier miRebul
daskvnaSi, rom moldovas gaaCnda iurisdiqcia ganmcxadeblebze, Cemi azriT,
ar SeiZleba ganxiluli iqnes rogorc mimaniSnebeli imaze, rom xdeboda
iurisdiqciis ganxorcieleba an misi ganxorcielebisagan Tavis Sekaveba
ganmcxadeblebTan
mimarTebaSi.
xsenebulTan
dakavSirebiT
me
aseve
vuerTdebi ser nikolas bratcas mier nawilobriv gansxvavebuli azris me-
15-26-e punqtebSi gamoTqmul mosazrebas.
nebismier SemTxvevaSi imisaTvis, rom dadgenili iqnes, rom arsebobs
`iurisdiqcia~ garkveul pirebze konvenciis miznebidan gamomdinare
mxolod
imitom,
rom
Sesabamisma
saxelmwifom
ver
ganaxorciela
marTlmsajulebrivi, politikuri, diplomatiuri da ekonomikuri an sxva
saxis RonisZiebebi, rogorc amas umravlesoba aRniSnavs, im mizniT, rom
uzrunveleyo ganmcxadeblebis konvenciiT garantirebuli uflebebi im
pirobebSi, rodesac mTavroba ver axorcielebda Sesabamis pirebze
uflebamosilebas,
gawelavda
da
gazrdida
`iurisdiqciis~
cnebas
ararealur da absurdul donemde. sxva sityvebiT, rom vTqvaT, Cemi azriT,
araswori iqneboda, rom konvenciis maRal xelSemkvrel mxares gaaCndes
`iurisdiqcia~ nebismier pirze, romelic imyofeba misi uflebamosilebis
gareT mxolod imitom, rom igi ar axorcielebs politikur an sxva
RonisZiebebs, romlebic moxseniebulia zogadi terminebiT umravlesobis
mier. amgvari midgoma, Cemi azriT, migviyvanda aralogikur daskvnamde, rom
konvenciis
yvela
xelSemkvrel
mxares
eqneboda
iurisdiqcia
da
daekisreboda pasuxismgebloba im pirTa uflebebis darRvevisaTvis,
romlebic imyofebian maRali xelSemkvreli mxaris nebismier teritoriaze,
maT Soris maT teritoriazec, romelic ar imyofeba saxelmwifos
uflebamosilebis qveS (an de facto, an de jure, anda orive, gaaCnia teritorias),
mxolod imitom, rom ar cdiloben RonisZiebebis gatarebas konvenciiT
garantirebuli uflebebis dacvisaTvis, im saxelmwifos winaaRmdeg,
romelic realurad axorcielebs aseT uflebamosilebas Sesabamis pirebze.
me mjera, rom xelSekrulebis ganmartebas ar unda mivyavdeT iseT
mniSvnelobamde, romelsac mivyavarT calsaxad absurdul Sedegebamde.
Banković and Others-is gadawyvetilebaSi (romelsac me piradad ar veTanxmebi)
sasamarTlos didma palatam daadgina, rom belgradSi Senobebis dabombva,
ramac gamoiwvia 16 moqalaqis daRupva, warmoadgenda eqstrateritoriul
aqts, romelic ar xvdeboda konvenciis xelSemkvreli im saxelmwifoebis
`iurisdiqciaSi~, romlebmac ganaxorcieles dabombva, da xsenebulis gamo
daRupulTa naTesavebis saCivari ar iqna miRebuli da gamocxadda arsebiT
ganxilvaze dauSveblad. CemTvis Zalian gaugebari da ucnauria, rom maRal
xelSemkvrel saxelmwifos pasuxismgebloba ar daekisros konvenciis
Tanaxmad im safuZvelze, rom bombebis Camoyra misi TviTmfrinavebidan
dasaxlebul adgilze msoflios nebismier wertilSi ar moiazrebs aseTi
dabombvis
uflebamosilebis
msxverplT
qveS),
am
saxelmwifos
rodesac
`iurisdiqciaSi~
aseTi mxaris
(anu
mier
maSin,
ganuxorcielebloba `mis xelT arsebuli yvela RonisZiebisa, iqneba es
politikuri, diplomatiuri, ekonomikuri, sasamarTlo Tu sxva xasiaTis...
RonisZiebebi, raTa daecva konvenciiT garantirebuli uflebebi maTTvis,
vinc formalurad [de jure] mis iurisdiqciaSia~, magram realurad misi
efeqturi uflebamosilebis farglebs gareT imyofeba, axvedrebs am pirebs
aRniSnuli saxelmwifos iurisdiqciaSi da akisrebs saxelmwifos maT
mimarT pozitiuri valdebulebebis ganxorcielebas.
nebismier SemTxvevaSi me mjera, rom moldovis xelisuflebis organoebma
faqtobrivad yvelaferi gaakeTes, rac gonivrul farglebSi moiTxoveboda
maTgan saqmis konkretul garemoebebSi. ararealuri da usamarTlo
iqneboda, rom dagvekisrebina moldovisaTvis pasuxismgebloba nebismier im
situaciasTan dakavSirebiT, romelic gasaCivrebuli iyo ganmcxadeblebis
mier.
mosamarTle kovleris gansxvavebuli azri
(Targmani)
`sazRvari marTlmsajulebasa da politikas Soris is aRar aris, rac iyo.
aRarc kanonierebis sawyisebi, romlebic nakleb normatiulia da sul ufro
mravlobiTi da mzardad gabneuli xdeba~ (A. Lajoie, Jugements de valeurs, Paris,
PUF, 1997, gv. 207).
vwuxvar, rom ar movxvdi umravlesobaSi da Tumca pativs vcem Cemi
kolegebis mosazrebebs, sajarod minda ganvacxado, konvenciis 45-e muxlis
me-2 punqtis Tanaxmad, Cemi Rrma uTanxmoeba winamdebare saqmeSi didi
palatis ganaCenTan.
Cemi uTanxmoeba exeba analizis meTodologias, faqtebis warmodgenis
maneras, `iurisdiqciisa~ da `pasuxismgeblobis~ cnebaTa analizs da bolos
im daskvnas, romelic miRebuli iqna sasamarTlos mier. Sesabamisad,
valdebulad vTvli Tavs, garkveuli dro davuTmo TiToeul am aspeqts.
I. analizis meTodologia
winamdebare saqme iseTi situaciis magaliTia, romelSic `adamianis
uflebebi warmoadgens politikas~ (M. Gauchet, La démocratie contre elle-même, Paris,
2002, gv. 326). saqmis gansakuTrebuli xasiaTidan gamomdinare, romelSic
ganmcxadebelTa situacia ganuyofelia Zalze rTuli geopolitikuri
konteqstisagan,
sasamarTlos
winaSe
warmodgeba
axali
teritoria,
gamomdinare Sesabamisi mwiri precedentuli samarTlidan. sasamarTlos
ganaCeni winamdebare saqmeSi SesaZloa qmnides axal precedents analogiuri
situaciebisaTvis evropis sabWos wevri saxelmwifoebis konfliqtis sxva
zonebSi, maT Soris im saxelmwifoebSic, romlebic evropis sabWoSi
axlaxans Sevidnen. im konfliqtis istoriuli sawyisebi, romelSic
regionis qveynebi iqnen CaTreulni da `fragmentirebadi imperiis~ efeqti is
niSnebia, romlebic ase axasiaTebs da SeimCneva arc ise Sor balkaneTsa da
kavkasiaSi.
Tumca sasamarTlom (Cemi azriT, SecdomiT) amjobina, daenaxa situacia
kviprosis tipis konfliqtis WrilSi da aRniSnuli situaciis Sesabamisi
precedentuli samarTlis WrilSi moxvedriliyo iseT xafangSi, romelsac
es
precedentuli
samarTali
warmoadgens.
Cemi
azriT,
es
iyo
meTodologiuri Secdoma. zedapirul msgavsebas winamdebare saqmesa da
Loizidou-s saqmes Soris SecdomaSi Seyvana SeuZlia. erTaderTi, rac saerToa
(da rasac me davubrundebi), aris konfliqtis saTave, saxeldobr, qveyanaze
mibmuli
istoriuli, ekonomikuri da kulturuli kavSiriT, gamoyofis Sansi.
xsenebulidan gamomdinare, konfliqtis monawileTa reaqciam da
sazogadoebis,
romelic
gansxvavdeba
qveynisagan
Tavisi
sapirispiro reaqciam hpova danaSaulebrivi formebi da adamianTa
tragediamde migviyvana.
Tumca
TviT
Loizidou-sTan
dakavSirebul
precedentul
samarTalSic
arsebobs bevri gakveTili, romlebic Cven SegviZlia amovikiTxoT, raTa
dagvexmaros naCqarevi da martivi gadawyvetilebebis Tavidan acilebaSi.
Loizidou-s saqmeze Tavis gansxvavebul mosazrebaSi mosamarTle bernhardti,
romelsac daeTanxma mosamarTle lopes roCa, aRniSnavs: `winamdebare
saqmeSi ... dauSvebelia individis situaciis gancalkeveba kompleqsuri
istoriuli ganviTarebisagan da aranakleb kompleqsuri dRevandeli
situaciisagan~. (Loizidou v. Turkey (arsebiTi ganxilva), 1996 wlis 18 dekembris
ganaCeni, moxsenebebi da gadawyvetilebebi, 1996-VI, gv. 2242). kviprosis
gamTlianebasTan dakavSirebuli molaparakebis warumateblobis aRniSvniT,
ramac gamoiwvia ganmcxadeblis situacia, raTa ganevrco, man dasva kiTxva:
`vin aris pasuxismgebeli valdebulebis darRvevisaTvis? mxolod erTi
mxare? SesaZlebelia Tu ara naTeli pasuxis gacema da daskvnis gamotana am
da sxva kiTxvebze?~ (iqve).
meore gansxvavebul mosazrebaSi imave saqmeze mosamarTle petiti acxadebs:
`is pasuxismgebloba, rac aRebuli iqna 1974 wlis gadatrialebis dros, an
romelic warmoiSva TurqeTis jarebis SesvliT imave wels, ra drosac
saerTaSoriso Tanamegobroba orWofobda Tavis mcdelobebSi, gadaeWra
kviprosTan dakavSirebuli saerTaSoriso problema 1974 wlis Semdeg ...,
xsenebuli pasuxismgeblobebi iyo ra sxvadasxva warmomavlobisa da
xasiaTis, ori sazogadoebis (romlebic arian erovnuli umciresobebi,
rogorc es termini aRiqmeba saerTaSoriso samarTalSi) problema ufro
metad warmoadgens politikisa da diplomatiis sakiTxs, vidre evropuli
sasamarTlos gamoZiebis sagans, dafuZnebuls q-ni loizidus saqmesa da 1-
li
oqmiT
gaTvaliswinebuli
uflebis
darRvevaze
(ix.
Loizidou-s
zemoxsenebuli saqme, gv. 2253-54). xsenebuli sityvebiT gamoTqmuli
gafrTxileba
da
am
sityvebSi
Cadebuli
sibrZne
srulad
aris
gamarTlebuli.
samwuxarod, winamdebare saqmeSi sasamarTlom gariska, oTxi ganmcxadeblis
izolirebuli situaciis safuZvelze (radgan, kviprosis situaciisagan
gansxvavebiT, sxva analogiuri SemTxvevebis warmoCinebis aranairi sistema
ar gamomJRavnebula) ganexila kavSiri sxvadasxva: samxedro (ganaCeni
Seicavs analizs dnestrispireTis konfliqtis samxedro mxareebTan
dakavSirebiT da aseve moicavs iaraRis sawyobebis kalkulacias, romelic
Stabbinis
personalze
ukeTesad
aris
warmoebuli),
ekonomikur
(urTierTobis Sefaseba partniorebs Soris, romlebic moqmedebdnen
aTwleulobis ganmavlobaSi imave ekonomikur zonaSi), politikur (Znelia
citatebis moyvana politikuri liderebisa da samxedro personalis
`dauTariRebeli~ gancxadebebidan) problemas Soris. rogorc Cans,
sasamarTlos waredgina uzarmazari raodenobis urTierTsapirispiro
informacia ganmcxadeblebis, sami saxelmwifos (romlebic CarTulni iyvnen
samarTalwarmoebaSi), adgilze mivlenili sagamoZiebo misiis mier da,
Sesabamisad,
xsenebulis
safuZvelze
sasamarTlom
ganaxorciela
uzarmazari da sarwmuno arCeva xsenebuli mtkicebulebebidan. magram
mkacrad
klasifikacia
samarTlebrivi
mieniWebina
sakiTxebi
xalxebis
(magaliTad,
TviTgamorkvevis
ra
samarTlebrivi
uflebisaTvis,
Sesabamis sazRvrebSi, an ganmcxadeblis winaaRmdeg arsebul darRvevebze
mis dapatimrebamde) pasuxgaucemeli darCa. Cemi azriT, xsenebuli
warmoadgenda meore meTodologiur Secdomas, romelmac sxva Secdomebamde
migviyvana.
II. faqtebis warmodgena
iseT rTul da `mgrZnobiare~ saqmeSi, rogoric winamdebare saqmea, saqmis
garemoebebis detaluri da obieqturi warmodgena mniSvnelovan rols
TamaSobs, radgan igi gansazRvravs, Tu rogor unda iqnes saqme ganxiluli,
masTan dakavSirebuli pozitiuri kuTxiT. Cemi azriT, saqmis zogadi
konteqsti warmodgenilia Sejamebulad im saxiT, rac mniSvnelovnad
amaxinjebs faqtebs. es aris ganmcxadeblebis mier Tavsmoxveuli mosazreba,
gasagebia, risken mimarTulic, da swored es mosazreba dominirebs. me
SemiZlia mxolod gamovyo ramdenime faqti da is meTodi, romliTac isini
iqna ganmartebuli da mivyavarT samarTliani poziciis cru warmodgenamde.
saqmis zogadi konteqstis umTavres siZneles warmoadgens moldova-
dnestrispireTis konfliqtis saTavis gansazRvra. marTlac da rTul da
saWoWmano saqmeebSi, rogoric aris Gorzelik and Others v. Poland ([GC], no. 44158/98,
ECHR 2004-I) daAssanidze v. Georgia ([GC], no. 71503/01, ECHR 2004-II), didma palatam
ganixila me-14 saukunis movlenebi imisaTvis, rom moexdina sileziis
problemis analizi (Gorzelik, punqti 13), da ganixila TviT me-11 saukunis
movlenebic ki, raTa naTeli moefina aWaris statusze saqarTvelos
SemadgenlobaSi (Assanidze, punqtebi 100-07). winamdebare saqmeSi is, rac ar
Tqmula, ufro Rirebulia, vidre is, rac iTqva: rumineTisagan besarabiis
nawilis uecari CamoWra 1940 wlis 28 ivniss molotov-ribentropis paqtis
Sedegad da ukrainisgan `dnestris marcxena carieli sanapiros~ gadacema
sabWoTa moldaveTisTvis qmnis STabeWdilebas, rom am mravaleTnikuri
regionis istoriac swored aq iwyeba (ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqti)
– yovelive es miTiTebuli iyo (da unda iTqvas, rom Zalian SerCeviTi
formiT) euTo-s dokumentSi. magram dokumenti ambobda, rom iseve, rogorc
sxva istoriuli mimoxilva, isic warmoaCinebda regionis istoriis srul
asaxvas, rasac me Zalian mokled Camovayalibeb.
moldovis saTavado, romelic Camoyalibda 1360 wels ungreTidan gamoyofis
Semdeg, 1456 wels moeqca otomanebis imperiis mbrZaneblobis qveS, rac
ramdenime
saukunis
ganmavlobaSi
grZeldeboda.
wels
princi
(gospodari) dimitri kantemiri (romlis Svili antioxic SemTxvevis
wyalobiT unda gamxdariyo cnobili rusi mwerali da emsaxura ruseTis
elCad londonsa da parizSi) SeuTanxmda petre dids, rom igi daicavda
moldovas da es iyo 1791 wels TurqeTsa da ruseT-avstriis koaliciis
omisSemdgomi xelSekrulebis meSveobiT (koaliciis jarebs meTaurobda a.
suvorovi), rodesac ruseTma moipova kontroli dnestris marcxena
sanapiroze, sadac mosaxleobis umravlesoba slavebi iyvnen. 1812 wels
ruseTis imperiasa da TurqeTs Soris ganaxlebuli omis Semdeg buqarestis
xelSekruleba ruseTis imperiaSi aerTianebda moldovis aRmosavleT
nawils, romelic mdebareobs prutsa da dnestrs Soris da romelsac
saxelad erqva besarabia. besarabiis samxreT nawili dasaxlebulia
bulgarelebiT da gaguazebiT (Turqulenovani qristiani xalxi). yirimis
omis (1854-56) Semdeg ruseTma, parizis xelSekrulebis Tanaxmad (1856)
dauTmo besarabia gamarjvebul saxelmwifoebs. xsenebuli teritoria
Sevida rumineTis samefos SemadgenlobaSi, romelic Seiqmna (1859 wels),
magram berlinis xelSekrulebiT (1878) besarabia daubrunda ruseTs da
rumineTma kompensaciis saxiT miiRo dobruja. 1918 wlis ianvarSi rumineTma
moaxdina besarabiis okupireba da adgilobrivi sabWosagan miiRo Tanxmoba
rumineTis samefosTan gaerTianebasTan dakavSirebiT. imave dros ukrainis
direqtoratma (romelic damoukidebeli iyo im dros) gamoacxada Tavisi
suvereniteti dnestris marcxena sanapiroze (im droisaTvis mosaxleobis
48% iyo ukrainelebi, 30% moldovelebi, 9% rusebi da 8,5% ebraelebi), 1924
wels ki Seiqmna moldovis avtonomiuri respublika, mas Semdeg, rac 1924
wels ssrk-m aiZula rumineTi, Caetarebina plebisciti besarabiaSi (venis
molaparakebebi), sanam moaxdenda mis okupirebas 1940 wlis 28 ivniss. es
aris regionis sakamaTo situacia, romelic 1940 wlis Semdeg warmoadgenda
moldovis mTlian teritorias, romlis orive nawilsac gaaCnda Tavisi
istoriuli, ekonomikuri, kulturuli da lingvisturi Taviseburebebi.
xsenebuli Taviseburebebi ar gamoeparaT informirebul damkvirveblebs:
`dnestrispireTi, romlis mosaxleobis umravlesobas warmoadgenen rusebi
da ukrainelebi, yovelTvis ufro axlos iyo ruseTTan, romlis nawilsac
igi warmoadgenda ori saukunis ganmavlobaSi. rodesac ssrk daiSala,
dnestrispireTma uari ganacxada moldovis damoukidebeli pirveli
mTavrobis politikaze rumineTTan gaerTianebasTan dakavSirebiT~ (Libération,
Paris, 1 August 2002).
rac Seexeba enasa da damwerlobas, me ar minda vispekuliro Zalian
delikatur problemaze da vwuxvar, rom sasamarTlo Zalze martiv
mniSvnelobas aniWebs xsenebuls (ix. ganaCenis 28-e punqti), rasac mivyavar
or citatamde. `uZvelesi ruminuli damwerloba TariRdeba 1521 wliT: es
aris boiar neskus mier dawerili werili maior brasovisadmi... xsenebuli
teqstebi
gadmoTargmnilia
slavuridan
(marTlmadidebeli
slavebis
liturgiuli ena da aseve ruminelebis ena), sadac weria rusuli SriftiT...
me-19 saukunemde Tanamedrove ruminuli ena sabolood ar Camoyalibebula,
masze Zlier zegavlenas axdenda franguli
–
xsenebul process
zogierTebi uwodebdnen `relaTinizacias~. swored am dros iyo, rom
laTinurma anbanma Secvala rusuli~. (wyaro: Atlas des peuples de l’Europe Centrale,
Paris, La Découverte, 2002, gv. 137). rac Seexeba enas, romelic gamoiyeneboda, 1978
wlis konstitucia uzrunvelyofda `Tanabar uflebebs erovnuli enis
gamoyenebasTan dakavSirebiT~ (muxli 34) da `swavla-ganaTlebis erovnul
enaze warmarTvasTan dakavSirebiT~ (muxli 43). arsebuli debulebis
Tanaxmad, `kanonebi da sxva kanonmdebloba... gamoqveynebuli unda iqnes
moldovur
da
rusul
enebze~
(muxli
103)
da
`marTlmsajuleba
xorcieldeba rogorc moldovur da rusul enebze, aseve im enaze,
romelzec laparakobs regionis mosaxleobis umravlesoba~ (muxli 158).
es istoriuli gadaxveva imitom gavakeTe, rom gamemeorebina sasamarTlos
pozicia, romelic gamoxatulia Semdegi saxiT: `sasamarTlo Tvlis, rom man
maqsimalurad unda Seikavos Tavi mxolod im wminda istoriuli movlenebis
ganxilvisagan, romelTa ganxilvis iurisdiqciac sasamarTlos ar gaaCnia;
Tumca sasamarTlos SeuZlia mxedvelobaSi miiRos garkveuli istoriuli
faqtebi, romlebic cnobilia yvelasaTvis, da xsenebulze daafuZnos Tavisi
argumentacia~ (ix. Ždanoka v. Latvia, #. 58278/70, punqti 77, 2004 wlis 17 ivnisi;
ix. aseve Marais v. France, #. 31159/96, komisiis 1996 wlis 24 ivnisis
gadawyvetileba, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 86-A, gv. 184, da Garaudy v.
France, #. 65831/01, ECHR 2003-IX). magram, rogorc Cans, Cvens ganaCenSi
`istoriuli faqtebi~ mniSvnelovnad aris damaxinjebuli da Sedegad, Cemda
samwuxarod, garkveul dasabuTebasac analogiuri bedi ewia.
punqtebi 30-41 aranairi garkveuli mimdevrobiT ar asaxaven moldova-
dnestrispireTis konfliqtis dawyebasa da ganviTarebas da aqcents
akeTeben samxedro aspeqtebze, TiTqos mTavari problema yofiliyo me-14
armia da `dosaafis~ (romelic ar iyo saxelmwifo organo maSindeli
kanonmdeblobis Tanaxmad) aRWurviloba. rogorc erovnul mosamarTles, me
msurs aRvniSno, rom ssrk-s daSlam 1988-91 wlebSi zegavlena moaxdina ara
mxolod masSi Semaval 15 respublikaze, romlebmac saTiTaod gamoacxades
TavianTi suvereniteti (xSirad aRniSnuls uwodeben `suverenitetebis
aRlums~), aramed iseT teritoriebzec, romlebic iyo mravalerovan
respublikebSi, magaliTad, mTian yarabaxze, afxazeTze, CeCneTze da a.S.
moldovamac ver aicila Tavidan xsenebuli zogadi Zvrebi, gansakuTrebiT
imis gaTvaliswinebiT, rom moldovis erovnulma frontma ganacxada Tavisi
survili,
moxseniebuli kanonebi enisa da axali droSis Sesaxeb aRniSnuli
mimarTulebis mxolod pirvel nabijs warmoadgenda. gagauziam,
srulad
gaerTianebuliyo
rumineTTan
da
29-e
punqtSi
Turqulenovanma regionma, pirvelma gamoacxada Tavisi suvereniteti 1990
wlis 18 agvistos, mas mohyva dnestrispireTi 1990 wlis 2 seqtembers.
xsenebuli, Cemi azriT, ar warmoadgenda `moldovis damoukideblobisaTvis
winaaRmdegobis gawevas~ (ix. winamdebare ganaCenis 43-e punqti), aramed es
iyo TviTgamorkvevis uflebis uaryofis politika. ar unda daviviwyoT (da
es warmoadgens meore sagans, rac ar Tqmula ganaCenSi), rom moldovis
policiis specdaniSnulebis jarebis mier ganxorcielebuli pirveli
operacia, romelic daiwyo dubasaris `separatistebis~ winaaRmdeg 1990
wlis
ivniss,
win
uswrebda
zemoxsenebul
damoukideblobaTa
gamocxadebas da xeli Seuwyo maT daCqarebas.
Cemi azriT, swored am situaciaSi unda eZebna sasamarTlos konfliqtis
saTave, ramac pirdapiri zegavlena moaxdina oTx ganmcxadebelze, da ara wlis 2 seqtembris damoukideblobis deklaraciaSi, romelic exeboda
`moldovis dnestrispireTis respublikis~ Seqmnas, rogorc amaze miuTiTebs
ganaCenis 30-34 punqtebi.
samarTlebrivad rom vilaparakoT, xsenebuli deklaraciebi ar niSnavda im
areul dros gamoyofis gacxadebas (rasac mowmobs sityva `moldovis~
`mdr~-s dasaxelebaSi), aramed warmoadgenda ufro didi avtonomiurobis
gacxadebis survils, maT Soris referendumis uflebas, romelic
gamoaaSkaravebda saxelmwifos SemadgenlobaSi darCenis survils im
SemTxvevaSi,
Tu
saxelmwifo
gamoacxadebda
gaerTianebas
ucxo
saxelmwifosTan, rac im droisaTvis savsebiT SesaZlebel safrTxed iyo
warmodgenili. `1990 wels pirveli avtonomiuri moZraobebis warmoSobam,
rasac mohyva 1991 wels damoukideblobis gamocxadeba, daaCqara kiSiniovsa
da buqarests Soris gegmis Camoyalibeba, romelic miznad isaxavda
moldovis rumineTSi integracias an mis aneqsirebas. magram gegma, romelic
moldovelebs moswondaT Tavdapirvel etapze, daviwyebas mieca SemdgomSi,
rodesac 1994 wlis 6 marts gamarTul referendumze buqarestis sawyenad
moldovis amomrCevelTa 96,4%-ma xma misca rumineTTan gaerTianebis
winaaRmdeg. magram respublikis damoukideblobis mowinaaRmdege, ufro
metad ki rumineTTan mierTebisadmi mtrulad ganwyobilma slavurma
mosaxleobam, romelic umetesad dnestrispireTSi cxovrobda, 5000
kvadratuli kilometris teritoriaze dnestris aRmosavleTiT, gamoacxada
avtonomiuroba~, _ werda Jan kristofer romeri, profesori, Institut des Hautes
Etudes européennes and the Ecole Spéciale militaire de Saint-Cyr (J.-Ch.Romer, Géopolitique de
la Russie, Paris, Economica, 1999, gv. 63).
zemoxsenebul analizs davamateb, rom 1992 wlis TebervalSi moldovis
saxalxo frontma me-2 kongresze gamoacxada moldova, maT Soris
dnestrispireTis regionic, rumineTis ganuyofel nawilad da 1992 wlis
martSi
daiwyo
konfliqti
policiis
specialur
danayofebsa
da
`separatistebs~ Soris. 1992 wlis 19 ivnisi – avad gasaxsenebeli dRe –
gaxda benderSi moldovis specdaniSnulebis Zalebis operaciis dawyebis
dRe. Sedegad daiRupa 416 adamiani mSvidobiani mosaxleobidan. mxolod 1992
wlis 29 ivliss Sevidnen ruseTis mSvidobismyofelebi tiraspolSi ruseT-
moldovas Soris 1992 wlis 21 ivliss gaformebuli xelSekrulebis
safuZvelze. me SemiZlia aRvadgino movlenaTa jaWvi, magram aq gavCerdebi.
me mxolod vambob, rom ganaCenis nawili, romelic exeba `saqmis winmswreb
zogad movlenebs~, ar moicavs mniSvnelovan faqtebs, maSin, rodesac masSi
uxvad aris bundovani citireba politikuri gancxadebebidan, romlebic
asaxavs mxolod calmxriv midgomas movlenebis ganviTarebisadmi. amitomac
advili ar aris, davadginoT, sad aris simarTle. kidev erTxel aRvniSnav,
rom me vgmob am faqts.
aseve wuxils gamovTqvam im faqtTan dakavSirebiT, rom sasamarTlom
mxedvelobaSi ar miiRo 1992 wlis movlenebi (`samSvidobo~ operacia,
romelic
ganaxorcieles
xelisuflebis
centralurma
organoebma,
ajanyebulebis SeiaraRebuli winaaRmdegoba, gardamavali periodi sabWoTa
kavSiris daSlis Semdeg da sxv.) _ realurad forsmaJoruli situacia,
romelSic konfliqtSi pirdapir Tu arapirdapir CarTuli yvela mxare, maT
Soris me-14 armiac, iRebda monawileobas.
me aseve msurs warmogidginoT 1991-92 wlebis SeiaraRebuli konfliqtis
sruliad gansxvavebuli versia, radgan vfiqrob, rom ganaCenis am nawilis
(ix. 42-100 punqtebi) _ romlis mizansac calsaxad warmoadgens konfliqtSi
ruseTis monawileobis da separatistebisaTvis samxedro mxardaWeris
damtkiceba
_
realurad
aranormaluri
masStabi
zemoxsenebuli
meTodologiuri Secdomis Sedegia. TviT saxelmwifoTaSoris saqmeze Cyprus
v. Turkey sasamarTlo ufro `realisturi~ iyo amgvar analizSi da
koncentrirebas axdenda samarTlebriv problemebze.
marTalia, ara maqvs survili, winamdebare teqsti ufro ganvavrco, ar
SemiZlia movaxdino `kazakTa sakiTxis~ ignorireba. ganaCeni imeorebs
ganmcxadebelTa mtkicebas, rom `1988 wels moldovis teritoriaze saerTod
ar iyvnen kazakebi~ (ix. ganaCenis me-60 punqti). me mxolod imis aRniSvna
mindoda, rom dawyebuli 1571-74 wlebidan ukraineli kazakebi monawileobas
iRebdnen moldovelTa ganmaTavisuflebel omSi otomanebis batonobis
winaaRmdeg da Tavisufali kazakebi cxovrobdnen moldovaSi, padoliasa da
zaporoJieSi saukuneebis ganmavlobaSi (ix. sxva wyaroebs Soris Ph.Longworth,
The Cossacks, London, 1969). kazakebi gaxdnen stalinuri teroris msxverplni,
magram isini rebilitirebulni iqnen ruseTis parlamentis mier 1992 wlis ivnisis dadgenilebiT, rogorc nawili im pirTa reabilitaciisa,
romlebic daeqvemdebarnen represiebs. mxolod 1995 wlis 9 agvistos iyo,
rom ruseTis federaciis prezidentma xeli moawera brZanebulebas kazakTa
asociaciis daregistrirebasTan dakavSirebiT, 1996 wlis 16 aprils ki xeli
moewera brZanebulebas kazakTa samoqalaqo da samxedro samsaxuris Sesaxeb.
kazakTa
organizaciis
gadaadgilebis
Tavisufleba
da
naxevrad
SeiaraRebuli xasiaTi kazakTa cxovrebis kargad cnobili damaxasiaTebeli
niSania. SesaZlebelia imis Tqma, rom es mxolod detalebia, magram mTavari
Secdoma swored am detalebSia damaluli.
teqstSi
sakmaod
mcire
detalebia,
maT
Soris
`dauTariRebeli~
gancxadebebi ruseTis vice-prezidentis mier (ix. ganaCenis 137-e punqti),
ruseTis prezidentis `dauTariRebeli~ satelevizio gamosvla (ix. ganaCenis
138-e punqti), satelevizio intervius gadacema `daudgenel dRes~ (punqti
145), da a.S. miuxedavad sasamarTlos mier 26-e punqtSi gamoTqmuli
poziciisa, rom `werilobiTi da zepiri mtkicebulebebis Sefasebisas
sasamarTlo iyenebda ,gonivrul eWvs miRma~ tests mtkicebis moTxovnili
standartisaTvis~.
me gancvifrebuli var, rom sasamarTlos winaSe warmodgenili naTeli
informaciis
sapirispirod,
ganaCenis
141-e
punqti
warmoaCens
(`damtkicebulad miiCnevs~!) yalb informacias imasTan dakavSirebiT, rom
ruseTma organizeba gaukeTa 2004 wlis 17 martis arCevnebs `moldovis
xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe~. ruseTis federaciis
saarCevno
kanonmdebloba
uzrunvelyofs
ruseTis
moqalaqeebisaTvis
arCevnebSi monawileobis SesaZleblobas sazRvargareT specialurad
Seqmnil saarCevno ubnebSi (da amitomac es yovelTvis ar warmoadgens
`sakonsulos rogorc saarCevno ubans~) mxolod Sesabamisi ucxo
saxelmwifos nebarTvis safuZvelze. vwuxvar, rom sasamarTlom, romlis
ganaCenebic wuTobrivi sizustiT mowmdeba yvelgan, Zalian bevrjer ver
ganaxorciela
da
ver
Seesabameboda
im
kriteriumebs,
romlebic
Camoyalibebulia 26-e punqtSi.
aseve samwuxaroa, rom saqmis winmswrebi movlenebis Camoyalibebisas
sasamarTlo yovelTvis ar mihyveboda im princips, romelic man Tavad
Camoayaliba saqmeSi Ireland v. the United Kingdom da romlis Tanaxmadac `mis
winaSe warmodgenil saqmeebSi sasamarTlo ganixilavs mTel warmodgenil
masalas, romelic momdinareobs komisiisagan, mxareebisagan an sxva
wyaroebidan, da, Tu es aucilebelia, moipovebs masalebs proprio motu” (1978
wlis 18 ianvris ganaCeni, seria A #25, gv. 64, punqti 160).
magaliTad, me vwuxvar, rom sasamarTlom frTxilad aicila Tavidan
ganaCenSi im qmedebebis xseneba, romlebic exeboda “Bujor“-is jgufsa da
ganmcxadeblebs maT dakavebamde (garda 216-e punqtisa, romelic miuTiTebs wlis 9 dekembris ganaCenze). magram sasamarTlos winaSe warmodgenili
dokumentebi naTlad metyvelebs xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT.
interviuSi, romelic gamoqveynda leningradis periodul gamocema `smenaSi~ wlis 6 dekembers, b-nma ilaSkum sazogadoebas miawoda cnobili
`direqtiva #6~-is detalebi. `Cven gvaqvs ori Savi sia~, _ ambobda igi.
`pirvel siaSi 23 gvaria, e.w. dnestrispireTis respublikis meTauroba.
meore siaSi aris 480 saxeli da gvari, romlebic ekuTvniT meore kongresis
wevrebs. ganxorcielebuli iqna seriozuli mzadeba xsenebuli pirebis
fizikuri likvidaciisaTvis~. daskvna ki ase gamoiyureboda: `Cven gvyavs
politikosebi, romlebic yovelTvis sufTani unda rCebodnen, magram vinmem
unda gaakeTos WuWyiani saqme~. xsenebuli tipis gancxadebebidan: `Cven
SegviZlia movawyoT uzarmazari sisxlisRvra~, konkretul qmedebebamde
mxolod ramdenime nabiji iyo. xsenebuli qmedebebis msxverplTa vinaoba
cnobilia, iseve rogorc cnobilia maTi qvrivebisa da oblebis vinaoba.
SemTxveviT ar aris, rom ganaCenis 286-e punqtSi xsenebulma cnobilma
specialistebma
wamoayenes
winadadeba,
rom
ganmcxadeblebi
unda
gasamarTlebuliyvnen neitralur qveyanaSi, rogorc es evropis sabWos
generalurma mdivanma ganacxada, romelic faqtiurad ar gamoricxavda `b-ni
ilaSkus SesaZlo axal sasamarTlo process neitralur adgilas~
(SG/Inf(2000) 53, 2001 wlis 19 ianvari). ra azri aqvs maSin gaero-s yvela
rezolucias
terorizmis
aRkveTasTan
dakavSirebiT?
samwuxarod,
sasamarTlos ar gaucia pasuxi xsenebul kiTxvebze, magram man uaryo erT-
erTi aseTi qvrivis, q-ni ludmila gusaris, Txovna sasamarTlosaTvis
Cvenebis micemasTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis me-8 punqti).
III. `iurisdiqciisa~ da `pasuxismgeblobis~ cnebaTa analizi
magram me ufro im faqtTan dakavSirebiT vwuxvar, rom xelidan iqna
gaSvebuli
Sansi,
ganxorcielebuliyo
cnebebis
`iurisdiqcia~
da
`pasuxsimgebloba~ ufro kargi analizi. me ara maqvs pretenzia, rom Cemi,
rogorc samarTlianobis ukanaskneli mfarvelis, mosazrebaa WeSmariti,
magram mainc msurs avxsna, Tu ra kuTxiT vxedav problemas.
Cemi pirveladi pozicia, romelic davafiqsire 2001 wlis 4 ivlisis
kenWisyrisas saqmis arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebiT (da
romel mosazrebasac jer kidev vemxrobi), iyo is, rom sasamarTlos
dauSveblad unda gamoecxadebina ganacxadi ruseTTan mimarTebaSi ratione loci
da ratione personae principebze dayrdnobiT da eRiarebina moldovis
iurisdiqcia dnestrispireTis teritoriaze, magram amave dros unda
gaeTvaliswinebina, rom moldova ver axorcielebda de facto kontrols
regionze, sul mcire, im dros, rodesac ganmcxadeblebi iqnen dakavebulni.
sasamarTlos SeeZlo aseTi gadawyvetilebiT misuliyo `samarTlebriv
vakuumamde~ an `iseT sferomde, romelSic kanoni ar moqmedebs~ da romlis
mimarTac konvenciis debulebebi ar gamoiyeneba de facto. xsenebuli idea arc
absurdia da arc siaxles warmoadgens. `biZgi rekomendaciisaTvis~, romlis
dasaxelebac
aris
`kanonis
gareT
myofi
evropis
sabWos
wevri
saxelmwifoebis teritoriebi~, romelic warmodgenili iqna b-ni magnusonis,
SvedeTis saparlamento asambleis wevris, mier (da romelsac misi ramdenime
kolega uWerda mxars), moicavda Semdeg nawyvetebs:
`Tumca asamblea iZulebulia, aRiaros, rom saxeze gvaqvs ramdenime areali
evropis sabWos calkeuli wevri saxelmwifoebis teritoriebze, sadac
adamianis uflebaTa evropuli konvencia da adamianis uflebaTa dacvis
sxva aqtebi ar gamoiyeneba praqtikaSi. xsenebuli naTeli gaxda pirvel
rigSi
adamianis
uflebaTa
evropuli
sasamarTlos
precedentuli
samarTlidan, romlis ramdenime ganaCeni aRsrulebuli iqna. amis magaliTia
saqme Loizidou v. Turkey, romelic exeboda CrdiloeT kvipross, da saqme
Matthews v. the United Kingdom, romelic exeboda gibraltars.
garda amisa, `kanonis gareT myofi~ arealebi Camoyalibda separatistul
regionebSic, rogoric aris CeCneTi, dnestrispireTi, afxazeTi Tu mTiani
yarabaxi~.
moldovis mier teritoriuli daTqma, romelic man gaakeTa konvenciis
ratificirebisas,
migvaniSnebs
regionSi
`samarTlebrivi
vakuumis~
arsebobaze, evropul samarTlebriv arealSi raRac `Savi xvrelis~
magvarze, gansakuTrebiT aseT daskvnamde misvlas SesaZloa Tan axldes
imis aRiareba, rom moldovas ar gaaCnia de facto kontroli Sesabamis
teritoriaze. CemTvis sasiamovnoa, viyo umravlesobis wevri Tundac
xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT, kerZod ki imasTan dakavSirebiT, rom
moldovas gaaCnda iurisdiqcia, Tundac SezRuduli saxiT `iurisdiqcia, ...
romelic moiazrebs pozitiur valdebulebebs~ (samotivacio nawilis 1-li
debuleba).
miuxedavad amisa, me vTvli, rom teritoriuli principis upiratesoba,
romelic Seexeba `iurisdiqcias~ konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT,
srulad gamoiyeneba moldovis mimarT, ganmcxadeblebTan dakavSirebiT misi
pasuxismgeblobebisa da valdebulebebis mimarT, Tundac de facto SezRuduli
xasiaTiT (ix. winamdebare ganaCenis 313-e punqti). nebismier SemTxvevaSi,
dnestrispireTi
ar
aris
dausaxlebeli
teritoria
(terra nullius)
saerTaSoriso samarTlis mniSvnelobiT: saerTaSoriso Tanamegobroba
dnestrispireTs Tvlis moldovis ganuyofel nawilad. is faqti, rom
konvenciis ratificirebisas moldovam gaakeTa daTqma dnestrispireTTan
mimarTebaSi, amtkicebs imas, rom didi xnis ganmavlobaSi moldovas ar
ganuxorcielebia Tavisi valdebulebebi am teritoriaze. sawinaaRmdego
aRiareba iqneboda ufaso saCuqari msoflioSi yvela separatistisaTvis da
miscemda maT SesaZleblobas, eTqvaT, rom pirvelad saerTaSoriso
sasamarTlom aRiara, rom saxelmwifos teritoriis xsenebuli nawili iyo
centraluri xelisuflebis organoebis iurisdiqciis gareT. me mxolod
imaze vwuxvar, rom umravlesobam moldova pasuxismgeblad miiCnia mxolod wlis Semdeg, miuxedavad im dadgenili faqtisa, rom 1994 wlis Semdeg,
kerZod ki 1997 wels evropis sabWoSi Sesvlis Semdeg, moldovas ar
gadaudgams
aranairi
nabijebi,
raTa
uzrunveleyo
ganmcxadebelTa
xelmeored gasamarTleba an gaTavisufleba. xsenebulTan dakavSirebiT me
veTanxmebi argumentTa umravlesobas mosamarTleebis kasadevalis da sxva
kolegebis nawilobriv gansxvavebul mosazrebaSi.
`eqstrateritoriuli~ iurisdiqciis problema ufro rTulia. me mtkiced
mjera, rom sasamarTlo unda mihyves `cnebebis precedentuli samarTlis~
tradiciebs, sxva sityvebiT rom vTqvaT, daiwyos im ideidan, rom
Tanamedrove pozitiuri samarTlis umniSvnelovanesi cnebebi damyarebuli
iqna iuristTa Taobebis mier da isini ar unda dadges kiTxvis qveS garda
gamonaklisi
SemTxvevebisa.
xsenebuli
iyo
sasamarTlos
erTxmad
dafiqsirebuli pozicia Banković and Others-is saqmeze: `Sesabamisad,
sasamarTlo mivida im azramde, rom konvenciis 1-li muxli ganxiluli unda
iqnes imgvarad, rom asaxavdes iurisdiqciis zogad da aRiarebul
mniSvnelobas da iurisdiqciis sxva safuZvlebi miCneuli unda iqnes
gamonaklisebad, romlebic moiTxovs specialur gamarTlebas TiToeuli
saqmis calkeul garemoebebSi~ (Banković and Others v. Belgium and Others (dec.) [GC],
no. 52207/99, punqti 61, ECHR 2001-XII). sasamarTlom aseve aRniSna, rom
dakmayofilebisaTvis `mas esaWiroeboda gamonaklisi garemoebebis arseboba
winamdebare saqmeSi, romelic SesaZloa CaTvliliyo xelSemkvreli
saxelmwifos mier eqstrateritoriuli iurisdiqciis ganxorcielebad~ (loc.
cit., punqti 74).
ra gansakuTrebul garemoebebs SeuZlia gaamarTlos aseTi daskvna
winamdebare saqmeSi?
Cemi mowiwebuli mosazrebiT, sasamarTlom airCia advili gza _ Tavis
ganaCenSi gamoeyenebina is kriteriumebi, romlebic Camoyalibebuli iqna
meore gansakuTrebul saqmeSi _ Loizidou-s saqmeSi (romlis ugulebelyofac
Znelia), da am saqmidan gamoitana sakmaod bundovani daskvna: `sasamarTlom
dauSva, rom gansakuTrebul garemoebebSi xelSemkvreli saxelmwifoebis
mier Tavisi teritoriis gareT ganxorcielebuli qmedebebi an iseTi
qmedebebi, romlebic zegavlenas axdens saxelmwifos teritoriis gareT
mimdinare movlenebze, SesaZloa CaiTvalos aseTi saxelmwifoebis mier
iurisdiqciis ganxorcielebad konvenciis 1-li muxlidan gamomdinare~ (ix.
winamdebare ganaCenis 314-e punqti). aseTi `qmedebis~ gamoaSkaravebis pirvel
kriteriumad Loizidou-s saqmeSi CaiTvala samxedro qmedebis Sedegad sxva
qveynis teritoriis okupireba. magram xsenebuls adgili ar hqonia
winamdebare SemTxvevaSi, sadac sabWoTa SeiaraRebuli Zalebi teritoriaze
aTwleulobis ganmavlobaSi iyo ganTavsebuli.
Tundac CavTvaloT, rom adgili hqonda `samxedro qmedebas~, rogoric
saxeze iyo kviprosSi, mosamarTleebi golcuklu da petiti absoluturad
marTlebi iyvnen, rodesac cdilobdnen gaemijnaT `pasuxismgebloba~
`iurisdiqciisagan~.
pasuxismgebloba
`maSin,
SesaZloa
rodesac
saxeze
xelSemkvreli
iyos
saxelmwifos
teritoriis gareT
ganxorcielebuli samxedro qmedebis Sedegad, xsenebuli ar gulisxmobs
`iurisdiqciis~ ganxorcielebas (ix. Loizidou-s saqme (pirveladi pretenziebi), wlis 23 marti, seria A #310, gv. 35). orive cneba avtonomiuria
erTmaneTTan mimarTebaSi, Tumca SesaZlebelia pretenziis gamoTqma imasTan
dakavSirebiT, rom gansxvaveba wminda akademiuri xasiaTisaa.
ratom ugulebelyo sasamarTlom mniSvnelobis es Zalian arsebiTi
gansxvaveba winamdebare saqmeSi da ar Seavso precedentul samarTalSi
arsebuli
xarvezi,
romelic
gamomdinareobs
eqstrateritoriuli
iurisdiqciis arasakmarisi kriteriumebidan? Cemi azriT, xsenebulis mizezs
warmoadgenda ufro pirdapiri gadawyvetilebis miReba pasuxismgeblobis
cnebis meSveobiT (ix. ganaCenis 314-e-317-e punqtebi). es aris iurisdiqcia
(teritoriuli
Tu
eqstrateritoriuli),
romelic
upirvelesad
gansaxilveli cnebaa da pasuxismgebloba gamomdinareobs iurisdiqciidan
da ara piriqiT. sasamarTlom iribad daadastura xsenebuli subordinacia
imis daskvniT, rom moldovas gaaCnda iurisdiqcia, magram ar ekisreboda
pasuxismgebloba 2001 wlamde! magram imis Ziebisas, gaaCnda Tu ara ruseTis
federacias iurisdiqcia, sasamarTlom amjobina sapirispiro logika da
daadgina `iurisdiqcia~ `pasuxismgeblobis~ arsebobis gamo.
Tundac davuSvaT, rom saxelmwifos pasuxismgeblobis sakiTxi saxezea,
aucilebeli iqneba imis damtkiceba, rom mopasuxe saxelmwifo (a) agrZelebs
Tavisi
daqvemdebarebuli
pasuxismgeblobis
ganxorcielebas
da
amas
saSualebiT
axorcielebs
da (b)
adgilobrivi
administraciis
agrZelebs Sesabamisi teritoriis kontrols mravalricxovani jaris
saSualebiT, romelic movaleobas asrulebs da axorcielebs `teritoriis
nawilis efeqtur da yovlismomcvel kontrols~, rogorc es aRniSnuli iyo
Loizidou-s saqmis pirvelad pretenziebSi. kerZod, xsenebuli ori aspeqti
ganxiluli iqna arsebiT ganxilvaze dasaSvebobis gadawyvetilebis 70-e
punqtSi Banković and Others-is saqmeze, romelSic sasamarTlom xazgasmiT
aRniSna
xsenebuli
teritoriuli
aspeqti,
sanam
daaskvnida,
rom
`sasamarTlo ar aris darwmunebuli, rom adgili hqonda raime saxis
iurisdiqciul kavSirs im pirebs Soris, romlebic iyvnen mopasuxe
saxelmwifoebis
mier
ganxorcielebuli
da
ganmcxadeblebis
mier
gasaCivrebuli qmedebebis msxverplni (ix. Banković and Others, zemoxsenebuli
saqme, punqti 82).
imis gansazRvrisas, iyo Tu ara ruseTis federacia pasuxismgebeli
gasaCivrebul qmedebebTan dakavSirebiT, sasamarTlo, miuTiTebs ra saqmeze
Cyprus v. Turkey, iyenebs cnebas `erovnuli teritoriis gareT arsebul
arealze sruli kontroli~ (ix. ganaCenis 316-e punqti). xsenebulTan
dakavSirebiT me mivuTiTeb sasamarTlos Sefasebaze Loizidou-s saqmeSi:
`TurqeTi
realurad
axorcielebs
detalur
kontrols
CrdiloeT
kviprosis TurqeTis respublikis xelisuflebis organoebis politikasa da
maT qmedebebze. CrdiloeT kviprosSi ganTavsebuli jarebis didi
raodenobidan naTelia, rom ... TurqeTis armia axorcielebs efeqtur da
yovlismomcvel kontrols kunZulis nawilze~ (ix. Loizidou-s zemoxsenebuli
saqme (arsebiTi ganxilva), gv. 2235, punqti 56). Tuki maxsovroba ar
mRalatobs, Cemi samxedro wvrTnebis dros termini `aqtiuri samsaxuri~
niSnavda gzebisa da rkinigzis kontrols, strategiuli daniSnulebis
dawesebulebebis (telegrafi/satelefono fosta) kontrols da sadgurebis,
aeroportebisa da sazRvrebis kontrols. samxedro strategobis gareSec ki
yvelas SeuZlia ori situaciis Sedareba: pirvel SemTxvevaSi 30 000
jariskaci mcire zomis teritoriaze, romlis mosaxleobasac Seadgens 120
000-150 000 adamiani, xolo meore SemTxvevaSi 2 500 oficeri da sxva wodebis
jariskaci 4 163 kvadratuli metris teritoriaze, 852 km sigrZis sazRvriT,
mosaxleoba ki aWarbebs 750 000-s. bolos me mivdivar mTavar gansxvavebamde,
romlis Tanaxmadac adgili ar hqonia samxedro SeWras teritoriis garedan
im mizniT, rom damyarebuliyo kontroli: ruseTis jarebi, romlebmac maSin
Sewyvites sabWoTa jarebad arseboba (da romelTa Semadgenlobidanac 2/3 am
regionidan
movlenebis momswre, ganTavsebulni iyvnen ra im adgilas, sadac mravali
wlis ganmavlobaSi imyofebodnen da absoluturad ar Careulan
gawveuli
jariskaci
iyo),
ucabedad
aRmoCndnen
aseTi
administraciul saqmeebSi. xsenebuli jarebi ar arian Cabmulni `aqtiur
qmedebebSi~, garda iaraRis sawyobebis da gasatani aRWurvilobis dacvisa.
rac Seexeba adgilobrivi administraciuli xelisuflebis organoebis
daqvemdebarebas ruseTis xelisuflebisadmi, naTelia is faqti, rom
xsenebuli xelisuflebis organoebi xSirad xels uSlidnen samxedro
aRWurvilobis
gatanas.
saerTaSoriso
zewolis
Sedegad
erT-erTi
ganmcxadeblis gaTavisuflebis Semdeg `mdr~-s xelisuflebis organoebi
tyveobaSi amyofebdnen danarCen ganmcxadeblebs, miuxedavad maTi savaraudo
`damcvelis~ interesisa, rom Tavidan airidos arasasiamovno problema –
Tuki es aris administrirebis magaliTi, `romelic eqvemdebareba ucxo
Zalas~, es sakmaod ucnauri magaliTia.
meore
argumenti,
romelic
ruseTis
federaciis
pasuxismgeblobis
sasargeblod metyvelebs, umravlesobis Tanaxmad, aris is, rom `mdr~
Seiqmna 1991-92 wlebSi ruseTis federaciis mxardaWeriT. me valdebuli var,
aRvniSno, rom `mdr~-s warmoqmna gamocxadebuli iqna 1990 wlis
seqtembers, weliwadze meti xniT adre, vidre ssrk daiSleboda da ruseTi
moipovebda damoukideblobas, rogorc suverenuli saxelmwifo. aq
gavixseneb la fontens: `Tuki es Sen ar iyavi, maSin es Seni Zma iqneboda. –
me ar myavs Zma. – ara aqvs mniSvneloba, maSin es Seni ojaxis romelime
wevri iqneboda.~ moldovis mTavrobis argumenti, rom ruseTi, rogorc
ssrk-s samarTalmemkvidre, kisrulobs srul pasuxismgeblobas ssrk-s mier
ganxorcielebul qmedebebTan dakavSirebiT, gaqarwylebulia saerTaSoriso
samarTlis im wesiT, romlis Tanaxmadac Tu samarTlis monawilis
pasuxismgeblobis sakiTxi saxezea samarTlis meore monawilis qmedebis
Sedegad, misi pasuxismgebloba mxolod iribi SeiZleba iyos (Dictionnaire de
droit international public, Brussels, 2001, gv. 996-97).
mxolod xsenebuli mizezidan gamomdinare, gansxvavebiT CrdiloeT
kviprosis TurqeTis respublikis gamocxadebidan, ruseTi ar unda
CaiTvalos pasuxismgeblad ganxorcielebuli qmedebebisaTvis. garda amisa,
ruseTs arasodes uRiarebia `mdr~ damoukidebel saxelmwifod. megobrobisa
da TanamSromlobis xelSekruleba ruseTis federaciasa da moldovis
respublikas Soris, romelic xelmowerili iqna 2001 wils 19 noembers,
naTlad metyvelebs xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT: `mxareebi gmoben
separatizms
mis
yvela
formiT
gamovlinebaSi
da
kisruloben
valdebulebas, aranairad xeli ar Seuwyon separatistul moZraobas~
(muxli 5, punqti 2). magram sasamarTlo amjobinebs `dauTariRebel~
upasuxismgeblo gancxadebebs, romlebic gamoTqmuli iyo garkveuli
parlamentarebisa da yofili politikosebis mier, da miiCnevs xsenebuls
politikuri mxardaWeris `mtkicebulebad~.
savaraudo ekonomikuri mxardaWeris `mtkicebuleba~ (ix. ganaCenis 156-e-160-e
punqtebi) ver uZlebs Semowmebas. me qvemoT vadareb ganaCenSi aRweril
daskvnas arasamTvarobo organizaciis “British Helsinki Human Rights Group“
(BHHRG) (romelmac moaxdina regionSi arsebuli situaciis analizi) mier
gakeTebul komentarebs.
gazis eqsporti `xelsayrel fasad~ (ix. winamdebare ganaCenis 156-e punqti):
BHHRG-is Tanaxmad, dnestrispireTisaTvis miwodebuli 1000 kuburi metri
rusuli gazis fasi 2003 wels iyo 89 aSS dolari, igive fasi, rac
estoneTisTvis (36 aSS dolari belorusiisTvis, 50 aSS dolari
saqarTvelosTvis).
`dnestrispireTi
eleqtroenergias
iRebs
pirdapir
ruseTidan~
(ix.
winamdebare ganaCenis 157-e punqti): BHHRG-is Tanaxmad, eleqtroenergiis
bazari kontroldeba espanuri kompania “Union Fenosa“-s mier, romelic
awarmoebs eleqtroenergias im gazis meSveobiT, romelsac yidulobs
ruseTidan.
`rusulma kompania `iteram~ iyida dnestrispireTSi yvelaze didi sawarmo
`rabnitas sainJinro warmoeba~ (ix. winamdebare ganaCenis 160-e punqti): 2003
wlis agvistoSi mxolod lixtenSteinis kompaniam iyida fabrikis aqciaTa
15,6% wili.
amerikuli
kompania
`lucent
teqnoloji~
akontrolebs
srulad
kavSirgabmulobas, germaniaSi ibeWdeba banknotebi, evrogaerTianebam mianiWa
prizi “Arc of Europe” samkervalo nawarms, romelic gamoSvebulia
`intercentr luqsis~ kompaniis mier da a.S. (wyaro: British Helsinki Human Rights
Group, Transnistria 2003: Eye in the Gathering Storm – www.bhhrg.org).
Semdegi SeTanxmeba: separatistebisaTvis iaraRis miwodeba. ganmcxadeblebi
amtkiceben (raime mtkicebulebis warmodgenis gareSe), rom me-14 armia
amaragebda separatistebs iaraRiT; es faqti, maTi azriT, moiazrebs
ruseTis federaciis pasuxismgeblobas. ar var ra specialisti xsenebul
dargSi, me mivuTiTeb sando wyaroze: `iaraRis organizebuli marodioroba
daiwyo
moldovis
mier
wlis
ivniss
damoukideblobis
gamocxadebidan da seriozul problemad Camoyalibda 1991 wels ssrk-s
daSlis droisaTvis (analogiuri situacia iyo CeCneTSi, afxazeTsa da sxva
adgilebSi); 21 800 avtomati, aRWurviloba da TviT tankebic ki iqna
`eqsproprirebuli~. swored me-14 armiis sardlis general lebedis
mcdelobebs unda vumadlodeT, rom xsenebuli iaraRis garkveuli nawili
amoRebuli da dabrunebuli iqna sawyobebSi. gamoZieba aRiZra samxedro
prokuraturis mier~ (`komersanti~ (rusuli gazeTi), 2001 wlis 21 ivlisi).
regionis industriuli potenciali SesaZlebels xdis praqtikulad
nebismieri tipis Cveulebrivi iaraRis warmoebas; dResac ki iaraRiT
vaWroba warmoadgens regionis Semosavlis umTavres wyaros (ix. winamdebare
ganaCenis 161-e punqti).
bolos minda aRvniSno, rom ver aRmovaCine faqtobrivi masalebi, romlebic
exeba samxedro, politikur da ekonomikur aspeqtebs, raime xasiaTis vargisi
mtkicebuleba, romelic daadasturebda ruseTis Carevas SezRuduli an
gangrZobadi saxiT dnestrispireTis sasargeblod, an mtkicebuleba imasTan
dakavSirebiT, rom `mdr~ samxedro, politikur da ekonomikur sferoebSi
damokidebulia ruseTze.
damerwmuneT, Zalian vwuxvar, rom ar arsebobs aranairi mtkicebuleba
imisa, rasac axla vuwodebT `humanitarul intervencias~, romelic
warsulSi ufro samxedro SeWris formiT iyo cnobili. me minda, rom
absoluturad
marTali
viyo
ruseTis
pasuxismgeblobis
sakiTxTan
mimarTebaSi. darwmunebuli var, rom ruseTi pasuxismgebeli iyo imisaTvis,
rom ar Caeria ufro energiulad 1992 wels, raTa daecva samoqalaqo
mosaxleoba da Tavidan aecilebina 850-ze meti adamianis sikvdili (maT
Soris politikuri da diplomatiuri saSualebebiT gadaerwmunebina
moldovis xelisuflebis organoebi, ar ganexorcielebinaT damsjeli
samxedro eqspedicia Tavisi mosaxleobis winaaRmdeg). maSin, rodesac sxva
Zalebi ar yoymanoben aRmarTon humanitaruli intervenciis droSa
imisaTvis, rom daamyaron is, rasac ewodeba `axali samxedro humanizmi~ (ix.
N. Chomsky, The New Military Humanism, Lessons from Kosovo, L, 1999), ruseTis
xelisuflebis imdroindelma organoebma amjobines mocdisa da dalodebis
midgoma da amiT zogierT TavianT jariskacsa da oficers (umetesad maT,
vinc Sesabamisi regionidan iyvnen warmomavlobiT) miandes gadaewyvitaT, Tu
ra iyo marTali, rom gaekeTebinaT, rac, Tavis mxriv, niSnavda
alternativas, daecvaT Tu ara TavianTi ojaxebi.
amitom gTavazobT, pasuxi gasceT aSkara kiTxvas: rogorc saerTaSoriso
samarTlis
subieqts,
SeeZlo
Tu
ara
ruseTs
realurad
ekisra
pasuxismgebloba `mdr~-Si, rac niSnavs, rom ekisra amocana, gadaeWra
problemebi an moegvarebina arsebuli sistematuri situacia? imisaTvis, rom
advilad iqnes gacemuli pasuxi am kiTxvaze, me mivuTiTeb saqmeze Ireland v.
the United Kingdom (zemoT, punqti 159): `praqtika, romelic Seusabamoa
konvenciasTan,
Sedgeba
im
identuri
an
analogiuri
darRvevebis
akumulirebisagan,
romlebic
sakmarisad
mravladaa
da
urTierTdakavSirebulia ise, rom warmoadgens ara mxolod izolirebul
incidentebs an gamonaklisebs, aramed sistemis magaliTs; praqtika
TavisTavad ar warmoadgens darRvevas, romelic gancalkevebulia aseTi
darRvevebisagan~. mxolod personaluri situaciis ukan sistematuri
darRvevebi SeiZleba iqnes miCneuli ucxo saxelmwifos obieqtur
pasuxismgeblobad; me swored ase aRviqvam zemoxsenebul ganaCens,
gansakuTrebiT
mtkicebulebebi
dakavSirebiT.
ki
imitom,
analogiuri
rom
ganmcxadeblebma
ar
warmoadgines
xasiaTTan
darRvevebis
sistematur
saerTaSoriso samarTlis sxva wesi, romelic gamyarebulia Cveni
precedentuli samarTliT, aris, rom saxelmwifos eqstrateritoriuli
pasuxismgebloba saxezea im xarisxiT, ra xarisxiTac misi warmomadgenlebi
axorcieleben TavianT uflebamosilebas savaraudo msxverplebze an maT
sakuTrebaze (ix. Cyprus v. Turkey, ##. 6780/74 da 6950/75, komisiis 1975 wlis 26
maisis gadawyvetileba, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 2, gv. 150). exeboda
es namdvilad oTx ganmcxadebels maT dakavebamde arsebul mcire
monakveTSi 1992 wels?
faqtobrivi aspeqtebisagan gansxvavebiT, mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli
saxelmwifos saerTaSoriso pasuxismgeblobis samarTlebrivi aspeqtebi.
me miTiTebas vakeTeb Zalian mniSvnelovan dokumentze: es aris rezolucia
56/83, romelic miRebuli iqna 2001 wlis 12 dekembers gaerTianebuli erebis
organizaciis generaluri asambleis mier, saxelwodebiT `saxelmwifoebis
pasuxismgebloba saerTaSoriso masStabiT aRiarebuli darRvevebisaTvis~,
romelic serTaSoriso samarTlebrivi komisiis ramdenime wlis muSaobis
Sedegia. saerTaSoriso samarTlebrivi komisiis naSromze miTiTebiT
ganaCenis 230-e punqti wamoWris saxelmwifos pasuxismgeblobis problemas
saerTaSoriso valdebulebis darRvevis gamo da xazs usvams 321-e punqtSi
`gangrZobad darRvevebs~ rezoluciis me-14 muxlis me-2 punqtis WrilSi.
magram imave dokumentis me-13 muxlis Tanaxmad, `saxelmwifos qmedeba ar
warmoadgens saerTaSoriso valdebulebis darRvevas, garda im SemTxvevisa,
rodesac saxelmwifos akisria Sesabamisi valdebuleba im droisaTvis,
rodesac qmedeba ganxorcielda~.
xsenebuli wesi naTlad adasturebs ratione temporis princips Cvens
precedentul
samarTalSi.
sityvebiT
rom
gamovxatoT,
gangrZobadi
darRvevis
xasiaTis dadgenamde
(Cvens
SemTxvevaSi
dakaveba da
ganmcxadeblebis winaswari patimroba) saWiro iqneboda davrwmunebuliyaviT,
rom savaraudo darRveva ar xvdeba sasamarTlos iurisdiqciis gareT ratione
temporis principis safuZvelze.
rac Seexeba princips ratione temporis, romelic warmoadgens evropuli
sasamarTlos erT-erT dasayrdens, me Zalian vSiSob, rom es principi
daknindeba `iurisdiqciis~ cnebis iseTi ganmartebiT, rogoric winamdebare
saqmeSi moxda da romelic Semdegnairad JRers: `sasamarTlo Tvlis, rom,
zemoxsenebuli movlenebis gaTvaliswinebiT, ganmcxadeblebi xvdebodnen
ruseTis federaciis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT,
miuxedavad imisa, rom rodesac xsenebuli ganxorcielda, konvencia ar iyo
ZalaSi Sesuli ruseTis federaciisaTvis~ (ix. winamdebare ganaCenis 384-e
punqti).
marTlac, vinaidan arc moldovas da arc ruseTs ar hqondaT xelmowerili
konvencia im droisaTvis (1992), isini ar SeiZleba dadanaSaulebulni iqnen
im saerTaSoriso valdebulebis darRvevaSi, romlis Sesrulebac im
droisaTvis maTTvis ar iyo savaldebulo. Sesabamisad, xsenebuli
rezoluciis arc me-14 muxli (saerTaSoriso valdebulebis darRvevis
gangrZobadoba) da arc me-15 muxli (darRveva, romelic Sedgeba ramdenime
qmedebisagan) ar gamoiyeneba, ris sapirispiroc sasamarTlom daadgina Tavis
ganaCenSi (ix. winamdebare ganaCenis 321-e punqti).
meores mxriv, saerTaSoriso samarTlebrivi komisiis naSromis debuleba
srul SesabamisobaSia ruseTis savaraudo pasuxismgeblobasTan, radgan igi
amyarebs forsmaJoris hipoTezas:
`saxelmwifos qmedeba, romelic arRvevs am saxelmwifos mier nakisr
saerTaSoriso valdebulebas, ar CaiTvleba darRvevad, Tuki qmedeba
gamowveulia forsmaJoruli situaciiT, anu iseTi Zalis zemoqmedebiT,
romlisTvis winaaRmdegobis gaweva SeuZlebelia an gauTvaliswinebeli iyo
aseTi movlenis moxdena, iyo saxelmwifos kontrolis farglebs miRma da
SeuZlebels xdida Seqmnil garemoebebSi valdebulebis Sesrulebas.~
(muxli 23, punqti 1).
Cemi kiTxva SemdegSi mdgomareobs: warmoadgens Tu ara samoqalaqo omi
forsmaJorul situacias zemoxsenebuli 23-e muxlis mniSvnelobiT,
gamomdinare iqidan, rom mopasuxe saxelmwifos, ruseTis federacias, ar
mouxdenia situaciis inspirireba im martivi mizezis gamo, rom igi ar
arsebobda rogorc saerTaSoriso samarTlis subieqti?
Cemi azriT, sasamarTlos ar SeuZlia gadauxvios komisiis mosazrebiT
dadgenili wesidan, romelic gaJRerebuli iqna Ribitsch-is saqmeSi: imis
gansazRvrisas, saxezea Tu ara mopasuxe saxelmwifos pasuxismgebloba,
sasamarTlo iyenebs konvenciis debulebebs konvenciis miznisa da
saerTaSoriso
samarTlis
principebis
WrilSi.
komisiis
sityvebiT:
`konvenciis Tanaxmad, saxelmwifos pasuxismgebloba, romelic warmoiSoba
misi yvela organos, warmomadgenlisa da mosamsaxuris qmedebidan, ar
moiTxovs aucileblad saxelmwifos mxridan `braleulobas~ rogorc
moraluri, aseve samarTlebrivi Tu politikuri gagebiT~ (Ribitsch v. Austria, wlis 4 dekembris ganaCeni, seria A #. 336, komisiis mosazreba, gv. 37,
punqti 110).
IV. konvenciis 34-e muxlis darRveva
rac Seexeba sasamarTlos mier gamotanil daskvnas moldovisa da ruseTis
federaciis mier 34-e muxlis darRvevasTan dakavSirebiT, minda aRvniSno,
rom gaognebuli var moparuli dokumentis gamoyenebiT (an nayidi
dokumentiT – ara aqvs mniSvneloba) – romelic warmoadgenda diplomatiur
notas. me Zalian uxerxul mdgomareobaSi vvardebi imis aRniSvniT, rom
yvela sasamarTlo samarTalwarmoebis elementarul princips warmoadgens
is faqti, rom ukanonod mopovebuli mtkicebuleba ar SeiZleba
mxedvelobaSi
iqnes
miRebuli.
diplomatiuri
mimoweris
konfidencialurobis darRvevis waxalisebiT, rac winaaRmdegobaSi modis
diplomatiuri urTierTobebis Sesaxeb 1961 wlis 18 aprilis venis
konvenciasTan, kerZod ki mis 24-e muxlTan, romelic acxadebs, rom
diplomatiuri misiebis arqivebi da dokumentebi `xelSeuxebeli unda iyos
nebismier dros da nebismier adgilas~, da rac ganxorcielda dokumentis
citirebiT (ix. ganaCenis 278-e punqti) da misi Sinaarsis mxedvelobaSi
miRebiT (ix. ganaCenis 481-e punqti), Cemi azriT, Seuferebelia evropuli
marTlmsajulebis organosaTvis.
konfidencialuri
konsultaciebi
warmoadgens
saerTaSoriso
urTierTobebis normalur praqtikas – da marTlac, xsenebuli praqtika
gamyarebulia ruseT-moldovis 2001 wlis 19 noembris xelSekrulebis me-3
muxlis 1-li punqtiT, romlis Tanaxmadac: `myarad emxrobian ra mSvidobisa
da
usafrTxoebis
ganxorcielebas,
gamarTaven konsultaciebs
da ormxriv urTierTobebTan
maRali
xelSemkvreli
umTavres saerTaSoriso
dakavSirebiT. aseTi
mxareebi
regularulad
problemebTan
konsultaciebi da azrTa urTierTgacvla moicavs urTierTqmedebebs euTo-
s, evropis sabWosa da sxva evropuli struqturebis organoebis SigniT.~
garda amisa, araswori gziT mopovebuli diplomatiuri notis warmodgeniT
ganmcxadeblebma daarRvies ganacxadis wardgenis uflebis borotad
gamoyenebis sawinaaRmdego wesi (konvenciis 35-e muxlis me-3 punqti) da,
amgvarad, pasuxismgebelni Seiqmnen sasamarTlos praqtikis kargad cnobil
Sedegebze. samwuxarod, maT ar gaiziares aseTi bedi. rogorc ukvdavi la
fonteni ityoda: `viRacam miTxra me. me Suri unda viZio~.
V. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba
rac Seexeba ganmcxadeblebisaTvis miniWebul Tanxebs, gansakuTrebiT
pirveli ganmcxadeblisaTvis, romelic gaTavisuflebulia 2001 wlis
Semdeg, sasamarTlo, Cemi azriT, gascda winaT dafiqsirebuli Tanxebis
farglebs, romlebsac igi akuTvnebda xolme konvenciis me-3 da me-5
muxlebis darRvevis SemTxvevaSi, TviT yvelaze SemaZrwunebeli darRvevebis
drosac ki. gadalaxa ra sul axlaxans dadgenili farglebi asaniZis
zemoxsenebul saqmeSi, romelSic miakuTvna 150 000 evro `yvela gancdili
zianisaTvis~, sasamarTlo axla ufro Sors wavida winamdebare saqmeSi
savaraudod ganmcxadebelTa patimrobis xangrZlivobidan gamomdinare. rac
aris, aris, magram me pretenzias vacxadeb imis dadgenasTan dakavSirebiT,
rom adgili ar hqonda 1-li oqmis 1-li muxlis darRvevas, sasamarTlom
aucileblad CaTvala exsenebina materialuri da moraluri ziani,
ganacxada ra ganaCenis 489-e punqtSi, rom `sasamarTlo ar Tvlis, rom
gancdili
iyo savaraudo materialuri ziani,
magram sasamarTlo
aragonivrulad ar Tvlis, miiCnios, rom ganmcxadeblebma ganicades
Semosavlis dakargva da, Sesabamisad, mouxdaT garkveuli Tanxebis gaReba,
romlebic pirdapir gamomdinareobda dadgenili darRvevebidan~. Cemi azriT,
xsenebuli argumenti ver gvarwmunebs da saSiSic ki aris momavali
precedentuli
samarTlisaTvis,
radgan
windauxedavad
da
gauTvaliswineblad xdis Tavsaxurs pandoras yuTs.
VI. aris Tu ara ganaCeni ganxorcielebadi?
bolos me vaanalizeb meore mopasuxe saxelmwifosaTvis obieqtur
SeuZleblobas, aRasrulos ganaCeni, romlis ganxorcielebac moldovasac
ki ar SeuZlia, gansakuTrebiT ki im kuTxiT, rom bolo moeRos
ganmcxadebelTa patimrobas (me xma miveci amis samotivacio nawilis 22-e
punqtis sasargeblod yvela SesaZlo midgomis WrilSi). kvlavac ufro
Zneli iqneba zogadi RonisZiebebis gatareba, romlebic moiTxoveba evropis
sabWos ministrTa komitetis mier. Drozd and Janousek-is saqmeSi sasamarTlom
ganacxada: `konvencia ar moiTxovs xelSemkvreli saxelmwifosagan, rom
damyarebuli iqnes standartebi mesame saxelmwifoebSi Tu teritoriebze~
(Drozd and Janousek v. France and Spain, 1992 wlis 26 ivnisis ganaCeni, seria A #.
240, gv. 34, punqti 110). rodesac xsenebuls gadavTargmniT saerTaSoriso
samarTlis enaze, es niSnavs, rom arc konvencia da arc romelime teqsti ar
moiTxoven xelSemkvreli saxelmwifoebisgan, rom maT gaataron sapirispiro
RonisZiebebi da bolo mouRon ucxoelis patimrobas ucxo qveyanaSi –
gaerTianebuli erebis organizaciis deklaracia saxelmwifoebis Sida
saqmeebSi Carevis dauSveblobis Sesaxeb (rezolucia 26/113 1981 wlis 9
dekemberi) kvlavac ZalaSia. manam, sanam waikiTxavs Cvens ganaCens, xalxi
pativs scems aRmocenebul uflebas Zveli evropis gulSi rogorc axal
hibrids. magram me Zalian veWvob, rom es sasurvel ganviTarebamde
migviyvans.
ilaSkus, ivantoSis, leSkosa da petrov-popas saqme moldovisa da
ruseTis winaaRmdeg
(ganacxadi #48787/99)
ganaCeni (danarTi)
strasburgi, 2004 wlis 8 ivlisi
ilaSkus, ivantoSis, leSkosa da petrov-popas saqme moldovisa da
ruseTis winaaRmdeg
(ganacxadi #48787/99)
ganaCeni
danarTi
sasamarTlos delegatebisaTvis mowmeebis mier micemuli Cvenebebis reziume
strasburgi wlis 8 ivlisi
winamdebare ganaCeni sabolooa, magram igi SesaZloa daeqvemdebaros
redaqtirebas.
gverdi
1. ilie ilaSku
1. 1992 wlis ivnisSi dakavebamde ganmcxadebeli daaxloebiT 10 wlis
ganmavlobaSi cxovrobda tiraspolSi. 1992 wels ganmcxadebeli iyo
tiraspolSi ganTavsebuli sawarmos mTavari ekonomisti. igi aseve iyo
moldovis demokratiuli qristianuli saxalxo frontis tiraspolis
filialis lideri. es Tanamdeboba mas ekava 1989 wlis oqtomberSi partiis
Seqmnis Semdeg. misi politikuri saqmianobis gamo masze xorcieldeboda
zewola, mis saxlSi Seagdes xelyumbarebi da qvebi da bolos igi
gaTavisuflebuli iqna ufrosi ekonomistis dakavebuli Tanamdebobidan.
TebervalSi mis ojaxs unda eTxova ltolvilTa TavSesafari kiSiniovSi,
Tumca ganmcxadebeli rCeboda tiraspolSi.
2. 1992 wlis 2 ivnisis dilas, daaxloebiT 4 saaTsa da 30 wuTze, ezoSi
misma ZaRlma daiwyo yefa, ganmcxadebelma gaixeda fanjridan da dainaxa
SeiaraRebuli jariskacebi, romlebsac ecvaT samxedro formebi da
atarebdnen tyviisagan damcav Jiletebs. es jariskacebi gadaevlnen mesers
da daikaves sabrZolo pozicia. jariskacebi atarebdnen me-14 armiis
uniformebs sabWoTa kavSiris emblemebiT.
ganmcxadeblis ojaxs, romelic tiraspolSi ramdenime dRiT iyo Camosuli,
eZina. ganmcxadebeli Cavida saxlis karis (romelic Ria iyo) Casaketad. kari
uecrad gaiRo, 5-6 jariskaci Sevarda saxlSi da saxeSi gaartyes mas
avtomatis kondaxi, Semdeg ki zurgs ukan Seukres xelebi. SemdgomSi igi
waiyvanes `volgis~ tipis avtomanqaniT. rodesac gareT gamoiyvanes,
ganmcxadebelma dainaxa ori SeiaraRebuli manqana quCis boloSi, da 50-60
jariskaci, romlebsac win mouZRoda polkovniki, mas ukan mohyveboda vice-
polkovniki, romlis saxeli da gvaric, rogorc es ganmcxadebelma
mogvianebiT Seityo, iyo vladimir gorbovi. im pirebs Soris, vinc misi
saxlis Cxreka daiwyo, ganmcxadebelma icno aseve viqtor guSani
dnestrispireTis saidumlo samsaxuridan. ganmcxadeblis mtkicebiT, mas
saxlSi ar hqonia araviTari iaraRi Tu asafeTqebeli masala. rodesac
ganmcxadeblis coli SeekiTxa jariskacebs, Tu ratom daakaves misi qmari,
b-nma guSanma upasuxa, rom mizezs warmoadgenda ganmcxadeblis moldovis
saxalxo frontis lideroba da radgan isini saomar mdgomareobaSi iyvnen
moldovasTan, ganmcxadebeli warmoadgenda saSiSroebas da amitomac unda
dapatimrebuliyo.
3. ganmcxadebeli waiyvanes tiraspolis uSiSroebis saministros SenobaSi
da Casves mis qveS moTavsebul sakanSi. rodesac pirvelad daakaves,
ganmcxadebels uTxres, rom mis saxlSi napovni iqna iaraRi da igi
eWvmitanili iyo saxlSi iaraRis ukanono SenaxvaSi.
4. garkveuli drois Semdeg ganmcxadebeli aiyvanes oTaxSi da igi dakiTxa
vadim Sevcovma, `mdr-s uSiSroebis ministrma~, da sxva samma polokovnikma,
romlebsac me-14 armiis uniformebi ecvaT. mesame dRes dakiTxvebi daiwyo
RamiTac. erTi dakiTxva Caatara vladimir gorbovma, meore ki samma
polkovnikma. ganmcxadebelma mcvelebisagan gaigona, rom sami polkovniki
me-14 armiis saidumlo kontrdazvervis samsaxuris ganyofilebidan iyo. b-ni
gorbovis mier Catarebuli dakiTxvisas, romelic exeboda mis politikur
saqmianobas,
ganmcxadebels
brali
dasdes
solobizias
raionSi
teroristuli aqtis CadenaSi. meore dakiTxvisas mas SesTavazes garigeba,
romlis Tanaxmadac mas unda eRiarebina, rom, rogorc saxalxo frontis
lideri, Tanaxma iyo TanamSromlobaze, rom mas amzadebdnen rumineTSi
specialuri jarebis SemadgenlobaSi, brasovTan axlos, rom mas iaraRiT
amaragebdnen
ruminelebi
da
igi
gamoagzavnes
dnestrispireTSi
teroristuli aqtebis mosawyobad dnestrispireTSi ruseTis samoqalaqo
mosaxleobis winaaRmdeg. ganmcxadebelma uari ganacxada aseT garigebaze.
Sesabamisad, mas xangrZlivad scemdnen da uqvemdebarebdnen fsiqologiur
tanjvas.
5. patimrobis pirveli kviris ganmavlobaSi mas absoluturad ar aWmevdnen.
pirveladi dakiTxvebisas xSirad mas ar aZlevdnen Zilis saSualebas.
darajebi sakanSi Sediodnen dilis 5 saaTze, sawols kecavdnen kedlis
gaswvriv da amis Semdeg mas aRar hqonda SesaZlebloba, daeZina, sanam
sawols isev ar CamouSvebdnen.
6. 5 Tu 6 dRis Semdeg, SesaZloa kidev ufro gvian, ganmcxadebels auxvies
Tvalebi da waiyvanes sxva adgilas. rodesac mas misces saWmeli,
ganmcxadebelma dainaxa me-14 armiis formaSi gamowyobili jariskacebi,
romlebmac uTxres, rom igi imyofeboda me-14 armiis samxedro garnizonSi.
meore dRes ganmcxadebeli mixvda, rom icoda es Senoba, radgan namyofi iyo
iq adre, rodesac daakaves 1989 wels aseve me-14 armiis warmomadgenlebma
saxalxo frontis daarsebis Semdeg.
7. im droisaTvis, rodesac ganmcxadebeli dakavebuli iyo me-14 armiis
samxedro garnizonSi 1992 wels, meTauri iyo polkovniki bergmani, romelic
ganmcxadebels axsovs erTaderT adamianad, romelic humanurad epyroboda.
b-ni bergmani arasodes iRebda monawileobas mis dakiTxvaSi.
iq patimrobis periodSi ganmcxadebelma naxa mxolod b-ni godiaci da b-ni
ivantoSi. erT dRes misi saknis kari gaiRo da gorbovma, bergmanma da sxva
gamomZieblebma mosTxoves ivantoSs amoecno igi, rac ivantoSma gaakeTa.
ganmcxadebeli ar icnobda b-n ivntocs im droisaTvis, magram ivantoSi,
rogorc Cans, icnobda mas, radgan igi iyo saxalxo frontis lideri.
8.
me-14
armiis
samxedro
garnizonSi
patimrobisas
ganmcxadebeli
ramdenimejer iqna gayvanili dakiTxvaze sxvadasxva oTaxebSi savaraudod
me-2 sarTulze, saknis zemoT mdebare sarTulze. mas Zalian arasaTanadod
ar epyrobodnen, radgan oTaxebi TeTr ferebSi iyo SeRebili da arsebobda
maTze kvalis darCenis SesaZlebloba, Tumca dakiTxvebi aseve grZeldeboda
RamiTac, mis sakanSi, romlis kedlebi Savad iyo SeRebili. iq mas Zalian
cudad scemdnen. aseTi cemis dros ganmcxadebels Caemtvra ramdenime kbili.
cemis Sedegad ganmcxadebels gauCerda Tirkmeli.
9. ganmcxadebeli aseve eqvemdebareboda fsiqologiur wamebas. mas
eubnebodnen, rom kazakebi mividnen mis saxlSi, moitaces misi coli da ori
qaliSvili da gaaupatiures isini, rom misi coli da erT-erTi qaliSvili
ipovnes da waiyvanes fsiqiatriul saavadmyofoSi, magram meore qaliSvili
ver ipovnes. Semdeg mas sTavazobdnen aRiarebis micemasa da xelmoweras. 3
dRis Semdeg b-ni gorbovi dabrunda da uTxra mas, rom misi meore
qaliSvili mkvdari iqna napovni da aiZulebda ganmcxadebels, xeli moewera
aRiarebaze, raTa wasuliyo saxlSi da qristianulad daesaflavebina
qaliSvili. ganmcxadebelma dakarga kontroli Tavze da gaartya gorbovs.
amis Semdeg mas seriozulad arasaTanadod moepyrnen.
10. me-14 armiis bazaze patimrobis periodSi ganmcxadebeli oTxjer
daeqvemdebara sikvdiliT fiqtiur dasjas.
11. sul mTlianad ganmcxadebeli me-14 armiis samxedro garnizonSi
patimrobaSi imyofeboda 2 Tvis ganmavlobaSi. 23 agvistos b-nma bergmanma
warudgina ganmcxadebeli me-14 armiis axal xelmZRvanels, aleqsandre
lebeds. ganmcxadebelsa da b-n lebeds Soris ramdenimewuTiani saubris
Semdeg me-14 armiis axalma sardalma 2 saaTiani vada misca b-n bergmans,
raTa ganmcxadebeli iqidan moecilebinaT. imave dRes b-nma bergmanma,
romelsac Tan axldnen me-14 armiis 5-6 oficeri da
avtomatebiT da ZaRliT saxelad Cenki, waiyvanes ganmcxadebeli manqaniT
tiraspolis qalaqis policiis StabbinaSi. ganmcxadebeli datoves
jariskaci
derefanSi. b-nma bergmanma gabrazebuli toniT uTxra b-n Sevcovs, rom mas
aRar surda ganmcxadeblebis yofna me-14 armiis teritoriaze da amis
Semdeg wavida.
12. ganmcxadebeli patimrobaSi imyofeboda tiraspolis saqalaqo policiis
Stabbinis sardafSi daaxloebiT naxevari wlis ganmavlobaSi da Semdeg
gadayvanili iqna tiraspolis #2 sapyrobileSi mis msjavrdebamde.
gamoZiebis periodSi igi sakanSi sxva patimrebTan erTad iyo moTavsebuli.
13. msjavrdebidan erTi kviris Semdeg, 1993 wlis 9 dekembers, ganmcxadebeli
gadaiyvanes
hlinaias
cixeSi
im
sakanSi,
romelic
specialurad
sikvdilmisjilTaTvis iyo momzadebuli. man am sakanSi 9 weli gaatara
martom.
iq igi daeqvemdebara Zalian uxeS mopyrobas. igi mravaljer scemes.
saWmelad aZlevdnen purs da Cais, xolo sadilad _ `balandas~. mas xSirad
svamdnen aseve karcerSi. dakavebisas ganmcxadebeli iwonida 95 kilograms,
xolo
Tvis Semdeg mxolod 57-s. mas ar aZlevdnen uflebas,
moenaxulebina Tavisi ojaxi an mieRo amanaTebi. ganmcxadeblisTvis
gamogzavnili saWmlis amanaTebi zogjer absoluturad ganadgurebuli iyo
xolme. yoveli viziti unda yofiliyo SeTanxmebuli da damtkicebuli.
zogjer vizitebis damtkiceba ar xdeboda, zogjer xdeboda, magram
rodesac misi coli miuaxlovdeboda xolme cixis WiSkars, ganmcxadebels
ar aZlevdnen misi naxvis uflebas. mas ar aZlevdnen SesaZleblobas,
miewera werili, ase rom uxdeboda sxva saSualebebis gamoyeneba cixidan
Setyobinebis gasagzavnad. radgan ganmcxadebels undoda, rom mis
mosanaxuleblad dedamisi misuliyo, mas uTxres, rom unda daewera
specialuri Txovna b-ni smirnovis saxelze. ganmcxadebelma uari ganacxada,
vinaidan ar aRiarebda `mdr~-s, da Sedegad ar darTes neba, enaxa deda,
romelic gardaicvala misi cixeSi yofnis dros.
14. mas Semdeg, rac ganmcxadebelma xma misca moldovis parlamentSi
sturcas mTavrobas, xsenebulma dauyovnebliv hpova asaxva masTan
ganxorcielebul vizitebze: 1999 wlis aprilidan 2000 wlis ianvramde mas
ar aZlevdnen nebas, Sexvedroda ojaxis wevrebs. amis Semdeg mas mudmivad
sjidnen sxvadasxvanairad – magaliTad, CamoarTves radio.
15. zamTarSi ar iyo gaTboba, radgan ar iyo amis teqnikuri SesaZlebloba.
temperatura ecemoda -10 gradus celsiusamde. ganmcxadebels ar miuRia
Sxapi 6 Tvis ganmavlobaSi da uxdeboda civ wyalSi garecxva. mas hqonda
dRis sinaTle da TviT eleqtronaTurac ki.
16. rodesac ganmcxadebelma moiTxova mkurnaloba cixis eqimisagan, mas
ganucxades, rom ar hqondaT wamlebi. wamlebi mohqonda mxolod
ganmcxadeblis
cols.
eqimebi,
romlebmac
ganmcxadebeli
gasinjes,
kiSiniovidan iyvnen Camosulebi.
17.
ganmcxadebels
arasodes
miumarTavs
saCivriT
tiraspolis
xelisuflebis organoebisaTvis, radgan ar aRiarebda maT, Tavisi
saCivrebiT igi mxolod kiSiniovis kanonieri xelisuflebis organoebs
mimarTavda.
18. 1998 wlis ivlisSi, mas Semdeg, rac ganmcxadebelma ramdenimejer scada
gaqceva, igi gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi, romelic ukeT iyo
daculi.
tiraspolis sapyrobileSi mopyroba zogjer ukeTesi iyo, zogjer ki uaresi
hlinaias sapyrobilesTan SedarebiT.
19. sakanSi iyo tualeti da civi wyali. sapryobilis yvela daraji ar iyo
mtrulad ganwyobili ganmcxadeblisadmi, magram uSiSroebis brigadis
(romelic Sevcovs eqvemdebareboda) wevrebi arasaTanadod epyrobodnen mas.
cixis mmarTveli da mcvelebi SedarebiT kargad eqceodnen ganmcxadebels.
polkovniki golovaCevi, cixis mmarTveli, acxadebda: `me ar SemiZlia
SevaCero saidumlo samsaxurebi, rom arasaTanadod aRar mogeqcen~.
20. 1999 wlis aprilSi ganmcxadebelma ganacxadi Seitana adamianis
uflebaTa
evropul
sasamarTloSi.
Tavdapirvel
etapze,
rodesac
tiraspolis xelisuflebis organoebma Seityves xsenebulis Sesaxeb, mas
ufro uxeSad epyrobodnen. cemiT ar scemdnen, magram uari uTxres colTan
Sexvedraze, misTvis gagzavnili wignebi amoRebuli iqna, ar aZlevdnen
saknis gareT savarjiSod gamosvlis saSualebas, ewyoboda xSiri Cxrekebi
mis sakanSi da a.S. xsenebuli aseve ganmeorda mas Semdeg, rac igi
moinaxula frangma parlamentarma Jozete durrieqsma, romelmac urCia
ganmcxadebels pirvel rigSi ganacxadis wardgena.
imave periodSi adgili hqonda incidents, romlis drosac ganmcxadebeli
daeqvemdebara arasaTanado mopyrobas b-ni gusarovisa da saidumlo
samsaxuris sxva warmomadgenlebis mxridan. man ikiTxa, Tu ratom
eqvemdebareboda aseT mkacr Cxrekebs, magram gamoaTries saknidan da
Caartyes
avtomatis
kondaxi.
saidumlo
samsaxuris
erT-erTma
warmomadgenelma pirSi lula Caudo, kbili gautexa da emuqreboda, rom
ufro meti mouvidoda, Tuki kvlav mihyveboda evropul sasamarTloSi
Setanil ganacxads. b-ni ivantoSic analogiur mopyrobas daeqvemdebara b-ni
gusarovis mxridan.
21. saidumlo samsaxurebi drodadro midiodnen xolme ganmcxadeblTan
moTxovniT, gamoetana ganacxadi. 2001 wlis 5 maisis dilas misi saknis kari
gaiRo. mas misces 5 wuTi nivTebis mosakrebad. igi SiSveli iyo, rodesac
dnestrispireTis ori satelevizio arxi mis sakanSi mimdinare movlenebs
iRebda, miuxedavad misi Txovnisa, ar gaekeTebinaT es. igi waiyvanes b-n
smirnovTan Sesaxvedrad, rogorc mas ganucxades imitom, rom dasavleTis
warmomadgenlebs surdaT masTan Sexvedra. derefanSi 5-6 samoqalaqo piri
idga, romelTagan zogierTi dnestrispireTis uzenaesi sabWos wevrebi
iyvnen, xolo zogierTs iaraRi ekava.
ganmcxadebeli Casves manqanaSi b-n SevcovTan erTad. rodesac isini mividnen
im teritoriaze, romelic kontroldeboda kiSiniovis mier, ganmcxadebeli
xelborkilebiT miabes or jariskacs. igi waiyvanes prezidentis sasaxleSi
kiSiniovSi, Semdeg ki uSiSroebis saministroSi. b-nma Sevcovma amoiRo
dokumenti, romlis Tanaxmadac patimari ilie ilaSku gadaeca moldovis
xelisuflebis organoebs. man ganucxada ganmcxadebels, rom sasikvdilo
ganaCeni kvlavac ZalaSi rCeboda da mas aranairi survili aRar gaaCnda
misi meored naxvisa. ganmcxadebeli waiyvanes moldovis uSiSroebis
saministroSi, sadac dakiTxes.
22. rac Seexeba e.w. Sewyalebas, b-ni balala mivida ganmcxadeblis sanaxavad
gaTavisuflebamde
dRiT adre, raTa dalaparakeboda mas. Tumca
ganmcxadebelma uari ganacxada Sewyalebis SemoTavazebaze, radgan
dnestrispirelebi moiTxovdnen misi mxridan bralis aRiarebas.
23. gaTavisuflebis Semdeg ganmcxadebeli esaubra moldovisa da rumineTis
saidumlo samsaxurebis warmomadgenlebs misi kolegebis Sesaxeb, romlebic
rCebodnen dnestrispireTis cixeSi. maT uTxres ganmcxadebels, rom
xorcieldeboda zewola evropis sabWos saparlamento asambleis mxridan
ruseTis prezident b-n putinze.
24. ganmcxadebels iseTi STabeWdileba Seeqmna, rom swored rusebi idgnen
misi gaTavisuflebis ukan, radgan swored maT ganacxades, rom sTxovdnen
dnestrispirelebs mis gaTavisuflebas. rumineTis prezidentma b-nma
ilieskum daureka kidevac b-n putins. ganmcxadeblis mtkicebiT, b-ni
Sevcovi ruseTis moqalaqea da warmoadgens ruseTis saidumlo samsaxurebs.
25. rac Seexeba moldovis xelisuflebis organoebis damokidebulebas misi
gaTavisuflebis mimarT, ganmcxadebeli acxadebs, rom dnestrispirelebis
mier dakavebuli 33 piri gacvales moldovis mier dakavebul kazakebze. 1992
wlis ivnisSi molaparakeba midioda mis gacvlaze prezident elcinTan
SeTanxmebis Sedegad. molaparakebebi grZeldeboda sabaJo beWdebTan,
ekonomikur urTierTobebsa da patimrebis, gansakuTrebiT avadmyofi
patimrebis gacvlasTan dakavSirebiT. Tumca, ganmcxadeblis mtkicebiT, mis
SemTxvevaSi moldovis xelisuflebis organoebma ar gaakeTes yvelaferi,
risi gakeTebac SeeZloT.
26. ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi pasuxismgebelni arian
imaze, rac xdeba dnestrispireTSi. ruseTis federacia warmoadgens sabWoTa
kavSiris samarTalmemkvidres. 1992 wels aRar arsebobda sabWoTa kavSiri.
omi mimdinareobda ruseTsa da moldovas Soris.
me-14 armia monawileobas iRebda moldovis winaaRmdeg mimarTul agresiaSi,
igi dnestrispireTis Zalebs amaragebda iaraRiT – maT Soris avtomatebiT,
tankebiT, javSanmanqanebiT, marTvadi saraketo sistemebiT. dnestrispireTSi
aris mxolod erTi SeiaraRebuli Zalebis Stabbina da da es aris me-14
armiis Stabbina. sabrZolo velebze mimdinare movlenebTan dakavSirebiT
brZanebebi swored iqidan gaicemoda. generali lebedi ibrZoda moldovis
winaaRmdeg, magram man gadaarCina ganmcxadeblis sicocxle, radgan uari
ganacxada ganmcxadeblis gadacemaze im dnestrispirelebisTvis, romlebic
mividnen mis wasayvanad brZolis velze megobrebis dakargvis tragediiT
aRtkinebulni.
dnestrispireTis uzenaesma sabWom Tavisi xelisuflebis qveS Seiyvana me-14
armia. generali lebedi arCeulic ki iyo dnestrispireTis parlamentis
wevrad. me-14 armiis rusi oficrebi warmarTavdnen samxedro operaciebs da
dnestrispireTis
SeiaraRebuli
Zalebis
warmomadgenlebi
mxolod
simbolurad iyvnen amaSi CarTulni. rodesac generali iakovlevi
dakavebuli iqna konfliqtis win kiSiniovSi, aRniSnuli ganxorcielda
swored im eWvis safuZvelze, rom igi aiaraRebda dnestrispirelebs me-14
armiis iaraRiT. ganmcxadebels b-nma leSkom, romelic muSaobda qarxanaSi,
Seatyobina, rom me-14 armiis warmomadgenlebs iaraRi mihqondaT qarxanaSi,
raTa SeeiaraRebinaT iqauri muSebi.
ruseTis federacia cdilobda dnestrispireTis mxardaWeras. igi mxars
uWers dnestrispireTis reJims samxedro, politikuri da ekonomikuri
TvalsazrisiT. ruseTi ufasod aZlevs dnestrispireTs bunebriv airs,
kreditis saxiT dnestrispireTs misca 79-80 milioni amerikuli dolaris
krediti, bazrebi Riaa dnestrispireTisaTvis. b-ni smirnovi iRebda
samxedro jildoebs ruseTidan. ruseTis federacia icavs am ukanono
reJims, TviT strasburgSi gamarTuli samarTalwarmoebis procesSic ki.
ganmcxadebeli Tvlis, rom es ar aris eTnikuri konfliqti, aramed atarebs
politikuri konfliqtis saxes. dnestrispireTis teritoria ruseTis
federaciis kontrolis qveS aris.
27.
rac
Seexeba
moldovis
xelisuflebis
organoebs,
simarTles
warmoadgens is faqti, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebi
mtrulad
iyvnen
maTdami
ganwyobilni.
ganmcxadeblis
mtkicebiT,
dnestrispirelebi faSistebi da imperialistebi arian. ganmcxadebeli mzad
iyo, ukan gaetana mis mier adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi
Setanili ganacxadi moldovasTan mimarTebaSi im pirobiT, rom moldovis
xelisuflebis organoebi warudgendnen mas 1991-1992 wlebis konfliqtSi
ruseTis xelisuflebis organoebis monawileobis aRmwer dokumentebs.
ganmcxadebelma uwyis, rom moldovas gaaCnia aseTi masalebi – dokumentebi,
tyved ayvanili rusi oficrebis dakiTxvis videoCanawerebi da a.S.
ganmcxadeblis mtkicebiT, b-nma moreim, iusticiis ministrma, ganucxada mas,
rom moldovis mTavroba ver daeTanxmdeboda xsenebul pirobas, radgan
gazs moldovas ruseTis federacia awvdida.
28. ganmcxadebeli Civis, rom erT-erTi mowme, romlis gamoZaxebac mas
surda, q-ni olga Capitina, nacemi iqna da saavadmyofoSi wevs.
29. moldovis xelisuflebis organoebi ganmcxadebels ganixilavdnen,
rogorc parlamentis wevrs, miuxedavad imisa, rom igi sasjels ixdida da
cixeSi imyofeboda. Tumca mTavrobis saidumlo samsaxurebma, romlebic
saTaveSi movidnen 1992 wlis Semdeg, miatoves ganmcxadebeli da misi
kolegebi.
ganmcxadeblebis gaTavisufleba. rodesac ganmcxadebeli gaaTavisufles, b-
nma valeriu pasatma ironiulad aRniSna: `zogierTi politikosi
maT
ar
gaukeTebiaT
araferi,
raTa
uzrunveleyoT
emigrirebas apirebs~. prezidentma snegurma ganacxada, rom ganmcxadebeli
zedmetad emxroboda rumineTTan gaerTianebas. moldovis parlamentma
miiRo ramdenime rezolucia ganmcxadeblis mxardasaWerad da moiTxova b-ni
ilaSkus
gaTavisufleba.
magram
aRmasrulebel
xelisuflebas
ar
gaukeTebia praqtikulad araferi amis gansaxorcieleblad. moldova ver
axorcielebda veranair kontrols dnestrispireTis teritoriaze 1992
wlidan dRemde.
2. tatiana leSko
30. 1992 wlis ivnisSi q-ni leSko cxovrobda tiraspolSi. igi ar iyo
saxlSi, rodesac misi meuRle daakaves. man radioTi Seityo 3 ivniss, rom
dakavebuli iqna teroristTa jgufi ilie ilaSkus meTaurobiT. 4 ivniss igi
mivida miliciaSi, sadac ganucxades, rom gvari leSko ar figurirebda maT
CanawerebSi. 3 dRis ganmavlobaSi mas ar gaaCnda aranairi saxis cnoba. 6
ivniss prokurorma starojoukma ganucxada mas: `me ar SemiZlia giTxraT
raime~. igi wavida sxva prokuroris sanaxavad, magram ar SeuSves, ubralod
gamoagdes iqidan. q-ni leSko dabrunda miliciis ganyofilebaSi, sadac
starojouki kiTxavda mowmeebs Tavis kabinetSi. man ganucxada, rom misi
meuRle dakavebuli iyo teroristuli aqtebis Cadenis gamo. miuxedavad
imisa, rom mowme 12 wlis ganmavlobaSi iyo gaTxovili, mas arasodes gaugia
raime terorizmis Sesaxeb mTeli am 12 wlis ganmavlobaSi. 9 ivniss mas neba
ar darTes, enaxa meuRle. 10 ivniss igi Caiyvanes sardafSi, sadac saSineli
suni iyo. man ver icno qmari, romelsac Tmebi gaburZgnoda da ConCxs ufro
hgavda.
31. rac Seexeba dakavebas, mezoblebma ganucxades q-n leSkos, rom
xsenebuli ganxorcielda dilis 3 saaTsa da 30 wuTze. binis Cxreka
ganxorcielda
ivniss. mowmes misma qmarma uTxra, rom formebSi
gamowyobili jariskacebi mividnen mis dasakaveblad. isini oTxni iyvnen. mas
ar daunaxavs, vin gaakeTa es. mas mekarem dauZaxa da uTxres, rom Caecva da
maTTan erTad wasuliyo. igi dakavebuli iqna policiis oficris, b-ni
gusanis mier da waiyvanes `volgis~ tipis manqaniT, romelsac mihyveboda b-
ni gusanis jipi 6 sxva adamianiT. igi dakiTxes b-nma gorbovma da b-nma
antiufeevma, romelic amJamad dnestrispireTis mTavrobis wevria. igi
hyavdaT miliciis SenobaSi, sadac Cveulebriv mihyavT dakavebuli
samoqalaqo pirebi. 6 dRis ganmavlobaSi registraturaSi aranairi Canaweri
ar yofila gakeTebuli masTan dakavSirebiT.
rodesac mowmem dainaxa meuRle miliciis SenobaSi, staroujuki aseve iq
imyofeboda, calke kabinetSi. mowmem ar uwyoda, Tuki ilaSkuc iq
imyofeboda. igi ar icnobda ilaSkus piradad. rodesac man qmari pirvelad
naxa, igi arafers akeTebda garda Wamisa, mgeliviT daacxra mitanil qaTams
da bevr wyals ayolebda. man cols uTxra, rom arafers aWmevdnen da
asmevdnen.
32. mowmes meore Sexvedra hqonda qmarTan daaxloebiT 1 Tvis Semdeg.
xsenebul periodSi mas neba ar darTes, enaxa an saWmeli gadaeca
meuRlisaTvis. man wamoiRo WuWyiani tansacmeli, romelic savse iyo
parazitebiT. jempers laqebi etyoboda Tirkmelebis midamoebSi. rogorc
Cans, igi scemes. morigi Sexvedra, daaxloebiT 1 Tvis Semdeg, gaimarTa imave
SenobaSi, isev sardafSi. mogvianebiT ki, 2 Tvis Semdeg, kidev erTi Sexvedra
gaimarTa starojoukis kabinetSi.
33. qmarma mowmes uambo, rom daaxloebiT 1 Tve gaatara ruseTis me-14 armiis
StabbinaSi, komendaturaSi. igi acxadebda, rom iq saSineleba iyo. sami
jariskaci urtyamda mkerdsa da ubeSi; igi Sardavda sisxls; erT-erTma
jariskacma seqsualuri urTierTobac ki SesTavaza. igi tualetSi dReSi
erTxel gahyavdaT xolme da aZlevdnen mxolod 45 wams, raTa
daekmayofilebina bunebrivi moTxovnilebebi, Semdeg ki tualetSi uSvebdnen
ZaRls, romelic aiZulebda, gamosuliyo tualetidan, da abrunebdnen
sakanSi. mas ar aZlevdnen dabanis uflebas imitom, rom iq ar iyo wyali,
riTac SeeZlo daebana. ar iyo wyali da saWmeli. man ar icoda im pirebis
saxelebi da gvarebi, romlebic arasaTanadod moepyrnen. maT ar
warudgeniaT TavianTi Tavi. isini atarebdnen ruseTis specialuri
daniSnulebis jarebis formebs. isini me-14 armiidan iyvnen da Zalze
dakunTulni iyvnen.
mowmes Tavisma meuRlem uambo, rom rodesac me-14 armiis komendaturaSi
imyofeboda, milicielebs hqondaT misi saknis gasaRebi. masze Tavdasxma
xdeboda xolme, rodesac mcvelebi daTvrebodnen 3 jariskacTan erTad.
mcvelebi aZlevdnen jariskacebs gasaRebs garkveuli mizeziT. swored amis
Semdeg Sevardebodnen xolme jariskacebi sakanSi, Tavs esxmodnen mas da
cdilobdnen, gaeupatiurebinaT.
34. komendaturaSi man naxa ilie ilaSku, romelic eqvemdebareboda, rogorc
amas uwodebdnen, sikvdiliT dasjis imitirebas. man dainaxa, rogor
gayavdaT ilie ilaSku Tvalebakruli, gaigona gasrolebi da dainaxa
natyviarebi kedelze, magram mogvianebiT gaigo, rom ilie ilaSku cocxali
iyo. mowmis meuRle axsenebda gvars: gorbovs da antiufeevs. man
ganacxada, rom komendaturis Semdgom isini midiodnen masTan dasakiTxad
yovelRame miliciis StabbinaSi. polkovniki bergmani iyo komendaturis
komendanti. isini erTmaneTs komendaturaSi xvdebodnen.
35. 1993 wels msjavrdebis Semdeg mowmis meuRle gadayvanili iqna
tiraspolis #2 sapyrobileSi. es iyo erTaderTi sapyrobile, sadac igi
patimrobaSi imyofeboda. pirvelad mowmem SeZlo Tavisi meuRlis naxva
sapyrobileSi gadayvanidan 3 Tvis Semdeg. mas neba darTes, daetovebina
saWmeli meuRlisaTvis. sasamarTlo samarTalwarmoebis Semdgom mowme
regularulad xvdeboda TveSi erTxel Tavis meuRles, rogorc es sisxlis
samarTlis kanonmdeblobiTaa dadgenili, SuSis ekranis miRma. maTi
mimowera isinjeboda, magram isini xSirad ar axorcielebdnen mimoweras.
weliwadSi orjer maT xangrZlivi Sexvedris nebas rTavdnen. amanaTebs
yovelTvis ar uSvebdnen. mowmis meuRle Caketili iyo calke sakanSi. mas ar
scemdnen, magram igi eqvemdebareboda moralur zewolas. Tavad mowmes
eZaxdnen ruminel roskips. mcvelebi ekiTxebodnen mas: `ratom mieyide
rumineTs, rodesac Sen rusi xar?~. mowmis meuRlis winaaRmdeg arasaTanado
mopyrobas
adgili
hqonda
miliciaSi,
magram
ara
sapyrobileSi.
sapyrobileSi arsebul saWmelSi xSirad Wiebi iyo. zogjer mowmes uflebas
aZlevdnen, mietana saWmliT avsebuli didi amanaTebi.
mowmis
meuRle
bevrs
arafers
ambobda
sapyrobileSi
arsebul
mkurnalobaze. mas hqonda pankreasis Seteva, rodesac erTxel mowme iq iyo.
piridan duJi gadmosdioda. mowme icdida mTeli dRis ganmavlobaSi, sanam
mis qmars mkurnaloba Cautardeboda. bolos eqimi movida da ganacxada, rom
saWiro iyo operaciis gakeTeba, winaaRmdeg SemTxvevaSi igi daiRupeboda.
igi waiyvanes xelborkilebiT da fexze dadebuli xundebiT, miuxedavad
misi mdgomareobisa. eqimma mowmes misca wamlebis sia, romlebic mas unda
moetana.
operaciam
warmatebulad
Caiara.
mowmis
meuRle
miabes
savadmyofoSi mdgom sawols, miuxedavad imisa, rom wveTovani edga. mowmes
nebas rTavdnen, moenaxulebina ganmcxadebeli dReSi erTxel, magram
xsenebuls mudmivad eswreboda 4 mcveli. saavadmyofoSi yofna 2 kviris
ganmavlobaSi gagrZelda.
36. mowme acxadebs, rom misi meuRle ar iRebda raime saxis brZanebebs an
instruqciebs moldovis xelisuflebis organoebisagan mis dakavebamde 1992
wels. mowme mudmivad imyofeboda ganmcxadeblis gverdiT. igi iyo saxalxo
frontis wevri. meuRlis dakavebis Semdeg mas mouxda sacxovrebeli
adgilis datoveba. igi mivida qarxnis mesakuTresTan, magram man ganucxada:
`unda datovo bina, Sen teroristis meuRle xar~. 10 dRis Semdeg bavSviani
qali movida, raTa daekavebina bina. mowmes sdevnidnen da mas mouxda
kiSiniovSi wasvla. movlenebidan 6 Tvis Semdeg saxalxo frontma mas
sastumros oTaxi misca. rodesac igi midioda xolme tiraspolSi meuRlis
sanaxavad, igi Cerdeboda megobarTan. bolos mas misces oTaxi rogorc
ltolvils.
3. evdokia ivantoSi
37. 1992 wlis 2 ivniss mowme cxovrobda tiraspolSi. mas araferi hqonda
gagebuli e.w. `ilaSkus jgufis~ Sesaxeb, sanam misi meuRle ar daapatimres.
isini tiraspolSi cxovrobdnen.
38. mowmis meuRle dakavebuli iqna, rodesac saxlSi marto iyo. misi TqmiT,
mis saxlSi bevri SeiaraRebuli adamiani Sevida, miyar-moyares nivTebi da
scemes ganmcxadebeli gonebis dakargvamde. pirebs, romlebic saxlSi
Sevardnen, Savi formebi ecvaT. mowmis meuRle waiyvanes tiraspolis
miliciis Senobis sardafSi. mowme meuRles Sexvda dakavebidan ori dRis
Semdeg. mas etyoboda dazianebebi Sublze da erT-erT TiTze frCxili aRar
hqonda. amave dros, is Zalian WuWyiani iyo. maT ekrZalebodaT laparaki
ruminulad da unda esaubraT rusulad.
mowme Sexvda ganmcxadebels sagamoZiebo
oTaxSi, 3-4 sxva piris
TandaswrebiT. es iyo xanmokle Sexvedra da SeuZlebeli iyo, rom maT
erTmaneTTan jerovnad esaubraT. es moxda bevri kviriT adre, vidre mowme
SeZlebda ganmcxadeblisTvis saWmliani amanaTis gagzavnas.
39. miliciis Senobidan patimrebi gadaiyvanes me-14 armiis komendaturaSi,
Semdeg ki isev ukan miliciaSi. sasamarTlomde isini xan erT adgilas
imyofebodnen, xan meore. mowmes hqonda erTi xanmokle Sexvedris
SesaZlebloba Tavis meuRlesTan im periodis ganmavlobaSi, rodesac
imyofeboda
komendaturaSi.
mowmem
ar
icoda,
rom
ganmcxadebeli
datyvevebuli hyavdaT komendaturaSi. miliciis SenobaSi yofnisas man
dainaxa, Tu rogor moiyvanes misi meuRle `volgis~ tipis manqaniT da
swored amis Semdeg uTxra mas andreim: `Cven komendaturaSi varT
datyvevebulni~. konkretuli drois ganmavlobaSi maT uars ucxadebdnen
Sexvedraze. Sexvedramde ganmcxadebels asufTavebdnen ise, rom ojaxs ar
daenaxa yvela dazianeba. sardafSi patimrebis sacemad `boqsiorebs~
iyenebdnen. isini valdebulni iyvnen, elaparakaT rusulad da yovelTvis
damswreTa TandaswrebiT.
40. komendaturaSi arsebuli pirobebi saSineli iyo. ganmcxadebels Zalian
uWirda xsenebul drosTan dakavSirebiT laparaki. igi marto imyofeboda
sakanSi; sawoli kedlidan gadmoiweoda mxolod dasaZineblad, is mTeli
dRis ganmavlobaSi aweuli iyo da ganmcxadebels ar SeeZlo normalurad
Zili. isini tualetSi dReSi erTxel, Zalian mcire xnis ganmavlobaSi
gahyavdaT;
Tuki
isini
ver
aswrebdnen
bunebrivi
moTxovnilebebis
dakmayofilebas drois am mcire monakveTSi, maT ZaRlebs uqsevdnen. maT ar
aZlevdnen sakmaris saWmels. ilaSku da sxvebi patimrobaSi imyofebodnen
iqve imave dros, magram calke saknebSi; mowmis meuRles Tvalebs ukravdnen,
rodesac saknidan gareT gamohyavdaT. ganmcxadebelma uTxra mowmes, rom
isini imyofebodnen komendaturaSi
Tvis ganmavlobaSi, 1992 wlis
ivlisidan agvistomde. igi dakiTxvaze gahyavdaT dRisiTac da RamiTac;
zogjer mas ar aZlevdnen Zilis saSualebas, radgan dakiTxva grZeldeboda
mTeli Ramis ganmavlobaSi. ganmcxadebels ar uTqvams mowmisaTvis, Tu
konkretulad vin awarmoebda dakiTxvas. mcvelebi iyvnen me-14 armiidan.
gorbovi, starojouki da kidev erTi sxva piri monawileobdnen dakiTxvaSi.
ganmcxadebeli mowmesTan saubarSi aseve axsenebda bergmanis gvars, magram
mowmes
ar
axsovs,
Tu
ras
ambobda
ganmcxadebeli
xsenebulTan
dakavSirebiT.
41. rodesac ganmcxadebeli imyofeboda policiis patimrobaSi tiraspolSi,
mas emuqrebodnen sasikvdilo ganaCeniT. mas waekiTxa brZaneba, gaiyvanes
dasaxvretad da uTxres: `rad ginda, rom wuxxar Seni ojaxis wevrebis
vizitTan dakavSirebiT, Tuki xval mainc unda dagxvriton?~ iyo dro,
rodesac ganmcxadebeli ver cnobda mowmes. sasamarTlomde masze
zemoqmedebas axdendnen fsiqotropuli nivTierebebiT, imgvarad, rom misi
nervuli sistema gaiTiSa. Sedegad dResac ki ganmcxadebels awuxebs
mudmivi Tavis tkivili. misi qronikuli daavadeba kidev ufro gamwvavda.
sasamarTlomde igi imyofeboda saavadmyofoSi 10 dRis ganmavlobaSi.
miliciis SenobaSi patimrobisas igi gaagzavnes odesaSi fsiqiatriul
gamokvlevaze. manamde igi amgvarad ar SeumowmebiaT. odesis gamokvlevis
Sedegebi ganadgurebuli iqna. yurmokvriT mowmem icis, rom ganmcxadebels
SiSvels amyofebdnen myar zedapirze, magram mowmes ar SeuZlia
daadasturos, rom ganmcxadebeli cdilobda Tavis CamoxrCobas.
42. 1993 wlis sasamarTlos Semdeg mowmem ganmcxadebeli naxa 1 Tvis Semdeg,
nebarTvis
micemisTanave.
movlenebis
gamwvaveba
zegavlenas
axdenda
vizitebzec. mas ar SeeZlo Tavisuflad moenaxulebina Tavisi meuRle;
mowmes uxdeboda werilis miwera b-n SevcovTan, raTa mieRo Tanxmoba. didi
xnis ganmavlobaSi mowmes ekrZaleboda ruminul enaze dabeWdili gazeTebis
gadacema ganmcxadeblisaTvis, yvela gazeTi rusul enaze iyo. mas ar
SeeZlo meuRlesTan mimowera. ganmcxadebels amyofebdnen ganmartoebiT
patimrobaSi, cixis yvelaze kargad dacul nawilSi. iq sineste iyo, Weridan
wyali Camodioda da sakanSi ar Semodioda dRis sinaTle. ganmcxadebelze
permanentulad
xorcieldeboda
fsiqologiuri
zewola.
wels
ganmcxadebelze ganxorcielda fizikuri Tavdasxma, rodesac niRbiani
pirebi Sevidnen mis sakanSi joxebiT da scemes. mis sakanSi arsebuli yvela
sagani daamsxvries, xolo misi piradi moxmarebis sagnebi gaitanes. es aris
dro, rodesac ganmcxadebelma daiwyo SimSiloba. 1999 wlis incidenti
moxda maSin, rodesac mowmis meuRlem ganacxadi Seitana adamianis
uflebaTa evropul sasamarTloSi da win uswrebda sturcas mTavrobis
arCevas. ganmcxadebels ar aZlevdnen uflebas, wynarad yofiliyo Tavis
sakanSi, radgan iyo drois monakveTi, rodesac yoveldRe viRac cdilobda
masze fsiqologiuri zewolis ganxorcielebas.
43. mowmem saCivriT mimarTa moldovis xelisuflebis mraval organos. mas
pirdapir ar miumarTavs iusticiis saministrosaTvis. sxva ganmcxadeblebis
colebTan erTad man mimarTa respublikis prezidentsa da saministros,
romelic dakavebuli iyo dnestrispireTis sakiTxebiT. pasuxad isini
daarwmunes, rom mimdinareobda molaparakeba da movlenebic normalur
kalapotSi Cadgeboda. es maSinac ase xdeboda, rodesac maT generalur
prokurors mimarTes. magram xsenebuli qmedebebidan araferi gamovida.
ganmcxadebelTa colebma aseve mimarTes ombudsmens, magram maT ganucxades,
rom ombudsmens ar SeeZlo saqmis detalebSi Rrmad Cawvdoma, radgan ar
gaaCnda sakmarisi Zalaufleba, misi uflebamosileba ar vrceldeboda
dnestrispireTis mxareze da yvelaferi damokidebuli iyo xelisuflebis
zemdgom
organoebze
–
sxva
sityvebiT
rom
vTqvaT,
prezidentis
administraciasa da saxelmwifo xelisuflebis sxva organoebze.
mowmis meuRle euTo-s misiam moinaxula sapyrobileSi 1999 wels.
44. sapyrobileSi ar xorcieldeboda normaluri samedicino daxmarebis
aRmoCena. mowme daJinebiT moiTxovda, rom kiSiniovidan Camosul eqims
gaesinja ganmcxadebeli tiraspolis sapyrobileSi. mas RviZli awuxebda,
hqonda maRali wneva, awuxebda Tirkmelic. mowmes yvela wamali mohqonda
saxlidan, radgan cixeSi ar xorcieldeboda aranairi samedicino
daxmareba.
45. 2003 wlis 15 Tebervals mowmes uari ganucxades meuRlesTan Sexvedraze,
magram man moaxerxa meuRlis naxva erTi kviris Semdeg. ganmcxadebeli
mouyva mowmes, rom garkveuli pirebi kvlav Seuvardnen sakanSi da
gaanadgures piradi moxmarebis yvela nivTi.
56. miuxedavad imisa, rom andrei ivantoSs esaWiroeba specialuri dieta,
igi ver iRebs saWiro sakvebs. igi Tavad amzadebs saWmels amanaTebSi
arsebuli produqtebidan, romlebsac mas ojaxi ugzavnis. tiraspolis
sapyrobilis
administraciam
aukrZala
ganmcxadebels
fsiqiatrTan
Sexvedra. Tumca sul axlaxans kiSiniovidan Casulma eqimebma moinaxules
ganmcxadebeli, magram maT aekrZalaT daskvnis gacnoba ganmcxadeblisaTvis.
sapyrobilis eqimi eswreboda gasinjvas sxva 3-4 adamianTan erTad,
romlebic dacvis samsaxurSi msaxurobdnen.
47. mowmem ar uwyis raime misi meuRlis mier moldovidan raime saxis
instruqciebis miRebasTan dakavSirebiT. mis dakiTxvas ar eswreboda aravin
moldovis respublikidan, eswrebodnen mxolod pirebi tiraspolidan.
mowmis azriT, moldovis xelisuflebis organoebs SeeZloT ufro aqtiurni
yofiliyvnen, kerZod ki saqmeSi ufro aqtiurad CaerToT saerTaSoriso
organizaciebi.
4. raisa petrov-popa
48. 1992 wlis ivnisSi mowme cxovrobda moldovaSi misi mSoblebis
sofelSi. misi Zma cxovrobda tiraspolSi. igi iq imyofeboda 6 wlis
ganmavlobaSi Tavis colTan da ojaxTan (vaJiSvilTan) erTad. mowme ar
imyofeboda tiraspolSi, rodesac ganmcxadebeli daakaves; man dakavebis
Sesaxeb movlenebidan erTi kviris Semdeg gaigo, rodesac ganmcxadeblis
meuRlem daureka da uTxra, rom RamiT maT ojaxSi mividnen viRac pirebi
da
daakaves
ganmcxadebeli.
ganmcxadeblis
meuRlis
mtkicebiT,
ganmcxadebeli waiyvanes me-14 armiis teritoriaze. mowmem pirvelad naxa
ganmcxadebeli misi sasamarTlo samarTalwarmoebis dros da ar hqonia
masTan
dalaparakebis
SesaZlebloba.
mowme
daelaparaka
mxolod
ganmcxadeblis cols, romelmac uTxra, rom ganmcxadebels cixeSi
arasaTanadod epryobodnen. sasamarTlos Semdeg mowmes xandaxan eZleoda
xolme SesaZlebloba, Sexvedroda ganmcxadebels sapyrobileSi. mowme
Zalian iSviaTad swerda xolme mas da iRebda misgan werilebs. rodesac
ojaxi ugzavnida ganmcxadebels werilebs, igi xSirad ambobda, rom ar
miuRia araferi.
49. mowmis Zma patimrobaSi imyofeboda tiraspolis sapyrobileSi gasul
wlamde. igi ar laparakobda sapyrobileSi mis mimarT ganxorcielebul
mopyrobaze. Sexvedras yovelTvis eswrebodnen xolme pirebi, romlebic
xels
uSlidnen
maT,
elaparakaT
sxva
Temebze
garda
ojaxisa.
ganmcxadebeli zogjer axerxebda imis Tqmas, rom igi gamohyavdaT saknidan
RamiT an sityvier Seuracxyofas ayenebdnen. ganmcxadebels arasodes
uxsenebia raime mkurnalobis Sesaxeb.
50. mowmes ar miumarTavs moldovis xelisuflebis organoebisaTvis Tavisi
Zmis saxeliT, raTa ecada misi gaTavisufeba; misma colma es gaakeTa, magram
mowmem ar icoda, xelisuflebis romel organoebs mimarTa ganmcxadeblis
meuRlem. mowmem aseve ar icoda, axorcielebdnen Tu ara raimes moldovis
xelisuflebis organoebi misi Zmis dakavebisa da msjavrdebis Semdeg.
51. mowmem ganacxadi warmoadgina Tavisi Zmis saxeliT. sasamarTlo
samarTalwarmoebamde igi ar icnobda ilaSkus, leSkosa da ivantoSs.
5. stefan uritu
52. mowme iyo tiraspolis mudmivi macxovrebeli. axla igi kiSiniovSi
cxovrobs. is aris adamianis uflebaTa helsinkis komitetis Tavmjdomare
da tiraspolis saxelmwifo universitetis profesori, romlis Stabbinac
kiSiniovSia.
53. 1992 wlis ivnisisaTvis mowme tiraspolSi cxovrobda 19 wlis
ganmavlobaSi. igi icnobda ilaSkusa da ivantoSs, magram ar icnobda
leSkosa da petrov-popas. igi iyo saxalxo frontis wevri. magram 1992 wels
ilaSkum gamoaqveyna gancxadeba, romlis Tanaxmadac mowme garicxuli iqna
saxalxo frontidan prosneguruli Sexedulebebis gamo.
54. igi daakaves 1992 wlis 2 ivniss, ilaSkus dakavebidan 12 saaTis Semdeg.
man ar icoda, Tu vin iyvnen is adamianebi, romlebic monawileobdnen mis
dakavebaSi. mogvianebiT man Seityo, rom yovelive amis ukan idgnen
prokurori luCiki da me-14 armiis meTauri polkovniki bergmani. luCiki iyo
tiraspolis moldoveli prokurori. SemdgomSi separatistebma saxeli
gadaarqves mis Tanamdebobas da igi gaxda `moldovis dnestrispireTis
respublikis~ prokurori.
55. pirebs, romlebmac daakaves mowme, ar ecvaT uniformebi. dakavebisas man
saxlis garSemo SeniSna ramdenime manqana, romlebic ekuTvnoda ruseTis
armias. igi waiyvanes miliciis SenobaSi tiraspolSi. mas piradad ar
unaxavs bergmani, magram naxa armiis kuTvnili manqanebi da im pirebma,
romlebmac daakaves, uTxres, rom xsenebulSi CarTuli iyo bergmani.
56. mowme imyofeboda miliciis SenobaSi 1992 wlis
ivnisidan 21
agvistomde. man iq karis WuWrutanidan dainaxa ilaSku, magram drois
umetes nawilSi ilaSku imyofeboda me-14 armiis SenobaSi usafrTxoebis
interesebidan gamomdinare. mowmis saknis mopirdapire sakanSi imyofebodnen
leSko, ilaSku, ivantoSi da sxvebi garda im droisa, rodesac isini me-14
armiis teritoriaze ar hyavdaT datyvevebuli. mTavari 6 patimari iq
hyavdaT datyvevebuli 1992 wlis seqtembramde. daaxloebiT 30 adamiani iqna
dakavebuli operaciis Sedegad. erTxel mowmem gaigona SeSlili piris
kivili. es iyo ivantoSi, radgan mas im dRes uTxres, rom unda daexvritaT.
57. mowme elaparaka leSkos, romelmac Tqva, rom miliciis SenobaSi
arsebuli patimrobis pirobebi aSkarad ukeTesi iyo me-14 armiaSi arsebul
pirobebTan SedarebiT, radgan iq usafrTxoebis ufro mkacri zomebi iyo.
yovelive xsenebuli benderSi xdeboda.
58. mowmes komendaturaSi dakavebulma pirebma uTxres, rom maTi sawolebi
kedelze iweoda dilis 5-6 saaTze..., rom ar aZlevdnen sakvebs, rom sakanSi
ar iyo sinaTle da a.S. leSkom aseve ganucxada mas, rom isini
daeqvemdebarnen sikvdiliT fiqtiur dasjas.
59. mowmem miiRo werili sasamarTloze potenciuri mowmisagan, romelic
afrTxilebda, rom Tu daadasturebda imas, rom ilaSku nacemi iqna, igi
dakargavda samsaxurs. xsenebuli piri axla patimrobaSia. igi gamoZaxebuli
iqna Cvenebis misacemad tiraspolSi tiraspolis xelisuflebis organoebis
mier da mas hkiTxes, miscemda Tu ara imave Cvenebas axlac.
60. miliciaSi patimrobis ganmavlobaSi mowmes kiTxavda Sevcovi anu
antiufeevi, rogorc axla Tavis Tavs eZaxis. mowme iyo 1990 wels Seqmnili
adamianis uflebaTa komitetis Tavmjdomare da xeli miuwvdeboda
dnestrispireTSi arsebul situaciaze. Zalian bevri xalxi midioda masTan
informaciis misaRebad. moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi
Tavidan iridebdnen pasuxismgeblobas im qmedebebTan dakavSirebiT,
romlebsac separatistebi axorcielebdnen. Sevcovi, romelsac mowme im
droisaTvis ar icnobda, ufro kargad gawvrTnili profesionali iyo,
vidre yvela sxva erTad aRebuli moldoveli. mowmem uTxra mas, rom iseTi
STabeWdileba eqmneboda, TiTqos igi ruseTidan iyo
–
radgan misi
moskovuri aqcenti da profesionalizmi naTlad metyvelebda amaze.
rodesac man mogvianebiT dainaxa Sevcovi televiziiT, gaaanaliza, Tu vin
iyo igi. es iyo is adamiani, romelmac ganaxorciela Tavdasxma rigis
satelevizio anZaze 1991 wels. man da misma 11 TanamSromelma Seqmnes qseli
baltiispireTis respublikebSi, magram Semdeg brZanes maTi gadasrola
moskovidan tiraspolSi. mas icnobdnen antiufeevis gvariT, magram mis
meoTxe pasportSi misi gvari iyo Sevcovi. amJamad igi ar malavs, rom
antiufeevi da Sevcovi erTi da igive piria.
61. mowme advokatis TandaswrebiT dakiTxes mxolod erTxel. Semdeg igi
dakiTxes RamiT b-nma gorbovma da kidev sxva pirma. isini arasaTanadod
moepyrnen mas da aiZulebdnen, xeli moewera dokumentze, magram man amaze
uari ganacxada.
62. mowme ar gausamarTlebiaT. igi gaaTavisufles 82 dRiani patimrobis
Semdeg. man ar icis, Tu ratom gaaTavisufles, miuxedavad imisa, rom masac
imave braldebebs uyenebdnen terorizmis CadenaSi. ganmcxadeblebis
sasamarTlo samarTalwarmoebis mimdinareobisas mowmem gaugzavna depeSa
e.w. `dnestrispireTis uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomares~, q-n ivanovas, da
TxovniT mimarTa mas, raTa sasamarTlos moesmina misTvis. mas uari uTxres.
pasuxSi miTiTebuli iyo, rom igi iyo kriminali, romelic imsaxurebda
gisosebs miRma yofnas ilaSkusTan erTad da SeuZlebeli iyo mowmis saxiT
misi mosmena. prokurorma lukiCma, romelsac mowme daukavSirda, ganucxada
mas, rom meored ukve veRar daicavda.
63. mowme gaaTavisufles xelwerilis safuZvelze, rom ar datovebda
tiraspols. staroujukma miiyvana igi tiraspolSi mis saxlamde. misi
sacxovreblidan aranairi piradi moxmarebis nivTi ar iyo waRebuli. mowmem
piroba dado, ar gaekeTebina gancxadebebi presisaTvis. mas daukavSirda
memorialis jgufi odesidan, romelmac miiwvia igi odesaSi. rodesac man
adgilobrivi xelisuflebis organoebs mimarTa TxovniT ukrainaSi wasvlis
nebarTvasTan dakavSirebiT, pirvelad mas uari ganucxades, magram
mogvianebiT man miiRo es nabarTva. Tumca mowme ukrainis nacvlad
kiSiniovSi gaiqca.
63. mowme acxadebda, rom ivantoSis saxli garSemortymuli iyo samxedro
manqanebiT da man daaskvna, rom dakavebaSi monawileobas iRebda me-14 armiis
polkovniki bergmani.
65. generali iakovlevi dakavebuli iqna moldovis xelisuflebis
organoebis mier separatistebis iaraRiT momaragebis braldebiT. mowmes
nanaxi aqvs detaluri sia, Tu ramdeni iaraRi iqna gacemuli da visze.
iaraRi gadaecemoda xalxs saxlebSi imgvarad, rom maT SeZlebodaT
winaaRmdegobis gaweva moldovis konstituciuri ZalebisaTvis. rac Seexeba
generali iakovlevis dakavebas, mowmem gaigo, rom b-ni ilaSku iq
imyofeboda, raTa daedasturebina im oficrebisaTvis, romlebic dakavebaSi
iRebdnen monawileobas, rom isini marTlac generals akavebdnen. iakovlevi
iyo samoqalaqo formaSi da apirebda odesaSi gaqcevas, radgan eWvobda,
rom dakaveba emuqreboda.
66. mogvianebiT generali iakovlevi gacvales 28 moldovelze. SemdgomSi 23
moldoveli policieli gaicvala SeiaraRebuli formirebis 23 jariskacze.
25-35 kaciani jgufebi mudmivad igzavneboda dnestrispireTidan moskovSi,
raTa momxdariyo maTi samxedro gawvrTna usafrTxoebis sakiTxebSi
batalionebis
Seqmnis
mizniT.
mowmem
icoda
xsenebulis
Sesaxeb
jariskacebisagan.
67. gaTavisuflebis Semdeg mowmem ramdenimejer moinaxula tiraspoli.
erTxel igi warmoadgenda helsinkis komitetis wevrs. Semdeg igi Cavida
tiraspolSi dnestrispireTis xelisuflebis gafrTxilebis gareSe.
68. mowme Tvlis, rom moldovam ar ganaxorciela da ar axorcielebs
yvelafers, rac ZaluZs, raTa uzrunvelyos Sesabamisoba moldovis
kanonmdeblobasTan im 600 000 mZevlisaTvis, romlebic dnestrispireTis
reJimis xelSi imyofebian.
69. movlenebze ruseTis rolTan dakavSirebiT mowmem Semdegi ganacxada:
maRali Tanamdebobis rusma xelisuflebis warmomadgenlebma
ganaxorcieles vizitebi tiraspolSi 1989 wlidan, rodesac miRebuli iqna
pirveli kanoni moldovuri enis Sesaxeb. ruseTis xelisuflebis
warmomadgenlebi aseve Cavidnen kiSiniovSi. moskovis saerTaSoriso
urTierTobebis institutma ganaviTara dnestrispireTis idea im
SemTxvevaSi, Tuki moldova ar miscemda mas garkveuli xarisxiT
kulturul avtonomias. dRis wesrigSi dadga tribunalis Seqmna moldovis
mier humanitaruli samarTlis darRvevasTan dakavSirebiT. am droisaTvis
suk-is TanamSromlebi ar eqvemdebarebodnen moskovis kontrols; isini
cdilobdnen, SeenarCunebinaT sabWoTa imperia. nikolai midveevma, ruseTis
federaciis
saparlamento
komitetis
wevrma,
moiTxova
smirnovis
gaTavisufleba, rodesac es ukanaskneli imyofeboda patimrobaSi. man
warmoadgina
magaliTad,
garkveuli
smirnovi
garantiebi
aRar gaagrZelebda
smirnovis
gasaTavisufleblad,
saxelmwifo
moldovis
struqturebis daSlas, aRar daarRvevda moldovis kanonmdeblobas da
ruseTi moaxdenda moldova-ruseTis SeTanxmebis ratificirebas. Tumca
xsenebuli SeTanxmeba ar iqna ratificirebuli 2001 wlamde, rodesac
komunisturi partiis reJimi movida xelisuflebaSi. xsenebuli manevrebis
ukan idgnen fsb, kazakebi da ruseTis mier Seqmnili sxva struqturebi,
radgan laparaki midioda im teritoriaze, romelzec ruseTs surda
kontrolis SenarCuneba.
70. mowmis dakavebis dRes, rodesac igi waiyvanes uSiSroebis samsaxurSi,
man naxa Zalze mniSvnelovani piri, romelic gamodioda Senobidan. es iyo
makaSovi. man moinaxula separatistuli respublika da ganacxada, rom
aseTi SeiaraRebiT isini ver gaumklavdebodnen ruminel faSistebs da rom
igi apirebda dnestrispirelTaTvis gamoegzavna ukeTesi iaraRi da rom
ruseTi maT daexmareboda. masalebi mogvianebiT iqna gamogzavnili
ruseTidan, daaxloebiT 100 radiomarTvadi antisatanko Wurvi, magram
mxolod 15-ma miaRwia daniSnulebis adgils tiraspolSi. SemdgomSi iyo
gancxadebebi b-ni dakovis mxridan, romelic iyo tiraspolis msubuqi
mrewvelobis ministri. man aRiara, rom me-14 armia atarebda separatistebis
uniformebs an samoqalaqo tansacmels, rodesac ibrZoda separatistebis
mxares. me-14 armiis jariskacebi mokles brZolaSi. magaliTad, 1992 wlis
aprilSi me-14 armiis oficeri da 4 jariskaci mokles omSi. maTi cxedrebi
gamotanili iqna brZolis velidan, raTa gadagzavniliyo ruseTis
federaciaSi da mowmem da misma studentebma dainaxes isini, radgan
monawileobas iRebdnen gacilebis ceremonialSi.
71. kazakebis jgufebi, romlebic monawileobas iRebdnen brZolebSi,
darazmulni iyvnen ruseTis federaciis mier, rodesac am ukanasknelma
gaaanaliza, rom sabWoTa kavSiris teritoriuli mTlianobis SenarCuneba
veRar xerxdeboda. kazakebi Cavidnen 1990 wels. ruseTma ganacxada, rom
xsenebuli warmoadgenda kerZo iniciativas, romelic dakavSirebuli ar iyo
xelisuflebis organoebTan. kazakebi cxovrobdnen sastumroebSi. 1992 wlis da 2 marts, rodesac daiwyo omi, maT mizans warmoadgenda, xeli
SeeSalaT moldovisaTvis gaero-Si gawevrianebaSi. bendersa da dubasariSi,
sadac kvlavac rCeboda konstituciuri policiis ganyofilebebi _ bolo
adgilebi dnestrispireTSi sadac moldovas gaaCnda samarTaldamcavi
organoebi, adgili hqonda Tavdasxmas, romelic organizebuli iyo rateevis
_ erT-erTi kazakis mier. igi amave dros iyo ruseTis uSiSroebis erT-erTi
wamyvani jgufis `alfas~ wevri.
72. 1993 wels separatistulma reJimma Seqmna parlamenti. generali lebedi
arCeuli iqna uzenaes sabWoSi. generalma lebedma Tavad ganacxada, rom igi
iyo erT-erTi im pirTagan, vinc uzrunvelyofda dnestrispireTis
respublikis damoukideblobas da rom aman gamoiwvia ramdenime gradis
tipis Wurvis gasrola moldovis teritoriis mimarTulebiT. amis Semdeg
lebedma ganacxada, rom prezidenti sneguri daTanxmda, ewarmoebina
molaparakeba smirnovTan.
73. omis ganmavlobaSi dnestrispireTis mxares gaaCnda tankebi da
javSantransportiorebi, romlebic atarebdnen ruseTis armiis emblemas –
mowmem es Tavad dainaxa – da maT aseve mxarSi edgnen kazakebis jarebi.
erTxel mowme benderSi wavida. rodesac man gadakveTa xidi, dainaxa Zalian
bevri tanki, romlebzec aRmarTuli iyo ruseTis droSa. sxva tankebze
frialebda separatistebis droSa. man ikiTxa, Tu ratom iyvnen iq ruseTis
jarebi da pasuxad miiRo, rom isini monawileobas iRebdnen varjiSebsa da
manevrebSi. kiSiniovSi Tavdacvis saministroSi gamarTul Sexvedraze, sadac
warmoebda molaparakebebi, mowmem gaakeTa gancxadeba damswre sagareo
saqmeTa ministrebis, maT Soris b-ni kozirevisa da b-ni netkaCovis, romelic
maSin iyo me-14 armiis xelmZRvaneli, winaSe. mowmem maT ganucxada, rom igi
aprotestebda im faqts, rom me-14 armia pirdapir monawileobas iRebda omSi.
molaparakebis monawileebma miuges mas, rom Cavidodnen benderSi da Tavad
Seecdebodnen mtkicebulebebis mopovebas.
74. gaTavisuflebis Semdeg mowmem yvelaferi gaakeTa, rac ki SeeZlo, rom
darCenili 6 piri gaTavisuflebuliyo. dnestrispireTis reJimisTvis isini
warmoadgendnen simboloebs, raTa sxvebs aRar gasCenodaT survili,
gamoexataT politikuri Sexedulebebi. prokurorma irtenevma mowmes
ganucxada, rom moskovi dainteresebuli iyo moldovis xelisuflebis
organoebis mier dapatimrebuli pirebis gaTavisuflebiT. prokurorma
irtenevma mowmes ganucxada, rom moldova TaRliTobda imgvarad, rom mas
surda sxva naklebmniSvnelovani pirebis gaTavisufleba da ara mowmis 6
kolegisa. moldovam gaaTavisufla yvela, rusi Tu tiraspoleli, vinc
monawileobas iRebda brZolebSi, maSin, rodesac tiraspolis reJims yvela
ar gauTavisuflebia da analogiuri nabiji ar gadaudgams.
75. mowmem ar icoda, Tu ratom daakaves igi an ratom gaaTavisufles;
arsebobda
moiTxovda mis gaTavisuflebas, saministro garantias iZleoda, rom
uzrunvelyofda mowmis warmodgenas gamoZiebis winaSe saWiroebis
werili
moldovis
ganaTlebis
saministrodan,
romelic
SemTxvevaSi. mowmes gaaCnda bevri informacia separatistebis Sesaxeb da
xsenebulis gamo ar awyobdaT, rom igi mowmed gamosuliyo sasamarTloze.
aleqs kokotkinma, rusuli gazeTis Jurnalistma, mowmis dakavebamde scada,
daerwmunebina igi separatistul reJimTan TanamSromlobis upiratesobaSi.
mowmem igi bolos naxa gamomZiebelTa kabinetSi, sadac igi ise iqceoda,
TiTqosda ufrosi yofiliyo. kokotkinma uTxra mas, rom damatebiTi
rusuli
jarebi
iqna
Camoyvanili,
raTa
uzrunvelyofiliyo
dnestrispireTis damoukideblobis dacva; maT samSvidobo jarebs eZaxdnen.
xsenebul Jurnalists SesaZloa mniSvnelovani roli eTamaSa mowmis
gaTavisuflebaSi.
76. mowme aseve acxadebda, rom SeeZlo daesaxelebina is pirebi, romlebic
moskovSi
gaemgzavrnen
samxedro
wvrTnisaTvis,
raTa
SemdgomSi
gamxdariyvnen dnestris batalionis wevrebi. man icoda, Tu vin awarmoebda
arCevas da sad midodnen xsenebuli pirebi. man aseve icoda rusuli
saidumlo samsaxurebi, romlebic ayenebdnen specialur satelefono
mowyobilobebs moldovelTa satelefono saubrebis mosasmenad.
6. konstantin tibirna
77. mowme aris kiSiniovSi saxelmwifo universitetis qirurgiuli klinikis
direqtori. dnestrispireTSi igi kiTxulobda leqciebs da aswavlida; mas
iq profesiuli praqtikac gaaCnda.
78. moldovis jandacvis saministrom TxovniT mimarTa mas, gaesinja
ilaSkus
xelisuflebis organoebma kiSiniovSi uzrunvelyves igi manqaniT, raTa
gamgzavrebuliyo dnestrispireTis sapyrobileSi. igi ar wavidoda
jgufis
wevrebi
tiraspolis
sapyrobileSi.
moldovis
patimrebis gasasinjad, es rom yofiliyo moldovis jandacvis saministros
Txovna. man iq tiraspolel eqimebTan erTad Caatara gamokvleva, Semdeg ki
maTTan erTad daadgina diagnozi da mkurnaloba.
79. rodesac man gasinja ganmcxadeblebi, ilaSku imyofeboda hlinaiaSi,
sxvebi ki tiraspolis sapyrobileSi. patimrebs ar warudgeniaT raime saxis
pretenziebi ruseTis federaciasTan dakavSirebiT. maT mxolod gansajes
samedicino faqtebi. mowmes ar daunaxavs gasinjvis dros cemis raime kvali,
dazianebebi
an
arasaTanado
mopyrobis
niSnebi.
sapyrobileSi
ganmcxadeblebs eweodaT elementaruli samedicino daxmareba; iq ar iyo
raime mowyobiloba, aramed kiSiniovis sapyrobileebi gamoiyureboda
zustad ise, rogorc sapyrobileebi dnestrispireTSi.
80. mowmem b-ni ilaSku mxolod erTxel naxa piradad. igi gamoiyureboda
rogorc Cveulebrivi patimari, magram garTulebebi hqonda saWmlis
monelebasTan dakavSirebiT, Tumca misi mdgomareoba ar saWiroebda raime
saxis qirurgiul Carevas, aucilebeli ar iyo operaciis gakeTeba da amitom
mas gastro-enterologi mkurnalobda.
81. mowmem gasinja b-ni leSko, rodesac es ukanaskneli gadioda
pankreatitis sareabiliticio kurss qirurgiuli operaciis Semdeg. mas
sTxoves b-ni leSkos gasinjva, radgan igi aRiarebuli eqspertia am
sferoSi. b-ni leSko mas gaacno eqimma, romelmac mas operacia gaukeTa.
mowmem moinaxula ganmcxadebeli saavadmyofoSi, rodesac mas mwvave
pankreatiti stanjavda. es aris Zalian saSiSi mdgomareoba, romelsac
axasiaTebs sikvdilianoba 20-30%. mowmem aseve naxa ganmcxadebeli
mogvianebiT, rodesac igi itanjeboda qronikuli pankreatitiT, romelic
yovelTvis mohyveba xolme mwvave pankreatits. igi SesaZloa pankreatitiT
daavadda bavSvobaSi, magram pankreatiti SesaZloa yofiliyo stresuli
mdgomareobis Sedegic. mowmem da eqimebis gundma, romelsac doqtori s.
lesanu xelmZRvanelobda, gasinjes ganmcxadebeli da gasces mkurnalobis
gagrZelebis rekomendacia.
82. mowmem moinaxula b-ni ivantoSi sapyrobileSi. ultrabgeriTi gasinjvis
Sedegad man aRmoaCina cvlilebebi mis RviZlSi da siTxe muclis RruSi,
rac warmoadgens maRali wnevis niSans.
83. mowmem gaakeTa Canawerebi ganmcxadeblis mdgomareobasTan dakavSirebiT
im furclebze, romlebic sapyrobilis eqimebma misces. es ukanasknelni
Canawerebs inaxavdnen TavianTi arqivisaTvis. amis Semdeg mowmem gaakeTa
sakuTari Canawerebi TavisTvis. bolos igi iq 1 wlis win iyo.
84. moldovasa da dnestrispireTs Soris da piriqiT xorcieldeba eqimebis
Tavisufali mimosvla.
7. nikolae lesanu
85.
mowme
aris
moldovis
saxelmwifo
saavadmyofos
samkurnalo
ganyofilebis ufrosi eqimi. Svidi wlis win da manamde igi muSaobda
moldovis prezidentis mrCevlad da misi piradi eqimic iyo. misi TxovniT
igi
gaagzavnes
tiraspolSi
patimrobaSi
myofi
ganmcxadeblebis
mosanaxuleblad da hlinaiaSi b-ni ilaSkus mosanaxuleblad. b-ni ilaSkus
meuRlem TxovniT mimarTa prezidents, romelmac gaakeTa yvelaferi, risi
gakeTebac SeeZlo. misi daxmarebis nawils warmoadgenda swored mowmis
gagzavna
dnestrispireTSi
ganmcxadeblebTan
sapyrobileSi.
rogorc
prezidentis mrCevels, mowmes SeeZlo dalaparakeboda dnestrispireTis
xelisuflebis organoebs.
86. mowme dnestrispireTSi eqvsjer Cavida. prezidenti da naTesavebi
wuxdnen
Sesaxeb.
sapyrobileSi
mowmes prezidentisTvis
ganmcxadebelTa
janmrTelobis
miewodebina
mdgomareobis
informacia
unda
ganmcxadeblebis samedicino mdgomareobis Sesaxeb. mas Cveulebriv mihyavda
xolme sxva eqimebic, magaliTad, profesori tibirna da gastro-
enterologi.
87.
ganmcxadeblebs
ar
ganucxadebiaT
pretenziebi
arasaTanado
mopyrobasTan dakavSirebiT.
88. samedicino Canawerebi, romlebic Sedga ganmcxadeblebTan dakavSirebiT,
datovebuli iqna cixis administraciasTan. eqimebis nawili daJinebiT
moiTxovda, rom cixis administracias Seesrulebina maTi rekomendaciebi,
romlebic exeboda ganmcxadeblebis samedicino mkurnalobas, maTTvis
wamlebis micemasa da dietis daniSvnas.
89. b-ni ilaSkus gancxadebiT, mas ar sjeroda sapyrobilis administraciis
an sapyrobilis samedicino samsaxurisa da eSinoda im wamlebis miReba,
romelsac aZlevdnen sapyrobilis administraciis warmomadgenlebi. igi
iRebda mxolod im wamlebs, romlebsac mas ugzavnida ojaxi an eqimebi
kiSiniovidan.
90. gamokvlevebi, romlebic mowmis gundma Caatara dnestrispireTSi,
ganxorcielda iq myof eqimebTan erTad. tiraspolis sapyrobileSi myofi
patimrebi hlinaias sapyrobilesTan SedarebiT Tavisufal reJimSi iyvnen.
tiraspolis sapyrobileSi iyo samedicino punqti da samedicino Semowmebas
mxolod eqimebi eswrebodnen.
91. hlinaias sapyrobileSi reJimi ufro mkacri iyo. iq Semowmebas
aucileblad eswreboda vinme cixis administraciidan, iseve, rogorc
eqimebi.
92. mowmem da misma gundma ver aRmoaCines arasaTanado mopyrobis an
fsiqotropuli wamlebis gamoyenebis veranairi kvali.
93. mowmem ganmcxadeblebi bolos moinaxula 1997 wels an daaxloebiT am
dros. man uari ganacxada amis Semdeg dnestrispireTSi wasvlaze
miuxedavad iusticiis saministros Txovnisa, radgan ukve aRar gaaCnda is
uflebamosileba, rac hqonda maSin, rodesac prezidentis mrCeveli iyo.
8. andrei ivantoSi
94. 1992 wlis 2 ivniss specdaniSnulebis Zalebis 9-10 SeiaraRebuli wevri
mivida manqaniT da daakava ganmcxadebeli. isini iyvnen samxedroebi,
formaSi da niRbebiT. jgufSi, romelmac igi daakava, man naxa leitenanti
ruseTis specdaniSnulebis Zalebidan. igi scemes da waiyvanes winaswari
gamoZiebis izolatoris sardafSi, romelic ganTavsebuli iyo miliciis
SenobaSi. ganmcxadebeli arasodes yofila iq adre – anu im SenobaSi,
romlis sardafSic moaTavses. mas ar SeuZlia Tqvas, ramdeni xani
imyofeboda iq. mas Tvalebi hqonda axveuli; iq ar iyo sinaTle. SesaZloa,
es gagrZelda 1 saaTi, 1 dRe, magram araumetes amisa. miliciis SenobaSi mas
ar unaxavs leSko an ilaSku. man isini naxa mogvianebiT komendaturaSi.
95. amis Semdeg igi waiyvanes me-14 armiis komendaturaSi, sadac dakiTxes
samxedroebma. zemoTa sarTulze ganTavsebuli iyo elituri jarebi da
`alfas~ jarebi. polkovniki bergmani iyo me-14 armiis sardali.
ganmcxadebelma igi piradad naxa, magram polkovnik bergmans is ar
daukiTxavs.
96. komendaturaSi arsebuli pirobebi araadamianuri iyo. patimrebs dRe da
Rame scemdnen sazRvao fexosnebi da specialuri Zalebis warmomadgenlebi,
romlebic iyenebdnen xelketebsa da joxebs. isini saknebSi gazis Semcvel
mwvane kafsulebs yridnen. ganmcxadeblebi sxvadasxva saknebSi iyvnen
dapatimrebulni. iq aseve patimrobaSi imyofeboda sxva xalxic, maT Soris
b-ni godiacic. patimrobis piroebebi Zalian cudi iyo. isini tualetSi
gayavdaT 24 saaTSi erTxel da ZaRlebis saSualebiT aiZulebdnen, male
moemTavrebinaT bunebrivi moTxovnilebebi, Tuki amas ver aswrebdnen
micemul droSi. im dros ganmcxadebels Tavis CamoxrCoba undoda.
Semdeg mas asmevdnen wamlebs. igi Wkuidan SeiSala; mas eCveneboda
garkveuli sagnebi. misi fsiqikuri problemebi cemis Sedegad ganviTarda.
komendaturis mcvelebi, rogorc yvela sxva, iyvnen me-14 armiis kontrolis
qveS. specialuri Zalebis warmomadgenlebi da sazRvao fexosnebi formebze
rusul niSnebs atarebdnen. swored ruseTis specialuri Zalebis
warmomadgenlebi da sazRvao fexosnebi scemdnen mas da eubnebodnen, rom
igi iyo rumineli glexi. isini formebze ruseTis emblemas atarebdnen.
ganmcxadebeli
imitom
fiqrobda,
rom
isini
sazRvao
fexosnebs
ganekuTvnebodnen, rom isini atarebdnen beretebs da Sarvlebs ruseTis
emblemiT.
yvelaze
cudi
arasaTanado
mopyroba
ganmcxadebelma
ganicada
komendaturaSi. es sruli koSmari da sisastike iyo.
97. me-14 armiis komendaturidan
igi waiyvanes tiraspolis fsiqiatriul
saavadmyofoSi, sadac erTi Tve gaatara. Semdeg igi waiyvanes ukan
komendaturaSi, magram polkovnikma bergmanma uTxra mcvelebs, rom is iq
aRar sWirdebodaT da amis Semdeg waiyvanes winaswari dakavebis centrSi.
ganmcxadebelma ar uwyis, ramden xans iyvnen ilaSku da leSko
komendaturaSi mas Semdeg, rac igi waiyvanes. man isini naxa Semodgomaze
sasamarTlo samarTalwarmoebisas.
98. 1992 wlis seqtembris Semdeg, rodesac ganmcxadebeli da sxva pirebi
gadayvanili iqnen winaswari gamoZiebis izolatorSi, isini maSinac scemes.
isini saknidan gamohyavdaT dRe-Ramis ganmavlobaSi. es xdeboda specialur
oTaxSi, sadac mimdinareobda xolme gamoZieba-dakiTxva. ganmcxadebels
scemdnen gonebis dakargvamde, ukeTebdnen wamlebs da Tavs artymevinebdnen
kedelze
an
Wyletdnen
xolme
karebsa
da
kedels
Soris.
amas
dnestrispireli pirebi akeTebdnen xolme.
99. sasamarTlos Semdeg maT iSviaTad scemdnen. ganmcxadebelma SesCivla
euTo-s. yovelive amis saTaveSi b-ni antiufeevi idga. erTxel gamosaZieblad
movida saministros komisia. ganmcxadeblebi ar mowmdebodnen eqimebis mier.
nebismier SemTxvevaSi cixis administraciis warmomadgenlebma moaxdines
maTi izolireba dazianebebis gavlamde. euTo-s komisia movida cemidan
erTi Tvis Semdeg, magram ganmcxadebels kvlavac aReniSneboda mravali
dazianeba.
100. arasaTanado mopyroba yvelaze saSineli saxiT xorcieldeboda 1992
wels, rodesac pirebi Sevidnen ganmcxadeblisa da ilaSkus saknebSi. maT
marTavdnen antiufeevi da gusarovi.
101. amJamad ganmcxadebeli ganmartoebiT patimrobaSia: igi ver xedavs dRis
sinaTles da gareT mxolod 2 saaTiT gayavT.
102. sapyrobilis eqimebi cota ukeTesebi iyvnen, vidre veterinari qirurgebi.
sapyrobilis eqimi ganmcxadeblis sapyrobileSi sinamdvileSi dantisti iyo.
profesorma tibirnam moinaxula ganmcxadebeli. igi aseve moinaxules sxva
tiraspolelma eqimebma, maT Soris qirurgma, romelmac operacia gaukeTa.
xsenebuli eqimebi Camovidnen mxolod imitom, rom ganmcxadebeli cudad
iyo; isini ar modiodnen maSin, rodesac mas scemdnen. ganmcxadebelma
SimSiloba daiwyo, magram ar axsovs, gasinja Tu ara eqimma. xsenebuli ori
samedicino gasinjva Catarda specialur saknebSi, romlebic am miznisaTvis
gamoiyeneboda.
103. 2003 wlis ianvarSi ganmcxadebeli imyofeboda oTaxSi, sadac patimrebs
ufleba aqvT, gamarTon xolme xangrZlivi Sexvedrebi. igi arasodes
gausinjavT Tavis sakanSi. gasinjvebis dros yovelTvis iyo xolme viRac
cixis administraciidan, raTa ganexorcielebina kontroli.
104. mxolod naTesavebs rTavdnen masTan Sexvedris uflebas. zogjer
aZlevdnen masTan gagzavnili amanaTebis miRebis saSualebas, magram zogjer
problemebi iqmneboda. ganmcxadeblebs ar gaaCniaT ufleba, daweron an
miiRon werilebi ruminul enaze an miiRon ruminulenovani gazeTebi. 2003
wlis TebervalSi gamarTul mosmenamde 2 kviriT adre ganmcxadebeli
moinaxula wiTelma jvarma, xolo manamde masTan Sesulebi iyvnen eqimebi
wamebis sawinaaRmdego evropuli komitetidan.
105. bolo viziti ganmcxadebelTan Sedga 2003 wlis TebervalSi gamarTul
mosmenamde ori kviriT adre, rodesac igi moinaxula qalbatonma
mosamarTlem wamebis sawinaaRmdego komitetTan dakavSirebiT.
106. ganmcxadebels ar gaaCnda ufleba, ewarmoebina mimowera cixis gareT,
Tundac advokatTan.
107. 1999 wlis maisSi, rodesac igi imyofeboda tiraspolis #2
sapyrobileSi, mas Semdeg, rac Seitana ganacxadi adamianis uflebaTa
evropul
sasamarTloSi,
ganmcxadebeli
daeqvemdebara
arasaTanado
mopyrobas. milicielebi Sevidnen masTan sakanSi da scemes. xsenebuli
pirebi moqmedebdnen gusarovisa da kapitan matrovskis xelmZRvanelobiT da
aseve im pirebis miTiTebiT, romlebic eqvemdebarebodnen antiufeev/Sevcovs.
ganmcxadebels
ganucxades,
rom
Tu
ar
gamoitanda
ganacxads,
gaanadgurebdnen. amis Semdeg ganmcxadebelma daiwyo SimSiloba da dawera
saCivari; igi moinaxula sagamoZiebo komisiam.
108. samedicino vizitebi masTan xorcieldeboda mxolod kiSiniovidan
Camosuli eqimebis mier. cixis eqimi vice-polkovniki samsonovi dantisti
iyo. ganmcxadebeli Civis, rom igi ar iRebda aranair momsaxurebas cixis
eqimebisagan.
109. misi sakani da sakanSi myofi nivTebi daazianes. pirvelad es moxda 2002
wlis 16 noembers, xolo meored 2003 wlis 22 Tebervals an daaxloebiT am
dros.
110.
ganmcxadebeli
Tvlis,
rom
yvelaferi,
rac
mis
winaaRmdeg
ganxorcielda da rac axla xorcieldeba, ruseTis waqezebiT xdeba.
111. vice-polkovniki gorbovi eswreboda ilaSkus dakavebas. moldova ver
akontrolebda da verc axla akontrolebs dnestrispireTis teritorias,
magram
moldovis
xelisuflebis
organoebs
SeeZloT
ufro
meti
gaekeTebinaT im droisaTvis, raTa daxmareba aRmoeCinaT misTvis. isini
arafers akeTebdnen. dubasaris milicia gadaeca da Cabarda kazakebs.
ruseTi eTamaSeboda moldovas. es rom ar momxdariyo, dnestrispireTi ar
iarsebebda. Sesabamisad, moldova pasuxismgebeli iyo. ruseTis saxelmwifo
dumis Tavmjdomare b-ni slezniovi Cavida moldovis parlamentSi da
ganacxada, rom rom ara ruseTi, moldova axla rumineTis nawili iqneboda.
112. 1998 wlis maisis Semdeg ganmcxadebels ar unaxavs romelime rusi
xelisuflebis organos warmomadgeneli.
9. aleqsandru leSko
113. 1992 wlis movlenebis periodSi ganmcxadebeli cxovrobda tiraspolSi
(1973 wlidan). 1992 wlis 2 ivniss igi gaaRviZes dilis 2 saaTze, rodesac 4
SeiaraRebuli piri Sevida mis saxlSi da daakava igi. xsenebul pirebs
Soris iyo vinme gusani. igi formaSi iyo, magram iaraRis gareSe. man
warudgina ganmcxadebels Tavisi dokumentebi. sxvebi atarebdnen brezentis
formas; isini samxedroebi iyvnen da iaraRic hqondaT. ganmcxadebeli
waiyvanes manqaniT izolatorSi. im dros is ar ucemiaT; es mogvianebiT
moxda. 3 saaTis ganmavlobaSi mas hkiTxavda Sevcovi, romelic aseve
antiufeevis gvariT aris cnobili; mas Tan axldnen gorbovi da kidev erTi
piri, romelsac ganmcxadebeli ar icnobda. Semdeg igi Caiyvanes sardafSi,
sadac rCeboda 6 dRis ganmavlobaSi. meore dRes igi Casves ganmartoebiT
sakanSi. dakiTxvebs seriozuli xasiaTi mieca. xsenebuli gagrZelda 2
ivnisidan 2 ivlisamde. im Tvis ganmavlobaSi mas ar unaxavs ivantoSi an
ilaSku. am periodSi igi gayavdaT dakiTxvaze da arasaTanadod
epyrobodnen.
114. 1 Tu 2 ivliss ganmcxadebeli waiyvanes komendaturis SenobaSi. igi
waiyvanes manqaniT, romelsac rusuli emblema hqonda da romelzec rusuli
droSa iyo damagrebuli. ganmcxadebeli iq waiyvanes orjer dRis
ganmavlobaSi. pirvelad waiyvanes `deltas~ jgufis warmomadgenlebma,
dnestrispirelebma, xolo meored _ sxvadasxva pirebma me-14 armiidan.
bazaSi isini Sevidnen sxvadasxva Sesasvlelidan. iq igi ganmartoebiT
patimrobaSi rCeboda 7-8 agvistomde. saknebi pirvel sarTulze iyo
ganTavsebuli. ganmcxadebels ar SeeZlo daenaxa sxvebi – anu ilaSku,
ivantoSi,
godiaci.
mas
ar
daunaxavs
petrov-popa.
mcvelebi
mas
arasaTanadod moepyrnen ramdenimejer. igi ar daukiTxavT komendaturaSi,
mxolod samjer scemes. man icoda, rom polkovniki bergmani iyo komendanti,
magram ar hqonia masTan raime Sexvedra da arc unaxavs. staroujuki,
romelic xelmZRvanelobda gamoZiebas, orjer mivida komendaturaSi. man
ganmcxadebels anaxa gazeTi, romlis Tanaxmadac plugaru [moldovis
erovnuli uSiSroebis ministri 1991-1992 wlebis movlenebis dros]
gaTavisuflebuli iqna da xelmowerili iqna samSvidobo xelSekruleba
ruseTTan.
115. pirobebi komendaturaSi Zalian mkacri iyo. saWmeli kargi iyo, radgan
ganmcxadeblebi jariskacebis sakvebs miirTmevdnen. magram zogjer isini
ori-sami dRis ganmavlobaSi ar gayavdaT tualetSi. Semdeg isini derefanSi
da tualetSi gayavda mcvels, romelsac Tan axlda germanuli nagazi
saxelad Cani. maT mxolod 45 wami eZleodaT bunebrivi moTxovnilebebis
dasakmayofileblad, rac absoluturad ar iyo sakmarisi, Semdeg ki ZaRls
uqsevdnen. swored amitom ganacxades ganmcxadeblebma uari saWmelze, raTa
ufro meti dro hqonodaT tualetSi gasasvlelad. ganmcxadeblebs
bunebrivi moTxovnilebebis dakmayofileba uxdebodaT celofnebSi, radgan
ar iyvnen darwmunebulni, meore dRes gaiyvandnen Tu ara tualetSi.
xsenebuli gagrZelda daaxloebiT erTi Tvis ganmavlobaSi. SabaT-
kviraobiT, rodesac SenobaSi ramdenime meTauri rCeboda, mcvelebi
midodnen ganmcxadeblis sakanSi, raTa Seuracxyofa mieyenebinaT. isini
gaiZaxodnen, rom ganmcxadeblebi moqmedebdnen ruseTisa da ruseTis
moqalaqeebis winaaRmdeg da amitomac scemdnen.
116. komendaturSi ganmcxadebelma Tavisi saknis fanjris WuWrutanidan
dainaxa ilaSku, romelic gayavdaT Senobidan. mcvelebma gaaCeres igi da
uTxres: `Sen xar Semdegi~. man dainaxa, rom ilaSkum uari Tqva Tvalebis
axvevaze da igi miayenes kedelTan. ilaSkum ganacxada, rom sikvdiliT
fiqtiur dasjas igi oTxjer daeqvemdebara. ganmcxadebelma es mxolod
erTxel dainaxa.
117. ganmcxadebeli mxolod erTxel scemes xelketebiT, magram mravaljer
SeuSinebiaT. SabaT-kviras mis sakanSi Sedioda xalxi. maT rusuli niSnebi
hqondaT mxrebze.
komendaturaSi igi imyofeboda agvistos dasawyisamde, Semdeg ki daabrunes
sardafSi winaswari gamoZiebis izolatorSi.
118. winaswari dakavebis izolatorSi igi samjer Tu oTxjer dakiTxes
samoqalaqo gamomZieblebma. igi aseve scemes joxebiT, magram mas naklebi
moxvda, vidre sxva ganmcxadeblebs. rac Seexeba iq arsebul patimrobis
pirobebs, mas SeeZlo Sxapis miReba 10 dReSi erTxel. sakanSi ar iyo
tualeti, Sesabamisad, igi gayavdaT xolme saknidan yovel diliT, raTa
gasuliyo tualetSi. ganmcxadebels ar hqonia Sexvedrebi ojaxis wevrebTan
an advokatTan patimrobis pirveli 5 Tvis ganmavlobaSi.
119. sasamarTlos Semdeg ganmcxadebeli gadaiyvanes tiraspolis #2
sapyrobileSi. iq ar iyo pirebi sabnebze da mas eZina cariel narze.
sapyrobileSi
mis
mimarT
piradad
arasaTanado
mopyroba
ar
ganxorcielebula. mas uflebas ar aZlevdnen, enaxa Tavisi coli an
advokati 6 kviris ganmavlobaSi.
ganmcxadebels
ar
amowmebdnen
adgilobrivi
eqimebi.
rodesac
ganmcxadeblebi Sexvdnen TavianT colebs, sTxoves kiSiniovidan eqimebis
Camoyvana. eqimebma isini ramdenimejer moinaxules. profesorma tibirnam
ganmcxadebeli moinaxula 1996 wels, rodesac mas qronikuri pankreatiti
hqonda. is eqimma lesanumac moinaxula. man SesCivla xsenebul eqimebs cixis
pirobebis Sesaxeb, magram araferi uTqvams arasaTanado mopyrobasTan
dakavSirebiT sasamarTlos Semdeg. misi kolegebi gancalkevebul saknebSi
iyvnen moTavsebulni, ase rom mas ar SeuZlia daadasturos an uaryos, rom
maT arasaTanadod epyrobodnen. arasaTanado mopyroba xorcieldeboda 1992- wlebSi.
ganmcxadebeli regularulad xvdeboda xolme ojaxis wevrebs. mogvianebiT
igi iRebda xolme amanaTebs; Tavdapirvel etapze gacilebiT bevri
SezRudva
iyo.
yovelive
xsenebuli
damokidebuli
iyo
cixis
administraciaze.
120. moldovis xelisuflebis organoebs ar SeeZloT bevri ramis gakeTeba.
miuxedavad imisa, rom ganmcxadeblis meuRlem mas uTxra, rom moldovis
xelisuflebis organoebi cdilobdnen mis daxmarebas misi patimrobis
periodSi, ganmcxadebeli Tvlis, rom moldovis xelisuflebas SeeZlo
gacilebiT metis gakeTeba konfliqtis damTavrebis Semdeg.
121. ganmcxadebelma e.w. `ilaSkus jgufis~ Sesaxeb pirvelad gaigo
dakavebisas. igi arasodes yofila moldovis saidumlo samsaxurebis wevri.
122. 1992 wlis
martis movlenebis Semdgom periodSi moldovis
konstituciurma Zalebma Sewyvites kontrolis ganxorcieleba mdinare
dnestris aRmosavleT sanpiroze; qalaqSi gamocxadebuli iyo komendantis
saaTi, aravis hqonda ufleba, saxlidan gamosuliyo saRamos 10 saaTis
Semdeg.
10. tudor petrov-popa
123. 1992 wlis 2 ivniss ganmcxadebeli cxovrobda tiraspolSi. igi daakava
viqtor gusanma, romelsac Tan axldnen samoqalaqo formebSi gamowyobili
sxva pirebic. ganmcxadebeli saxlSi imyofeboda, rodesac es moxda dilis saaTze.
124. igi waiyvanes miliciis SenobaSi. iq maSinve ar daukiTxavT.
ganmcxadebeli iq gaaCeres dRis 12 saaTamde. Semdeg Caiyvanes sardafSi da
Casves sakanSi. iq is 7 Tvis ganmavlobaSi imyofeboda. mas scemdnen da
arasaTanadod epyrobodnen miliciis SenobaSi.
mcvelebma
miliciis
SenobaSi
uTxres
ganmcxadebels,
rom
isini
warmomavlobiT ruseTis sxvadasxva qalaqidan iyvnen. isini atarebdnen
formebs, magram amosacnobi niSnebis gareSe.
ganmcxadebelma naxa staroujuki da gorbovi. maT dakiTxes igi. dakiTxvisas
maT ar ekeTaT niRbebi. misTvis ar ukiTxavT ilaSkusTan an saxalxo
frontTan arsebuli kavSirebis Sesaxeb. maT mxolod is ainteresebdaT, rom
ganmcxadebels eRiarebina, rom igi iyo e.w. `ilaSkus~ jgufis wevri da
daedasturebina is, rasac etyodnen. igi ar yofila politikuri partiis
wevri, magram ar undoda dnestrispirelTa mxareze brZola. ganmcxadebeli
avRaneTgamovlili jariskaci iyo. igi arasodes Sexvedria ilaSkus.
maSindel dros dnestrispireTSi ar iyvnen dnestrispireTis samxedro
Zalebi, iq mxolod rusebi iyvnen. swored rusebi scemdnen mas. mas scemdnen
samxedro pirebi, romlebic atarebdnen niRbebs, ase rom man ar icoda, vin
iyvnen isini.
125. Semdeg ganmcxadebeli waiyvanes tiraspolis cixeSi. sasamarTlomde
ramdenime Tvis ganmavlobaSi mas amyofebdnen miliciis ganyofilebaSi,
Semdeg ki ganmartoebiT patimrobaSi iyo tiraspolis cixeSi. igi arasodes
wauyvaniaT me-14 armiis StabbinaSi. patimrobis ganmavlobaSi ganmcxadebeli
dakiTxes pirebma, romlebic niRbebs atarebdnen.
126. ganmcxadebeli ar icnobda gorbovs. igi Sexvda bergmans sasamarTloze.
patimrobis ganmavlobaSi mas marTla ar unaxavs ilaSku da ivantoSi.
sasamarTlomde igi ar icnobda arc erT maTgans.
gamoZiebis ganmavlobaSi ganmcxadebeli ver xvdeboda advokats. es mxolod
mogvianebiT moxda.
127. sasamarTlos Semdeg ganmcxadebeli daeqvemdebara arasaTanado
mopyrobas. mosmenis dros igi ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda calke
sakanSi hlinaias cixeSi, sadac aseve imyofeboda ilaSku. wels ganmcxadebeli tiraspolSi moinaxula profesorma tibirnam,
romelsac Tan axlda eqimi lesanu. 1999 wels igi gadaiyvanes hlinaias
cixeSi, sadac ufro mkacri reJimi iyo. mas iq aranairi samedicino
mkurnaloba ar miuRia. igi daavadda tuberkuloziT 1999 wels. mas
SesTavazes samedicino mkurnaloba im SemTxvevaSi, Tu moiTxovda
Sewyalebas. Tu is amas gaakeTebda, gadaiyvandnen samedicino ganyofilebaSi,
magram ganmcxadebelma es uaryo.
128. ojaxis wevrebi modiodnen mis sanaxavad, magram mcvelebi yovelTvis
eswrebodnen maT Sexvedras. igi swerda ojaxs werilebs, magram uflebas ar
aZlevdnen, daewera laTinuri SriftiT. wlis ganmavlobaSi igi iRebs
daaxloebiT 6 amanaTs.
129. moldovis mTavrobas ar gaukeTebia yvelaferi, risi gakeTebac SeeZlo.
faqtiurad
mas
ar
gaukeTebia
araferi,
winaaRmdeg
SemTxvevaSi
ganmcxadeblebi ukve Tavisufalni iqnebodnen. Tumca ganmcxadeblis ojaxi
iRebda materialur da finansur daxmarebas moldovis mTavrobisagan.
130. ganmcxadebelma naxa, Tu rogor aZlevdnen aRWurvilobas mosaxleobas wels. xsenebuli aRWurviloba wamoRebuli iyo me-14 armiidan.
dnestrispireTis armia Seiqmna me-14 armiis safuZvelze, romelic xsenebul
regionSi erTaderTi SeiaraRebuli formireba iyo dnestrispireTis reJimis
uecrad warmoSobamde da misi armiis SeiaraRebamde.
11. polkovniki vladimir golovaCevi
131. mowme adre muSaobda moskovSi da tiraspolSi Cavida 1985 wels. man
muSaoba daiwyo dnestrispireTis penitenciur sistemaSi konfliqtis
dawyebamde. igi am Tanamdebobaze rCeboda brZanebis Tanaxmad.
mowme daibada sabWoTa moldoveTSi da aqvs sabWoTa pasporti, romelSi
Cakruli furcelic ambobs, rom igi aris `moldovis dnestrispireTis
respublikis moqalaqe~.
132. 1993 wlis ivlisis Semdeg mowme dainiSna #2 sapyrobilis mmarTvelad.
xsenebul sapyrobileSi reJimi ufro mkacria, vidre #3 sapyrobileSi,
romelSic qali patimrebi imyofebian. nebismieri pirobebi, romlebic
aregulirebs moklevadian Tu grZelvadian vizitebs, amanaTebs da a.S.,
asaxulia cixis reglamentSi. patimrebi, romlebic ar arRveven xsenebul
reglaments, sargebloben TavianTi uflebebiT. mkacri reJimi moicavs
saerTo sargeblobis saTavsoebs, rogoric aris patara qarxana, sportis
ganyofileba da a.S., magram aseve moicavs ganmartoebiT patimrobas da
frTas, sadac saSiSi patimrebi erTad arian ganTavsebulni. specialur
saknebSi myofi pirebisaTvis ikrZaleba gaseirneba savarjiSod.
133. b-ni ivantoSi marto imyofeboda sakanSi. sakani gansazRvruli iyo 6
patimarze, radganac man uari ganacxada Cveulebriv reJimze. b-ni leSko
imyofeba cixis Cveulebriv nawilSi da sargeblobs yvela normaluri
uflebiT. xsenebuli moicavs 4 mcirexnian vizits da 2 grZelvadian vizits
wlis ganmavlobaSi. arasodes yofila problemebi advokatebis vizitebTan
dakavSirebiT. pirebi, romlebic patimrobaSi imyofebian mkacri reJimis qveS,
xSirad ar iTxoven advokatebTan Sexvedras.
134. 1999 wlidan ganmcxadeblebis pirobebi ar gauaresebula. b-n ilaSkus
arasodes ganucxadebia pretenzia xsenebulTan dakavSirebiT.
135. b-n ivantoSs regularulad sinjavdnen kiSiniovidan Camosuli eqimebi.
136. rac Seexeba wesebis arsebobas patimrebis moldovisaTvis an
moldovidan gadacema-gadmocemasTan dakavSirebiT, mowmem ganacxada, rom es
maRal doneze wydeboda. magaliTad, sul axlaxans adgili hqonda aseT
faqts ruseTTan. magram xsenebuli xorcieldeba samTavrobo doneze; es ar
iyo mowmis kompetenciaSi Semavali sakiTxi.
137. mowmem ar icoda, rom moldovis generalurma prokurorma aRZra
sisxlis samarTlis saqme mis winaaRmdeg adamianis ukanono patimrobisTvis.
138. b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis maisSi. igi gaTavisuflda
dnestrispireTis prezidentis dadgenilebisa da iusticiis ministris, b-n
bralas, brZanebis safuZvelze. mowmem ar icis, Tu rogor moxda es. man arc
is icis, vin gaacila ilaSku kiSiniovidan.
139. rac Seexeba avadmyofi patimrebis mkurnalobas, Tavidan isini
gadayavdaT benderis saavadmyofoSi. Tumca mogvianebiT xsenebuli praqtika
Sewyda problemebis arsebobis gamo. amitom avadmyofobasTan dakavSirebiT
Cveulebrivi
mkurnaloba
cixeSive
xorcieldeboda.
tiraspolis
saavadmyofoSi patimrebi miyavdaT mxolod qirurgiuli operaciebisaTvis
da sxva seriozuli sakiTxebisTvis, radgan cixeSi maT ar gaaCndaT
srulyofili saoperacio saSualebebi.
140. patimrebi xSirad ar iTxovdnen advokatTan Sexvedras. Tuki advokats
hqonda Sesabamisi nebarTva, maSin cixis mmarTveli aZlevda cixeSi Sesvlis
nebas. xsenebul nebrTvas gascems iusticiis ministri. #2 sapyrobileSi
imyofebian mxolod msjavrdebuli da ara winaswar patimrobaSi myofi
patimrebi. winaswar patimrobaSi myofi pirebi ganTavsebulni arian #3
sapyrobilis nawilSi.
141. b-ni ilaSku #2 sapyrobileSi imyofeboda 1997 wlidan moyolebuli
gaTavisuflebamde. igi imyofeboda me-13 sakanSi. sakanSi igi marto iyo,
radgan sapyrobileSi arasodes yoliaT manamde am kategoriis patimari.
Sesabamisad, aranairi azri ar hqonda mis Casmas Cveulebriv kriminalebTan
erTad. b-n ilaSkus aravin SekiTxvia, surda Tu ara es. mowmem araferi
icoda b-ni ilaSkus mtkicebaze, rom 1999 wlis 13 maiss samoqalaqo pirebi,
romlebic naqsov niRbebs atarebdnen, Sevidnen mis sakanSi da Seuracxyofa
miayenes, Semdeg ki gaiyvanes derefanSi. mowmes misgan arasodes gaugia
xsenebulTan dakavSirebuli saCivari. cixis administracia periodulad
atarebs saknebisa da patimrebis Cxrekas, magram arasodes aravin ar atarebs
niRbebs. rodesac evropis sabWos wamebis sawinaaRmdego komitetma
ganaxorciela viziti, mowmes hkiTxes ilaSkus jgufis wevrebis Sesaxeb,
romlebic scemes 1999 wlis maisSi, da man ganacxada, rom cixis mmarTvels
ganmcxadeblebisagan arasodes miuRia raime saxis saCivari xsenebulTan
dakavSirebiT.
142.
patimrebs
SeuZliaT
iCivlon
cixis
TanamSromlebis
mxridan
Seuracxyofis SemTxvevaSi, amanaTebis SeCerebasTan dakavSirebiT da a.S.
dilis rvis naxevridan aTis naxevramde. mowme acxadebs, rom yovelTvis
SesaZlebeli iyo masTan Sexvedra, Tuki patimrebi da saWiroeba amas
moiTxovdnen, raTa misTvis waredginaT pretenziebi.
143. cixeebi dnestrispireTSi imarTeboda cixis axali kodeqsis Tanaxmad. iq
ar gamoiyeneba moldovis kodeqsi. #2 cixe, iseve, rogorc yvela sxva cixe,
iyo `moldovis dnestrispireTis respublikis~ kontrolis qveS 1992 wlis
dekembridan. xsenebuli dRis Semdeg dnestrispireTis penitenciuri
samsaxuri ar iRebda brZanebebs moldovis mTavrobisagan. moldovis
mTavrobas ar SeuZlia gadawyvetilebebis miReba xsenebul cixeebTan
dakavSirebiT. 1992 wels dnestrispireTis cixeebSi imyofeboda ramdenime
patimari, romlebic msjavrdebulni iyvnen moldovis sasamarTloebis mier,
magram amis Semdeg etapobrivad xorcieldeboda patimarTa gadacema. 1991
wlamde patimarTa gadayvana xorcieldeboda mTeli sabWoTa kavSiris
masStabiT.
144. b-ni ivantoSi iyo Tavisive qmedebebis msxverpli, radgan igi uars
ambobda saknis datovebaze. Sedegad man dakarga yvela ufleba, rac gaaCnda.
igi Tavisive surviliT imyofeboda Tavis sakanSi, vinaidan ar surda sakani
gaeyo sxva pirebTan.
145.
droze
adre
gaTavisuflebasTan
dakavSirebul
moTxovnebze
gadawyvetilebis miReba xdeba patimris piradi saqmis gadasinjvis Semdeg.
magram ganmcxadeblebs arasodes mouTxoviaT xsenebulTan dakavSirebiT
aseTi gadasinjvis warmoeba. isini yvela TavianT saCivars ugzavnidnen
moldovis mTavrobas.
146. rogorc cixis mmarTvels, mowmes arasodes ganuxorcielebia cixis
oficrebis disciplinuri dasja maT mier arasaTanado mopyrobis gamo –
disciplinuri sasjeli gamoiyeneboda mxolod gzavnilebis (sityvieri,
werilobiTi) cixis gareT ukanonod gadacemis gamo aseT movlenebTan
dakavSirebiT.
147. cixis mcvelebis formebi analogiuria rusebis uniformebisa. emblemebi
gansxvavebulia. dnestrispireTis xelisuflebis warmomadgenlebi ar iReben
brZanebebs ruseTis penitenciuri sistemidan, magram isini mWidrod
TanamSromloben.
rusi
jariskacebi
arasodes
monawileobdnen
dnestrispireTSi patimrebis dacvaSi, radgan xsenebuli cixeebi ar Sedis
ruseTis federaciis iurisdiqciaSi.
148. ganmcxadebelTa advokatebi arasodes iTxovdnen ganmcxadeblebTan
Sexvedras. maT rom es moeTxovaT, xsenebuli Txovna Sesabamisad iqneboda
ganxiluli.
149. ar arsebobs raime saxis kanoni, romelic krZalavs patimris
korespondenciis warmoebas ruminul enaze, magram cixis administracia
iyenebs enas, romelic gavrcelebulia dnestrispireTSi, saxeldobr
rusuls. administracias unda SeeZlos hyavdes cenzorebi, romlebsac
SeeZlebaT patimarTa korespondenciis kiTxva. magram patimrebs ufleba
aqvT, miiRon ruminulenovani gazeTebi.
12. stefan konstantines Ze CerbebSi
150. mowme daibada ruseTSi. 1989 wlidan 1991 wlamde igi muSaobda
miliciaSi da 1984 wlidan 1989 wlamde penitenciur samsaxurSi. igi iyo #1
sapyrobilis mmarTveli 1992 wlidan 2001 wlamde da mmarTvelis moadgile wlamde. mosmenis dros mowme gadamdgari iyo. mas pensias `modlovis
dnestrispireTis respublika~ uxdis.
151. hlinaias cixeSi patimrebs marto amyofeben saknebSi, romlebic 16
kvadratuli
metris
farTobisaa.
rac
Seexeba
mnaxvelebTan,
korespondenciasTan da amanaTebTan dakavSirebul wesebs, msjavrdebul
patimrebs ufleba hqondaT, Sexvedrodnen ojaxis wevrebs, magram amisaTvis
pirvel rigSi unda mieRoT nebarTva cixis reglamentis Tanaxmad. Tumca
winaswar gamoZiebaSi myof patimrebs aranairi mimoweris ufleba ar
hqondaT.
152. mowmem araferi icoda advokatebis vizitebis maregulirebel normebze.
153. cixeSi iyo samedicino departamenti, romelSic hqondaT wamlebi, magram
ar iyo klinika sawolebiT. amisaTvis samoqalaqo saavadmyofoebi
gamoiyeneboda. samedicino gasinjva xorcieldeboda patimrebis Txovnis
safuZvelze. ganmcxadeblebs moldovidan Camosuli eqimebi sinjavdnen.
154. sasamarTlos Semdeg ganmcxadeblebi gadaiyvanes hlinaias cixeSi.
ilaSku gancalkevebulad iyo dapatimrebuli, xolo danarCeni pirebi erT
sakanSi. maT hqondaT ufleba, daetovebinaT sakani da eseirnaT cixis ezoSi
dReSi erTi saaTis ganmavlobaSi. patimrebi, romlebic cudad iyvnen,
damatebiT erTi saaTi seirnobdnen.
155. hlinaias cixeSi iyo specialuri frTa tuberkuloziT daavadebuli
patimrebisaTvis, magram petrov-popa ar iyo patimari, rodesac mowme
hlinaias cixis mmarTveli iyo.
156. ilaSku cixeSi specialur pirobebs eqvemdebareboda, radgan mas
sikvdili hqonda misjili. mas nebas ar rTavdnen, sakanSi sxva patimrebTan
erTad yofiliyo. ilaSkus saknis fanjara aranduli iyo garedan. sinaTle
mainc Semodioda da patimars SeeZlo aranduli gisosebidan gaxedva.
specialuri nebarTvis gacema iyo saWiro iusticiis saministros mier, sanam
vinme SeZlebda ilaSkus naxvas.
157. mowmes arasodes miuRia raime oficialuri saCivari ilaSkusagan mis
mimarT hlinaias cixeSi ganxorcielebul mopyrobasTan dakavSirebiT. mas
arasodes smenia, rom ilaSkus ganaCeni gauqmebuliyo moldovis uzenaesi
sasamarTlos mier. ilaSku ar iyo erTaderTi sikvdilmisjili patimari: iq
kidev iyo erTi, romelic analogiur pirobebSi imyofeboda.
158. hlinaias cixe ar eqvemdebareboda moldovis uzenaes sasamarTlos da
moldovis saxelmwifo organoebsa da mTavrobas. maT ar gaaCndaT aranairi
uflebamosileba dnestrispireTSi moqmed penitenciur samsaxurebze.
159. mowme arasodes iRebda raime saxis brZanebebs arc ruseTidan da arc
dnestrispireTSi
ganTavsebuli
rusi
samxedro
xelisuflebis
warmomadgenlebisagan. arc erTi rusi mcveli ar icavda dnestrispireTSi
cixeebs. mowmis profesiuli saqmianobis dros dnestrispireTis cixis
samsaxurebis forma analogiuri iyo ruseTis samxedro uniformebisa.
160. cixis mmarTvels ar gaaCnda aranairi ufleba, zemdgomi organoebis
brZanebis gareSe patimrebis gadayvanasTan dakavSirebiT. im drois
ganmavlobaSi, rodesac mowme iyo cixis mmarTveli, mas arasodes hyolia
sxva qveynidan, magaliTad, ruseTidan gadmoyvanili patimari. erTi qveynis
penitenciuri sistemidan meore qveynis penitenciur sistemaSi patimris
gadasayvanad aucilebelia specialuri brZaneba.
13. sergei kotovoi
161. mowme iyo #1 sapyrobilis mmarTveli 2001 wlis Semdeg. man penitenciur
departamentSi muSaoba daiwyo 1993 wels da profesiuli kariera gaatara
cixis administraciaSi. igi aseve swavlobs universitetSi xarisxis
mosapoveblad.
162. 2000 wels miRebuli iqna `mdr~-s sisxlis samarTlis axali kodeqsi da
cixis axali reglamenti. mdgomareoba mniSvnelovnad gansxvavdeboda adre,
rodesac gamoiyeneboda moldovis respublikis kanonebi. axali reJimiT
patimarTa pirobebi gaumjobesda. nebadarTulia ufro meti Sexvedrebi,
Tuki patimari sanimuSod iqceva, misi uflebebi kidev ufro SeiZleba
gafarTovdes, magaliTad, sami damatebiTi SexvedriT. rac Seexeba
advokatebis
vizitebs,
msjavrdebuli
patimrebi
SeiZleba
Sexvdnen
axloblebs raime limitis gareSe. hlinaias cixeSi moqmedebs 24 saaTiani
samedicino momsaxureba.
163. patimrebisagan ar yofila miRebuli aranairi saCivari patimrobis
pirobebTan dakavSirebiT. maT saCivari arc evropis sabWos wamebis
sawinaaRmdego komitetisaTvis warudgeniaT. magram simarTles warmoadgenda
is faqti, rom komitetis ukanasknel moxsenebaSi gamoTqmuli iyo garkveuli
kritika
saknebSi
fanjrebis
arandvasTan
da
izolaciis
reJimTan
dakavSirebiT. patimris mier saCivris wardgenis Semdeg cixis TanamSromlis
winaaRmdeg gamoZiebis aRZvra gamonakliss warmoadgenda. mowmes sul 12
aseTi SemTxveva axsovs.
164. msjavrdebuli piris ufleba, Sexvdes Tavis advokats damokidebulia im
danaSaulis simZimeze, romlisTvisac patimari ixdis sasjels, imaze,
nasamarTlevia Tu ara adre da a.S. arsebobs cixis 3 reJimi. cixis
administracia iyenebs sasamarTlos gadawyvetilebas imasTan dakavSirebiT,
Tu ra saxis reJimi unda iqnes gamoyenebuli patimris mimarT. SemdgomSi
cixis administracias SeuZlia Secvalos reJimi
SemTxvevaSi, Tu patimari daarRvevs cixis reglaments.
–
magaliTad, im
165. arc moskovSi mdebare penitenciur samsaxurs da arc tiraspolSi
ganTavsebul ruseTis operatiul dajgufebas ar SeuZliaT brZanebis micema
dnestrispireTis penitenciuri samsaxurebisaTvis.
166. patimris erTi dawesebulebidan meoreSi gadayvanasTan dakavSirebuli
gadawyvetileba
SeiZleba
miiRos
mxolod
sasamarTlom.
mTavroba
gadawyvetilebas iRebs eqstradiciis saqmesTan dakavSirebiT.
167. mosmenis droisaTvis hlinaias cixeSi patimrobaSi rCeboda mxolod
petrov-popa. ilaSkus ekava 31-e sakani. sakans gaaCnda standartuli fanjara
darabebiT. xsenebuli darabebi analogiuria kiSiniovis cixeebSi arsebuli
darabebisa. axlaxans hlinaias cixeSi moxsnes darabebi eqvsi saknis
fanjrebs, magram finansuri da teqnikuri siduxWiris gamo SeuZlebeli iyo
maTi yvela sakanSi moxsna, vinaidan darabebi unda Secvliliyo gisosebiT.
168. patimrebi, romlebic daavadebulni iyvnen tuberkuloziT, patimrobaSi
imyofebodnen cixis yvela zonaSi; ar arsebobs specialuri saknebi aseTi
pacientebisaTvis.
b-ni
petrov-popa,
romelic
tuberkuloziT
iyo
daavadebuli, gadayvanili iqna im sakanSi, romelic adre b-n ilaSkus ekava.
mas uflebas aZlevdnen, varjiSis mizniT gaeseirna imave droiT, ra
droiTac sxva patimrebs. 2002 wels b-ni petrov-popas reJimi gaumjobesda
mowmis brZanebis safuZvelze. igi iyo erTaderTi patimari, romelic
sargeblobda aseTi gaumjobesebiT im wels. b-ni petrov-popa axla
sargeblobs uflebiT, miiRos eqvsi amanaTi da eqvsi Sexvedra hqondes samis
nacvlad.
aranairi SezRudva enasTan mimarTebaSi ar gamoiyeneboda. xsenebulidan
gamomdinare b-n petrov-popas SeeZlo mieRo werilebi da gazeTebi ruminul
enaze. b-n petrov-popas arasodes gamouTqvams pretenzia mis sakanSi
arsebul pirobebTan dakavSirebiT. man moiTxova Tavis Zvel sakanSi
gadayvana. petrov-popas arasodes mouTxovia advokatTan Sexvedra.
14. vice-polkovniki efim samsonovi
169. mowme iyo dnestrispireTis samedicino departamentis samsaxuris
ufrosi.
170. mowmem gasinja ganmcxadeblebi sasamarTlos periodSi, tiraspolis #2
sapyrobileSi. xsenebuls eswrebodnen cixis oficrebi. ganmcxadeblebs
arasodes sjerodaT cixis samedicino samsaxurisa da kategoriul uars
acxadebdnen #2 sapyrobilis samedicino personalis mier mkurnalobis
Catarebaze. maT arasodes mouTxoviaT mowmisaTvis, gaesinja isini
savaraudo arasaTanado mopyrobasTan dakavSirebiT. mowmes maTze arasodes
unaxavs arasaTanado mopyrobis raime saxis niSnebi. ramdenimejer cixis
samsaxurebis
garedan,
kiSiniovidan
Camosulma
eqimebma
gasinjes
ganmcxadeblebi da Camoitanes Sesabamisi wamlebic. es iyvnen profesori
tibina da doqtori lesanu.
171. ganmcxadeblebi ar itanjebodnen raime gansakuTrebuli daavadebisagan. wels b-n petrov-popas umkurnales tuberkulozTan dakavSirebiT. mas
dazianebuli filtvi hqonda, romelSic siTxe iyo Camdgari. garkveuli
drois Semdeg ivantoSma gaikeTa RviZlis operacia. profesori tibirnas
gundis
rekomendaciebi
ganmcxadeblebTan
dakavSirebiT
ar
ganxorcielebula, radgan ganmcxadeblebi uars acxadebdnen amaze cixis
eqimebisadmi undoblobis motiviT.
172. dnestrispireTis penitenciuri samsaxurebi ar iRebdnen instruqciebs
ruseTis federaciidan. ar arsebobda aranairi kavSiri moldovis jandacvis
saministrosa Tu iusticiis saministrosTan, magram zogjer myardeboda
xolme kavSiri moldovis iusticiis saministrosTan.
15. vasili semenCuki
173. mowme, romelsac gaaCnia moldovuri pasporti, romelic miiRo
penitenciur sistemaSi samsaxuris dawyebamde, iyo hlinaias #1 cixis eqimi wlis Semdeg. mas arasodes umuSavia tiraspolis #2 sapyrobileSi.
rogorc hlinaias cixis eqimi, igi pasuxismgebeli iyo cixeSi arsebul
sanitarul da higienur pirobebze. mowme dantisti iyo, magram mas aseve
SeeZlo sisxlis analizis gakeTebac. garda amisa, mas exmarebodnen qirurgi
da sxva specialistebi.
174. mowme mxolod ganmcxadebel ilaSkus Sexvda, igi ar Sexvedria sxva
ganmcxadeblebs. b-n ilaSkus arasodes mouTxovia mowmis naxva; mas surda,
rom igi gaesinjaT mxolod moldovis an tiraspolis samedicino
delegaciis wevrebs. vice-polkovnik samsonovs Tan axldnen gareSe eqimebic,
rodesac isini sinjavdnen ilaSkus. profesori tibirna da doqtori lesanu
Camovidnen da aiRes sisxlisa da Sardis analizebi. samedicino Semowmeba
ganxorcielda ara ilaSkus sakanSi, aramed kabinetSi. ilaSkus ar
gamouTqvams raime pretenzia arasaTanado mopyrobasTan dakavSirebiT, igi
uCioda mxolod saWmlis monelebis problemas.
175. patimrebs ar utardebaT mudmivi samedicino Semowmeba, aramed
xsenebuli xorcieldeba mxolod maSin, rodesac amas moiTxovs patimari.
cixeSi funqcionirebs mudmivi samedicino danayofi.
176. mowme ar Sexvedria ganmcxadebel petrov-popas. ganmcxadebeli marto
imyofeboda sakanSi. b-nma petrov-popam moiTxova samedicino daxmareba. igi
im dros avadmyofobis me-3 stadiaSi imyofeboda, rac imas niSnavs, rom
avadmyofoba ar iyo aqtiur fazaSi. mkurnaloba esaWiroeboda yovel 9
TveSi, aranakleb intervalebSi, rogorc es daadastura samedicino
departamentma.
177. 2003 wels cixeSi ganxorcielda evropis sabWos wamebis sawinaaRmdego
komitetis viziti. mowmes ar axsovs am komitetis viziti 2000 wels. mas ar
axsovs, rom 2000 wlis vizitis Semdeg wamebis sawinaaRmdego komitets
gamoeTqvas SeSfoTeba ganmcxadeblisTvis tuberkulozis mkurnalobis
xelmisawvdomobasTan dakavSirebiT. aRniSnuli ki gamowveuli iyo imiT, rom
ganmcxadebeli damokidebuli iyo Tavis ojaxze da maT Semosavalze
wamlebis SeZenasTan mimarTebaSi, da rom swored misi ojaxi amaragebda
ganmcxadebels saWmliT, raTa daecva specialuri dieta. mowme ixsenebs, rom
warsulSi cixis administracias ar gaaCnda Sesabamisi wamlebi, raTa
miewodebina b-ni petrov-popasaTvis, magram ganacxada, rom situacia
Seicvala.
178. b-ni ilaSku arasodes Cioda mis kbilebTan dakavSirebiT. mas yvela
kbili adgilze hqonda, rodesac mowmem moinaxula igi. profesori tibirnas
gundis vizitis Semdeg ilaSkus colma Camoutana mas wamlebi kiSiniovidan.
mowme yovelTvis eswreboda q-ni ilaSkus vizitebs da xels uwyobda
aucilebeli wamlebis mitanaSi. b-ni ilaSku uCioda kuWs, magram misi
tkivilebi ar yofila cixis administraciis mier ganxorcielebuli raime
qmedebis Sedegi. mowmem ilaSku bolos 1999 wels naxa.
16. dumitru postovani
179. b-ni postovani muSaobda prokurorad 1990 wlidan 1994 wlamde da
generalur prokurorad 1994 wlidan 1998 wlamde. igi prokurorad dainiSna wels sabWoTa moldaveTis parlamentis mier. mosmenis droisaTvis igi
muSaobda vaWrobisa da industriis palatisaTvis da rCevas aZlevda xolme
prezidents saerTaSoriso samarTlebriv sakiTxebTan dakavSirebiT.
180. moldovasa da dnestrispireTs Soris oficialuri gayofa arasodes
momxdara.
konstituciuri
dnestrispireTi, radgan maT dakarges kontroli regionze.
wlis
organoebi
samxedro
konfliqtis
Sedegad
iyvnen,
moldovis
daetovebinaT
iZulebulni
181. ganmcxadeblebi ar `daukavebiaT~, isini mxolod daiWires. ar yofila
gacemuli moldovis oficialuri sasamarTlos brZaneba maT dakavebasTan
dakavSirebiT. ramdenime adamiani daiWires. prokuraturam miswera smirnovs,
rogorc tiraspolis saqalaqo sabWos Tavmjdomares (ra Tanamdebobazec
igi dainiSna 1990 wels) da mosTxova mas am pirebis gadacema moldovis
respublikis sagamoZiebo organoebisaTvis, magram prokuraturam ver miiRo
pasuxi
aRniSnulTan
dakavSirebiT.
molaparakebebs
b-ni
sturca
xelmZRvanelobda.
182. generali iakovlevi dapatimrebuli iqna 1992 wlis Teberval-martSi
generaluri prokuraturis mier gacemuli brZanebis safuZvelze. misi
dakavebis brZaneba ganxiluli iqna moldovis umaRles xelisuflebasTan,
magram ar SeiZleba imis Tqma, TiTqos es dakaveba swored mTavrobis
brZanebiT moxda. es generali, romelic dakavebis droisaTvis ukve aRar
iyo me-14 armiis sardali, exmareboda dnestrispirelebs SeiaraRebis
momaragebaSi. moldovis sadazvervo samsaxurebma igi daakaves ukrainis
teritoriaze da Caiyvanes kiSiniovSi. gamoZieba generaluri prokuraturis
saxeliT
warmarTes
uSiSroebis
saministros
gamomZieblebma.
mtkicebulebaTa Segrovebas generaluri prokuratura zedamxedvelobda.
generali iakovlevi patimrobaSi imyofeboda 72 saaTis ganmavlobaSi,
vinaidan, moldovis kanonmdeblobiT, eWvmitanilebi ar SeiZleba 72 saaTian
vadaze meti xniT iqnen dakavebulni. igi gaaTavisufles mtkicebulebebis
ararsebobis gamo, radgan moldovis xelisuflebis organoebs ar gaaCndaT
SesaZlebloba, waremarTaT saTanado gamoZieba im faqtebTan dakavSirebiT,
romelTa Cadenac mas bralad eracxeboda. generalur prokuraturaSi
inaxeba piradi saqme, romelSic unda iyos Cadebuli misi gaTavisuflebis
brZaneba.
vinaidan
dnestrispireTSi
ver
xerxdeboda
damatebiTi
mtkicebulebebis mopoveba, igi gaTavisuflebuli iqna, im mizeziT, rom mis
winaaRmdeg arsebuli mtkicebulebebi arasakmarisi iyo.
mowmem gaigo Worebi, romelTa Tanaxmadac iakovlevi gaaTavisufles im 23
moldovelis
gaTavisuflebis
sanacvlod,
romlebic
patimrobaSi
imyofebodnen dnestrispireTSi. sinamdvileSi moldovis xelisuflebis
organoebs patimrobaSi hyavdaT daaxloebiT 40 dnestrispireli da moxda
gacvla. magram es ar exeboda iakovlevs. mowmem araferi icoda raime
zewolis Sesaxeb, romelic momdinareobda ruseTis mTavrobidan iakovlevis
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. man icoda, rom generali stoliarovi
Camovida moskovidan kiSiniovSi, raTa eTxova iakovlevis gaTavisufleba,
radgan man Seityo iakovlevis dapatimrebis Sesaxeb.
183. generalurma prokuraturam gaafrTxila `mdr~-s e.w. uzenaesi
sasamarTlos Tavmjdomare, rom mas da mis sasamarTlos ar gaaCndaT
iurisdiqcia
xelisuflebis
da
rom
ganmcxadeblebi
Semdgomi
unda
gasamarTlebis
gadaecaT
moldovis
mizniT. im
organoebisTvis
droisaTvis `mdr~-Si moqmedebda moldovis sisxlis samarTlis kodeqsi. wlis 9 dekembers, sasamarTlodan meore dRes, moldovis uzenaesma
sasamarTlom gaauqma `mdr~-s uzenaesi sasamarTlos gadawyvetileba,
rogorc arakonstituciuri.
184. nebismier saqmeSi, sadac arsebobda eWvi, rom danaSauli Cadenili iyo
dnestrispireTSi, generaluri prokuratura xsnida saqmes. analogiuri
ganxorcielda ilaSkusa da misi megobari patimrebis SemTxvevaSic mas
Semdeg, rac `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ gadawyvetileba gauqmebuli iqna
moldovis uzenaesi sasamarTlos mier, magram SeuZlebeli iyo gamoZiebis
warmarTva da Sesabamisi qmedebebis ganxorcieleba xsenebuli miznis
misaRwevad. 1995 wlis agvistoSi moldovis prezidentma gamosca amnistia,
romelsac Tan mohyva parlamentis gadawyvetileba. xsenebulis zegavlena
gamoZiebaze iyo is, rom nebismieri saqme, romelsac exeboda amnistia,
wydeboda.
185. mowmis moadgilem sisxlis samarTlis gamoZieba aRZra 1993 wlis
dekemberSi im prokurorebTan da mosamarTleebTan mimarTebaSi, romlebic
monawileobdnen ilaSkus sasamarTlos warmarTvaSi. isini eWvmitanilni
iyvnen Zalauflebis borotad gamoyenebaSi. aRZruli iqna ramdenime saqme
dnestrispireTis xelisuflebis organoTa warmomadgenlebis winaaRmdeg.
magram raime sagamoZiebo moqmedebis warmarTva Zneli ki ara, SeuZlebeli
iyo. generalurma prokuraturam dakiTxa ilaSkus jgufis warmomadgenelTa
ojaxis wevrebi, magram maT ar SeeZloT bevri informaciis mowodeba.
186. ilaSkus jgufis garda kidev iyvnen sxva adamianebic, romlebic
patimrobaSi imyofebodnen mcire xnis ganmavlobaSi dnestrispireTSi,
magram arc erTi maTganis winaaRmdeg gamoZieba ar warmarTula.
187. moldovis parlamentis 1995 wlis mowodebis Tanaxmad, romelic
mimarTuli iyo moldovis mTavrobisadmi da miznad isaxavda prioritetuli
problemis saxiT ilaSkus jgufis patimrobis sakiTxis ganxilvas,
generalurma prokuraturam moiTxova saqmis dnestrispireTidan misTvis
gadagzavna Semdgomi gamoZiebis mizniT da patimrobaSi myofi pirebis
gadacema
moldovis
mxarisaTvis.
magram
xsenebuli
moTxovnebi
ignorirebuli iqna. ar arsebobda aranairi gza problemis gadaWrisa, garda
diplomatiuri molaparakebisa.
188. 2000 wels mowme ar muSaobda xsenebul Tanamdebobaze da, Sesabamisad,
ver SeZlo pasuxi gaeca raime kiTxvaze im dnestrispirel prokurorebsa da
mosamarTleebTan dakavSirebiT saqmis Sewyvetis Taobaze, romlebic
monawileobdnen
samarTalwarmoebaSi. analogiurad, erTaderTi informacia, romelic
xelmisawvdomi iyo ilaSkusTan dakavSirebiT, es iyo gazeTebSi
ganmcxadebelTa
winaaRmdeg
gamarTul
sasamarTlo
gamoqveynebuli informacia, romlis Tanaxmadac xsenebuli warmoadgenda
prezident voroninsa da ruseTis prezidents Soris molaparakebebis
Sedegs.
189. 1992-1998 wlebs Soris mravali werilis gagzavnis garda, mowmis
moadgiles, vasile sturcas, nakisri hqonda sagangebo pasuxismgebloba,
waremarTa qmedebebi, raTa uzrunveleyo ganmcxadebelTa gaTavisufleba. igi
wavida tiraspolSi, Sexvedrebi hqonda parlamentSi da a.S. misTvis advili
ar iyo tiraspolSi wasvla, magram moipova iq Casvlis ufleba tiraspolis
reJimisagan. Tumca rodesac iq Cavida, igi veravis Sexvda. veranairi
pozitiuri Sedegi ver iqna miRweuli. generalurma prokuraturam aseve
moiTxova, rom prokurorebs nebarTva hqonodaT, Casuliyvnen xolme
tiraspolSi im mizniT, rom gamoeZiebinaT, marTla Caidines Tu ara e.w.
ilaSkus jgufis wevrebma mkvlelobebi, romlebSic brali daedoT, magram
xsenebuli moTxovnebi ignorirebuli iqna. mowmem da misma samsaxurma
moaxsenes xsenebulis Sesaxeb moldovis axal parlaments. mowmis
moadgiles, b-n sturcas, mogvianebiT daekisra dnestrispireTis mxaresTan
molaparakebebis warmarTvis pasuxismgebloba.
generaluri prokuratura ar dakavSirebia ruseTis sagamoZiebo organoebs
pirdapir, miuxedavad imisa, rom arsebobda SeTanxmeba moldovisa da
ruseTis xelisuflebis organoebs Soris xsenebulTan dakavSirebiT.
190.
mowme
acxadebda,
rom
oficialurad
SeTanaxmebebi
arasodes
xorcieldeboda
moldovisa
da dnestrispireTis
marTlmsajulebis
organoebs Soris. mowmem aRiara, rom araoficialurad adgili hqonda
garkveul erTobliv qmedebebs seriozuli danaSaulis aRkveTis mizniT.
moldovis xelisuflebis organoebi ukavSirdebodnen dnestrispirel
kolegebs. zogjer patimrebis gacvlac xdeboda xolme. Tumca praqtikulad
yvela patimari gacvlili iqna im droisaTvis, rodesac ilaSkus jgufi iqna
dakavebuli, ase rom aRaravin iyo darCenili, rom gaecvalaT. rac Seexeba
seriozul danaSaulebs, xsenebulTan dakavSirebiT midioda informaciis
gacvla an sxva mxridan mowmeebis gamoZaxeba, magram patimrebi ar
gacvlilan. im SemTxvevaSi, Tu piri ganaxorcielebda dezertirobas
dnestrispireTis samxedro Zalebidan, moldovis xelisuflebis organoebi
ar gadascemdnen am pirs da ar moaxdendnen mis eqstradirebas
dnestrispireTSi. ar arsebobda aranairi SeTanxmeba eWvmitanilebis
eqstradicia-gadacemasTan dakavSirebiT.
191. mowmem araferi icoda misi Semcvlelis mier gacemuli brZanebis
Sesaxeb. b-nma iugam 2000 wlis agvistoSi gaauqma braldeba im
mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg, romlebic monawileobas
iRebdnen ilaSkus sasamarTlo procesSi, magram mowme fiqrobda, rom
generalur prokurors unda daekisrebina maTTvis sisxlis samarTlis
kodeqsis sxva muxlebiT gaTvaliswinebuli pasuxismgebloba, magaliTad,
sajaro xelisuflebis borotad gamoyenebasTan dakavSirebiT, imgvarad, rom
xsenebuli
pirebi
ar
gaTavisuflebuliyvnen
sisxlissamarTlebrivi
braldebisagan.
192. mowmis TqmiT, im cixis mmarTvelis winaaRmdeg sisxlissamarTlebrivi
gamoZiebis aRZvras, romelSic ilaSkus jgufi imyofeboda, is datvirTva
hqonda, rom igi daeqvemdebareboda dakavebis safrTxes moldovaSi.
193. mowme Tvlida, rom moldovis xelisuflebis organoebi akeTebdnen
yvelafers, risi gakeTebac SeeZloT, raTa uzrunveleyoT ganmcxadebelTa
gaTavisufleba.
diplomatiur
doneze
yvela
iniciativa
iqna
dakmayofilebuli im pasuxiT, rom xsenebuli sakiTxebi gadawyvetili
iqneboda, rodesac ganisazRvreboda dnestrispireTis statusi, da ara
uadres. bolos, mowmis azriT, mxolod politikuri da ara samarTlebrivi
qmedebiT iyo SesaZlebeli ilaSkus jgufis wevrebis gaTavisufleba.
194. mowme acxadebda, rom ilaSkus SemTxvevis garda arsebobda kidev sxva
SemTxvevebic, romlebSic aRZruli iyo sisxlissamarTlebrivi devna
dnestrispireTSi moRvawe mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg.
man zustad ar icoda, Tu riT damTavrda gamoZieba, magram varaudobda, rom
Sewyda garkveuli mizezebis gamo.
195. mowme ar ganicdida raime zewolas, rodesac igi generaluri
prokurori iyo. generaluri prokurori damoukidebeli iyo mTavrobisagan.
iusticiis ministrs ar SeeZlo instruqciebi mieca misTvis, Tumca
mTavrobas
SeeZlo
TxovniT
an
winadadebiT
miemarTa
generaluri
prokuraturisaTvis gamoZiebis aRZvrasTan dakavSirebiT.
196. mowme Tvlida, rom moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi
ver axorcielebdnen veranair uflebamosilebas qveynis aRmosavleT
nawilSi.
197. smirnovi daakaves 1992 wels, xolo Semdeg gaaTavisufles. simarTles
warmoadgens, rom antiufeevi da sxvebi ramdenimejer iyvnen moldovaSi,
magram isini ar daukavebiaT. xsenebulis mizezi is iyo, rom 1992 wlis 21
ivliss moxda Serigeba. Serigebis Semdeg moldovis xelisuflebis
organoebs TavianTi qmedebebi sxva gziT unda waremarTaT, maT SeTanxmebis
gzebi
unda
eZiaT.
gamoZiebebi
SeCerda;
aranairi
represiebi
ar
xorcieldeboda. brZolis velze dapatimrebuli patimrebi, magaliTad,
kazakebi, ukan iqnen gadacemulni; aranairi gamoZieba ar aRZrula generali
lebedis winaaRmdeg da a.S.
198. mowmem ar icoda, rom 1992 wlis konfliqtis dros moldovis
konstituciuri xelisuflebis organoebma daakaves me-14 armiis oficrebi.
marTlac, man miswera ruseTis sagamoZiebo organoebs dnestrispireTSi
kazakebis yofnis Sesaxeb, raTa Seetyo ruseTis pozicia xsenebulTan
dakavSirebiT. pasuxad ruseTis sagamoZiebo organoebma acnobes mas, rom
isini oficialurad ar aRiareben dnestrispireTis separatistul reJims.
199. saWiroebis SemTxvevaSi oficialuri urTierTobebi xorcieldeboda
moldovis generalur prokuraturasa da me-14 armiis prokurors Soris.
rac Seexeba ilaSkus saqmes, oficialurad me-14 armia uaryofda, rom isini
raime saxiT monawileobdnen gamoZiebaSi, xolo moldovis xelisuflebis
organoebs ar gaaCndaT oficialuri informacia, romelic saSualebas
miscemda maT, TxovniT miemarTaT ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT. me-14
armia uaryofda 1992 wlis konfliqtSi monawileobas.
200. mowmem naxa ruseTis televiziiT gadacemuli filmi arCevnebSi
`polkovnik gusevis~ monawileobasTan dakavSirebiT, romelic sinamdvileSi
generali lebedi iyo, magram moldovis xelisuflebis organoebs ar
gaaCndaT oficialuri informacia amis Taobaze.
201. prezidenti sneguri gamovida parlamentis winaSe imis saTqmelad, rom
me-14 armia SeiWra dnestrispireTSi Tavisi tankebiT. mowme fiqrobda, rom
xsenebuli informacia sinamdviles Seesabameboda, radgan sxvagvarad mas ar
SeeZlo warmoedgina, saidan iSoves dnestrispirelma separatistebma
tankebi. mowme aseve aRiarebda, rom 1992 wlis ivnisSi oficialuri
informacia waredgina parlaments Sinagan saqmeTa saministros mier
konfliqtSi
tankebisa
javSantransportiorebis
monawileobasTan
dakavSirebiT. magram advili ar iyo imis Tqma, Tu vis winaaRmdeg unda
aRZruliyo gamoZieba. dasawyisSi iTvleboda, rom me-14 armia ekuTvnoda
moldovas, Semdeg gadawyda, rom igi ekuTvnoda ruseTs. faqtobrivad,
adgili ar hqonia axlo TanamSromlobas me-14 armiasTan gamoZiebis
sferoSi, radgan amis saWiroeba ar arsebobda. adgili ar hqonia
incidentebs.
17. valeriu Cadana
202. mowme iyo moldovis generaluri prokurori 1998-1999 wlebSi. xsenebul
periodamde, 1996 wlidan 1998 wlamde, igi iyo kiSiniovis prokurori.
generalur prokuraturaSi mowme 1990 wlidan 1996 wlamde muSaobda, xolo
sagamoZiebo organoebSi 1973 wlidan 1990 wlamde.
203. moldovis konstituciuri sagamoZiebo organoebi ver Sediodnen
dnestrispireTis teritoriaze 1992 wlidan moyolebuli reJimTan raime
oficialuri kontaqtis ararsebobis gamo. xsenebul periodSi mowme
arasodes yofila tiraspolSi, Tumca moldovis xelisuflebis organoebis
mier
ganxorcielda
mcdelobebi
ilaSkus
jgufis
gaTavisuflebis
uzrunvelyofasTan dakavSirebiT. generaluri prokuroris Tanamdebobis
datovebis Semdeg mowmem aRar icis raime informacia saqmesTan
dakavSirebiT.
204. mowmes araferi smenia generaluri prokuroris 2000 wlis 16 agvistos
brZanebis Sesaxeb dnestrispireTis mosamarTleebisa da prokurorebis
winaaRmdeg sisxlis samarTlis kodeqsis 90-e da 192-e muxlebiT aRZrul
saqmesTan dakavSirebuli gamoZiebis Sewyvetis Taobaze, im motiviT, rom
Sesabamis pirebs arasodes daukavebiaT sajaro Tanamdeboba moldovaSi.
mowme fiqrobda, rom gamoZiebis Sewyvetis gadawyvetileba araswori iyo.
205. mowmem waikiTxa gazeTebSi, rom prezidenti voronini da prezidenti
putini, agreTve, TviT rumineTis prezidentic ki xels uwyobdnen b-ni
ilaSkus gaTavisuflebas.
206. adgili ar hqonia raime saxis oficialur Tu araoficialur
TanamSromlobas moldovisa da dnestrispireTis sagamoZiebo organoebs
Soris. mowme piradad arasodes dalaparakebia dnestrispireTis prokurors.
mowmem icoda, rom Sinagan saqmeTa saministros hqonda brZaneba,
eTanamSromla dnestrispireTis Sinagan saqmeTa saministrosTan, raTa
gaumjobesebuliyo brZola danaSaulis winaaRmdeg – mdinaris mopirdapire
mxarisaTvis gadaecaT seriozuli danaSaulis CadenaSi eWvmitanili pirebi.
magram adgili ar hqonia oficialur eqstradicias, rogorc aseTi, radgan
es exeboda pirebs erTi da imave saxelmwifos sazRvrebs SigniT. magram
araoficialurad xsenebuli xorcieldeboda. rac Seexeba zogadad
eqstradicias, winaT es xdeboda prokuroris gadawyvetilebiT. axla
kanonmdebloba Seicvala da xsenebulis gansaxorcieleblad moiTxoveba
sasamarTlos brZaneba.
1998-1999 wlebSi, rodesac mowme generaluri prokurori iyo, moldovasa da
dnestrispireTs Soris ar arsebobda raime saxis oficialuri SeTanxmeba
pirebis gacvlasTan dakavSirebiT. rogorc es mowmem icis, arasodes
dadebula aseTi SeTanxmeba. moldovasa da dnestrispireTs Soris pirebis
gadayvana organizebuli iqna Sinagan saqmeTa saministros mier. iyo
SemTxvevebi, rodesac pirebi, romlebic dnestrispireTSi Cadiodnen
danaSauls, moldovidan gadaecemodnen dnestrispireTs. oficialurad
xsenebuli ar keTdeboda, magram araoficialurad orive mxaris sapolicio
Zalebi TanamSromlobdnen da gadascemdnen pirebs erTmaneTs. magaliTad, wels dubasariSi policiis komisris winaaRmdeg aRiZra saqme da igi
eqstradirebuli iqna dnestrispireTSi.
207. generalur prokurorad msaxurobis periodSi mowmes ar miuRia raime
saxis Txovna b-ni ilaSkus an sxva ganmcxadeblebis mxridan da kavSiri ar
hqonia
dnestrispireTis
xelisuflebis
warmomadgenlebTan
ilaSkus
saqmesTan dakavSirebiT. xsenebul periodSi mis samsaxurSi ar muSaobda
aravin saqmeze, romelic aRZruli iyo dnestrispireTis mosamarTleebisa da
prokurorebis winaaRmdeg. saqme SeCerebuli iyo. 1998 wlidan 1999 wlamde
xsenebulTan dakavSirebiT ar ganxorcielebula aranairi gamoZieba,
miuxedavad imisa, rom 2000 wels miRebuli iqna oficialuri gadawyvetileba
saqmis SewyvetasTan dakavSirebiT.
208. moldovis uzenaesma sasamarTlom miiRo im ganaCenis asli, romelic
gamotanili iyo e.w. separatistuli teritoriuli erTeulis uzenaesi
sasamarTlos mier, magram sasamarTlos ar miuRia saqmis masalebi. adgili
hqonda TanamSromlobas mxolod Sinagan saqmeTa saministroebis doneze.
dabal
safexurze
mdgomi
prokurorebi
SesaZloa
axorcielebdnen
satelefono zarebs TavianT kolegebTan dnestrispireTSi, magram es
mxolod piradi saqme iyo. 1998 wlamde ar arsebobda aranairi specialuri
prokurori,
dakavebuli.
romelic
mowmem
sagangebod
aseTi danayofi
dnestrispireTis
Seqmna 1998
TemiT
wels.
iqneboda
danayofis
pasuxismgeblobas warmoadgenda saerTaSoriso urTierTobebi da ara
mxolod urTierTobebi dnestrispireTTan mimarTebaSi; magram Tu
warmoiSoboda problema dnestrispireTTan dakavSirebiT, swored es
departamenti ganixilavda mas. Tumca xsenebuli departamenti ar iyo
kompetenturi, ewarmoebina gamoZieba im danaSaulebTan mimarTebaSi,
romlebic savaraudod Caidines dnestrispirelma xelisuflebis pirebma;
aseTi
danaSaulebis
gamoZiebis
kompetencia
gaaCnda
sagamoZiebo
departaments. magram nebismier SemTxvevaSi moldovis xelisuflebis
organoebs ar miuwvdebodaT xeli informaciaze, romelic exeboda
dnestrispireTSi mimdinare movlenebs, ase rom isini ar aRZravdnen
gamoZiebas im SemTxvevaSic ki, Tu miiRebdnen xsenebulTan dakavSirebul
moTxovnas kerZo pirisagan.
209. b-n ilaSkus generalur prokuraturaSi ar gaugzavnia aranairi
pretenzia. werili, romelic b-nma ilaSkum 1999 wels moldovis parlaments
gaugzavna, parlaments ar gadaugzavnia sagamoZiebo organoebisaTvis. mowmes
arasodes gaugia b-ni ilaSkus aseTi peticiis Sesaxeb.
210. mowmem ganacxada, rom igi iZulebuli iyo, gadamdgariyo politikuri
mizezebis gamo: komunisturi partiis wevrebi ewinaaRmdegebodnen mis
muSaobas, radgan igi daJinebiT moiTxovda gadawyvetilebebis miRebas
mxolod kanonis safuZvelze da ara imis Sesabamisad, Tu saidan uberavda
politikuri
niavi.
rodesac
gaTavisufleba
mizanSewonilad
da
gonivruladaa miCneuli, yovelTvis gamoiZebneba mizezi da swored es
moxda mowmesTan mimarTebaSic. generaluri prokuroris Tanamdeboba
politikuri Tanamdeboba iyo. mowme cdilobda, ar Careuliyo politikur
saqmianobaSi da mxolod kanoni daecva. magram, samwuxarod, garkveuli
saqmeebi politikas exeboda.
211. mowmes gaaCnda mosazreba, rom ilaSkus jgufis gaTavisufleba
SesaZlebeli
konstituciuri xelisuflebis organoebs ar SeeZloT gaekeTebinaT ufro
meti, vidre gaakeTes. TviT saerTaSoriso zewolis konteqstSic
iyo
mxolod
Zalis
gamoyenebis
Sedegad.
moldovis
xelisuflebam gaakeTa yvelaferi, risi gakeTebac SeeZlo.
mowme X
212. mowme iyo xelisuflebis maRali Tanamdebobis piri dnestrispireTSi.
mosmenis droisaTvis igi arasamTavrobo organizaciaSi muSaobda.
213. me-14 armia CarTuli iyo 1991-1992 wlis movlenebSi. me-14 armiis
gadamdgari oficrebi daqiravebulni iyvnen separatistebis mier. Semdeg me- armia pirdapir CaerTo konfliqtSi, romlis Sedegadac separatistebma
gaimarjves. amis Semdeg ruseTi isev CaerTo procesSi da Tavs moaxvia
mxareebs molaparakebebis warmoeba da `mSvidobis SenarCuneba~.
Sedga moldovis, ruseTisa da ukrainis ministrebis Sexvedra, romelSic
mowmec monawileobda. situaciis gadaWris SesaZlebloba saxeze iyo 1992
wels. rumineTi mxars uWerda moldovis pozicias. magram warmodgenili
formula ganadgurebuli iqna, rodesac ruseTis saidumlo samsaxurebma
moawyes
incidentis
inspirireba
qalaq
benderSi,
ramac
CaSala
molaparakebebi da daasrula damkvirvebelTa misia. moldovis samxedro
marcxi sabolood dafiqsirda 1992 wels, rodesac ruseTis prezidentma
elcinma da moldovis prezidentma snegurma xeli moaweres SeTanxmebas
konfliqtis SeCerebasTan dakavSirebiT. SeTanxmeba xelmowerili iqna
mxolod am ori prezidentis mier. SeiZleboda daskvnis gamotana, rom
konfliqtis
meore
mxares
ruseTis
federacia
warmoadgenda;
igi
akontrolebda regions da swored mas gaaCnda SesaZlebloba, SeeCerebina
konfliqti moldovis samxedro marcxis Semdeg. `mSvidobis SenarCunebis~
formula
Tavs
iqna
moxveuli
ruseTis
mier.
konfliqtSi
aseve
monawileobdnen dnestrispireTis ukanono SeiaraRebuli formirebebi.
elcin/sneguris SeTanxmebis safuZvelze Seqmnil sakontrolo komisiaSi
miRweuli daskvnebis Sedegad separatistuli reJimi gaZlierda.
214. 1991 wlis agvistoSi, rodesac smirnovs emuqreboda dakaveba moldovis
xelisuflebis mier, igi gadamala me-14 armiis xelmZRvanelobam, kerZod,
genadi iakovlevma. iakovlevi amis Semdeg emorCileboda smirnovis
brZanebebs
da
iRebda
miTiTebebs,
daecva
dnestrispireTis
arakonstituciuri reJimi.
mowme piradad eswreboda 1992 wlis gasafxulze axlagazrda kacis
dakiTxvas, romelic donis rostovidan iyo da tyved aiyvanes moldovis
konstituciurma samxedro Zalebma. pirma aRiara, rom gagzavnili iyo
moldovaSi, raTa daecva rusuli miwa dnestrispireTSi. mowmem dakiTxa
suk-is yofili wevri, romelic tiraspolSi msaxurobda 1991 wels.
xsenebulma oficerma ganucxada mowmes, rom rogorc ruseTis dazvervis
centraluri sammarTvelos (gru) danayofis wevri, Cavida tiraspolSi da
apirebda tiraspolis datovebas, radgan icoda, rom axlovdeboda
ubedureba da sisxlisRvra. me-14 armia rCeboda ruseTis kontrolis qveS,
ase rom ruseTs rCeboda Carevis mizezi.
215. mowmem Caatara igor smirnovis dakiTxva. igi arCeuli iqna sxva 64
warmomadgenelTan erTad dnestrispirel mSromelTa gaerTianebuli sabWos
SemadgenlobaSi 1990 wlis Teberval/martSi. man xma misca mirCa draks
rogorc
premier-ministrs
da,
Sesabamisad,
SesaZlebloba
hqonda,
daemtkicebina, rom demokrati iyo. mowmem smirnovi dakiTxa 1990 wels e.w.
me-2 kongresis mowvevis mizezebTan dakavSirebiT (es iyo kongresi,
romelsac Sedegad mohyva dnestrispireTis sabWoTa socialisturi
respublikis gamocxadeba). igor smirnovma ganacxada, rom moldovis
enasTan dakavSirebulma kanonmdeblobam is da misi dnestrispireli
megobrebi meorexarisxovan moqalaqeebad gadaaqcia. magram man ver SeZlo
mowmisaTvis waredgina Tundac erTi debuleba enasTan dakavSirebul
kanonmdeblobaSi, romelic gamoiwvevda maT daCagvras. xsenebuli mowmobda,
rom mis separatizms safuZvlad ar edo problema, romelic ar SeiZleboda
gadaWriliyo demokratiuli gziT.
dnestrispireTSi gamoyenebuli scenari adre gamoyenebuli iqna afxazeTsa
da samxreT oseTSi, magram ver ganxorcielda baltiispireTis qveynebSi.
sabWoTa kavSiris daSlidan erTi wlis Semdeg politikuri procesi
moldovaSi iseve ganviTarda, rogorc baltiispireTis qveynebSi. Sedegad
Seiqmna situacia, romlis drosac sajaro organizmi aRar kontroldeboda
komunisturi partiis mier. magram am SemTxvevaSi dasasruli sxvagvari
gamodga. baltiispireTis qveynebma SeZles Tavidan aecilebinaT separatizmi.
antiufeevis
jgufma
baltiispireTis
qveynebSi
ganaxorciela
igive
mcdelobebi, romlebic mimarTuli iyo konstituciuri wyobis damxobisaken.
antiufeevi, im droisaTvis dnestrispireTis separatistuli mTavrobis
wevri, gaiqca latviidan. dakiTxvisas man ganacxada, rom moldovaSi
gaagzavna sabWoTa parlamentSi arsebulma jgufma `soiuz~, romelsac
lukianovi
xelmZRvanelobda.
mas
SesTavazes
an
afxazeTi
an
dnestrispireTi. man dnestrispireTi airCia, radgan iq ar idga enis
problema. igi gaagzavnes sxva saxelmwifoSi dadgenil konstituciur
reJimTan sabrZolvelad, rogorc es man gaakeTa latviaSi. antiufeevi da
oleg gudimo, misi moadgile, arian ruseTis moqalaqeebi. igi Seyvanilia
dumis saamomrCevlo siaSi, rogorc stalinis `Savi~ kandidatebis
mxardamWeri. kandidatebi ar iqnen arCeulni, magram sayuradReboa, rom
antiufeevi am tipis adamianebs miekuTvneba.
216. 1992 wlis 25 Tu 26 marts mowme wavida me-14 armiis StabbinaSi ramdenime
moldovel parlamentarTan da general netkaCovTan erTad, romelic iyo
me-14 armiis sardali. oficerTa umravlesoba dezorientirebuli iyo. isini
iseT mdgomareobaSi iyvnen, rom advili iyo maTi manipulireba. swored amiT
aixsneba, rom jaris garkveuli nawili dnestrispireTis separatistuli
reJimis iurisdiqciis qveS gadavida. me-14 armiis eTnikuri moldoveli
jariskaci Camovida kiSiniovSi – igi maiori iyo – mowmisaTvis imis
saTqmelad,
dnestrispireTis armia, romelsac hqonda me-14 armiis kuTvnili tankebi,
organizebuli iqna me-14 armiis oficrebis mier. separatistebis
rom
me-14
armia
gegmavda
konfliqtSi
CarTvas.
e.w.
gankargulebaSi iyo artileria, romelic saSualebas aZlevda maT,
gaekontrolebinaT dnestrispireTis teritoria. maT hyavdaT kargad
gawvrTnili tankis memanqaneebi, Sveulmfrenebi da 18 tanki. arc erTi
zemoxsenebuli ar iyideboda kerZo bazarze.
217. igor smirnovi iyo ruseTis federaciis moqalaqe.
218. mowme fiqrobda, rom ruseTis jarebi darCebodnen moldovaSi
konfliqtis politikuri gziT iseT mogvarebamde, romelic xelsayreli
iqneboda ruseTis federaciisTvis. me-14 armia 11 wlis ganmavlobaSi imitom
ar gaiyvanes, rom ruseTis federacias ar surda es. ruseTis samxedro
Zalebis iq yofna gamoiyeneboda moldovaze zewolis gansaxorcieleblad
da ukanono separatistuli reJimis dasacavad. 1998 wlis martSi odesaSi
ruseTis premier-ministr b-n Cernomirdinsa da b-n smirnovs Soris
xelmowerili iqna SeTanxmeba me-14 armiis kuTvnili samxedro qonebis
gayofasTan dakavSirebiT. dnestrispireTi gaxda ukanono komerciuli
saqmianobis centri, romelic me-14 armiis aRWurvilobidan iaraRis gayidvas
da eqsports awarmoebda.
me-14 armia rom gasuliyo, es gadaWrida problemas. dRemde ar gatanila
aranairi
samxedro
aRWurviloba.
jarebis
srulad
gayvanis
vada
gadacilebuli iqna da dairRveva axali vadac. ruseTis dumis vebgverdze
gamoqveynebuli iyo gancxadeba, romlis Tanaxmadac dumis wevrebs
moeTxovebodaT, Tavi SeekavebinaT dnestrispireTTan dakavSirebiT TavianTi
azris gamoTqmisagan, radgan adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi
mimdinareobda saqmis ganxilva da aseTi gancxadebebi negatiurad
imoqmedebda saqmesTan dakavSirebul situaciaze.
219. b-ni ilaSku warmoadgenda saxalxo fronts tiraspolSi. igi
gaaTavisufles ruseTis federaciis zewolis Sedegad. b-ni ilaSku
pirobiTad iqna gaTavisuflebuli – anu im pirobiT, rom gamoitanda
ganacxads
strasburgis
sasamarTlodan.
darCenili
ganmcxadeblebi
mZevlebad iqnen datovebulni. xsenebuli daamtkica b-nma voroninma,
romelmac ganacxada, rom ilaSku damnaSave iyo imaSi, rom darCenili
ganmcxadeblebis patimroba grZeldeboda da im SemTxvevaSi, Tu ilaSku
gamoitanda ganacxads, isini dauyovnebliv iqnebodnen gaTavisuflebulni.
220. generalma lebedma, me-14 armiis sardalma, iseve, rogorc iakovlevma,
Tavs
neba
misca,
arCeuliyo
dnestrispireTis
arakonstituciur
sakanonmdeblo organoSi. igi daufaravad aRwerda, Tu rogor aiaraRebda
kazakebs moldovis xelisuflebis winaaRmdeg sabrZolvelad.
221. strasburgSi gamarTul sajaro mosmenaze dasmuli erT-erTi kiTxva
aseTi iyo: exmareba Tu ara ruseTi dnestrispireTs ekonomikurad? ruseTis
federaciis warmomadgenlebis pasuxi iyo, rom ruseTis elCi moldovaSi
axorcielebda xolme vizitebs tiraspolSi da acxadebda ruseTis
federaciis interesebs dnestrispireTSi mimdinare privatizaciis procesSi.
es iyo dnestrispireTis ekonomikis damoukideblobis legitimurobis
aRiareba, TanamSromlobis SeTanxmebis garda saxeze iyo im saqonlis sia,
romelic privilegirebulad unda yofiliyo ganxiluli, moldovis
aRmosavleT nawilidan Sesul saqonels Tavisuflad unda emoZrava da ar
unda dabegriliyo.
dnestrispireTs aseve gaaCnda 700 milioni amerikuli dolaris vali
ruseTisadmi momxarebuli gazisaTvis, rogorc amas acxadebda gazis
momwodebeli kompania `gazpromi~. ruseTis saxelmwifo ufasod aZlevda
gazs dnestrispireTs 11 wlis ganmavlobaSi. igi amas imitom akeTebda, rom
mxardaWera aRmoeCina ukanono reJimisaTvis, sinamdvileSi ki gadaerCina
dnestrispireTis ekonomika.
rac Seexeba politikur mxardaWeras, SesaZlebelia gavixsenoT ruseTis
vice-prezidentis b-n ruckois gancxadeba moskovsa da 1992 wels
tiraspolSi vizitisas. ruseTis dumaSi Seiqmna komiteti dnestrispireTSi
arsebuli problemebis gadaWrasTan dakavSirebiT – naxsenebi ar yofila is
faqti, rom dnestrispireTis reJimi ukanono iyo. SesaZlebelia aseve
gavixsenoT 1997 wels moskovSi xelmowerili memorandumi moldovis
prezident luCinskisa da `mdr~-s prezident smirnovs Soris, rasac aseve
Tan erTvoda prezident elcinis xelmowera ruseTis federaciis mxridan
da prezident kuCmas xelmowera ukrainis mxridan, romelic cnobda
dnestrispireTis xelisuflebis organoebis kanonierebas molaparakebis
procesSi.
222. moldovis biujeti im droisaTvis iyo 300 milioni amerikuli dolari.
ruseTis mier dnestrispireTisaTvis gaweuli daxmareba orjer aRemateboda
moldovis
wliur
biujets.
rabnitas
metalurgiuli
qarxana
dnestrispireTSi awarmoebda dnestrispireTis biujetis 60%-s, vinaidan igi
gadasaxadebisagan gaTavisuflebuli iyo, radgan es aucilebeli iyo
ukanono reJimis gadarCenisaTvis. aseve saxe iyo seriozuli kontrabanda,
magram es sxva saqmea.
223. me-14 armias rom monawileoba ar mieRo 1991-1992 wlebis konfliqtSi,
ukanono reJimi ver gadarCeboda. me-14 armiis monawileobam gadamwyveti
roli iTamaSa moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebis
samxedro, politikur da moralur damarcxebaSi. da es mniSvnelovani iyo
ukanono separatistuli reJimis gadasarCenad.
224. mowmem ilaSkus jgufis Sesaxeb pirvelad gaigo misi dakavebis Semdeg.
mowmem ar icoda, es jgufi moldovis saidumlo samsaxurebis wevrebisagan
Sedgeboda Tu ara. maTi gasamarTleba aucilebeli iyo politikuri
miznebisaTvis, raTa gaZlierebuliyo separatistuli reJimi.
19. mirCa sneguri
225. mowme iyo moldovis prezidenti 1990 wlidan 1996 wlamde. Cvenebis
micemis droisaTvis igi liberaluri partiis sapatio prezidenti iyo.
226. 1989 wels ruseTis jaris nawilebi didi odenobiT Camovidnen
moldovaSi. xsenebul periodSi moldovis inteleqtualuri nawili
ibrZoda sakuTari uflebebisaTvis, kerZod ki ruminul enaze laparakis
uflebisaTvis. mowmis gancxadeba, romelic mimarTuli iyo gaero-sadmi,
damoukidebel saxelmwifoTa Tanamegobrobisa da ruseTis federaciisadmi,
emyareboda im faqts, rom me-14 armia kvlav rCeboda dnestris marcxena
sanapiroze, Tumca cota Semcirebuli SemadgenlobiT. xsenebuli armia
aiaraRebda separatist ajanyebulebs. xsenebuli samxedro mxardaWeris gamo
warmoiSva konfliqti. daiwyo moldovis saxelmwifos organoTa
–
policiis, sasamarTloebisa da sxv. _ daSla. aRmocenda paraleluri armia,
romelic moldovis armiaze ukeT iyo aRWurvili. mowme ara mxolod
gancxadebebs akeTebda, aramed aseve axorcielebda vizitebs moskovSi, raTa
arsebuli
situaciis
Sesaxeb
informacia
miewodebina
ruseTis
mTavrobisaTvis. aRWurvilobis sawyobebi gatexili iqna da iaraRi
urigdebodaT ajanyebulebs. konstituciuri Zalebi ar iyvnen ise kargad
SeiaraRebulni, rogorc ajanyebulebi.
SesaZlebelia, prezidenti ar iZleoda pirdapir brZanebebs. magram ar
SeiZleba imis uaryofa, rom adgili hqonda samxedro, ekonomikur da
ideologiur mxardaWeras. ajanyebulebs dnestrispireTSi gaaCndaT kargad
aRWurvili armia.
227.
elcinis
mier
xelmowerili
dokumenti,
romelic
amTavrebda
konfliqts, mianiSnebda im faqtze, rom konfliqtis mxareebi iyvnen ruseTi
da moldova.
prezidentis mier xelmoweris ganxorcielebamde ruseTis vice-prezident
aleqsandre ruckois amocanas warmoadgenda kiSiniovSi Casvla
d
samSvidobo molaparakebis warmoeba. SeTanxmebis proeqti, romelTan
dakavSirebiTac man molaparakeba gamarTa, xelmowerili iqna moskovSi.
moldovis
mxridan
molaparakebaSi
monawileobdnen
premier-ministri
valeriu muravSi, parlamentis Tavmjdomare da Tavad mowme.
228. 1992 wlis ivlisSi smirnovs xeli ar mouweria cecxlis SewyvetasTan
dakavSirebuli SeTanxmebisTvis moskovSi, miuxedavad imisa, rom iq
imyofeboda. rodesac SeTanxmeba xelmowerili iqna ruseTsa da moldovas
Soris, mxareebma gacvales teqstebi. dokumentebze iyo mxolod ori
xelmowera: elcinis da sneguris. mowmem ar icis, saidan gaCnda smirnovis
xelmowera mogvianebiT. SesaZlebelia, b-nma ruckoim neba darTo mas, xeli
moewera dokumentze mogvianebiT.
229. mizezi imisa, Tu ratom iqna xelmowerili 1992 wlis SeTanxmeba, iyo is,
rom arsebobda me-14 armiis kiSiniovSi gamoCenis safrTxe. xalxi ixoceboda.
konkretuli saxelmwifo amaragebda iaraRiT ajanyebulebs, raTa xsenebuli
SesaZlebeli gamxdariyo. arsebobda imis riski, rom tankebi kiSiniovSic
gamoCeniliyo. dnestrispireTSi tankebs ar amzadeben. sabWoTa dros
moldovis industriis 40% dnestrispireTis regionSi iyo ganTavsebuli –
metalurgiuli qarxana, saojaxo eleqtrosaqonlis warmoeba, magaliTad,
macivrebi, saxelosno dazgebi da a.S. dnestrispireTis armias hqonda
tankebi, moldovis armias ki ar hqonda. tankebi Seyvanili iqna benderSi,
Semdeg ki gayvanili. xsenebuli uzarmazar fsiqologiur zewolas
warmoadgenda, yvela satelevizio arxiT gadaicemoda. es savarjiSo
moedanze ar xdeboda.
is, rac moldovis mxares surda, iyo konfliqtis dasruleba da cecxlis
Sewyveta. moldovam miaRwia xsenebuls. moldovis mxare aseve mxars uWerda
dokumentis Sedgenas da samSvidobo misiis mivlenas dnestrispireTSi
ruseTidan, radgan moldovis mxare fiqrobda, rom rusebi zegavlenas
moaxdendnen tiraspolSi myof smirnovze.
230. me-14 armiis tankebi monawileobas iRebdnen konfliqtSi. magaliTad,
benderis operaciaSi tankebma gadakveTes xidi da mogvianebiT ukan
dabrundnen.
231. me-14 armiasTan pirdapiri molaparakeba arasodes gamarTula, magram
xorcieldeboda satelefono saubrebi imisaTvis, rom daerwmunebinaT
armiis warmomadgenlebi, ar miecaT iaraRi separatisti ajanyebulebisaTvis.
magaliTad, xsenebulTan dakavSirebiT molaparakeba xorcieldeboda
general lebedTan. mowmem moismina general lebedis gancxadebebi
televiziiT, rodesac igi ambobda: `Cveni tankebi buqarestzec wava, Tuki
amis saWiroeba Seiqmneba~ da a.S. magram im droisaTvis mowme ar Sexvedria
lebeds. mogvianebiT igi Sexvda mas moskovSi kremlSi gamarTul miRebaze,
romelic eZRvneboda meore msoflio omSi gamarjvebis iubiles.
232. 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebaSi ruseTma aRiara, rom mas gaaCnda
tiraspolze zemoqmedebis saSualebebi da realurad axorcielebda
zegavlenas
–
magaliTad, cecxlis SewyvetiT
–
romelic Zalze
mniSvnelovani iyo. konfliqtis yovel damatebiT dRes Sedegad mosdevda
damatebiTi cxedrebi. Sesabamisad, uaRresad mniSvnelovani iyo cecxlis
Sewyveta maqsimalurad swrafad. mxolod mogvianebiT iqna ganxiluli iseTi
sakiTxebi, rogoric aris me-14 armiis roli.
233. mowme fiqrobda, rom dnestrispireTis politikuri da ekonomikuri
mxardaWera
ruseTis
federaciis
mxridan
kvlavac
grZeldeboda,
gamomdinare iqidan, rom xsenebuli ukanono separatistuli reJimi kvlavac
funqcionirebda da mas cnobdnen da aRiarebdnen ruseTis dumaSi saTando
pativiTa
da
RirsebiT.
ruseTis
dumaSi
stumrobdnen
xolme
dnestrispireTis warmomadgenlebi, garda amisa, arsebobda uamravi sxva
mtkicebuleba. genadi selezniovma, dumis vice-spikerma aSkarad daadastura
es kiSiniovSi 1992 wels ganxorcielebuli vizitisas, rodesac man
ganacxada: `Cven, rusebma, mxari unda davuWiroT dnestrispireTs. Tu Cven
mas mxars ar davuWerT konfliqtSi, moldova gaerTiandeba rumineTTan~. es
mxardaWeris absoluturad aSkara dadastureba iyo. reJimi ver gadarCeboda
ruseTis ekonomikuri da politikuri mxardaWeris gareSe. es exeba,
magaliTad, energoresursebs
davalianeba ruseTis mimarT gaziT momaragebasTan dakavSirebiT. im faqtis
gamo, rom dnestrispireTi kvlavac ufasod iRebda gazsa da
–
dnestrispireTs gaaCnda uzarmazari
eleqtroenergias, dnestrispireTSi xalxi Zalian kargad cxovrobda. maT
privilegirebulad SeeZloT Sesvla ruseTisa da ukrainis bazrebze, radgan
xeli ar miuwvdebodaT evropul bazarze. amave dros ruseTma gaziT
momarageba Seuwyvita moldovas.
234. rac Seexeba dnestrispireTTan urTierTobas 1992 wlis Semdeg, anu mas
Semdeg, rac situacia Cawynarda, adgili aRar hqonia srolebs. Semdgom
etaps warmoadgenda konfliqtis mSvidobiani mogvareba. pirveli nayofieri
Sexvedra gaimarTa 1994 wlis 29 aprils tiraspolis maxloblad.
xelmowerili iqna ganzraxvis SeTanxmeba konfliqtis mSvidobiani gziT
gadaWrasTan
da
moldovis
SemadgenlobaSi
dnestrispireTisaTvis
specialuri statusis miniWebasTan dakavSirebiT. rodesac mowme prezidenti
iyo, Sedga Sexvedrebis ganrigi, romlis Tanaxmadac moldovelebi
Cadiodnen dnestrispireTSi da sapirispirod, sxvadasxva sakiTxebis
gansaxilvelad,
magaliTad,
sabaJo
kontrolis
ganxorcielebasTan
dakavSirebiT da a.S. ganzraxvas warmoadgenda ara mxolod komerciuli
kavSirebis, aramed aseve politikuri kavSirebis aRdgenac. dnestrispireTi
iyo regioni, romelSic sami oficialuri ena moqmedebda – rusuli,
ukrainuli da moldovuri. 1996 wlis Semdeg Sewyda Serigebisken mimarTuli
myari nabijebis gadadgma. SedarebiT gaumjobesda situacia b-ni voroninis
prezidentad mosvlis Semdgom.
mowmis
prezidentobis
ganmavlobaSi
adgili
hqonda
urTierTobis
damyarebas dnestrispireTTan, zogjer es urTierTobebi kargi, zogjer ki
cudi iyo. moldovis Sexeduleba iyo, rom molaparakebebi sjobda
konfliqts. xsenebuli urTierTobebis monawileebi iyvnen TviT mowme, b-ni
smirnovi, moldovis parlamentis Tavmjdomare, b-ni diacovi da b-ni
luCinski. dnestrispireTis mxridan monawileobdnen e.w. premier-ministri da
sxva ministrebi da departamentebis warmomadgenlebi, rodesac garkveuli
sakiTxebi ixileboda – magaliTad, fostasTan, sabaJoebTan da mediasTan
dakavSirebiT. moldovis mxarem mravalgzis daakmayofila maTi moTxovnebi,
gansakuTrebiT ekonomikur sakiTxebTan dakavSirebiT, radgan sxvagvarad
Cveulebrivi komerciuli warmoeba, muSaxeli da glexebi dazaraldebodnen.
xsenebulSi monawileobas ar iRebdnen me-14 armiis warmomadgenlebi. yvela
Sexvedras eswrebodnen Suamavlebi - ruseTidan, ukrainidan da euTo-dan.
235. rac Seexeba ruseTis jarebis yofnas moldovaSi, mowmem ganacxada, rom
samxedro pirebis yofna ar warmoadgenda armiis efeqturobis erTaderT
saSualebas. dnestrispireTSi aseve ganTavsebuli iyo 200 000 tonaze meti
SeiaraReba da Wurvebi. ruseTis mxares rom Seesrulebina yvela SeTanxmeba,
romelsac man xeli moawera, moldova ar iqneboda dRevandel situaciaSi.
miuxedavad miRweuli SeTanxmebebisa, dnestrispireTidan ruseTis jarebis
gayvana imitom gaiwela, rom es iyo ruseTis federaciis survili. jarebis
gayvana xazgasmuli iqna mraval dokumentSi. ruseTis federaciis evropis
sabWoSi Sesvlisas xsenebuli warmoadgenda erT-erT pirobas. stambulis
samitze gadawyda, rom gayvana 2002 wlis bolosaTvis unda dasrulebuliyo.
axla es unda moxdes 2003 wlis dasasrulisaTvis. xsenebuli gaWianureba
iyo im politikosebis zegavlenis Sedegi, romlebic fexs iTrevdnen
jarebis
gayvanaze
dnestrispireTis
mxaris
moTxovniT
konfliqtis
saboloo gadawyvetamde.
236. garkveuli mcdelobebi ganxorcielda cecxlis Sewyvetis Semdeg, raTa
uzrunvelyofiliyo patimrebis gaTavisufleba. magaliTad, 1995 wlis
dadgenilebiT gamoica amnistia yvela im pirTan dakavSirebiT, romlebic
monawileobas
iRebdnen
konfliqtSi.
nebismiers,
vinc
patimrobaSi
imyofeboda moldovaSi, Seexo amnistia. dnestrispireTis mxarem ar
Seasrula garigebisas masze dakisrebuli valdebulebebi. ilaSkusa da misi
kolegebis gasamarTleba da maTTvis sasjelis Sefardeba farsi iyo,
uiRblo bedis Sedegi. mowmem 1993 wels dauyovnebliv gamosca brZaneba,
romliTac sasamarTlo procesi ukanonod iqna Sefasebuli. ilaSkus
sakiTxi dRis wesrigSi idga meore mxaresTan gamarTul yvela Sexvedraze.
isini mxolod dapirebebs iZleodnen: `Cven davubrundebiT am sakiTxs~ da
amgvar gancxadebebs akeTebdnen. mowme piradad Sexvda prezident elcins da
elaparaka am sakiTxTan dakavSirebiT. moldovam xsenebuli sakiTxi wamoWra
dsT-s Sexvedrebzec. magram rusebma ar mousmines moldovelebs. moldovis
komunist prezidents rusebma Tanamdebobis dakavebidan ori dRis Semdeg
mousmines da Sedegad ilaSku gaTavisuflebuli iqna.
237. b-ni elcinis reaqcia yovelTvis iyo is, rom igi gagebiT xvdeboda
problemas da iZleoda dapirebebs, rom zegavlenas moaxdenda smirnovze.
magram xsenebuli ar ganxorcielda. prezident elcins arasodes uTqvams,
rom ar gaaCnda raime zegavlenis moxdenis SesaZlebloba. igi yovelTvis
dapirebebs iZleoda, rom imoqmedebda smirnovze, magram misi dapirebebi
dapirebebad rCeboda Semdgom Sexvedramde. ilaSkus gaTavisufleba ar iyo
Tavad smirnovis mier gadadgmuli nabiji. es ganxorcielebuli iqna
mxolod gare zewolis Sedegad.
238. prezident luCinskis mier 1997 wlis maisis memorandumze xelmowera
moskovSi Secdoma iyo. es warmoadgenda dnestrispireTis aRiarebas,
rogorc calke saxelmwifosi. amgvarad xelmowerili iqna dokumenti, sadac
dnestrispireTi
aRiarebul
iyo
calke
saxelmwifod.
xsenebuli
memorandumis erT-erT elements warmoadgenda me-14 armiis gayvanis
sinqronizeba konfliqtis sabolooo mogvarebasTan. es ganxorcielebuli
iyo dnestrispireTisa da ruseTis mxareebis iniciativiT.
239. Sereul sakontrolo komisiaSi, romelic integraciis saministros
egidiT moqmedebda, yovelTvis iyo problemebi, radgan xorcieldeboda
Careva dnestrispireTis mxaris mier, gansakuTrebiT benderTan, agreTve, maT
mcdelobasTan dakavSirebiT, iqidan gasuliyo moldovis policia.
mowmem xeli moawera dokumentebs, romlebic ufro did avtonomiurobas
aniWebda
dnestrispireTis
adgilobrivi
xelisuflebis
organoebs
moldovis teritoriis SigniT, magram xsenebuli ar gulisxmobda reJimis
aRiarebas. magaliTad, dokumentebi, romlebic exeboda sabaJo beWdebs, ar
yofila aRiarebuli oficialurad ukanono reJimis mier. gaTvaliswinebuli
iqna praqtikuli problemebis gadaWra, radganac moldovis xelisuflebas
ar
surda
Seeqmna
ekonomikuri
blokada.
moldova
aRiarebda
dnestrispireTs rogorc `areals~ da saWirod miiCnevda samsaxurebis
koordinacias.
mowmes
arasodes
Seqmnia
problemebi
dnestrispireTSi
CasvlasTan
dakavSirebiT, igi arasodes SeuCerebiaT an daumcirebiaT.
240. moldovis konstituciuri xelisufebis organoebi exmarebodnen
ilaSkus jgufis ojaxebs.
rac Seexeba ilaSkus, mowme Sexvda mas, rodesac politikur moRvaweobas
iwyebda. mas Semdeg, rac b-ni ilaSku gaaTavisufles, isini erTxel Sexvdnen
erTmaneTs kiSiniovSi. man erTxel dareka partiis StabbinaSi da datova
telefonis nomeri, magram amis Semdeg masTan kavSiri ar hqonia.
241. smirnovi gaTavisuflebuli iqna ramdenime mizezis gamo, kerZod, es iyo
kargi ganzraxvebi, romlebic nakarnaxevi iyo keTilsindisierebiT anu
surviliT, moldovis xelisuflebis organoebis sawadeli molaparakebebis
saSualebiT miRweuliyo.
20. aleqsandru moSanu
242. 1990 wlidan 1993 wlis Tebervlamde igi iyo moldovis parlamentis
Tavmjdomare da 1993 wlidan 2001 wlamde iyo parlamentis wevri.
243. parlaments hqonda mtkicebulebebi, rom dnestris marcxena sanapiroze
myofi separatistuli Zalebi maragdebodnen sxvadasxva tipis iaraRiT da
maT wvrTnidnen yofili me-14 armiis oficrebi. 1992 wlis 19 maiss
televiziam gadasca filmi me-14 armiis tankebze, romlebzec rusuli
droSebi frialebda da konfliqtSi Riad monawileobdnen. me-14 armiis mier
ganxorcielebuli am aSkara intervenciis Semdeg parlamentma miiRo
rezolucia, romelic xsenebul qmedebebs aZlevda ruseTis armiis mier
moldovis winaaRmdeg warmoebuli samxedro agresiis Sefasebas. xsenebuli
rezolucia mimarTuli iyo msoflios yvela parlamentisa da xalxisadmi.
rezolucia aRwerda yofil me-14 armias rogorc Tavisufal, suverenul
qveyanaSi myof saokupacio armias. rezoluciis miRebasTan dakavSirebuli
gadawyvetileba miRebuli iqna moldovis parlamentis mimdinare sesiaze.
genadi iakovlevi, separatistuli moZraobis ideologi, acxadebda sagazeTo
statiaSi 1992 wlis 18 ivniss, rom me-14 armia da dnestrispireli xalxi
gaerTianebulni iyvnen. `tiraspolskaia pravdis~ 1992 wlis 2 seqtembris
nomerSi smirnovi acxadebda, rom dnestrispireTis respublika arsebobda
mxolod ruseTisa da me-14 armiis mxardaWeriT.
244. ruseTis federaciis mxardaWeris gareSe dnestrispireTis reJimi ver
iarsebebda. mais-ivnisis periodSi moldovaSi Cavida SeerTebuli Statebis
senatori lari presleri. igi adgilze swavlobda problemas da
SeerTebuli Statebis kongresisadmi 1992 wlis 24 ivnisis moxsenebaSi
daaskvna, rom problemebi arsebobda konfliqtSi me-14 armiis Carevis gamo.
245. 1992 wlis ivnisis bolos generalma lebedma, rogorc me-14 armiis
sardalma, daureka mowmes telefonze, rodesac saxelmwifos prezidenti ar
imyofeboda qveyanaSi, da ubrZana, neba ar daerTo moldovis armiis
konkretuli samxedro formirebis erTi zonidan meoreSi gadayvanaze.
rodesac mowmem upasuxa, rom man ar icoda, Tu vin iyo b-ni lebedi, man
upasuxa, rom tankebiT Sevidoda kiSiniovSi.
246. daaxloebiT imave dros, 1992 wlis bolos, Sewyda kiSiniovisTvis
eleqtroenergiis miwodeba kuCiurganis eleqtrosadguridan, romelic
dnestrispireTSi imyofeboda. vinaidan moldovas ar gaaCnda energiis
miRebis alternatiuli wyaro, mowme wavida minskSi, raTa belorusiis
uzenaesi
sabWos
TavmjdomarisaTvis
miemarTa
daxmarebis
TxovniT.
belorusiis uzenaesi sabWos Tavmjdomarem b-nma SuSkeviCma mowmis
TandaswrebiT daureka prezident elcins da sTxova, Careuliyo. im
droisaTvis, rodesac mowme qveyanaSi dabrunda, eleqtroenergiis mowodeba
aRdgenili iyo.
247. 1992 wels mowmem araferi icoda ilaSkus jgufis Sesaxeb; xsenebulis
Taobaze man mogvianebiT Seityo. im droisaTvis bevri adamiani iyo
mokluli, dakavebuli da damarxuli. b-ni ilaSku im droisaTvis ar iyo
parlamentis wevri. igi pirvelad arCeuli iqna 1994 wels saxalxo frontis
siiT da xelaxla iqna arCeuli 1998 wels.
248. moldovis xelisuflebis organoebi uzrunvelyofdnen transportiT q-n
ilaSkus, raTa igi gamgzavrebuliyo tiraspolSi. q-n ilaSkus aseve
SesaZlebloba hqonda, mieRo b-ni ilaSkus, rogorc parlamentis wevris,
xelfasi.
mowmem b-ni ilaSkus Sesaxeb gaigo 1993 wlis 5 maiss, rodesac e.w.
sasamarTlo procesi daiwyo tiraspolSi. mowmem moawyo mxardamWri jgufis
Sexvedra 6 maiss kiSiniovSi. man icoda gazeTebidan tiraspolSi b-ni
ilaSkus moRvaweobis Sesaxeb, magram arasodes ganuxilavs masTan brZaneba
#6 an tiraspolSi mis mier ganxorcielebuli qmedebebi.
249. parlamentSi Seiqmna komiteti, romelic imuSavebda ilaSkus jgufis
problemebze.
xorcieldeboda
kavSiri
tiraspolis
xelisuflebis
organoebTan da moldovelebs ucxadebdnen, rom arafris gakeTeba ar
SeiZleboda. realurad ufro efeqtiani RonisZiebebi parlamentis gareT
xorcieldeboda. moldovis parlamentma wamoWra xsenebuli sakiTxi euTo-s
Sexvedrebze da ucxo saxelmwifoebTan gamarTul Sexvedrebze, magaliTad,
amerikis SeerTebuli Statebis delegaciasTan gamarTul Sexvedraze. b-nma
snegurma aseve wamoWra xsenebuli sakiTxi 1999 wels berlinSi gamarTul
Sexvedraze, sadac imarTeboda parlamentTaSorisi kavSiris Sexvedra da
sadac xsenebulis Sedegad miRebuli iqna rezolucia b-n ilaSkusTan
dakavSirebiT.
250. ruseTis xelisuflebis organoebis mxridan araviTari reqcia ar
mohyolia kazakebis gayvanis moTxovnas. mowme telefoniT daukavSirda
xazbulatovs, ruseTis parlamentis spikers, magram am ukanasknelma ar
gamoiCina aranairi interesi. moldovis parlamentma aseve gaagzavna
warmomadgenlebi ruseTisa da ukrainis parlamentebSi, raTa maT aexsnaT
TavianTi pozicia. ar mosula aranairi oficialuri pasuxi moldovis
moTxovnebze. wlis oqtomberSi moldovam xeli moawera SeTanxmebas ruseTis
federaciasTan moldovis teritoriidan samxedro SenaerTebis gayvanasTan
dakavSirebiT. moldovis parlamentma moaxdina SeTanxmebis retificireba.
ruseTis
parlaments
arasodes
mouxdenia
xsenebuli
SeTanxmebis
ratificireba; ufro metic, xsenebuli SeTanxmebis ratificireba amoRebuli
iqna ruseTis parlamentis dRis wesrigidan.
moldovis parlamenti mxars uWerda elcins moskovSi mimdinare buntis
dros. 1991 wlis seqtemberSi elcinma miavlina b-ni nikolai medvedevi,
kolegebis jgufTan erTad, raTa emoqmedaT Suamavlebad. moldovis
xelisuflebis organoebma uaryves xsenebuli iniciativa, radgan Tvlidnen,
rom es iyo saSinao problema da ruseTi ar unda Careuliyo xsenebuli
sakiTxis ganxilva-gadaWraSi. magram b-ni medvedevi mainc Sexvda mowmes da
ganucxada, rom xelSekruleba moldovasa da ruseTs Soris ar iqneboda
ratificirebuli, sanam moldovis saxelmwifo ar Seasrulebda `mdr~-s
moTxovnebs.
251. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis mizezs warmoadgenda is faqti,
rom Tu moldova xels ar moawerda damamcirebel SeTanxmebas, me-14 armiis
tankebi Sevidodnen kiSiniovSi. moldovas mxolod moxaliseTa armia hyavda,
anu susti armia da ara gawvrTnili jari. xsenebuli Setakebebisas bevri
adamiani iqna mokluli. moldovas sxva Sansi ar gaaCnda, mas xeli unda
moewera SeTanxmebisTvis.
252. moldova ver axorcielebda raime kontrols qveynis aRmosavleT
nawilze. yvela politikuri monawile akeTebda maqsimums, raTa problema
mogvarebuliyo ilaSkus jgufis sasargeblod. magram ruseTis federaciis
gare zewola – politikuri da ekonomikuri – Zalian Zlieri iyo. im dros
moldovis xelisuflebis organoebis midgoma sakiTxisadmi iyo, rom Tu
moldova ar gascemda pasportebs an sabaJo beWdebs dnestrispirelebisTvis,
mas ar ecodineboda, rogor moiqceodnen dnestrispirelebi. axla, rodesac
tiraspolis xelisuflebis organoTa warmomadgenlebs CamoerTvaT ufleba,
gaemgzavron
dasavleTSi,
maTi
midgoma
Seicvala.
moldovis
xelmZRvanelobas unda mieRo 1992 wels SeerTebuli Statebis winadadeba,
monawileoba mieRo samSvidobo komisiaSi.
mowme Y
253. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo moldovis liberaluri partiis
maRali Tanamdebobis piri. igi iyo moldovis parlamentis yofili wevri da
yofili diplomati.
254. dnestris problema daiwyo 1992 wels. saparlamento komitets im
droisaTvis ar hyavda Tavmjdomare da amitomac ar iyo CarTuli mdinare
dnestris movlenebTan dakavSirebul debatebSi. benderis movlenebisas
mowme ar imyofeboda qveyanaSi. komitetis Tavmjdomared gaxdomis Semdeg
man moiTxova, rom sam Sesabamis saministros warmoedgina parlamentisaTvis
informacia benderSi ganviTarebuli movlenebis mizezebTan da moldovis
mTavrobis qmedebebTan dakavSirebiT. Sesabamisi dokumentebi gadaeca
parlaments. dokumentebSi arsebuli informaciis Tanaxmad, ikveTeboda
eWvis safuZveli, rom me-14 armia mxarSi edga separatistebs xsenebuli
movlenebisas. 20-21 ivniss, rodesac moldovis armiis pirveli nawilebi
Sevidnen benderSi, im jariskacTa jgufze, romlebic gadayavda avtobuss
da romlebsac ecvaT formebi da msubuqad iyvnen SeiaraRebulni, moxda
Tavdasxma, avtobussa da jgufze avtomaturi cecxli gaxsnes orive
mxridan. cecxli modioda im adgilidan, romelic ekuTvnoda me-14 armias.
mokluli iqna 20 moldoveli jariskaci.
rodesac prezidenti sneguri da premier-ministri andrei sangheli iyvnen
moskovSi, maT mravaljer wamoWres ilaSkus jgufis sakiTxi. Sedga piradi
(pirispir) Sexvedrebi elcinsa da snegurs Soris, romelTa drosac b-nma
snegurma wamoWra sakiTxi. mowme pasuxismgebeli iyo SexvedrebTan
dakavSirebuli presrelizebis momzadebaze. magaliTad, ilaSkus jgufis
sakiTxi wamoWrili iqna 1993 wlis 15 maiss; naTqvami iyo, rom orive mxare
ganaxorcielebda
qmedebebs
jgufis
maqsimalurad
swrafad
gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.
Tumca moldovasa da ruseTis federacias Soris ganxorcielebuli
molaparakebebi moldovidan ruseTis jarebis gayvanasTan dakavSirebiT ar
moicavda
ilaSkus
jgufis
sakiTxs.
ruseTis
armiis
gayvanasTan
dakavSirebul molaparakebebSi moldovis mxarisaTvis mTavar problemas
warmoadgenda is, rom ruseTis mxare moiTxovda ruseTis armiis gayvanis
sinqronizebas
dnestrispireTis
problemis
saboloo
mogvarebasTan.
moldovisaTvis es iyo ori gansxvavebuli procesi, romelTa Sorisac
araviTari kavSiri ar arsebobda. moldovis mTavrobam icoda, rom
Teoriulad aseTi kavSiric rom yofiliyo, arsebobda safrTxe, rom
dnestrispireTis konfliqti ver gadawydeboda: nebismieri mxare, romlis
interesebSi Sedioda rusuli samxedro Zalebis moldovaSi darCena,
momavalSi imuSavebda imaze, rom uzrunveleyo, rom dnestrispireTis
problema arasodes mogvarebuliyo. xsenebuli mosazreba molaparakebisas
waredgina
ruseTis
mxares.
magram
rusebi
daJinebiT
moiTxovdnen
sinqronizebis formulas da, samwuxarod, swored es versia gavida
saboloo dokumentSi.
problemis gadauWrelobam safuZveli misca rusebs, TavianTi armia
hyolodaT xsenebul teritoriaze. da swored isini axorcielebdnen
konfliqtis mogvarebis SesaZleblobis kontrols.
sinqronizebis formula SemoTavazebuli iqna ruseTis sagareo saqmeTa
saministros mier. xsenebuli presrelizSi aSkarad maTi moTxovniT iqna
Setanili. rodesac moldovam wamoayena winadadeba, rom presrelizSi
naxsenebi yofiliyo ilaSkus jgufis gaTavisuflebaSi orive mxaris
daintereseba, rusebi daTanxmdnen im pirobiT, rom naxsenebi iqneboda
sinqronizebis formulac. Sedegad moldovis xelisuflebis organoebma
gaaanalizes, rom maT dauSves didi Secdoma sinqronizebis formulis
miRebasTan dakavSirebiT.
255. mowmem ar icoda raime SemTxveva, rom samSvidobo Zalebs daerRviaT
mandati. igi muSaobda `ruseTis saorganizacio dajgufebis~ sakiTxebze,
samSvidobo Zalebi ar Sedioda mis kompetenciaSi. mowmem mogvianebiT
Seityo, rom samSvidobo Zalebi ramdenimejer iqna gamoyenebuli kiSiniovis
Tanxmobis gareSe.
256. ilaSkus sakiTxi mravaljer iqna wamoWrili moldovis xelisuflebis
organoebis
mier.
wlis
dekemberSi
daiwyo
molaparakebebi
dnestrispireTis mxaresTan, tiraspolis gareT mdebare olqSi da
moldovis mxarem wamoayena ilaSkus sakiTxi. 1993 wlis martamde gaimarTa
molaparakebebis oTxi raundi. moldovas arasodes miuRia separatistuli
xelisuflebis organoebis nebarTva, Sexvedroda ilaSkus jgufis wevrebs.
wamoWrili iqna samedicino daxmarebis sakiTxi, ganxiluli iqna eqimebis
sakiTxi, romlebic tiraspolSi unda Casuliyvnen kiSiniovidan da
aRmoeCinaT samedicino daxmareba jgufisaTvis. sakiTxi gansaxilvelad iqna
gatanili saparlamento komitetze. mowmem prezident snegurisagan miiRo
miTiTeba, wamoeWra sakiTxi rus oficialur pirebTan Sexvedrebisas. 1993
wlis seqtemberSi mowmem wamoayena sakiTxi ruseTis federaciis uzenaesi
sabWos Tavmjdomaris (ruseTis parlamentis spikeris), b-ni xazbulatovis
winaSe, romelmac aRuTqva, rom ruseTis parlamentis wevrebi, romlebic
tiraspolSi miemgzavrebodnen, Seecdebodnen, moepovebinaT informacia
ilaSkus jgufis Sesaxeb.
257.
arsebobda
miniSnebebi
dnestrispireTSi
ruseTis
politikis
gatarebasTan dakavSirebiT, rasac iuwyebodnen ruseTSi arsebuli kvleviTi
institutebis vebgverdebi. konstantin zatulini iyo erT-erTi aseTi
institutis
ufrosi,
saxeldobr,
samarTlis
akademiis
direqtori.
institutis vebgverdze ganTavsebuli iyo moxseneba, romelic asaxavda
sxvadasxva scenars, Tu rogor unda yofiliyo sakiTxebi organizebuli
dnestrispireTSi. iyo sxva magaliTebic, rogoric aris mecnierebaTa
akademiis iuridiuli departamentis vebgverdi, romelzec ganTavsebuli iyo
dnestrispireTis saxelmwifod Camoyalibebis Teoriuli modeli. mowmes ar
SeeZlo imis Tqma, xsenebuli modeli mecnierebaTa akademiis nebarTviT iqna
Camoyalibebuli Tu ara.
258. mowme ixsenebs ruseTis federaciis ultimatums 1994 wels gaero-s
generalur asambleaze, rodesac moldovis warmomadgenelma aseT doneze
pirvelad
gaaJRera
ruseTis
mxaris
monawileoba
dnestrispireTis
konfliqtSi. ruseTis federaciis sagareo saqmeTa ministris moadgiles
hqonda Sexvedra mowmesTan da ministris moadgilem ganucxada mas, rom
ruseTis mxares ar moewona kiSiniovis mier gaero-Si gamoCenili iniciativa.
misi TqmiT, ruseTi gamonaxavs `adekvatur SesaZleblobas,~ uaryos
xsenebuli iniciativa.
259.
wels
Seqmnili
xelSekruleba
gacilebiT
ukeTesi
iyo
moldovisaTvis, vidre xelSekruleba, romelic xelmowerili iqna ruseTis
federaciasTan 2001 wels. 1990 wels es iyo xelSekrulebis sakiTxi or
sabWoTa
xelSekrulebaSi
respublikas
Soris,
iyo
romlebic
moldovis
iyvnen
ssrk-s
wevrebi.
asaxuli
survili,
moepovebina
damoukidebloba. mogvianebiT gaformebuli xelSekruleba daido or
damoukidebel saxelmwifos Soris da Seicavda garkveul debulebebs,
romlebic miuRebeli iyo moldovis mxarisaTvis.
260. 1997 wlidan 1998 wlamde mowme iyo mrCeveli dnestrispireTis
sakiTxebTan dakavSirebiT, maT Soris ilaSkus jgufis gaTavisuflebasTan
dakavSirebiTac. xsenebuli problema mravaljer iqna wamoWrili. mowmis
azriT, gacilebiT metis gakeTeba SeiZleboda da ufro efeqtianad, vidre
es realurad ganxorcielda. mowmis gegma dnestrispireTis problemis
mogvarebasTan
dakavSirebiT
uaryofili
iqna
moldovis
maSindeli
xelisuflebis mier da igi gaaTavisufles dnestrispireTis sakiTxebze
mTavari mrCevlis Tanamdebobidan mis mier warmodgenili gegmis gamo.
261. samwuxarod, ruseTis xelisuflebis organoebi mxars uWerdnen
dnestrispireTis
ukanono
reJims
tiraspolSi.
xsenebuli
moicavda
ekonomikur mxardaWeras. ramdenime wlis ganmavlobaSi dnestrispireTs
moldovis sxva nawilebTan SedarebiT naxevar fasSi miewodeboda bunebrivi
gazi. 2003 wlis 1 Tebervlidan dnestrispireTisaTvis fasi gaormagda.
xsenebul dromde bevri adamiani dnestrispireTSi ambobda, rom maT ar
surdaT moldovis respublikasTan gaerTianeba, radgan Tuki isini amas
gaakeTebdnen,
gazSi
ufro
Zviri
safasuris
gadaxda
mouwevdaT.
dnestrispireTs 750 milioni dolaris vali aqvs ruseTis mimarT bunebrivi
airis gamo. xsenebuli vali Camoiwereba, Tuki ruseTi miiRebs wilebs
dnestrispireTis erovnul sawarmoebSi. Sesabamisad, moldovis mosaxleobis
nawils gaaCnia ruseTis vali.
262. 1992 wlis 1 aprils prezidentma elcinma gamosca dadgenileba,
romliTac brZanebda me-14 armiis ruseTis iurisdiqciaSi gadayvanas.
xsenebuliT man daarRvia moldovis erovnuli iurisdiqcia da moldovis
suvereniteti. es imitom moxda, rom adre, ianvarSi, prezidentma snegurma
gamosca
dadgenileba,
romlis
Tanaxmadac
moldovis
teritoriaze
ganTavsebuli me-14 armiis yvela SenaerTi unda gadasuliyo moldovis
iurisdiqciaSi. xsenebuli warmoadgenda problemas, romelic moiTxovda
gadaWras.
263. me-14 armiis 200 000 tona samxedro aRWurviloba, romelic
dnestrispireTSi rCeboda, prezident sneguris dadgenilebis safuZvelze
unda mikuTvneboda moldovas an unda gankarguliyo euTo-s mier. problema
ar wamoiWreboda, xsenebuli samxedro aRWurviloba saerTaSoriso
kontrols rom daqvemdebareboda. problemas warmoadgenda is faqti, rom
kontrols erTpirovnulad axorcielebda ruseTi.
smirnovi
iyo
ruseTis
federaciis
moqalaqe.
amitomac
xsenebuli
warmoadgenda ruseTis problemas, radgan smirnovi misi moqalaqe iyo.
prezidentma voroninma ganucxada rusebs, rom, rogorc moldovis
prezidenti, bednieri iqneboda, Tuki ruseTi waiyvanda smirnovs da
daasaxlebda moskovis gareubanSi.
22. andrei sangheli
265. mowme premier-ministri gaxda 1992 wels. SeiaraRebuli konfliqti
manamde daiwyo. Cvenebis micemis droisaTvis mowme muSaobda franguli
firmis generalur direqtorad. mas ar hqonia dakavebuli aranairi
politikuri Tanamdeboba 1997 wlis Semdeg.
266. marTalia, ar arsebobda mtkicebulebebi, rom me-14 armia monawileobda wlis konfliqtSi, magram me-14 armiis iaraRi, aRWurviloba da
saWurveli gamoyenebuli iqna speratistebis Zalebis mier. saWurveli da
javSanmanqanebi,
romlebsac
iyenebdnen
tiraspoleli
ajanyebulebi
moldovis konstituciur ZalebTan gamarTuli brZolebisas, modioda me-14
armiis maragebidan.
267. ilaSkus jgufis problema dRis wesrigSi idga yovel Sexvedraze,
romelsac moldova marTavda dnestrispireTis mxaresTan. moldova
cdilobda, gaekeTebina yvelaferi, rac SeeZlo, rogorc moralurad, aseve
materialurad. amJamindeli mTavrobis warmateba adre ganxorcielebuli
qmedebebis Sedegi iyo. magram garemoebebi xsenebuli droisaTvis niSnavda
imas, rom moldovas ar gaaCnda aranairi sxva saSualeba molaparakebis
garda. 1992 wlis konfliqti qveynis tragedia iyo.
ilaSkus
jgufis
gaTavisufleba
iyo
politikuri
problema.
dnestrispireTis reJimi danarCen ganmcxadeblebs itovebda Semdgomi
vaWrobisaTvis. maT surdaT, sargebeli enaxaT patimrebis gaTavisuflebis
nebismieri gadawyvetilebidan. moldovam gaakeTa yvelaferi, risi gakeTebac
SesaZlebeli iyo. moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi ar
iyvnen
ganmcxadebelTa
organoebs da
pasuxismgebelni
imaze,
mudmivad
moldovis
rac
daemarTa
ukavSirdebodnen
xelisuflebisagan
ilaSkus
jgufs.
xelisuflebis
politikur,
ojaxebi
iRebdnen
samedicino da sxva saxis daxmarebas.
268. tiraspolisaTvis ruseTis mier savaraudod aRmoCenil finansur
mxardaWerasTan dakavSirebiT ar arsebobda aranairi oficialuri
dokumentacia, magram arsebobda informacia, romlis miRebac SeiZleboda im
gancxadebebidan, romlebsac ruseTis warmomadgenlebi akeTebdnen
tiraspolSi vizitisas. mniSvnelovani iyo energetikis sferoSi valebis
sakiTxic. ruseTi dnestrispirelebs gazs ufasod awvdida. es SesaZloa
CaiTvalos ekonomikur daxmarebad. ruseTTan molaparakebisas 1992 wels
mowme
monawileobas
iRebda
ekonomikuri
sakiTxebis
ganxilvaSi.
molaparakebis mTavari Tema iyo energiis mowodeba da ruseTis bazrebi
moldovis produqciisaTvis, rogoric aris xemasala da naxSiri, iseve,
rogorc sakredito saSualebebi. dnestrispireTs gazi miewodeboda ufro
dabali tarifiT, vidre moldovas. rodesac mowme iyo premier-ministri,
gazis momwodebeli kompania saxelmwifo gaerTianeba iyo. mas Semdeg, rac
ganxorcielda kompaniis privatizeba, situacia moldoveli xalxisaTvis
gauaresda. dReisaTvis es aris saaqcio sazogadoeba, magram saxelmwifo
umsxvilesi mewilea. arc moldovis da arc dnestrispireTis ekonomikas ar
SeeZloT funqcionireba rusuli gazis gareSe.
269. 1993 wels mowmem ganixila valis sakiTxi ruseTis mTavrobasTan da
dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan. isini daTanxmdnen, rom vali
orad gayofiliyo. mowmem ar icoda, gadaixades Tu ara dnestrispirelebma
sakuTari davalianeba, magram fiqrobs, rom maT is ar gadauxdiaT.
23. mowme Z
270. mowme moldovis yofili ministria.
271. mowme monawileobas iRebda Sesabamis molaparakebebSi, amitom mas
gaaCnia informacia me-14 armiisa da rod-is mier samxedro aRWurvilobis
separatistebisaTvis gadacemasTan dakavSirebiT. xsenebuli daiwyo uzenaesi
sabWos gadawyvetilebiT, Seqmniliyo SeiaraRebuli Zalebi marTlwesrigis
dasacavad.
sabWoTa kavSirSi gaerTianebasTan dakavSirebuli, 1991 wels gamarTuli
referendumis droisaTvis da 1992 wlis martamde generalma iakovlevma, me- armiis yofilma sardalma, daiwyo iaraRisa da saWurvlis gadacema da es
daemTxva kazakebis Camosvlas. saWurvlis es gadacema xdeboda, kerZod,
dnestrispireTis
gvardiisaTvis,
romelic
SemdgomSi
gaxda
dnestrispireTis Tavdacvis saministro. yvela SenaerTi, maT Soris
kazakebi, aRWurvilni iyvnen avtomaturi iaraRiT, tyviamfrqvevebiT,
javSanmanqanebiT da a.S. parkanis inJinerTa batalioni Riad SeuerTda
dnestrispirelTa mxares. dnestrispirelebs saCuqris saxiT gadaeca t-74
tipis 18 tanki.
mowme acxadebda, rom mas gaaCnda bevri informacia gadacemuli iaraRis
raodenobasTan dakavSirebiT. omis Semdeg procesi grZeldeboda. xsenebuli
xorcieldeboda ruseTisa d dnestrispireTis mTavrobebis mier. ruseTis
generalurma prokurorma Seamowma rusuli armia.
mowmem aRniSna, rom arsebobda aseve saarqivo mtkicebulebebi satelevizio
filmis saxiT, romelic naTlad adasturebda, rom TavdasxmaSi monawile
tankebis umetesobaze ruseTis droSa frialebda. zogierT aseT tankze
frialebda ori droSa _ dnestrispireTis da ruseTisa.
272. SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg adgili hqonda patimrebis gacvlas.
dubasaris mZevlebi, e.i. 30 policieli, romlebic datyvevebulni iqnen
dnestrispireTis Zalebis mier, tyveobaSi imyofebodnen daaxloebiT erTi
Tvis ganmavlobaSi. moldovam isini gacvala general iakovlevSi. aseTi
gacvlebi mudmivad xdeboda. moldova cvlida im pirebs, romlebic kanons
arRvevdnen, xolo dnestrispirelebi cvlidnen maT, vinc patimrobaSi
hyavdaT. mowme cdilobda, ganxiluliyo ilaSkus jgufis gacvlis sakiTxi.
dnestrispirelebi pasuxobdnen, rom ilaSkus jgufis wevrebi ar iyvnen
marto konfliqtis monawileni, aramed isini teroristebi iyvnen da rom
amitom SeuZlebeli iyo maTi gacvla. moldovas ar hyavda tyveobaSi
Sesabamisi piri, raTa gaecvala. ilaSku iyo separatizmis winaaRmdeg
mebrZoli. dnestrispireTs esaWiroeboda misi arsebobis gamarTleba.
swored xsenebuli iyo imis mizezi, Tu ratom ar surda dnestrispireTis
mxares ganmcxadebelTa gacvla.
arasodes ganxilula iakovlevisa da 30 policielis gacvlis operaciaSi
ilaSkus jgufis CarTvis sakiTxi, radgan iakovlevis gaTavisufleba b-ni
ilaSkus dakavebamde moxda.
moldovis xelisuflebam mainc wamoWra am jgufis sakiTxi patimrebis
gacvlis konteqstSi. SeiaraRebuli konfliqtis periodSi moldovam aiyvana
patimarTa garkveuli raodenoba. magram moldovis winadadeba gacvlasTan
dakavSirebiT kategoriulad iqna uaryofili, rodesac wamoWrili iqna
sakiTxi ilakus jgufis Taobaze. analogiuri ram xdeboda yvela doneze.
moldovas ar SeeZlo uzrunveleyo ganmcxadebelTa gaTavisufleba,
miuxedavad
yvela
mcdelobisa.
separatistul
reJims
esaWiroeboda
gamarTleba im braldebisaTvis, rom moldova Careuli iyo teroristul
aqtebSi da ilaSkus gasamarTleba uzrunvelyofda misTvis fardas, romlis
ukanac damalavda mis mierve daqiravebuli pirebis Cadenil teroristul
aqtebs.
273.
warmoadgenda parlamentisa da mTavrobis mier konfliqtis gadaWrasTan
dakavSirebiT miRebuli sxvadasxva gadawyvetilebis ganxorcieleba.
b-n
smirnovTan
gamarTuli
pirdapiri
molaparakebebis
mizans
xsenebuli molaparakebebi xorcieldeboda general kreangasTan da
exeboda, magaliTad, SeiaraRebuli formirebebis gayvanas. es xdeboda 1992
wlis martSi. SemdgomSi, 1992 wlis 21 ivliss, gaformda moldova/ruseTis
SeTanxmeba dnestrispireTis konfliqtis gadaWrasTan dakavSirebiT. mowme
CarTuli iyo molaparakebebSi, romelTa mizans warmoadgenda konfliqtis
adgilobriv doneze gadaWra.
274. urTierTobebi moldovasa da dnestrispireTs Soris imarTeboda
moldova-ruseTis 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebiT.
sakontrolo
komisia
Tavdapirvelad
Seiqmna
ruseTis
delegaciis,
moldovis delegaciisa da dnestrispireTis delegaciisagan. mogvianebiT
maT SeuerTdnen euTo-sa da ukrainis delegaciebi. sakontrolo komisias
unda ganexila yvela is problema, romlebic warmoiSoboda konfliqtis
Sedegad – magaliTad, kompensacia zianisaTvis, jarebis gayvana da a.S.
garkveuli problemebi gadaiWra. ruseTis inertulobisa da gansxvavebuli
strategiis gamo ruseTis jarebi isev rCebodnen regionSi. iq, sadac idgnen
ruseTis samSvidobo Zalebi, axla ganTavsebulni arian ruseTis Zalebi. da
rogorc amas euTo adasturebs, dnestrispirelebi axla awarmoeben
Wurvebsa da sabrZolo aRWurvilobas.
275. separatistuli reJimi ver iarsebebda ruseTis mxardaWeris gareSe. arc
eTnikuri, arc religiuri da arc TviT Sida politikuri mizezebi ar
gamxdara konfliqtis dawyebis sababi. konfliqti gare Zalebis mier iyo
inspirirebuli. konfliqtis mizans warmoadgenda moldovis gayofa, radgan
moldovas ar surda, xeli moewera sabWoTa kavSiris SeerTebis
xelSekrulebaze.
ramdenime
Tvis
ganmavlobaSi
dnestrispirelebma
gaanadgures konstituciuri sagamoZiebo da samarTaldamcavi organoebi –
prokuratura, policia da sxv. maT ar SeeZloT amis gakeTeba me-14 armiis
mxardaWeris gareSe. uwin dnestris marcxena da marjvena napirebi
mSvidobian Tanacxovrebas eweodnen. xsenebuli konfliqtisa da marjvena da
marcxena napirebis daSoriSorebis provocireba ruseTis mier sakuTari
politikuri miznebisaTvis ganxorcielda.
276. es ar yofila eTnikuri konfliqti. gusliakovi iyo generali, romelic
meTaurobda
benderis
policias.
igi
uzrunvelyofda
kanonisa
da
marTlwesrigis dacvas moldovis konstituciuri wyobis saxeliT. igi
rusulad laparakobda. generali gusliakovi yvelanairad cdilobda,
maqsimalurad
SeenarCunebina
marTlwesrigi.
mogvianebiT
igi
gaxda
moldovis ministris moadgile.
277. moldova Seacdines, rodesac man xeli moawera dokumentebs
dnestrispireTis mxaresTan erTad. moldova ar iyo mzad omisaTvis,
romelic daiwyo 19 ivniss, rodesac benderis policias alya Semoartyes.
kostenkom ieriSi miitana dubasarize 16 ivniss. moldovam miiRo
gadawyvetileba,
dasaxmareblad. mas Semdeg, rac benderi gaTavisuflebuli iqna kostenkos
bandisagan, moldovis jariskacebi, romlebmac ar icodnen, sad
gaegzavna
specdaniSnulebis
Zalebi
policiis
ganTavsebuliyvnen, mividnen citadelSi, sadac tyved Cavardnen, xolo
ramdenime maTgani daxvrites. amaSi monawileobda ruseTis armia, romelsac
ekava citadeli da akontrolebda teritorias. rodesac maT gaaTavisufles
xidi, moldovelebs ar gauxsniaT cecxli ruseTis ZalebisaTvis, magram
tankebma, romlebzec ruseTis droSa frialebda, gauxsnes maT cecxli.
278. iakovlevi dakavebuli iqna moldovis uSiSroebis samsaxurebis mier.
arsebobda
sakmarisi
mtkicebulebebi
imisa,
rom
igi
exmareboda
separatistebs. ar aris marTali, TiTqos igi gaaTavisufles mis winaaRmdeg
sakmarisi mtkicebulebebis uqonlobis gamo.
279. generali lebedi, rod-is sardali, arCeuli iqna dnestrispireTis
parlamentSi
wels.
moldova
aRSfoTebuli
iyo
mis
mier
separatistebisaTvis aRmoCenili daxmarebiT. magram ruseTis dumam aSkarad
daafiqsira Tavisi pozicia xsenebulTan dakavSirebiT. mxolod gvian mixvda
generali lebedi, Tu ra saxis reJims uWerda mxars. man ganacxada, rom es
iyo kriminaluri reJimi.
280. dnestrispireTis Zalebi monawileobas iRebdnen afxazeTis omSi.
dnestrispirelTa kuTvnili dolfinis Zalebi aqtiurad monawileobdnen
afxazeTis operaciaSi. xsenebuli daadastura antiufeevis `omonelma~
kolegam, gonCarenko-matveevma, tiraspolis reJimis uSiSroebis ministris
moadgilem. gonCarenko iyo ruseTis specdaniSnulebis Zalebis erT-erTi
xelmZRvaneli,
romelic
moqmedebda
baltiispireTis
qveynebSi.
man
monawileoba miiRo rigaSi ganxorcielebul operaciaSi. Semdeg igi
Camovida dnestrispireTSi Sevcov/antiufeevTan erTad da pasuxismgebeli
iyo dnestrispireTis Zalebis Seqmnaze.
gonCarenko moiTxovda, rom pirebi, romlebic ibrZodnen saqarTvelos
kanonieri konstituciuri Zalebis winaaRmdeg, dajildoebuliyvnen. es iyo
analogiuri konfliqti, romelic moicavda separatistebs, rusulenovan
ajanyebulebs, romlebsac zurgs umagrebdnen sabWoTa, mogvianebiT ki
ruseTis jarebi. ruseTi rekorduli maCveneblebiT iyo pasuxismgebeli
xsenebuli ukanono ZalebisaTvis samxedro daxmarebis aRmoCenaze.
281. moldovas ar gaaCnda regularuli armia konfliqtis droisaTvis.
policiis Zalebma moxaliseebTan erTad TavianT Tavze miiRes dartyma.
Zalebi konfliqtSi araTanabari iyo. erT mxares iyo kargad SeiaraRebuli
armia, xolo meore mxares _ policia da SeiaraRebuli moqalaqeebi.
moldova ver gadarCeboda.
ruseTi uzrunvelyofda samSvidobo Zalebs, magram garkveuli pirobebiT.
ruseT/moldovas SeTanxmeba Sedga moskovSi da moldovas ar SeeZlo am
SeTanxmebaSi raime mniSvnelovanis Cadeba, rogorc es mas surda,
magaliTad, saxelmwifo damoukideblobis cnebasTan, suverenitetTan
dakavSirebiT da a.S. xsenebuli SeTanxmeba iyo mxolod samxedro iaraRi
garkveuli xnis ganmavlobaSi, magram sami Tvis Semdeg, 1992 wlis
seqtemberSi, moldovam ganacxada, rom SeTanxmeba ganxorcielda da saWiro
iyo Semdgomi molaparakebebis warmoeba im xelSekrulebaTa dadebasTan
dakavSirebiT, romlebic mSvidobas uzrunvelyofdnen.
24. anatoli plugaru
282. mowme iyo uSiSroebis ministri 1991 wlis agvistosa da 1992 ivliss
Soris periodSi. xsenebul periodamde igi iyo polkovniki da daniSnuli
iyo moldovis suk-is xelmZRvanelad im dros, rodesac 1991 wlis
agvistoSi iSleboda sabWoTa kavSiri. manamde igi iyo parlamentari,
uzenaesi sabWos wevri. 1992 wlis ivlisidan 1993 wlis seqtembramde igi
msaxurobda sagareo saqmeTa ministris moadgiled. SemdgomSi mas
mTavrobaSi aRar umuSavia. Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo Tavisufali
samarTlebrivi eqsperti da Jurnalisti.
283. mowme icnobda b-n ilaSkus Tavisi samsaxuridan gamomdinare. igi
daukavSirda b-n ilaSkus, rodesac moldova iZulebuli gaxda, moexdina
moqalaqeTa mobilizeba dnestrispireTSi ukanono reJimis warmoSobasTan
dakavSirebiT. aTiaTasobiT moqalaqe iTxovda iaraRs imisaTvis, rom daecva
sakuTari samSoblo. moldovas ar hyavda aranairi armia. Tavdacvis, Sinagan
saqmeTa da uSiSroebis saministroebs ebrZanaT, moexdinaT im xalxis
mobilizeba, romlebmac miiRes garkveuli samxedro momzadeba. b-ni ilaSku
am kategoriaSi moxvda.
284. mowmem ar icoda, monawileobda Tu ara ilaSkus dakiTxvaSi ruseTis
specdaniSnulebis Zalebi - jgufi `alfa~.
285. mowmes miaCnda, rom b-ni ilaSku iyo omis tyve, romelic xvdeboda
Jenevis 1949 wlis konvenciisa da damatebiTi oqmebis regulirebis sferoSi.
ganxorcielda garkveuli mcdelobebi, raTa b-ni ilaSku da misi kolegebi
gacvliliyvnen, magram moldovas ar hyavda patimrebi, romlebsac
sanacvlod SesTavazebda dnestrispireTis mxares.
286. garda amisa, moldovam icoda, Tu vin idga yovelive amis ukan. me-14
armias surda mdinaris gadmolaxva. `kazaki buqarestSic ki kazakia,~ -
gaigonebdiT zogjer. moldovas ar SeeZlo Zalis gamoyeneba, miuxedavad
imisa, rom man ganaxorciela garkveuli operaciebi, magaliTad, iakovlevTan
dakavSirebiT. generali iakovlevi dakavebuli iqna moldovis saidumlo
samsaxurebis mier. b-ni ilaSku ar monawileobda xsenebul operaciaSi.
iakovlevi imitom daapatimres, rom igi amaragebda iaraRiT separatist
ajanyebulebs. misi cixeSi gaCereba SesaZlo gaxda mxolod mcire xniT da
gamomZieblebma
sasamarTlos winaSe mis warsadgenad. generali stoliarovi, marSal
SapoSnikovis moadgile, dsT-is Zalebis mTavarsardali, Camovida
ver
SeZles
sakmarisi
mtkicebulebebis
mopoveba
moskovidan – igi ruseTis saidumlo samsaxuris ufrosis moadgile iyo –
raTa eTxova iakovlevis gaTavisufleba. maSinve, rogorc ki cnobili gaxda,
rom ar arsebobda sakmarisi mtkicebulebebi mis winaaRmdeg gamoZiebis
gasagrZeleblad, moldovis xelisuflebis organoebma wamoWres idea
iakovlevis gacvlasTan dakavSirebiT da mowmem xsenebuli sakiTxi
ganixila stoliarovTan erTad. sabolood generali iakovlevi gaicvala 30
policielSi, romlebic patimrobaSi imyofebodnen dubasariSi.
287. Sinagan saqmeTa saministros kavSiri hqonda dnestrispireTis
xelisuflebis organoebTan. Zalian bevri mcdeloba ganxorcielda
imisaTvis, rom b-ni ilaSku da sxvebi gaTavisuflebuliyvnen. magram
xsenebulTan dakavSirebuli yvela winadadeba uaryofili iqna, radgan b-ni
ilaSkus saqme dnestrispirelTaTvis warmoadgenda miznis miRwevis erT-erT
meqanizms, iaraRs, romliTac am mxares SeeZlo moldovis damcireba. reJims
mxars uWerdnen ruseTi da ukraina. b-ni ilaSkusa da misi kolegebis
gaTavisuflebis ufro energiuli mcdelobebi gazrdida daZabulobas.
ilaSkus saqmis saSualebiT dnestrispireTis reJims SeeZlo zewolis
ganxorcieleba moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebze, raTa
moepovebina aRiareba.
288. de facto separatistuli reJimi ar xvdeboda moldovis konstituciuri
xelisuflebis organoebis kanonieri kontrolis sferoSi. dnestrispireTis
reJimi SeiaraRebuli iyo me-14 armiis iaraRiT. xsenebul ukanono
formirebebs
iakovlevi
aiaraRebda.
lebedi
eweoda
`aqtiuri
neitralitetis~ politikas. moldovas ar gaaCnda iq Sesvlis ufleba.
Tanamdebobis dakavebisas general lebeds xsenebulis Sesaxeb unda
moexsenebina
prezident
snegurisaTvis,
rogorc
im
saxelmwifos
meTaurisaTvis, romlis teritoriazec ganTavsebuli iyo me-14 armia. magram
generalma lebedma ignorireba gaukeTa elementarul wesebs. rodesac igi
Camovida, mas ar ucnobebia moldovis prezidentisaTvis Camosvlis Sesaxeb;
Setyobineba xsenebulTan dakavSirebiT arc kremlidan mosula.
289. arsebobda `balkaneTis TaRis gegma~ Semdegi scenariT: im SemTxvevaSi,
Tu moldova ar SeaCerebda SeiaraRebul konfliqts, igi Seerwymeboda
rumineTs. prezidentebi elcini da putini akeTebdnen gancxadebebs
moldovis suverenitetTan dakavSirebiT, magram saxelmwifo dumis bevri
wevri, maT Soris b-ni ruckoi, imyofeboda dnestrispireTSi da mxars
uWerda separatistebs. isini uxeSad ereodnen moldovis saSinao saqmeebSi.
im SemTxvevaSi ruseTis oficialur mTavrobas rom eTanamSromla,
moxerxdeboda SeiaraRebuli konfliqtis Tavidan arideba.
290. im droisaTvis ruseTs didi problemebi hqonda uzarmazar armiasTan
dakavSirebiT, romelic ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze. Zalian
bevr
mosamzadebeli
jariskacs
ar
surda
ukan
ar
ruseTSi
yofila
gamgzavreba.
ganxorcielebuli
aranairi
maT
samuSaoebi
dasabruneblad. ruseTis samxedro Zalebi dnestrispireTSi samxedro
ZaliT mxars uWerdnen dnestrispireTis reJims. ruseTis armiis tankebi
monawileobas iRebdnen SeiaraRebul konfliqtSi; es gadacemuli iyo
televiziiT. me-14 armiis tankebis garda, im droisaTvis moldovaSi ar
yofila arc erTi tanki.
291. ruseTTan cecxlis Sewyvetis SeTanxmeba xelmowerili iqna 1992 wlis
ivlisSi. mowme gaTavisuflebuli iqna xsenebul dromde xuTi dRiT adre,
ruseTis federaciis zewolis Sedegad.
292. mowmis TqmiT, igi arasodes Sexvedria b-n gorbovs. SeiaraRebul
konfliqtamde igi gaTavisuflebuli iqna moldovis Sinagan saqmeTa
saministrodan. rodesac konfliqti daiwyo, man Tavisi samsaxuri SesTavaza
tiraspolis mxares, radgan ar eTanxmeboda kiSiniovis xelisuflebas. mas
pasuxismgebloba daakisres ilaSkus jgufTan dakavSirebul saqmeze. igi
awarmoebda gamoZiebas me-14 armiis meTaur polkovnik bergmanTan erTad.
SemdgomSi urTierTobebi massa da tiraspolis xelisuflebas Soris
gauaresda. igi SesaZloa wasuliyo moskovSi.
mowme icnobda olga Capatinas, man icoda, rom xsenebuli piri samoqalaqo
aqtivisti iyo da Cabmuli iyo avRaneTSi daRupul jariskacTa meuRleebisa
da dedebis ligis saqmianobaSi. mowmes ar gaaCnda aranairi informacia
konfliqtis dros mis sadazvervo saqmianobasTan dakavSirebiT. Tumca
mowmem saerTod ar icoda im konkretuli pirebis vinaoba, vinc sadazvervo
saqmianobas eweoda.
293. mowme Sexvda b-n ilaSkus rogorc sabWoTa kavSiris droindeli suk-is
ufrosi. b-ni ilaSku mobilizebuli iqna moldovis suk-is brZanebiT. igi ar
yofila suk-is TanamSromeli, rogorc aseTi. igi mobilizebuli iqna
imitom, rom hqonda gamocdileba informaciis SegrovebaSi. mas Semdeg, rac
suk-is struqtura Seicvala, CarTuli iqna sami saministro: Tavdacvis,
Sinagan saqmeTa da uSiSroebis. moldova ebrZoda mtrebs da jgufebs,
romlebmac SemoaRwies qveyanaSi anu tiraspolSi _ moldovis respublikis
nawilSi.
294. moldovis uSiSroebis saministro ar iRebda aranair daxmarebas
garedan. marTalia, rumineTi amaragebda moldovas garkveuli iaraRiT,
magram es iyo Zalian Zveli iaraRi, romelic ar muSaobda.
magram dnestrispireTSi myof eTnikur rusebs mxars uWerda ruseTi.
dnestrispireTSi Camovidnen cixeebidan gamoSvebuli kazakebi. iaraRiT
datvirTuli didi kolonebi gadahqondaT dnestrispireTSi. moldovis
uSiSroebis
dnestrispireTsa
saministrom
da me-14
gaagzavna
armiaSi.
agentebi,
situaciis
raTa
gaTvaliswinebiT
emoqmedaT
es
Cveulebrivi movlena iyo. xsenebuli droisaTvis moldovas gaaCnda
dokumenturi mtkicebulebebi, romlebsac igi iRebda agentebis saSualebiT
da romlebic adasturebda, rom 1992 wlis aprilis Semdeg me-14 armia
exmareboda ajanyebulebs iaraRiTa da sxvadasxva saSualebebiT. generalma
netkaCovma aRiara, rom dnestrispirelebi iyenebdnen satvirTo manqanebs,
raTa Sesuliyvnen iaraRis sawyobebSi danaRmuli velebis gavliT.
25. nikolai petrica
295. mowme iyo satanko akademiis kursdamTavrebuli. 1992 wlis 17 aprils
man datova sabWoTa armia da SeuerTda moldovis armias 1993 wlis
ivnisamde. xsenebul dromde igi iyo samxedro skolis direqtoris
moadgile avRaneTSi. 1964 wlidan 1974 wlamde igi msaxurobda kiSiniovSi,
amis Semdeg datova me-14 armia da wavida moskovSi sabWoTa jarebSi
samsaxurod. Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo samxedro kaTedris gamge
moldovis teqnikur universitetSi.
296. mowme xelmZRvanelobda moldovis Zalebs dubasaris brZolaSi.
moldovelebs ruseTis armia esroda. isini iyenebdnen 152 mm tyviebs,
romlebic separatistebs im droisaTvis ar gaaCndaT. isini kocieri-
dubasaris xazidan isrodnen. 1992 wlis 24 maiss gaimarTa molaparakebebi
polkovnikTan, romelic xelmZRvanelobda dnestrispirelTa SeiaraRebul
Zalebs. xsenebuls ar eswrebodnen me-14 armiis warmomadgenlebi. magram rom
ara ruseTis Zalebi dnestrispireTSi, separatistebi ver SeiaraRdebodnen. maiss separatistebma miiRes t-64 tipis 13 tanki me-14 armiidan. isini
iyenebdnen samxedro daniSnulebis sxva aRWurvilobasac, rogoric aris
artileria, romelic imave wyarodan unda yofiliyo miRebuli. mowmes
Tavad ar unaxavs me-14 armia an misi jariskacebi.
297. golicanis eklesia dangreuli iqna 152 mm-iani tyviebiT; am kalibris
tyviebi
daatyda
Tavs
sofel
krugliCsac.
mogvianebiT
gamarTul
msjelobebSi, romlebic gaimarTa mowmesa da me-14 armiis meTaurebs Soris,
maT daadastures, rom iyo SemTxvevebi, rodesac saartilerio aRWurviloba
gamoiyeneboda marjvena napirze arsebuli Zalebis winaaRmdeg.
generali lebedi Riad acxadebda, rom awarmoebda `aqtiuri Tavdacvis~
politikas. rusi jariskacebi cecxls awarmoebdnen qalaq tiginas
(benderis) mimarTulebiTac.
298. 1992 wlis 21 ivlissa da 16 oqtombers Soris periodSi, rodesac mowme
moldovis samSvidobo Zalebis meTauri iyo, mas araferi gaugia imis
Sesaxeb, rom ruseTis samSvidobo Zalebi ajanyebulebis mxareze ibrZodnen.
piriqiT, moldovas da ruseTs erTad SeeZloT xsenebul zonaSi mSvidobis
dacva. mowme Zalian kargad TanamSromlobda rus generalTan da isini
srul kontrols awarmoebdnen situaciaze.
299. 1992 wlis maisSi 16 tanki gadaeca dnestrispireTis gvardias. aqedan 13
tanki wavida kaCeevskis xidTan. magram 24 maiss mowme Sexvda mowinaaRmdege
polkovniks,
romelTanac
megobruli
urTierToba
hqonda
Soreuli
aRmosavleTidan. isini SeTanxmdnen, daecvaT poziciebi cecxlis gaxsnis
gareSe. magram 19 ivniss moxda tragedia. lebedi iyenebda Tavis jarebsa da
tankebs. savaraudod, xsenebulTan dakavSirebiT brZanebebi mas zemodan
mosdioda, radgan arc erTi generali ar imoqmedebda ase, rom ar mieRo
instruqciebi Tavisi politikuri xelmZRvanelebisagan. benderi dangreuli
iqna artileriisa da me-14 armiis tankebis da ara moldovelTa mier.
gamoyenebuli tankebi ekuTvnoda me-14 armias, 59-e divizias. magram lebedma
aseve ganaiaraRa kostenkos brigada, anu dnestrispirel ajanyebulTa
brigada. sxva sityvebiT rom vTqvaT, man miiRo gadawyvetileba cecxlis
SewyvetasTan dakavSirebiT.
dnestrispirelTaTvis SeuZlebeli iyo tankebis xelSi Cagdeba. lebedi
mudmivad iq imyofeboda. brZanebebi modioda moskovidan da lebedic
asrulebda maT.
300. 1992 wlis 21 ivliss ruseTma miiRo gadawyvetileba dnestrispireTis
konfliqtis
garkveulwilad
mogvarebasTan
ilaSkus
dakavSirebiT
jgufis
da
es
gadawyvetileba
sakiTxsac
gaTavisuflebis
iTvaliswinebda. magram, rogorc Cans, moldovam ver gamoiCina sakmarisi
daJineba. moldova monawileobas iRebda Sereul sakontrolo komisiaSi,
romelic Seiqmna moldova/ruseTis 1992 wlis ivlisis SeTanxmebis
safuZvelze. b-ni Cadana eswreboda xsenebuls.
26. vasile rusu
301. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo moldovis generaluri
prokurori. xsenebul dromde igi iyo advokati da moldovis parlamentis
wevri komunisturi partiis siidan.
302. 1993 wlis dekemberSi aRZruli sisxlissamarTlebrivi gamoZieba im
mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg, romlebic monawileobdnen
ilaSkus sasamarTlo samarTalwarmoebaSi, ar gagrZelda imitom, rom
saWiro gamokiTxvebi unda warmarTuliyo dnestris aRmosavleT napirze,
romelic separatistuli reJimis kontrolis qveS iyo. moldovis kanonieri
xelisuflebis organoebi ver Sediodnen respublikis aRmosavleT nawilSi.
analogiurad, 1992 wels moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis 82-e
muxlis
mkvlelobasTan dakavSirebiT moldovis xelisuflebis organoebs ar
SeeZloT ewarmoebinaT gamoZieba dnestrispireTis teritoriaze.
Sesabamisad
wardgenil
pretenziebze
moqalaqe
gusaris wlis dekemberSi gamoZieba SeCerebuli iqna. sisxlissamarTlebrivi
gamoZieba iqna aseve aRZruli 2000 wels hlinaias cixis mmarTvelis
winaaRmdeg piris ukanono patimrobaSi yolisaTvis, magram xsenebuli
gamoZiebac SeCerebuli iqna, radgan SeuZlebeli iyo raime realuri
sagamoZiebo moqmedebis Catareba.
mowmis azriT, mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg sisxlis
samarTlis 190-e da 192-e muxlebiT aRZruli samarTalwarmoeba araswori
iyo. ufro Sesaferi iqneboda, gamoZieba aRZruliyo 116-e muxlis me-2
punqtisa da 207-e muxlis safuZvelze, romlebic gulisxmobs oficialuri
piris uflebamosilebis uzurpirebas da ukanono patimrobas, rogorc es
ganxorcielebuli iqna hlinaias cixis mmarTvelis winaaRmdeg aRZrul
gamoZiebasTan mimarTebaSi.
303. dnestrispireTis mxarisaTvis SeTavazebuli iqna patimarTa, maT Soris
ilaSkus jgufis, gacvla, magram es winadadeba uaryofili iqna. generalur
prokurorad mowmis muSaobis periodSi moldovasa da tiraspolis reJims
Soris ar ganxorcielebula msjavrdebuli patimrebis aranairi gacvla.
mowme ar icnobda dnestrispireTis generalur prokurors da arasodes
hqonia masTan satelefono kavSiri.
304.
ilaSkus
samarTalwarmoebaSi
monawile
mosamarTleebsa
da
prokurorebs, iseve, rogorc hlinaias cixis mmarTvels rom gadaewyvitaT
kiSiniovSi Casvla, rac maT SeeZloT, isini dakiTxulni iqnebodnen da
warimarTeboda Sesabamisi procedura. aucilebeli ar iqneboda maTi
dapatimreba; winaswar SeuZlebelia imis gansazRvra, waeyenebodaT Tu ara
maT dakiTxvis Sedegad brali sajaro Tanamdebobis uzurpirebaSi – amas
gamoZieba gansazRvravda.
mowmem ar icoda, rom is danaSaulebi, romlebic bralad eracxebodaT
prokurorebsa da mosamarTleebs (sisxlis samarTlis kodeqsis 116-e da 207-
e
muxlebi), xandazmulad iqna miCneuli prokuror iugas 2000 wlis
agvistos gadawyvetilebiT.
mowmis azriT, im SemTxvevaSi, Tu tiraspoleli prokurorebi da
mosamarTleebi,
romlebic
monawileobdnen
ilaSkus
sasamarTlo
samarTalwarmoebaSi, Cavidodnen dnestris marjvena napirze, sisxlis
samarTlis kodeqsis 207-e muxliT maT winaaRmdeg SesaZloa dawyebuliyo
gamoZieba, miuxedavad garkveuli problemebisa.
pirebi SesaZloa msjavrdebulni iqnen dauswreblad, Tuki arsebobs
sakmarisi mtkicebuleba maTi braleulobis dasadastureblad. es pirebi
rom sazRvargareT wasuliyvnen, magaliTad, ruseTSi, SesaZlebeli iqneboda
ruseTis xelisuflebis organoebisaTvis moldovaSi maTi eqstradirebis
moTxovna.
polkovniki
golovaCevi,
hlinaias
cixis
mmarTveli,
informirebuli iqna mis winaaRmdeg gamoZiebis aRZvrasTan dakavSirebiT da
gamoZaxebuli
saSualebiT.
iqna
kiSiniovSi
tiraspolSi
mdebare
prokuraturis
305.
rogorc
generalur
prokurors,
mowmes
ar
hqonda
ufleba,
gamgzavrebuliyo marcxena napirze. Cvenebis micemis droisaTvis misi
samsaxuri ver akontrolebda mdinaris mopirdapire napirze ganviTarebul
movlenebs. mowmem amjobina, pasuxi ar gaeca kiTxvaze, SeeZlo Tu ara mas
dnestris mopirdapire mxares myof Tavis kolegebTan muSaoba.
306. mowmis TqmiT, saqme rom Sesuliyo masTan, rogorc moldovis
generalur prokurorTan, igi daiwyebda gamoZiebas im ori adamianis
sikvdilTan dakavSirebiT, romlebic TiTqosda emsxverplnen ilaSkus
jgufis savaraudo teroristul aqts – es adamianebi iyvnen gusari da
strapenko
–
miuxedavad imisa, rom es ukanasknelni iyvnen ruseTis
federaciis moqalaqeebi.
mowmes ar hqonda SesaZlebloba, daekiTxa b-ni ilaSku, rodesac es
ukanaskneli Camovida kiSiniovSi gaTavisuflebis Semdeg, 2001 wlis 5 maiss,
radgan igi Tanamdebobaze dainiSna mxolod 18 maiss, 2001 wlis 10 maiss ki
b-nma ilaSkum miiRo rumineTis umaRlesi jildo, `rumineTis varskvlavi~.
27. vasile sturca
307. 2000 wlidan 2003 wlis 1 ianvramde mowme iyo dnestrispireTTan
molaparakebis komisiis Tavmjdomare. rogorc saxelwodebidan Cans,
komisiis
amocanas
warmoadgenda
dnestrispireTis
statusze
da
dakavSirebul sakiTxebze molaparakebis gamarTva. 1991-1992 wlebis periodSi
mowme iyo moldovis generaluri prokuroris pirveli moadgile, ra
Tanamdebobac man daikava 1990 wlis seqtemberSi da rCeboda am
Tanamdebobaze 1994 wlamde. 1994 wlis aprilidan 1998 wlis maisamde igi iyo
iusticiis ministri. 1998 wlis maisidan 2001 wlis ianvramde igi isev
generaluri prokuroris moadgile iyo.
308. komisia, romlis Tavmjdomarec mowme iyo, dakavebuli iyo ZiriTadad
politikuri problemebiT, romlebic ukavSirdeboda dnestrispireTs, da
komisiis ZiriTad mizans warmoadgenda am ukanasknelis samarTlebrivi
statusis dadgena. arsebobda, agreTve, sxva komisia, romelic dakavebuli
iyo dnestrispireTis situaciidan warmoSobili socialuri da ekonomikuri
problemebiT.
ekonomikuri,
kulturuli
da
socialuri
aspeqtebi
paralelurad ganixileboda sxva komisiaSi.
309. dnestrispireTis statusTan dakavSirebuli molaparakebebis konteqstSi
mimdinareobda msjeloba dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier
ganxorcielebuli oficialuri qmedebebis kanonierebis Sesaxeb, magram
moldovis mxare yovelTvis daJinebiT miuTiTebda dnestrispireTis
xelisuflebis
organoebis
mier
ganxorcielebuli
qmedebebis
arakonstituciurobaze. 2001-2003 wlebSi dnestrispireTis statusTan
dakavSirebiT ganxiluli iqna Zalian bevri dokumentis proeqtebi,
romelTagan zogierTi moicavda debulebebs imasTan dakavSirebiT, Tu ra
unda
gakeTebuliyo
dnestrispireTis
xelisuflebis
organoebis
gadawyvetilebebTan mimarTebaSi, magaliTad, im sisxlissamarTlebriv
ganaCenebsa da samoqalaqo gadawyvetilebebTan mimarTebaSi, romlebic
gamotanili iqna wina 10 wlis ganmavlobaSi.
310. rac Seexeba ilaSkusa da misi jgufis SesaZlo gaTavisuflebas,
generalurma prokuraturam mosTxova dnestrispireTis prokuraturas,
mieca saSualeba, rom saqme gamoeZiebinaT moldovis konstituciur
organoebs. xsenebuli sakiTxi mowmem ramdenimejer ganixila prokuror
lukiCTan erTad, romelic zedamxedvelobda gamoZiebas 1992-1993 wlebis
periodSi. problema imaSi mdgomareobda, rom rac ar unda gaekeTebinaT
sagamoZiebo organoebs dnestrispireTSi ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT,
yovelive es arakonstituciuri iyo da ar SeiZleboda xsenebulis Sedegad
gamotanili gadawyvetilebis aRsruleba moldovaSi. amitom moldovam
wamoayena winadadeba, rom mowveuliyvnen prokurorebi sxva qveynebidan,
magaliTad, yofili sabWoTa kavSiris qveynebidan, rogoric aris ukraina,
belorusia da ruseTis federacia. mowme piradad gafrinda minskSi, raTa
ganexila sakiTxi belorusiis generalur prokurorTan erTad, romelmac
Tanxmoba gamoTqva saqmis gamoZiebaze. magram dnestrispireTis mxarem uari
ganacxada xsnebulTan dakavSirebiT. mowmem aseve gamarTa Sexvedra q-n
ivanovasTan, romelic iyo sasamarTlos Tavmjdomare, raTa daerwmunebina
dnestrispireTis mxare, rom arakonstituciuri organos mier gamotanili
gadawyvetileba yvelas problemas Seuqmnida. aRniSnuli isev uaryofili
iqna.
311. 1994 wels, maSin, rodesac mowme muSaobda generalur prokuraturaSi,
prezidentma snegurma gaagzavna igi dnestrispireTSi, raTa moexerxebina b-
ni ilaSkusa da sxva patimrebis gaTavisufleba. mogvianebiT, 1996 wels, b-
nma smirnovma mowmes neba darTo, pirvelad Sexvedroda piradad ilaSkus
hlinaias sapyrobileSi. mowme iyo pirveli adamiani, romelic ilaSkus
amgvarad Sexvda. mowme piradad gaesaubra smirnovs, prezidenti sneguris
instruqciebis Sesabamisad, raTa eTxova misTvis ilaSkusa da sxvebis
gaTavisufleba. xsenebuli warmoadgenda rTul da delikatur sakiTxs.
sakiTxi politizirebuli iyo. mowme bevrjer Sexvda q-n ivanovas,
mosamarTles, romelmac ganixila saqme, rogorc dnestrispireTis e.w.
uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomarem, b-n lukiCs, romelic iyo prokurori
am saqmeSi, dnestrispireTis reJimis Sinagan saqmeTa ministrs da
dnestrispireTis uzenaesi sabWos Tavmjdomares. Tavidan maT Tanxmoba
gamoTqves
saqmis
ganxilvaze
im
kuTxiT,
rom
momxdariyo
yvela
msjavrdebuli piris gaTavisufleba, magram maT moiTxoves, rom xsenebuli
ganxorcielebuliyo dnestrispireTSi arsebuli proceduris Sesabamisad.
312. 1993 wlis martSi smirnovma gamosca dadgenileba, romlis Tanaxmadac
Seiqmna Sewyalebis komisia. SemuSavebuli iqna komisiis saqmianobis
reglamenti. imisaTvis, rom daculi yofiliyo saTanado procedura, pirs
unda daerwmunebina komisiis wevrebi, rom gaeTavisuflebinaT Sesabamisi
patimrebi. amitom mowmes Sexvedrebi hqonda komisiis TavmjdomaresTan. 1996
wlis ganmavlobaSi, aprilidan Semodgomamde, mowmem bevri molaparakeba
gamarTa komisiasTan, romelsac gaaCnda dnestrispireTSi yvela adamianis
Sewyalebis uflebamosileba. es rTuli procesi iyo, radgan mas unda
daerwmunebina komisiis yvela wevri. bolo Sexvedra mowmem gamarTa yvela
uwyebis _ anu prokuraturis, uzenaesi sasamarTlosa da uzenaesi sabWos _
warmomadgenlebTan. eswrebodnen yvela aRniSnuli uwyebis warmomadgenlebi.
maTi daskvnis Tanaxmad, ilaSkus jgufis gaTavisuflebis sakiTxi SesaZloa
adgilidan daZruliyo, Tuki es dadasturebuli iqneboda b-ni smirnovis
gadawyvetilebiT, romelic amaze uars ambobda.
gaTavisuflebasTan
dakavSirebuli
ganxilvebi
wlis
Semdegac
gagrZelda. smirnovi xan Tanxmobas acxadebda da xan uars. saboloo
gadawyvetileba miRebuli iqna 2001 wlis gazafxulze. 2000 wlis 16 maiss
prezident luCinskisa da prezident smirnovis erT-erT Sexvedraze
moldovelebma isev mosTxoves smirnovs b-ni ilaSkus gaTavisufleba.
smirnovma ganacxada, rom ver daTanxmdeboda gaTavisuflebaze, rogorc
aseTi, magram daTanxmdeboda saqmis xelaxla ganxilvaze sxva qveynis
sasamarTlos mier. xsenebulma ramdenime axali iniciativa wamoWra.
magaliTad, moldovam sTxova elC hils, euTo-s misiis xelmZRvanels, rom
mas euTo-s ofisebis saSualebiT eZia SesaZlebloba, rom ilaSkus saqme
gansaxilvelad sxva qveynis sasamarTlos gadascemoda. elC hilis mier
venaSi warmoTqmuli mowodebis Semdeg Sveicariam, poloneTma da ungreTma
Tanxmoba gamoTqves imis SesaZleblobaze, rom ilaSkus saqme ganexila am
qveynebis sasamarTloebs. elCma hilma ganixila xsenebulis SesaZlebloba
Sveicariis warmomadgenlebTan. ganxilva inicirebuli iyo TviT mowmis mier
poloneTisa da ungreTis elCebTan kiSiniovSi. isini teqnikuri detalebis
ganxilvasac ki Seudgnen, rogoric aris monawile mosamarTleTa
raodenoba, romeli sisxlis samarTlis kodeqsi unda iqnes gamoyenebuli,
vin unda iyos prokurori, vin unda dauWiros mxaris moldovel
warmomadgenlebs da a.S.
amave
dros
moldovis
xelisuflebis
organoebi
agrZelebdnen
dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan molaparakebebs ilaSkus
jgufis upirobo gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. b-nma voroninma da b-nma
hilma calke mimarTes dnestrispireTis mxares. poloneTis sasamarTlo
mzad iyo, ganexila saqme. xsenebuli moTxovnebi gaigzavna dnestrispireTis
mxaresTan. bolos, 2001 wlis 12 aprils, dnestrispireTis xelisuflebis
organoebma Tanxmoba gamoTqves upirobo gaTavisuflebaze da ara ucxo
qveynis sasamarTlos Carevaze. msjelobebi gaimarTa gaTavisuflebis
teqnikur mxareebTan dakavSirebiT. 16 aprils mowme gaemgzavra tiraspolSi
manqaniT, raTa patimrebi Camoeyvana kiSiniovSi, magram dnestrispirelebma
aRniSnulze uari ganacxades, miuxedavad imisa, rom SeTanxmeba miRweuli
iyo. mowme Sexvda cixeSi jgufis yvela wevrs tiraspolSi euTo-s
warmomadgenlebTan erTad. amjerad dnestrispirelebi ambobdnen, rom mzad
iyvnen, gaeTavisuflebinaT yvela patimari.
rodesac 2001 wlis 5 maiss mxolod b-ni ilaSku iqna gaTavisuflebuli da
ara yvela patimari, aman Zalian ganacvifra moldovis mxare. moldovis
mxarem
miiRo
werili
smirnovisagan
patimris
gaTavisuflebasTan
dakavSirebiT.
rac Seexeba imas, Tu ratom Tqves dnestrispirelebma uari yvela patimris
gaTavisuflebaze,
molaparakebebi
maTi
dnestrispireTis
gancxadebiT,
moldovas
unda
waremarTa
gadaWrasTan
regionis
problemis
dakavSirebiT. moldovis xelisuflebis organoebs ar SeeZloT uari
ganecxadebinaT arakonstituciur organoebTan saubarze. imave dros
sisxlissamarTlebrivi
gamoZieba
iqna
aRZruli
im
mosamarTleebis
winaaRmdeg, romlebmac monawileoba miiRes dnestrispireTSi ilaSkus
jgufis winaaRmdeg gamarTul ukanono sasamarTlo procesSi. magram im
droisaTvis moldovelebi darwmunebulebi iyvnen, rom yvela gancmxadebeli
gaTavisuflebuli iqneboda.
sxva patimrebis gaTavisuflebis mcdelobis warumateblad damTavrebis
Semdeg xsenebuli sakiTxi wamoiWreboda xolme dnestrispirelebTan
gamarTul yvela Sexvedraze, rodesac mowme Tavmjdomareobda komisias.
aseve sxva mimarTva iqna xelmowerili mowmisa da maSindeli iusticiis
ministris, b-ni moreis mier.
313. 2001 wlis maisis Semdeg xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT smirnovTan
molaparakebebi aRar gamarTula. dnestrispireTis mxare Tavidan icilebda
aseT Sexvedrebs. mowmem ganixila ganmcxadebelTa gaTavisuflebis sakiTxi
tiraspolel
komisiaSi.
kolegebTan
erTad
dnestrispireTTan
molaparakebis
314. rac Seexeba im gamoZiebis brZanebas, romelic ukavSirdeboda
dnestrispireTSi gamarTul sasamarTloSi monawile sasamarTlo
moxeleebs, xsenebuli brZaneba gauqmda 2000 wlis 16 agvistos generaluri
prokuroris moadgilis b-ni didiCis mier.
Sesabamis dros mowmes hqonda msjeloba prezident snegurTan am sakiTxze,
Semdeg
ki
sadili
dnestrispireTis
xelisuflebis
organoebis
warmomadgenlebTan, romlebic sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis Sewyvetas
moiTxovdnen. es sakiTxi ganxiluli iyo aseve orive mxaris sagamoZiebo
organoebis xelmZRvanelebis doneze da misi mogvareba zogadad statusis
sakiTxis gadaWris erT-erT pirobad iyo dasmuli. magram samarTlebrivi da
politikuri aspeqtebi gansxvavdeboda erTmaneTisagan. mowmis azriT, is, rac
dnestrispirelma
arakonstituciuri
prokurorebma
iyo da isini
da
mosamarTleebma
gaakeTes,
unda
marTlmsajulebis
winaSe
warmdgariyvnen. dnestrispireTis statusis sakiTxi kvlavac msjelobis
sagani iyo dokumentis proeqtis safuZvelze. msjeloba moicavda
sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis zogad sakiTxs da ara mxolod
ilaSkus saqmeSi monawile pirebTan dakavSirebul sakiTxebs.
moldovis xelisuflebis organoebma icodnen im Txovnis Sesaxeb, romelic
exeboda konfliqtSi monawile pirebs. amitom mowmisaTvis Zalian Zneli iyo
imis Tqma, 2000 wlis 16 agvistos gadawyvetileba samarTlebrivi xasiaTis
iyo Tu ufro politikur gadawyvetilebas mogvagonebs. statusTan
dakavSirebuli aqtis proeqti naTlad moicavda xsenebul sakiTxs.
315. dnestrispireTidan ruseTis jarebis gayvanis sakiTxi arasodes yofila
ganxiluli statusTan dakavSirebul molaparakebaTa komisiaSi. xsenebuli
sakiTxi sxvagvar konteqstSi ganixileboda. dnestrispireTis statusis
garantiebis siaSi erT-erTi punqti exeboda samxedro sakiTxebs. sagareo
saqmeTa da Tavdacvis saministroebma ganixiles ruseTis jarebis gayvanis
sakiTxi moldova/ruseTs Soris arsebuli ormxrivi urTierTobebis
konteqstSi. miuxedavad imisa, rom dnestrispireTis sakiTxis mogvarebasa da
ruseTis jarebis gayvanas Soris kavSiri wamoWrili iqna dnestrispireTis
mxaris mier, sakiTxi ganxiluli iqna calke konteqstSi – saxeldobr, aqtis
proeqtis erT-erT TavSi, romelic exeboda dnestrispireTis statusis
garantiebs.
dnestrispireTSi ganxiluli iqna aTasobiT sisxlis samarTlis saqme.
ilaSkus saqme Zalze politizirebuli iyo. dnestrispirelebi yovelTvis
acxadebdnen, rom es ar iyo politikuri saqme, rom ganmcxadeblebi iyvnen
Cveulebrivi moqalaqeebi, romlebmac Caidines mkvleloba da ixdidnen
sasjels. moldova sxva kuTxiT uyurebda am sakiTxs: Tu xsenebulma pirebma
marTlac Caidines danaSauli, saqme unda gamoZiebuliyo da pirebi unda
gasamarTlebuliyvnen konstituciuri organoebis mier. sasamarTlos Semdeg
samarTalwarmoeba ilaSkus saqmeze ganxiluli iqna poloneli profesoris
rJeplinskis mier. misi moxsenebis safuZvelze dnestrispirelebs unda
gaeanalizebinaT, rom Zalian bevri saproceso Secdoma dauSves gamoZiebisa
da sasamarTlo samarTalwarmoebis warmarTvisas. magram maTTvis uaRresad
mniSvnelovani iyo imis warmoCena, rom reJimi arsebobda rogorc
saxelmwifo.
316. mowme mravaljer Sexvda ganmcxadeblebsa da aseve maTi ojaxis wevrebs
iseT sakiTxebTan dakavSirebiT, rogoric aris mkurnaloba, materialuri
mxardaWera, patimrobis pirobebi. yvela maTi moTxovna dakmayofilebuli
iqna
maqsimalurad
da
im
farglebSi,
rac
Sedioda
moldovis
konstituciuri xelisuflebis organoTa kompetenciaSi. cixeSi ojaxis
vizitebs xels uwyobdnen moldovis xelisuflebis organoebi transportis
uzrunvelyofiT. mkurnalobas uzrunvelyofda moldovis janmrTelobis
saministro.
b-ni
sturcas
komisia
yuradRebas
aqcevda,
rom
maT
miwodebodaT yvelaferi, rasac moiTxovdnen, magaliTad, gazeTebi da
finansuri daxmareba ojaxebisaTvis.
317. iusticiis saministro awarmoebda mosamzadebel samuSaoebs moldovis
SesvlisaTvis evropis sabWoSi. umTavresi problema iyo adamianis uflebaTa
dacvis sakiTxi. naTeli iyo, rom moldovis kanonieri xelisuflebis
organoebs ar SeeZloT adamianis uflebaTa dacva dnestrispireTis
regionSi. xsenebulma migviyvana sakamaTo daTqmamde adamianis uflebaTa
evropuli konvenciis mimarT, romelic moldovis parlamentma 1997 wlis
seqtemberSi daamtkica. xsenebuli daTqmis teqsti sityvasityviT iqna
SeTanxmebuli da Sejerebuli evropis sabWosTan. moldova mudmiv kavSirSi
imyofeboda strasburgis oficialur pirebTan. mowmis azriT, is faqti, rom
ilaSkus jgufis sxva wevrebi ar iyvnen gaTavisuflebulni am dromde,
mowmobda imas, rom moldovis kanonieri xelisuflebis organoebs ar
SeeZloT adamianis uflebebis dacva xsenebul regionSi.
318.
moldovis
xelisuflebis
organoebs
arasodes
uRiarebiaT
dnestrispireTis regionis sasamarTlo gadawyvetilebebi da oficialuri
qmedebebi; moldova maT arakonstituciurad miiCnevda. imisaTvis, rom
dnestrispireli xalxi ar datanjuliyo im situaciiT, rac iq Camoyalibda wlis movlenebis Semdeg, mdinaris marjvena napirze daarsda moldovis
sasamarTloebi
dakavSirebul
dnestrispireTis
SemTxvevebSi (saojaxo
regionisaTvis.
xsenebul
sakiTxTan
samarTalTan
dakavSirebiT
dnestrispireTis organoebis mier miRebuli RonisZiebebi) moqalaqeebi
valdebulni arian, mimarTon konstituciur (anu kanonier) sasamarTloebs
moldovaSi, raTa maTi saqme xelaxla iqnes mosmenili dnestrispireTis
sasamarTloebisa
da
xelisuflebis
organoebis
mier
miRebuli
gadawyvetilebis Semdeg. mowmes bevri msjeloba hqonda imisaTvis, rom
gadaeWra problema. dnestrispirelebi fiqrobdnen, rom problema unda
mogvarebuliyo
dakavSirebul
sxva
politikas
gziT,
raTa
negatiuri
xsenebul
zegavlena
gadawyvetilebebTan
ar moexdina
dnestrispireTis mosaxleobaze. problema exeba ara mxolod qorwinebis
saregistracio dawesebulebebs, aramed policiis, notariusebisa da sxva
samsaxurebs. magaliTad, Tuki dnestrispirel xalxs surs, wavides
ukrainasa Tu ruseTSi, samgzavro dokumentebis misaRebad isini unda
gadavidnen mdinaris marjvena napirze.
yvela es problema aris mimdinare molaparakebebis sagani. 10 000-mde
samoqalaqo saqme ukve gadawyvetilia dnestrispireTis sasamarTloebis
mier. aucilebelia imis gadawyveta, Tu ra moxdeba xsenebul saqmeebTan
dakavSirebiT. ararealuri midgoma iqneba, Tuki miviCnevT, rom yvela es
saqme
mogvianebiT
unda
gadaisinjos.
Tumca
im
SemTxvevaSi,
Tu
dnestrispireTSi mcxovrebi moqalaqe ar eTanxmeba dnestrispireTis
sasamarTlos mier gamotanil gadawyvetilebas, mas unda hqondes moldovis
konstituciuri xelisuflebis organoebis winaSe gasaCivrebis ufleba,
raTa misi saqme gadasinjuli iqnes.
319. nebismier SemTxvevaSi, rodesac moqalaqis saqme gadawyvetili iqna
dnestrispireTSi da midis moldovis uzenaes sasamarTloSi, es saqme
ganixileba
da
uzenaesi
sasamarTlo
arakonstituciurad
acxadebs
dnestrispireTis mxaris mier miRebul gadawyvetilebas. gasuli wlebis
ganmavlobaSi Zalian bevri aseTi SemTxveva moxda. samoqalaqo saqmeebi
ganixileba imgvarad, rom uzrunvelyofili iqnes adamianis uflebebis
dacva.
320. rodesac moldovis xelisuflebis organoebma Seityves gusarisa da
ostapenkos sikvdilis Sesaxeb, isini mzad iyvnen, gamoeZiebinaT da
daedginaT, Tu vin iyvnen damnaSaveebi. moldovis organoebi daukavSirdnen
tiraspolis prokuraturas, raTa gaegoT, Tu vin iyo damnaSave xsenebuli
mkvlelobis CadenaSi. magram moldovis xelisuflebis organoebi maT
winaSe aRmarTul kedels waawydnen.
321.
ilaSkus
jgufis
gaTavisuflebasTan
dakavSirebuli
teqnikuri
detalebis ganxilva daiwyo 2001 wlis 12 aprils. 2001 wlis 16 aprils
mowme piradad wavida tiraspolSi ilaSkus jgufis wevrebis Camosayvanad
kiSiniovSi. rodesac dnestrispireTis xelisuflebis organoebma uari
uTxres amaze, mowmes xelaxla mouxda yovelives dawyeba.
maiss
dnestrispireTis saidumlo samsaxurebis warmomadgenlebma gadasces
ilaSku kiSiniovis saidumlo samsaxurs da ara sagamoZiebo organoebs.
Znelia imis Tqma, SesaZlebeli iyo Tu ara b-ni ilaSkus dakiTxva misi
gaTavisuflebisas. sisxlis samarTalwarmoeba kvlav aRZruli iyo, magram
ilaSku Tavisufali adamiani iyo da datova moldova sakuTari surviliT.
dauyovnebliv 2000 wlis maisis Semdeg, rodesac smirnovma ganacxada, rom
igi Tanaxma iyo ilaSkus saqmis gadasinjvaze sxva qveynis sasamarTlos
mier,
moldovis
xelisuflebis
organoebi
daukavSirdnen
ungreTs,
poloneTs da Sveicarias. warimarTa teqnikuri molaparakebebi xsenebul
qveynebTan. magram ilaSkus gaTavisuflebam 2001 wels bolo mouRo imis
SesaZleblobas, rom saqme mTlianad ganxiluliyo sxva sasamarTlos mier
sxva qveyanaSi.
322. yvelaferi, rac gakeTda ilaSkus saqmeSi da zogadad dnestrispireTis
problemasTan dakavSirebiT, gakeTda seriozulad da gulmodgined,
miuxedavad imisa, Tu ra dros xdeboda movlenebi. mowmem piradad
Seiswavla
saqme
ramdenimejer.
garkveuli
mniSvnelovani
Seswavla
ganxorcielda euTo-s iniciativiT. dRes, 11 wlis Semdeg, Zneli iqneba
nebismieri winaswari sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis Catareba, magram
moldovis sagamoZiebo organoebi maqsimalurad Seecdebian.
28. viqtor vieiru
323. mowme iyo iusticiis ministris moadgile 2001 wlis Semdeg. xsenebul
dromde igi iyo advokati. mowmes aranairi Sexeba ar hqonia ilaSkus
saqmesTan. arc erTi Sexvedris dros, romelsac igi eswreboda, xsenebuli
sakiTxi ar wamoWrila.
mowme marTlac iyo statusis Taobaze molaparakebaTa komisiis wevri,
romelsac Tavmjdomareobda b-ni sturca. Tumca im Sexvedrebze, romlebsac
igi eswreboda, arasodes ganxilula darCenili patimrebis gaTavisuflebis
sakiTxi.
324. mowmis, rogorc advokatis, azriT, generaluri prokuraturis mier
miRebuli gadawyvetileba 2000 wlis agvistoSi im brZanebis gauqmebasTan
dakavSirebiT, romliTac 1993 wels sisxlissamarTlebrivi gamoZieba aRiZra
ilaSkusa da misi kolegebis gasamarTlebaze pasuxismgebeli pirebis
winaaRmdeg, araswori iyo.
325. moldovis xelisuflebis organoebs arasodes uRiarebiaT is
dokumentebi, romlebic gacemuli iyo dnestrispireTis arakonstituciuri
organoebis mier. mowmis azriT, 2001 wlis oqmi, romelic xelmowerili iyo
b-ni voroninisa da b-ni smirnovis mier, ar iyo samarTlebrivad
savaldebulo. pirvel rigSi, moldovis uzenaesi kanoni, rogorc es
konstituciiT aris dadgenili, ar moicavs samarTlebrivi aqtis saxiT iseT
aqts, rogoric aris aseTi politikuri gadawyvetileba. meore, xsenebuli
ar SeiZleba ganxiluli iqnes ise, rom warmoadgendes saerTaSoriso
xelSekrulebas venis 1969 wlis saxelSekrulebo samarTlis mniSvnelobiT:
xelSekrulebis xelmoweris ufleba aqvT mxolod saxelmwifoebs, xolo
dnestrispireTi ar SeiZleba saxelmwifod CaiTvalos. mesame, nebismieri
samarTlebrivi aqti gamoqveynebuli unda iqnes oficialur beWdviT
organoSi. nebismier SemTxvevaSi, moldovis konstituciuri organoebis mier
gamocemuli dokumentebi ar aris aRiarebuli qveynis aRmosavleT nawilSi.
29. andrei stratani
326. mowme iyo sabaJo departamentis direqtori 1999 wlidan 2001 wlamde.
Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo elCi, sagareo saqmeTa saministros
samxreT-aRmosavleT evropaSi mSvidobis paqtis samsaxuris ufrosi. 1999
wlamde igi iyo sabaJo departamentis direqtoris moadgile. xsenebuli
struqtura Tavidan finansTa saministroSi Sedioda, xolo mogvianebiT
pirdapir mTavrobas daeqvemdebara.
327. moldovis sabaJo xelisuflebis organoebs faqtobrivad ar gaaCniaT
aranairi
uflebamosileba
dnestrispireTis
teritoriaze
ukrainis
sazRvramde saqonlis transportirebasTan dakavSirebiT, radgan isini ver
Sedian am teritoriaze.
dnestrispireTSi mdebare korporaciul gaerTianebaTa umetesoba sabaJo
dokumentacias amzadebs tiraspolSi. rodesac maT esaWiroebaT saeqsporto
nebarTvebi, magaliTad, samkervalo nawarmisTvis, isini ukavSirdebian
xelisuflebis
dokumentacias.
organoebs
aranairi
kiSiniovSi,
SezRudva
romlebic
ar arsebobs
gascemen
Sesabamis
dnestrispireTSi
korporaciul gaerTianebebTan dakavSirebiT, romlebic kiSiniovSi Cadian
mesame
dnestrispireTSi
qveyanaSi
saeqsporto
eqsporti da
dokumentaciis
importi xorcieldeba
misaRebad.
Tumca
moldovis
konstituciuri xelisuflebis organoebis nebarTvis gareSe. umetesad
importirebuli saqoneli Sedis pirdapir tiraspolSi. zogierTi saqoneli,
rogoric aris samkervalo nawarmi, SesaZlebelia eqsportirebuli iqnes
evrokavSirSi mxolod mas Semdeg, rac amasTan dakavSirebiT nebarTva
gaicema moldovis ekonomikis saministros mier. es imitom xdeba, rom
dadgenilia saeqsporto kvotebi. es ar aris sabaJo procedura, rogorc
aseTi. es aris ekonomikis saministrodan nebarTvis miRebis procedura.
sabaJo departaments ar gaaCnia aranairi kontroli xsenebul proceduraze.
moldovidan
xelisuflebis
iaraRis
eqsporti
Sedis
moldovis
xsenebulisaTvis
konstituciuri
saWiroa
organoebis
iurisdiqciaSi.
mTavrobis gadawyvetileba. realurad iaraRis eqsportTan an sxva
gadaricxvebTan dakavSirebiT gadawyvetilebebs departamentTaSorisi
komiteti iRebs. mowmem ar icoda, Tu ra procedura gamoiyeneboda
tiraspolis xelisuflebis organoebis mier.
tiraspolidan iaraRis eqsportireba xorcieldeboda ukrainis gavliT
pirdapir sxva qveynebSi, radgan kiSiniovs ar SeeZlo ganexorcielebina
kontroli ukrainis sazRvarze.
328.
sabaJo
departamenti
pasuxismgebeli
ar
iyo
warmomavlobis
sertifikatebis gacemaze. es savaWro palatis kompetenciaSi Sedioda.
329. zogierTi saqoneli nawilobriv moldovaSi mzaddeboda da nawilobriv
dnestrispireTSi; aseT SemTxvevebSi saqonlis transportireba xdeboda
dnestrispireTSi
korporaciuli sawarmoebisaTvis bunebrivi iyo saqmiani urTierTobebis
damyareba marjvena napirTan. moldovis organoebs ar gaaCniaT
da
dnestrispireTidan.
marcxena
napirze
mdebare
statistikuri monacemebi xsenebulTan dakavSirebiT, radgan iTvleboda,
rom es iyo Sida vaWroba.
330. mdinaris marcxena da marjvena napirebs Soris ar yofila Seqmnili
aranairi saerTo sabaJo postebi. 1995 wlidan moldova iyo saerTaSoriso
sabaJo gaerTianebis wevri. dnestrispireTi moldovis ganuyofeli nawilia,
magram moldovis xelisuflebis organoebis mier arasodes xorcieldeboda
sabaJo kontroli im momsaxurebasa da saqonelze, romelic marcxena
napiridan momdinareobda. amitom, formalurad rom vilaparakoT, adgili
ar hqonia raime saxis kontrabandas.
331. moldovis energetikuli resursebiT momarageba ruseTidan xdeba
konfliqtamde xelmowerili SeTanxmebis safuZvelze. sabaJo departamentma
icis, Tu ra raodenobis energetikuli resursebi Semodis ruseTidan.
sabaJo departamentSi aris danayofi, romelic zedamxedvelobs am
resursebis Semotanas. sabaJo departamenti iRebs oficialur dokumentebs,
romlebic exeba gaziTa da eleqtroenergiiT momaragebas. magram moldovis
xelisuflebis organoebs ar SeuZliaT gaakontrolon, ra xdeba moldova-
ukrainis sazRvarze da aRricxon dnestrispireTSi importirebuli
energetikuli resursebis odenoba. xorcieldeba informaciis gacvla
ruseTisa da moldovis sabaJo departamentebs Soris ruseTidan moldovaSi
gazis eqsportTan dakavSirebiT. aranairi sabaJo gadasaxadi ar aris
dawesebuli ruseTidan moldovaSi bunebrivi gazis importirebaze, mxolod
sabaJo procedurebisa da damatebuli Rirebulebis gadasaxadi.
332. mowmem ar icoda, aRiricxeboda Tu ara saeqsportod gankuTvnili
saqonlis transportireba dnestrispireTidan pirdapir sxva qveynebSi.
mowmes arasodes unaxavs iseTi dokumentacia, romelic, misi azriT,
mianiSnebda, rom aseTi saqonlis eqsportirebis sxva gzebi iqna aRmoCenili
da adgili hqonda gaukontrolebel vaWrobas dnestrispireTsa da mesame
qveynebs Soris, garda iaraRiT vaWrobisa. moldovis sabaJo departamentSi
arsebobs brigada ukanono eqsportis gamoZiebisTvis. magram am brigadas
moqmedeba
SeuZlia
mxolod
im
teritoriaze,
romelze
Sesvlis
SesaZleblobac aqvs da romelzec axorcielebs kontrols. amitom
dnestrispireTsa da ukrainas Soris arsebuli vaWroba ar kontroldeba
moldovis sabaJo departamentis mier.
333. mowmem ar icoda, Tu rogor SeiZleboda, rom tiraspolSi Camosxmuli
brendis boTlebze, romlebic gayidvaSi iyo ruseTSi, saxelmwifo kodi iyo
rusuli da ara moldovuri. igi Tvlida, rom xsenebuli kiTxva unda
daesvaT ruseTis federaciis sabaJo xelisuflebis organoebisaTvis.
334. moldovis sabaJo deparatamenti ar axorcielebs raime saxis sabaJo
kontrols dnestris marjvena sanapiroze, radgan es ar aris saerTaSoriso
sazRvari. Sesabamisad, moldovis xelisuflebis organoebi ar awarmoeben
gamoZiebas xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT. danaSauls ar warmoadgens
saqonlis transportireba mdinaris marjvena napiridan marcxenaze.
30. generali boris sergeevi
335. mowme daibada 1950 wlis 17 ianvars orenburgSi, ruseTSi. igi aris rod-
is sardali 2002 wlis 18 ianvridan. 1996 wlidan xsenebul dromde igi iyo
rod-is kadrebis ufrosis moadgile.
336. rod-is misia ormagi xasiaTisaa: samSvidobo Zalebi da SenaerTebi,
romlebic pasuxismgebelni arian me-14 armiis aRWurvilobisa da sakuTrebis
dacvasa da mogvianebiT ruseTis federaciaSi dabrunebaze.
337. rac Seexeba samSvidobo Zalebs, maT SemadgenlobaSi daaxloebiT 360
piria: 2 batalioni da 1 saaviacio danayofi. batalionebi erTmaneTs
enacvlebian da rodesac postze imyofebian, eqvemdebarebian mxolod
samSvidobo
Zalebis
Sereul
xelZRvanelobas.
ruseTis
samSvidobo
batalionebi organizaciulad damokidebulni arian rod-ze. xsenebuli
batalionebi rod-is jarebisagan gancalkevebulad arian ganTavsebuli da
hyavT sakuTari sameTauro centri. rod-is sxva danayofebi ar arian
Cabmulni samSvidobo operaciebSi da arasodes monawileobdnen maTSi.
ruseTis samSvidobo Zalebs ar gaaCniaT tankebi. saaviacio jgufi
pasuxismgebelia tiraspolis aerodromze.
338. rod-is amJamindeli Stabbina uwin me-14 armiis Stabbina iyo. rod-is
Semadgenloba Cvenebis micemis droisaTvis 1500 adamianze naklebi iyo,
yvela samxedro SenaerTis CaTvliT.
339. tiraspolSi aris samxedro aerodromi. sabWoTa dros iq ganTavsebuli
iyo sahaero divizia. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg 1991 wels saaviacio
aRWurviloba gayofili iqna moldovas, ukrainasa da ruseTs Soris. me-14
armias gaaCnda mxolod SveulmfrenTa eskadrilia, romelic tiraspolSi
iyo ganTavsebuli. es eskadrilia gaxda samSvidobo Zalebis nawili.
dReisaTvis mas gaaCnia 9 Sveulmfreni da personali, romelic 180 adamians
iTvlis. isini ar Sedian rod-is SemadgenlobaSi, magram pirdapir
eqvemdebarebian ruseTis aviaciis Zalebs. isini gamoiyeneba samSvidobo
jarebis
mier
inspeqciis
gansaxorcieleblad:
isini
awarmoeben
usafrTxoebis zonis monitorings.
340. tiraspolis aerodromze Zalian mcire moZraobaa. sahaero sivrce
kontroldeba ukrainisa da moldovis sahaero kontroliorebis mier:
rodesac sahaero xomaldi mifrinavs ukrainis teritoriaze, sahaero
kontrols axorcielebs ukraina, xolo rodesac xomaldi uaxlovdeba
moldovis teritorias, mas warmarTavs kiSiniovis sahaero kontrolis
samsaxuri. amitom kiSiniovSi mdebare moldovis sahaero kontroliorebis
nebarTvis gareSe ruseTis sahaero xomaldebsa da Sveulmfrenebs ar
SeuZliaT dajdoma da afrena.
rac Seexeba aerodromis usafrTxoebas, zoli, romelic gamoiyeneba
ruseTis federaciis mZime TviTmfrinavebisa da Sveulmfrenebis dasajdomad
da asafrenad, daculia ruseTis Zalebis mier. Tumca aerodromis
teritoria Riaa, ase rom dnestrispirelebs rom moundeT, SeuZliaT iq
SeRweva. magram isini iq ar Sedian da, analogiurad, ruseTis Zalebic ar
erevian imaSi, Tu rogor iyeneben dnestrispirelebi aerodromis maT
kuTvnil nawils.
341. rod-is gayvana unda dasrulebuliyo 2002 wlis dasasrulisaTvis. axla
am vadam 2003 wlis bolomde gadaiwia. am etapze xorcieldeboda kolbasnas
sawyobebSi arsebuli aRWurvilobis transportireba. saWiro iyo 69 gzis
ganxorcieleba
aRWurvilobisaTvis.
saWurvlisaTvis
xsenebuli
da
kidev
gzisa
wlis
samxedro
bolomde
savaraudod
gagrZeldeboda. mowmem ganacxada, rom mas erCivna ar daesaxelebina gatanis
gaWianurebis mizezebi, radgan amasTan dakavSirebuli gancxadebis gakeTeba
gascdeboda
misi
kompetenciis
farglebs.
ganrigi
dadgenili
iyo
prezidentisa da Tavdacvis saministros mier. mowmes mxolod maTi
gadawyvetilebebi unda Seesrulebina.
ruseTSi gatana xorcieldeboda matarebliT da mxolod gamonaklis
SemTxvevebSi _ sahaero transportiT. bolos sahaero gziT aRWurviloba wels iqna gatanili, xsenebuli tvirTi tanksawinaaRmdego saWurveli
iyo. zogierTi iaraRi adgilze ganadgurda, magaliTad, javSanteqnika da
haersawinaaRmdego kompleqsebi. xsenebuli tipis sabrZolo iaraRis
ganadgurebis meTodi SeTanxmebuli iyo euTo-s eqspertebTan da amitom
euTo axorcielebs procesis monitorings. ganadgureba xorcieldeba im
meTodiT, romelic gamoricxavs mis Semdgom aRdgenas. 2002 wels
ganadgurda 108 tanki, axla ki iwyeboda haersawinaaRmdego sistemebis
ganadgureba.
342. mowmis TqmiT, dnestrispireTis xelisuflebis organoebs iaraRis
gatanisas igi mxolod im dros ukavSirdeboda, Tuki amas konkretul
SemTxvevaSi ubrZanebdnen zemdgomi organoebi. process mudmivad xels
uSlian dnestrispireTis xelisuflebis organoebi, magram amJamad maT
ikisres valdebuleba, eTanamSromlaT da gaetarebinaT transporti. rod-ma
`mdr~-s SesTavaza kompensacia gatanisaTvis rogorc valebis CamoweriT,
aseve arasamxedro daniSnulebis qonebis gadacemis gziT.
343.
euTo
atarebs
xolme
gankuTvnili
inspeqtirebas
im
adgilebSic,
ganTavsebuli,
sadac
da
transportirebisTvis
aRWurvilobaa
ruseTSic, daniSnulebis adgilzec. moldovis xelisuflebis organoebi
aseve zedamxedveloben process: pirvel rigSi, euTo-s meSveobiT, Semdeg,
rodesac
transporti
(matarebeli)
gadis
moldovidan,
ruseTis
xelisuflebis organoebi akonkreteben tvirTis saxeobas da raodenobas,
Semdeg ki tvirTis CamonaTvali egzavneba moldovis xelisuflebis
organoebs moldova-ukrainis sazRvris gadakveTaze.
344. rod-is personals gadaadgileba SeuZlia mxolod im SemTxvevaSi, Tu
nebarTva gacemulia dnestrispirelebis mier. analogiuri nebarTvis gacemaa
saWiro saqonlisa da maragebis SemotanisaTvis. dnestrispirelebis mxridan
nebarTvaa
saWiroa,
agreTve,
rkinigzisa
da
saavtomobilo
gzebis
gamoyenebisaTvis rogorc tvirTis gatanisas, ise Semotanisas. rod-s
evaleba, warmoadginos marSrutis gegma, monawile moZravi saSualebebis
detalebiT. sxva SemTxvevaSi dnestrispireTis xelisuflebis organoebi
apatimreben an ar atareben satransporto saSualebebs.
mowmis TqmiT, Cvenebis micemis droisaTvis dnestrispireTis xelisuflebis
organoebis mier sami avtomobili iyo ukanonod dakavebuli.
345. rod-i arasodes marTavda dnestrispireTis SeiaraRebul ZalebTan
erTobliv wvrTnebs.
346. rodesac warmoiSoboda dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan
dakavSirebis saWiroeba, moskovi specialur uflebamosilebas aniWebda
xolme mowmes, raTa is dakavSireboda romelime Tanamdebobis pirs
dnestrispireTis administraciaSi; dakonkretebuli iyo aseve am pirTa
vinaoba da gansjis sagani.
347. rod-s ar aklia samxedro maragebi da saWurveli da ar Semoaqvs raime
saxis axali SeiaraReba. sxva maragebi (magaliTad, sawvavi) Semodis
sxvadasxva adgilebidan – ukrainidan, poloneTidan an pirdapir ruseTidan.
mZime aRWurviloba (rogoric aris TviTmfrinavis nawilebi), romelic
saWiroebs SekeTebas, igzavneba ukan ruseTSi. xsenebuli ecnobeba
adgilobrivi xelisuflebis organoebs da ara moldovis centraluri
xelisuflebis
organoebs.
rod-i
yidulobs
garkveul
sakvebs
dnestrispireTis adgilobrivi mosaxleobisagan. is, rac Semodis sahaero
transportiT, gadis kontrols moldoveli mSvidobismyofelebis mxridan,
radgan 1992 wlis SeTanxmebis Tanaxmad swored isini arian pasuxismgebelni
sabaJo da sasazRvro kontrolze.
348. dnestrispireTis xelisuflebis organoebi Tvlian, rom sabWoTa
kavSiris daSlis Semddeg me-14 armiis qonebis nawili, romelic
ganTavsebulia dnestrispireTSi, ekuTvniT maT. rod-i maT awvdis mxolod
arasamxedro daniSnulebis aRWurvilobas. xsenebuli ar moicavs iaraRs,
saWurvels
aRWurviloba,
eqskavatorebi,
an
javSanteqnikas,
es
aris
tipis
karvebi,
mxolod
sainJinro
sayofacxovrebo
aRWurviloba,
manqanebi,
sawvavis
garkveuli
cisternebi,
generatorebi
da
a.S.
gadacemamde CamonaTvali mtkicdeba Tavdacvis saministrosa da saxelmwifo
qonebis saministros mier moskovSi. dnestrispireTis xelisuflebis
organoebs arasodes gasdacemiaT tankebi.
349. 1992 wels samxedro meTauri tiraspolSi mixail bergmani iyo, igi
xelmZRvanelobda
daxuruli struqtura iyo, romelsac gaaCnda konkretuli samxedro
amocanebi. komendatura ganTavsebuli iyo rod-is Stabbinidan
komendaturas.
xsenebuli
dros
armiis
Stabbina
gancalkevebulad da mas ekisreboda mravali administraciuli amocanis
Sesruleba, rogoric aris Camosuli axali mosamsaxureebis registracia,
Svebulebebisa da gaTavisuflebis registracia, mivlineba da a.S. igi 24
saaTis
ganmavlobaSi
muSaobda
da
hqonda
samxedro
kavSirebi.
komendaturaSi aseve iyo samxedro policia da sapatimro saknebi.
komendaturis Senoba ganTavsebuli iyo Stabbinidan 1 km-is daSorebiT.
daaxloebiT sami wlis win Senoba gadaeca dnestrispireTis xelisuflebis
organoebs.
350. me-14 armia Seiqmna 1956 wels, rogorc odesis samxedro olqis nawili.
Stabbina ganTavsebuli iyo kiSiniovSi, magram 1986 Tu 1988 wels sameTauro
centri gadatanili iqna tiraspolSi. armia ganTavsebuli iyo rogorc
ukrainis,
aseve
moldaveTis
sabWoTa
socialisturi
respublikebis
teritoriebze. armiis arc erTi danayofi ar yofila odesme ganTavsebuli
ruseTis teritoriaze. ukrainis ssr-s teritoriaze ganTavsebuli iyo
sahaero-sadesanto Zalebi. armia gadanawilda Semdegnairad: yvelaferi is,
rac iyo moldovis teritoriaze, gadaeca moldovas, dnestris marcxena
sanapiroze mdebare aRWurvilobis garda, romelic ruseTs darCa. 1991 wlis
dekembris Semdeg armia cota xnis ganmavlobaSi ekuTvnoda dsT-s
SeiaraRebul Zalebs. 1992 wlis 1 aprils armiis mepatrone ruseTi gaxda. wlis Semdeg me-14 armiis sardali b-ni lebedi iyo. xsenebuli drois
Semdeg me-14 armias gadaerqva saxeli da ewoda rod-i; Semdeg is generalma
netkaCovma Caibara. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo rod-is sardali.
generlebi iakovlevi da netkaCovi msaxurobdnen sabWoTa armiaSi, magram
arasodes yofilan ruseTis axali SeiaraRebuli Zalebis wevrebi.
mowmem ar icoda raime 1993 wels general lebedis dnestrispireTis
parlamentSi arCevis Sesaxeb. tiraspolis Semdeg igi dainiSna uSiSroebis
sabWos mdivnad moskovSi.
351. rod-is formas saxeloze hqonda Tavdacvis saministros mier 1994 wels
SemoRebuli niSani. 1988 wlidan xsenebul dromde formas hqonda saxelosa
da samxreebze ganTavsebuli niSani sabWoTa armiis abreviaturiT. mowme
acxadebda, rom miuxedavad imisa, rom niSnebi gansxvavebuli iyo, mas ar
SeuZlia imis Tqma, SeeZlo Tu ara isini ganesxvavebina maT Semxedvares.
352. rod-i atarebs erTobliv wvrTnebs moldovis SeiaraRebul ZalebTan
centralur moldovaSi, magram arasodes Cautarebia erToblivi wvrTnebi
dnestrispireTis ZalebTan.
TanamSromloba moldovasTan xorcieldeba dsT-s CarCoebSi, samxedro
TanamSromlobis SeTanxmebebis safuZvelze. mowmem ganacxada, rom mas
hqonda regularuli Sexvedrebi da satelefono kavSirebi moldovis
xelisuflebis organoebTan
–
Tavdacvis saministrosTan, prezidentis
administraciis xelmZRvanelTan. magram igi arasodes Sexvedria smirnovs.
353. mowme eqvemdebareboda moskovis samxedro olqis meTaurs, kadrebis
ganyofilebis ufrossa da Tavdacvis saministros. SeiaraRebul ZalebSi
SesaZlebelia ruseTis mamrobiTi sqesis 18 welze ufrosi moqalaqeebis
gawveva, miuxedavad imisa, mudmivad cxovroben Tu ara isini ruseTSi. rod-s
hyavs gawveulebi moskovis samxedro olqidan. mowme acxadebda, rom man ar
icoda im 400 piris Sesaxeb, romlebic, rogorc Cans, gawveulni iyvnen
dnestrispireTSi 2000 wlis TebervalSi.
354. jariskacebs, romlebic icaven sawyobebs, eZlevaT ganmarteba, Tu ra
dros SeuZliaT cecxlis gaxsna. arasodes damdgara dRis wesrigSi
moldovis jarebisaTvis cecxlis gaxsnis sakiTxi.
31. polkovniki aleqsandr verguzi
355. mowme daibada 1960 wlis 24 noembers tiraspolSi. 1999 wlis aprilidan
igi iyo rod-is meTauris moadgile saganmanaTleblo dargSi.
356.
wels
moxda
sami
SemTxveva,
rodesac
dnestrispireTis
xelisuflebis organoebma aiyvanes rod-is maragiT datvirTuli manqanebi
da ukanonod hyavdaT isini gaCerebuli.
357. dnestrispireTSi rod-is mTavar funqcias warmoadgenda rod-is ZalebSi
marTlwesrigis dacva; igi ar ereoda politikur sakiTxebSi. rod-i
ganTavsebuli iyo ruseTis teritoriis farglebs gareT da dakavebuli iyo
mxolod im sakiTxebiT, romlebic warmoiSoboda rod-is SigniT. rod-is
umTavres funqcias warmoadgenda iaraRisa da saWurvlis sawyobebis dacva
da samxedro personalis gawvrTna. samSvidobo Zalebis amocana
_
usafrTxoebis zonaSi marTlwesrigis SenarCuneba _ mimarTuli iyo `gare
samyarosaken~, magram samSvidoboebi ar iyvnen rod-is nawili; es calke
Zalebi iyo.
358. mowme tiraspolSi msaxurobda 1992 wlidan. 1992 wlis ivnisSi moxda
brZolebi bendersa da dubasariSi, magram ara tiraspolSi, ase rom igi ar
Seswrebia brZolebs. mowme aseve acxadebda, rom ruseTis samxedro Zalebi
mkacr neitralitets inarCunebdnen da ar monawileobdnen brZolebSi. man
ar icoda tankebis Sesaxeb, romlebic monawileobas iRebdnen konfliqtSi.
359. adgili ar hqonia iaraRis gadacemas, magram iaraRi Zalis gamoyenebiT
iqna
gatacebuli,
radgan
xalxi
ajanyebuli
iyo.
es
ar
iyo
gaTvaliswinebuli. movidnen bavSvebi da qalebi, Cumad SemoiWrnen da
gaitaces iaraRi. im jariskacebma, romlebsac evalebodaT iaraRis dacva,
savaraudod ver gauxsnes cecxli qalebsa da bavSvebs. situacia marTlac
rom gansakuTrebuli iyo. adamianebi, romlebmac xsenebuli Caidines,
TavzexelaRebulni iyvnen: mimdinareobda omi da maT sWirdebodaT TavianTi
saxlebis dacva. gamoyenebuli iqna aseve satvirTo manqanebi naRmebiT
dacul sawyobebSi SesaWrelad. situaciis uaRresad daZabvis gareSe
SeuZlebeli iyo gatacebuli iaraRis dabruneba. SeiaraRebuli konfliqtis
dawyebamde adgili ar hqonia iaraRis datacebas.
360. iaraRis dataceba Sefasebuli iqna yaCaRobad anu qurdobad da aRiZra
samarTalwarmoeba yoveli incidentis gamosaZieblad. mowme acxadebda, rom
man ar icoda xsenebuli sisxlis samarTalwarmoebis Sedegebis Sesaxeb.
361. 1992 wels komendanti mixail bergmani iyo. komendaturis Senoba
ganTavsebuli iyo kirpiCnis quCaze, Stabbinidan daaxloebiT
daSorebiT. im dros Senoba ruseTis samxedro Zalebis sruli kontrolis
qveS imyofeboda da SenobiT ar sargeblobdnen dnestrispireTis
xelisuflebis organoebi.
km-is
32. vice-polkovniki vitalius radzaeviCusi
362. mowme daibada vitebskSi, belorusiaSi. man Tanamdeboba datova 2002
wlis dekemberSi; xsenebul periodamde igi iyo rod-is samxedro dazvervis
ufrosi oficeri. regionSi igi msaxurobda 1993 wlis Tebervlis Semdeg. mis
movaleobaSi Sedioda informaciis Segroveba da sadazvervo jgufebis
momzadeba.
363. dnestrispireTSi transportis moZraoba siZneles warmoadgenda.
axlaxans ruseTSi gagzavnili sami avtomanqana iqna dapatimrebuli. rod-s
ar gaaCnda kontaqtebi arc dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan da
arc maT sadazvervo samsaxurebTan. mowmis movaleobaSi ar Sedioda arc
moldovis sadazvervo samsaxurebTan Sexvedra.
364. olga Capatina msaxurobda rod-Si olga suslinas saxeliT. mowmis
azriT, igi smirnovis agenti iyo.
365. mowmem uaryo, rom dnestrispireTSi odesme ganTavsebuli iyvnen
sazRvao fexosnebi an fsb-s `alfa~ jgufi.
33. polkovniki anatoli zaicevi
366. mowme daibada 1953 wels ruseTSi, kalugis regionSi. igi msaxurobda
tiraspolSi 2002 wlis ianvridan; xsenebul dromde igi msaxurobda
moskovis samxedro olqSi.
367. Sereuli samSvidobo Zalebi daarsda moldovisa da ruseTis
prezidentebs Soris 1992 wels dadebuli SeTanxmebis safuZvelze. ruseTis
mxaris samSvidobo ZalebSi Sedioda 294 adamiani, 29 manqana da 264
avtomati. samSvidobo Zalebs aseve gaaCndaT 17 javSanmanqana, romlebic
ganTavsebuli iyo samSvidobo Zalebis postebze da gamoiyeneboda
komunikaciis mizniT. avtomatebi iyo `kalaSnikovis~ tipis da aseve iyo
`makarovis~ sistemis pistoletebi; samSvidobo Zalebs ar hqondaT mZime
SeiaraReba,
rogoric
aris
yumbarmtyorcnebi,
tyviamfrqvevebi,
tanksawinaaRmdego Wurvebi da sxv. samSvidobo Zalebis yvela manqana da
mosamsaxure atarebda specialur amosacnob niSnebs. maT ufleba hqondaT,
Tavisuflad
emoZravaT,
rogorc
es
wlis
SeTanxmebiT
iyo
gaTvaliswinebuli. ruseTis samSvidobo Zalebi da rod-i erTmaneTisgan
absoluturad damoukideblad moqmedebdnen. samSvidobo Zalebis ufrosi
Tanamdebobebi rus oficrebs ekavaT. 1992 wlidan dRemde ruseTis
samSvidobo Zalebis meTauris posti arasodes daukavebia vinmes rod-is
Semadgenlobidan; meTauri mudam moskovidan iyo xolme. TavianTi
funqciebis ganxorcielebisas samSvidobo Zalebi ar TanamSromlobdnen
rod-Tan.
368. samSvidobo Zalebis movaleobas warmoadgenda usafrTxoebis zonaSi
iaraRis, feTqebadi masalebisa da narkotikebis gadatanis aRkveTa.
moldovisa
da
dnestrispireTis
Zalebi
pasuxismgebelni
iyvnen
monitoringze da Sesabamisi mxareebis destruqciuli Zalebis qmedebaTa
aRkveTaze. 1992-1993 wlebSi samSvidobo Zalebis amocanebi sxva iyo da
moicavda SeiaraRebuli konfliqtis SeCerebas, brZolaSi monawile
mxareebis daSoriSorebas, ganiaraRebas da marTlwesrigis aRdgenas. am
etapze samSvidobo Zalebi icavdnen mSvidobas da axorcielebdnen
SeTanxmebaTa Sesrulebis monitorings.
369. mowmis uSualo zemdgomi organo iyo Sereuli sakontrolo komisia,
romelic Seiqmna 1992 wlis imave SeTanxmebiT. Sereuli sakontrolo
komisiis
federaciidan, erTi moldovis respublikidan da erTic dnestrispireTis
regionidan. yovel mxares hyavda warmomadgeneli sagareo saqmeTa
SemadgenlobaSi
Sedioda
sami
delegacia:
erTi
ruseTis
saministrodan, Tavdacvis saministrodan, Sinagan saqmeTa saministrodan da
uSiSroebis saministrodan. arsebobda, agreTve, erToblivi samxedro
meTauroba, romelic pasuxismgebeli iyo samSvidobo Zalebze. 1996 wlis
Semdeg Sereuli sakontrolo komisiis muSaobaSi monawileobas iRebda
samxedro damkvirvebelTa jgufi ukrainidan. yvela gadawyvetileba
miiReboda sam mxaresa da ukrainas Soris miRweuli konsensusis
safuZvelze. samSvidobo Zalebi emyarebodnen wevrebs Soris amocanebisa da
pasuxismgeblobebis Tanabari gayofis princips. Sereuli sakontrolo
komisia TanamSromlobda euTo-sTan.
34. vice-polkovniki boris levicki
370. mowme daibada 1961 wlis 31 maiss ruseTSi, novgorodis regionSi. igi
iyo me-80 samxedro garnizonis sasamarTlos Tavmjdomare. Cvenebis micemis
droisaTvis igi msaxurobda xsenebul Tanamdebobaze 2000 wlis Semdeg.
mowme
iyo
sasamarTlos
Tavmjdomare
da
erTaderTi
mosamarTle.
garnizonis meore mosamarTlis Tanamdeboba vakanturia. mowme ixilavda
administraciul, samoqalaqo da sisxlis samarTlis saqmeebs, iseve,
rogorc samxedro disciplinarul gadacdomebs. rogorc samxedro
mosamarTle, igi eqvemdebareboda uzenaesi sasamarTlos marTlmsajulebis
departaments da ara rod-s an rod-is meTaurebs an Tavdacvis Tu
iusticiis saministroebs.
samxedro sasamarTlo, romelic arsebobda dnestrispireTSi me-14 armiis
dros, gadayvanili iqna ruseTis federaciis iurisdiqciaSi imave dros, ra
drosac armia. aseTi sasamarTloebi warmoadgens ruseTis federaciis
samarTlebrivi sistemis nawils. rogorc ruseTis samxedro sasamarTlos,
mas gaaCnia iurisdiqcia mxolod ruseTis moqalaqeebze
–
rod-is
mosamsaxureebsa da samoqalaqo personalze. sasamarTlos ar gaaCnia
iurisdiqcia sxva adamianebze, magaliTad, adgilobriv mosaxleobaze,
dnestrispireTis miliciaze da a.S. samxedro sakuTrebis moparvis
SemTxvevaSi sasamarTlos eqneba iurisdiqcia ruseTis moqalaqeze, romelic
msaxurobs dnestrispireTSi, magram Tu eWvmitanili dnestrispirelia,
xsenebuli Seva adgilobrivi sasamarTloebis kompetenciaSi. nebismier
SemTxvevaSi rod-is samxedro sasamarTlos tiraspolSi ar eqneba
SesaZlebloba, ganixilos aseTi situacia. mowmis TqmiT, mas ar Sexvedria
raime saqme, romelic dakavSirebuli iqneboda iaraRisa da saWurvlis
qurdobasTan an ukanono gadacemasTan.
371. rod-s ar gaaCnia uSualo kavSiri moldovis an dnestrispireTis
marTlmsajulebis organoebTan. im SemTxvevaSi, Tu vinme moaxerxebda
moldovis teritoriaze Tavis Sefarebas, rod-i moiTxovda am adamianis
eqstradirebas moskovidan Tavdacvis saministrosa da sagareo saqmeTa
saministros saSualebiT, romlebic, Tavis mxriv, mimarTavdnen kiSiniovis
xelisuflebis organoebs.
mowme
dabrkolebebs
acxadebda,
rom
dnestrispireTis
rod-is samxedro
xelisuflebis
personalis
organoebi
moZraobas.
uqmnidnen
magaliTad, erTxel igi gaaCeres misi kuTvnili manqaniT, rodesac
kolbasnaSi midioda da xeli SeuSales iq moxvedraSi.
35. vice-polkovniki valeri Samaevi
372. mowme daibada 1966 wlis 9 ivniss ruseTSi, iaroslavlSi. igi dainiSna
14101-e samxedro SenaerTis prokurorad 2002 wlis aprilSi da amJamadac am
Tanamdebobazea; xsenebul dromde igi iyo moskovis regionis samxedro
prokuroris moadgile. Cvenebis micemis droisaTvis igi gadahyavdaT sxva
Tanamdebobaze moskovis regionSi.
373. rogorc 14101-e samxedro SenaerTis prokurori, mowme uSualod iyo
pasuxismgebeli moskovis samxedro olqis samxedro prokuroris winaSe.
moskovis regionis ufros prokurors ar SeeZlo misTvis ebrZanebina
gamoZiebis konkretuli xaziT warmarTva, Tumca mas SeeZlo imis aRniSvna,
rom mowme ar misdevda swor proceduras. samxedro prokurorebi ar
emorCilebodnen
rod-is
meTaurobas
da
ar
ekisraT
mis
winaSe
pasuxismgebloba. rod-is meTaurs ar SeeZlo maTTvis instruqciebis micema.
mowmis movaleobaSi Sedioda rod-Si kanonis dacva da im sisxlis
samarTlis danaSaulebis gamoZieba, romlebic Cadenili iyo rod-is
personalis da ara adgilobrivi samoqalaqo pirebis mier. mowmes ar hqonia
SeiaraRebis an aRWurvilobis qurdobis, yaCaRobisa Tu ukanono gadacemis
SemTxvevebi.
374. rod-is samxedro prokurorebs zogadad ar gaaCniaT pirdapiri
kontaqtebi arc moldovis da arc dnestrispireTis marTlmsajulebis
organoebTan. mowmes ar miuRia raime specialuri instruqciebi, Tu rogor
unda eTanamSromla dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan.
erTaderTi SemTxveva, romelic ase Tu ise gulisxmobda TanamSromlobas,
moxda 2002 wels. rod-is jariskaci da ramdenime arasrulwlovani
eWvmitanilni iyvnen moxuci adamianis cemaSi, romelic gardaicvala.
tiraspolis samarTaldamcavma organoebma gadasces mowmes garkveuli
dokumentacia, romlis Tanaxmadac rod-is erT-erT mosamsaxures SesaZloa
monawileoba
mieRo
xsenebul
incidentSi.
mowmem
aRZra
gamoZieba
jariskacis winaaRmdeg da gamoiZaxa ramdenime samoqalaqo piri mowmis
saxiT. ase rom rod-i minimalur doneze TanamSromlobda dnestrispireTis
samarTaldamcav organoebTan da es TanamSromloba gulisxmobda mxolod
satelefono kavSirsa da mowmeTa moZebnas.
vinaidan
pirebisaTvis, mas ar aRuZravs samarTalwarmoeba maT winaaRmdeg, magram
adgilobrivma sagamoZiebo organoebma aRZres saqme adgilobrivi
mowmes
ar
wauyenebia
braldeba
xsenebuli
samoqalaqo
eWvmitanilebis winaaRmdeg dnestrispireTis sasamarTloebis winaSe. mowmem
ar icoda raime TanamSromlobis sxva SemTxvevebis Sesaxeb.
375. mowmis TqmiT, rod-is personals araviTari problema ar eqmneboda
dnestrispireTSi gadaadgilebisas; mas piradad SeeZlo Tavisuflad
emoZrava Tavisi manqaniT. maT aseve SeeZloT Tavisuflad gadasuliyvnen
mdinaris meore napirze, maTi zemdgomi oficris nebarTviT.
376. mowmem icoda im sami manqanis Sesaxeb, romlebic ukanonod iyo
dakavebuli dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier. aranairi
gamoZieba ar yofila warmarTuli xsenebul saqmesTan dakavSirebiT, radgan
samxedro prokurors gaaCnia iurisdiqcia mxolod ruseTis samxedro
personalze. mowmem icoda, rom meTauroba awarmoebda molaparakebebs
xsenebuli avtomobilebis dabrunebasTan dakavSirebiT. analogiurad,
dnestrispireTis miliciis mier ruseTis armiidan iaraRis moparvac ar
Sedioda mowmis kompetenciaSi. igi xsenebuls im SemTxvevaSi gamoiZiebda,
Tu
gaurkveveli
iqneboda,
vin
Caidina
qurdoba,
magram
radgan
mtkicebulebebiT dadasturebuli iyo, rom es gaakeTes dnestrispirelebma,
mas aRar SeeZlo xsenebul saqmeSi monawileoba. zemoxsenebul SemTxvevaSi
mowme gaagzavnida saqmes moskovSi, saidanac daukavSirdebodnen moldovis
sagamoZiebo organoebs Semdgomi gamoZiebis warmarTvisaTvis. ruseTis
personalis dumiliT gamoxatuli Tanxmoba Tu daudevroba, ramac
gaaadvila qurdoba, moxvdeboda mowmis iurisdiqciaSi, magram mowme
arasodes aRmoCenila aseTi situaciis winaSe da ar gaaCnda informacia, Tu
ra moxda im momentamde, sanam igi am Tanamdebobaze dainiSneboda.
377. mowmes ar SeeZlo uSualod dakavSireboda moldovis xelisuflebis
organoebs, Tuki ar eqneboda specialuri nebarTva.
36. vasili timoSenko
378. mowme daibada 1941 wlis 3 seqtembers ukrainaSi, kirovogradSi. Cvenebis
micemis droisaTvis igi gadamdgari iyo. 1982 wlis seqtembridan 2002 wlis
aprilamde mas ekava me-14 armiis, Semdeg ki rod-is samxedro prokuroris
Tanamdeboba.
379. me-14 armiis Stabbina kiSiniovidan tiraspolSi 1984 wels gadavida.
mowmis
samuSaos
warmoadgenda
me-14
armiaSi
kanonierebis
dacva.
iurisdiqcia vrceldeboda mxolod samxedroebze – adre me-14 armiaSi,
xolo axla rod-Si momsaxure personalze – da ara samoqalaqo pirebze an
dnestrispireTis miliciaze. Tuki rus samxedros Tavs daesxmeboda
dnestrispireli samoqalaqo piri, amas gamoiZiebdnen dnestrispireTis
sagamoZiebo
organoebi.
praqtikaSi
dnestrispireTis
xelisuflebis
organoebi mudam damoukideblad muSaobdnen da ar iTxovdnen rusebis
monawileobas. rod-is samxedro prokurori zogadad iZiebda samxedro
personalis Tanamonawileobas, maT Soris iseT garemoebebSi, rodesac
qurdoba ganxorcielda samoqalaqo pirebis mier, da Tuki sakmarisi
mtkicebulebebi iqneboda samxedro piris Tanamonawileobisa, mowme
aRZravda gamoZiebas. dnestrispireTis miliciis mier ruseTis samxedro
mosamsaxuris TanamonawileobiT armiis qonebis qurdobis SemTxvevaSi rod-
is samxedro prokurors SeeZlo gamoeZiebina es ukanaskneli, magram ara
danaSaulSi mxolod dnestrispirelTa monawileobis SemTxveva. mSvidobis
Jams aseTi SemTxveva ar momxdara. rod-is samxedro prokurori iZiebda
saqmeebs personalis winaaRmdeg, rodesac ruseTis samxedro bazidan
gatanili iqna SeiaraReba da aRWurviloba, magram es mxolod konfliqtis
dros moxda. 1991-1992 wlebis konfliqtis dros adgili ar hqonia me-14
armiis samxedro personalis mier gareSe pirTaTvis aRWurvilobis
miwodebas.
380. komendaturis SenobaSi iyo sapatimro saknebi. komendaturaze
zedamxedvelobas axorcielebda prokuratura da igi aseve eqvemdebareboda
me-14 armiis garnizonis meTaurs. iq ar xdeboda samoqalaqo pirebis
dakaveba. komendatura daiSala 1996 wels da axla iq dnestrispireTis
prokuraturaa ganTavsebuli.
381. mowmem ganmcxadebelTa dakaveba da patimroba Semdegnairad aRwera:
rodesac gaCaRda konfliqti, regionSi moqmedeba daiwyo teroristebis
jgufma, es iyo dajgufeba `bujori~. mokles zogierTi cnobili adamiani,
magaliTad, gusari, dnestrispireTis miliciis wevri, ostapenko da sxvebi
da maTi dasaflaveba gadaizarda masobriv demonstraciebSi. xsenebuli
pirebi mokla saxalxo frontis Tavmjdomarem ilaSkum da garemoebebi,
romlebSic xsenebuli pirebi iqnen moklulni da damwvarni, kargad iyo
cnobili mTeli qalaqisaTvis.
amitom dnestrispireTis prokurorma b-nma Carievma general lebeds mimarTa
TxovniT, teroristebi droebiT ganeTavsebinaT samxedro bazaze, raTa
Tavidan yofiliyo acilebuli saxalxo SurisZieba maT mimarT. generalma
lebedma uari Tqva xsenebuli nebarTvis gacemaze. mowmem, rogorc
prokurorma, Seamowma saknebi. man aRniSna, rom erT-erT frTaSi iyo sami
Tu oTxi gancalkevebuli sakani da rod-is eskortisa da mcvelebis
nacvlad iq iyo dnestrispireTis policia. iq aseve iyo im frTaSi calke
Sesasvleli, sadac ganmcxadeblebi iyvnen moTavsebulni. mixail bergmanma
ganucxada mowmes, rom man gasca nebarTva rod-is saknebSi teroristebis
droebiT ganTavsebaze, raTa brbosagan daculi yofiliyo maTi sicocxle
da janmrTeloba. mowmem yuradReba gaamaxvila im faqtze, rom man daarRvia
disciplinaruli wesebi da saknebi dauyovnebliv unda gaTavisuflebuliyo,
razec mixail bergmanma uari ganacxada. mowmem amis Sesaxeb acnoba general
lebeds, romelic Zalian gabrazda b-n bergmanze. meore dRes mowme wavida
bergmanis sanaxavad, raTa gamoeyenebina Tavisi uflebamosileba da
gamoesworebina darRveva. magram saknebi ukve gaTavisuflebuli iyo.
ganmcxadeblebi xsenebul saknebSi sul erTi Tu ori dRe iyvnen.
bergmanma dauSva Secdoma, rodesac samoqalaqo pirebis komendaturaSi
dapatirebis neba darTo da aseve neba misca dnestrispireTis milicias, iq
ewarmoebina
maTi
dacva
da
dakiTxva.
aranairi
disciplinaruli
samarTalwarmoeba ar aRZrula bergmanis winaaRmdeg, radgan es iyo mcire
mniSvnelobis disciplinaruli darRveva, romelic dauyovnebliv iqna
gamosworebuli.
382. ganmcxadeblebi moldovis xelisuflebis organoebs gasasamarTleblad
imitom ar gadasces, rom maSin saomari mdgomareoba iyo. ganmcxadeblebs
xelebi sisxlSi hqondaT gasvrili da imisaTvis, rac Caidines, isini
marTlmsajulebi
winaSe
unda
warmdgariyvnen.
ganmcxadeblebi
rom
gaeTavisuflebinaT,
aravin
icoda,
daisjebodnen
Tu
ara
isini.
mosaxleobaSi emociebi mZvinvarebda.
383. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg me-14 armia gayofili iqna ukrainas,
moldovasa da ruseTs Soris. moldovam da ukrainam miiRes satanko
polkebi. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg bevri oficeri, romlebsac ar
surdaT moldovis an ukrainis jarebSi samsaxuri an iq ficis miReba,
gaTavisufldnen da Camovidnen dnestrispireTSi. situacia Zalze cvalebadi
iyo. bunebrivia, yoveli jariskaci iZulebuli iyo, efiqra Tavis Tavze.
orma batalionma ar SeinarCuna loialuroba da SeuerTda dnestrispireTis
xelisuflebis organoebs. xsenebuli xdeboda dsT-s periodSi. araviTari
kanonmdebloba xsenebul situaciasTan dakavSirebiT im droisaTvis ar
arsebobda. es uaRresad rTuli periodi iyo yvelasaTvis
ruseTisTvisac ki.
–
TviT wlis 1 aprils prezidentma elcinma gamoacxada, rom me-14 armia
ruseTis iurisdiqciaSi Sedis. amas Semdeg situacia Cawynarda da
analogiuri
faqtebi,
iseve,
rogorc
rusi
samxedro
personalis
dnestrispirelTa mxareze gadasvla aRar xdeboda. Tumca im samxedroebs,
romelTac surdaT moldovaSi dabruneba, SeeZloT amis gakeTeba.
384. ruseTis armiis saxelos niSani da samxre SemoRebuli iqna 1994 wels;
xsenebul dromde formebze sabWoTa kavSiris abreviatura iyo gamosaxuli. wlidan dnestrispirelebi TavianT droSasa da simboloebs iyenebdnen.
385. adgili ar hqonia ruseTis mier moldovis okupacias. tragediis
umTavres mizezs warmoadgenda qaosuri situacia, romelic Tan axlda
sabWoTa kavSiris daSlas. SeiaraRebuli konfliqti daiwyo 1990 wels,
rodesac moldovaSi miRebuli iqna enasTan dakavSirebuli axali
kanonmdebloba.
situacia
dnestrispireTSi
Zalian
daiZaba.
xSirad
gaigonebdiT slogans `moldova ekuTvniT moldovelebs~. b-nma ilaSkum
gamosca brZaneba #6, romelic gamoqveynda 1990 wlis seqtemberSi da maSinve
SiSi warmoSva dnestrispireTis mosaxleobaSi. xsenebulis Semdeg xalxma
regionis datoveba daiwyo. da swored am `brZanebis~ Semdeg ganviTarda
tragikuli movlenebi. ilaSkus jgufma didi ziani miayena xalxs da
aRvivebda eTnikur konfliqts. jgufi `bujori~ emzadeboda adgilobrivi
parlamentis Senobis asafeTqeblad; am mizniT jgufma didi raodenobiT
asafeTqebeli masala Semoitana. qveyanaSi Seqmnili rTuli situaciisa da
teroristTa dajgufebis qmedebebis gamo bevrma oficerma, maT Soris
mowmemac, gaxizna ojaxebi. mowmem Tavisi ojaxi ukrainaSi gaagzavna.
386. 1992 wels konfliqtis dawyebis Semdeg rod-i inarCunebda karg
urTierTobebs moldovel samxedroebTan. rodesac me-14 armiis teritoria
benderTan axlos dabomba moldovis mxarem, mowmem daureka moldovelebs
telefoniT, raTa ecnobebina, rom maT rod-s dauSines cecxli. amis Semdeg
ruseTis jarebma aRZres gamoZieba dabombvasTan dakavSirebiT. saqme
gaigzavna moldovaSi Semdgomi gamoZiebis mizniT, magram iqidan araviTari
pasuxi ar mosula.
387. arc me-14 armias da arc mis tankebs monawileoba ar miuRiaT
SeiaraRebul konfliqtSi. adgili hqonda incidents, rodesac
dnestrispirelebma gaitaces ori tanki da waiyvanes xidisaken. ruseTis
Zalebi cdilobdnen maT SeCerebas da moldovis mxarem aafeTqa erT-erTi
jariskaci.
388. mowmes arasodes smenia 40 uiaraRo moldovelis Sesaxeb, romlebic
mokles benderis misadgomebTan. magram man icoda saswrafo daxmarebis
manqanis Sesaxeb, romelic dacxriles moldovis SeiaraRebulma Zalebma. am
Tavdasxmis dros daiRupnen orsuli qali da eqTani. man aseve icoda sxva
saSinelebebic, romlebic Caidines moldovis Zalebma – magaliTad, erTi
Tvis Semdeg momxdari incidenti, rodesac moldovis Zalebma dabombes
dasaxlebuli
punqtebi.
moldovis
TviTmfrinavebma
dabombes
dnestrispireTis sanapiroze mdebare qalaqi parCani. im droisaTvis iq ar
iyo ruseTis aviacia, mxolod Sveulmfrenebi imyofebodnen.
389. mowmem ar icoda im incidentebis Sesaxeb, rodesac me-14 armia
dnestrispireTis xelisuflebas da dnestrispirel moqalaqeebs iaraRiT
amaragebda. me-14 armia inarCunebda mTel mis samxedro aRWurvilobas;
arafris gadacema ar momxdara. 1991-1992 wlebis ganmavlobaSi samxedro
qonebis aranair qurdobas ar hqonia adgili. moxda qonebis datacebis oTxi
SemTxveva konfliqtis dasawyisSi. mowmem xsenebuli saqmeebi gadaugzavna
dnestrispireTis prokurors, radgan SeuZlebeli iyo saqmis masalebis
gagzavna moldovis xelisuflebis organoebisaTvis.
390. mowme icnobda general kostas, moldovis `dosaafis~ (`keTili nebiT
Seqmnili gaerTianeba armiis, aviaciisa da flotis daxmarebisaTvis~) yofil
xelmZRvanels. moldovis `dosaafs~ hqonda mravali samxedro aRWurviloba
savarjiSod – TviTmfrinavebi, tankebi, javSanmanqanebi da sxv. mas hqonda
aseve sakmao gamocdileba imis swavlebaSi, Tu rogor unda imarTos tanki,
rogor unda ganxorcieldes paraSutiT xtoma, rogor unda moxdes
zarbaznis
gasrola
da
gadatenva
da
a.S.
moldovis
`dosaafma~
aRWurviloba dautova moldovas, xolo dnestrispireTSi arsebuli nawili
adgilobrivi xelisuflebis xelSi moxvda.
391. mowme piradad icnobda b-n nosovs, mTavari samxedro prokuroris
pirvel moadgiles, magram araferi icoda imis Sesaxeb, rom b-ni nosovi
Camovida tiraspolSi 1996 wels. misi azriT, adgili rom hqonoda b-ni
nosovis mxridan raime gamoZiebis Catarebas, mas amis Sesaxeb acnobebdnen an
isic monawileobas miiRebda gamoZiebaSi. mowme sadavos xdida 1996 wlis 30
agvistos moxsenebis arsebobas da dokumentis avTenturobas.
37. vladimir molojeni
392. mowme iyo moldovis mTavrobis sainformacio teqnologiebis
departamentis generaluri direqtori. es Tanamdeboba mas ori wlis
ganmavlobaSi ekava. xsenebul dromde igi iyo im departamentis ufrosi,
romelic pasuxismgebeli iyo samoqalaqo dokumentaciaze Sinagan saqmeTa
saministroSi. 1991 da 1992 wlebSi igi iyo Sinagan saqmeTa ministris
moadgile.
393. mowmis departamenti gascems pasportebs da mis funqciaSi Sedis
moldovis moqalaqeTa registracia. rac Seexeba dnestrispireTSi mcxovreb
adamianebs, maTze gaicema dokumentebi, romelTa Tanaxmadac isini moldovis
moqalaqeebi
arian.
moldovis
moqalaqeebis
registracia
jer
ar
gavrcelebula yvela moqalaqeze, radgan es aris aTwliani programa,
romelic 2005 wlamde unda gagrZeldes. moqalaqeebma, romlebsac surT
pasportis aReba, unda mimarTon sapasporto ganyofilebebs, romlebic
qveyanaSi sxvadasxva adgilas mdebareobs. xsenebuli dnestrispireTis
moqalaqeebsac exeba. oficialurad ar arsebobs cneba `dnestrispireTis
pasporti~. dadis Worebi, rom dagegmilia misi SemoReba. moldovis
departaments ara aqvs araviTari urTierToba dnestrispireTis mxaresTan
pasportebis gacemasTan dakavSirebiT.
394. departaments ar gaaCnia monacemebi dnestrispireTSi mcxovrebi
ruseTis moqalaqeebis raodenobasTan dakavSirebiT, Tumca moldovaSi
mcxovrebi ucxo qveynis moqalaqeebi unda daemorCilon moldovis
kanonmdeblobas da unda gaiaron registracia. departaments ar gaaCnia
oficialuri monacemebi imis Sesaxeb, flobs Tu ara smirnovi ruseTis
pasports, Tumca xsenebuls amtkiceben gazeTebi. departaments aqvs mxolod
is informacia, romelsac iRebs regionuli ofisebidan da ruseTis
sakonsulo organoebidan.
nebismieri adamiani, romelsac surs ruseTis pasportis aReba an ganaxleba,
unda mivides ruseTis saelCoSi. moldovis xelT arsebuli monacemebis
Tanaxmad, moldovaSi 1000-ze meti ruseTis moqalaqe cxovrobs. magram
xsenebuli monacemebi ar vrceldeba dnestrispireTze. departaments
arasodes mouTxovia ruseTis saelCosaTvis aseTi informaciis gamogzavna,
Tumca departamenti kargad TanamSromlobs ruseTis saelCosTan da
rodesac sWirdeba raime informacia, ugzavnis ruseTis saelCos oficialur
Txovnas.
mowmem aRniSna, rom Cvenebis micemis droisaTvis moldovis kanonmdeblobis
Tanaxmad adamians SeuZlia mxolod erTi qveynis moqalaqeoba. Sesabamisad,
im SemTxvevaSi, Tu moldovis moqalaqe iRebda sxva qveynis moqalaqeobas,
mas unda miemarTa TxovniT departamentisaTvis, raTa am ukanasknels
gaeuqmebina
misi
moldovis
moqalaqeoba.
gamonaklis
SemTxvevebSi,
prezidentis gankargulebis Tanaxmad, moldovis moqalaqes SeeZlo hqonoda
ormagi moqalaqeoba. mxolod moldovis moqalaqeebs SeeZloT emuSavaT
sajaro samsaxurSi da yofiliyvnen sajaro moxeleebi.
395. telefonebi, rogorc Cveulebrivi, aseve mobiluri, Sedis im
departamentis
kompetenciaSi,
romelic
axorcielebs
saqmianobas
komunikaciebTan dakavSirebiT, da ara sainformacio teqnologiebis
departamentSi. departaments ar gaaCnia araviTari urTierToba satelefono
momsaxurebasTan. mowmem ar icoda, arsebobda Tu ara saerTo satelefono
sistema moldovisaTvis, maT Soris dnestrispireTis regionisaTvis, Tu
arsebobda cal-calke sistemebi.
396. b-n smirnovs ar hqonda moldovis moqalaqeoba da arasodes mouTxovia
misi miReba. 2001 wlis 6 maiss miRebuli oqmi moldovis prezidentsa da
dnestrispireTis reJimis liders Soris xsenebul sakiTxs ukavSirdeba.
moldovis
prezidenti
cdilobda,
gaeiolebina
urTierToba
dnestrispireTis reJimis liderebTan, magram xsenebuli oqmi rCeba
ganzraxvis gamovlinebis gancxadebad, romelsac aranairi oficialuri
Rirebuleba ar gaaCnia. imisaTvis, rom xsenebuli oqmi ZalaSi Sevides,
moldovam unda Secvalos kanonmdebloba. rodesac uqmdeba moldovis
moqalaqeoba, departamenti moqmedebs Txovnis safuZvelze. moqalaqeTa
erovnuli registracia 10-12 wlian CarCoebSi xorcieldeba. xsenebulis
Sedegad departamenti garkveulwilad amowmebs, gaaCnia Tu ara adamians
meore qveynis moqalaqeoba. departamenti aseve ixilavs informaciis
gacvlis SesaZleblobas mraval saxelmwifosTan, rogoric aris rumineTi,
ukraina, bulgareTi, ruseTi, magram es jerjerobiT ar xdeba. ar arsebobs
araviTari sanqcia, Tu sxva qveynis moqalaqeobis miRebisTanave adamiani ar
ityvis uars moldovis moqalaqeobaze. departaments sjera, rom moldovis
moqalaqeTa mniSvnelovan nawils aqvs meore qveynis pasportebi. es
problema exeba ara mxolod ruseTs (rogorc qveyanas, romlis meore
moqalaqeobac aqvT adamianebs), aramed samxreT-aRmosavleT evropis yvela
qveyanas.
397. 1992 wels moldovis mosaxleobis umetesobas kvlav sabWoTa pasportebi
hqonda. mxolod 1993 wels moawera xeli moldovis prezidentma
dadgenilebas moldovis gaerTianebuli sapasporto sistemis Sesaxeb.
pirveli pasportebi 1995-1996 wlebSi gaica. xsenebul dromde adamianis
moldovur moqalaqeobas adasturebda mxolod Canaweri, romelic 1974
wlidan keTdeboda sabWoTa pasportSi. moldovam SemoiRo kanonmdebloba,
romelic moicavda nulovan arCevans. pirebs, romlebic cxovrobdnen
teritoriaze, mieniWaT garkveuli statusi, magram dadgenili iyo drois
ganrigi, romlis ganmavlobaSic statusi unda dadasturebuliyo. pirebs,
romlebsac ar gaaCndaT specialuri Canaweri sabWoTa pasportebSi, unda
miemarTaT moqalaqeobis mosapoveblad. yvelas, vinc cxovrobda moldovis
teritoriaze, ufleba hqonda moldovis moqalaqeobis miRebisa, Tuki maT es
surdaT.
adamians, romelsac hqonda ori pasporti, sTavazobdnen arCevans. magram
arCevanis gakeTebamde igi moldovis moqalaqe rCeboda, miuxedavad imisa,
rom erTdroulad ori pasporti hqonda.
398. kiSiniovidan tiraspolSi ganxorcielebuli satelefono zari Sida
zarad iTvleba.
399. is sakiTxi, SesaZlebeli iyo Tu ara danaSaulis Cadenis SemTxvevaSi
adamianisTvis cxovrebis uflebis gauqmeba, ar Sedioda departamentis
kompetenciaSi, is ganekuTvneboda saimigracio departamentis kompetencias.
Tumca mowmem icoda, rom moldovis kanonmdebloba iTvaliswinebda
cxovrebis nebarTvaze uaris SesaZleblobas im ucxoeli pirisaTvis, vinc
danaSauls Caidenda.
rac Seexeba moldovis uSiSroebisaTvis Seqmnil safrTxes im faqtiT, rom
b-ni ordinisaTvis gaica moldovis piradobis mowmoba, mowmem ganacxada,
rom departamenti dokumentebs SekiTxvebis gareSe gascems. piradobis
mowmoba, rogorc moldovis moqalaqis dokumenti, gaicema nebismier pirze,
romelic mudmivad cxovrobs moldovaSi.
38. ion kostasi
400. mowme iyo moldovis Tavdacvis ministri 1992 wlis Tebervlidan 1992
wlis 30 ivlisamde.
mowme generali gaxda sabWoTa armiis dros 1984 wels. man daamTavra
sahaero oficrebis instituti. igi iyo samxedro mfrinavi. man daamTavra
gagarinis saxelobis samxedro akademia moskovSi da msaxurobda Soreul
aRmosavleTsa da balkaneTSi. wlis 24 maisidan 1992 wlis 20 Tebervlamde mowme iyo Sinagan saqmeTa
ministri. xsenebul dromde igi iyo parlamentis Tavdacvis komitetis
Tavmjdomare. Tavdacvis ministrobis Semdeg, 1992 wlis ivlisidan 1993 wlis
oqtombramde, igi msaxurobda samxedro ataSed buqarestSi. Semdeg igi
wavida politikidan da aRarasodes gamoCenila sajaro arenaze. Cvenebis
aRebis droisaTvis igi gadamdgari iyo da cxovrobda pensiaze, rogorc
rezervis generali.
401. 1992 wels moldovis mxarem daiwyo adamianebis gawveva smirnovis mier
warmoqmnili safrTxis gasaneitraleblad. moldovas gaaCnda garkveuli
jarebi Sinagan saqmeTa saministros SemadgenlobaSi. 1992 wlis martSi maT
daiwyes jarebis Seqmna Tavdacvis saministrosaTvis. xsenebul dros
moldovis samxedro personalis bevri warmomadgeneli brundeboda
qveyanaSi. yofili sabWoTa kavSiris armiidan dabrunda 51 oficeri. Sinagan
saqmeTa saministroSi muSaobisas mowmem gaaanaliza, rom saWiro iyo
maqsimalurad swrafad Seqmniliyo Tavdacvis saministro. moldovas ar
gaaCnda erovnuli armia, rodesac dnestrispireTis mxarem mas Tavs moaxvia
konfliqti. amitom Tavdacvis saministro SeuerTda Sinagan saqmeTa
saministros Zalebs. sul iyo 8-10 an SeiZleba 12 batalioni, anu es iyo
maqsimumi, rac moldovas SeeZlo daepirispirebina meore mxares mebrZoli
kazakebis, miliciisa da samxedro ZalebisaTvis. xsenebuli daadastura b-
nma selezniovma, rodesac man mimarTa moldovis parlaments 2002 wels.
erTobliobaSi moldovis mxareze unda yofiliyo 25-35 aTasi mebrZoli.
xsenebuli cifri moicavda rezervistebs da samoqalaqo personals,
magaliTad, mSenebel inJinrebs da a.S. amave dros, moldovaSi myof ruseTis
armias hyavda 14 aTasi profesionali jariskaci.
dnestrispirelebs hyavdaT cxra aTasi gawvrTnili milicieli, romlebsac
iaraRiT amaragebdnen me-14 armiis oficrebi. xsenebuli oficrebi gawveulni
iyvnen rezervidan da dainiSnen policiis razmebisa da batalionebis
meTaurebad. garda amisa, iyo 5-6 aTasi moxalise, romlebic maT SeuerTdnen
mas Semdeg, rac ruseTis televiziiT iyo gamosvla mebrZolebisTvis
dnestrispireTSi
sabrZolvelad
wasvlis
mowodebiT.
xsenebuli
moxaliseebi Cadiodnen mTeli ruseTis federaciidan. maTi raodenobda iyo
15-20 aTasi. amitom dnestrispirelTa mxareze ibrZoda daaxloebiT 35-40
aTasi mebrZoli, romlebic daupirispirdnen moldovis respublikis
kanonier Zalebs.
da, garda amisa, arseboda iaraRi da saWurveli, romelzec xeli
miuwvdeboda orsave mxares. marjvena mxares myof mebrZolebs saerTod ar
gaaCndaT tankebi – aranairi artileria an `gradis~ tipis mobiluri
raketebis sasroli danadgarebi Tu mZime artileria. mdinaris marcxena
mxares myof mebrZolT hqondaT 3 batalioni `gradis~ tipis artileriiT,
raketebis sasroli danadgarebiTa da yumbarmtyorcnebiT. maT aseve hqondaT
TviTmfrinavebi `dosaafidan~ da me-14 armiis Sveulmfrenebi da tankebi.
moldovas tankebi ar gaaCnda. generalma lebedma moxaliseebs (kazakebs,
milicias) misca saWurvlis mTeli sawyobebi, romlebic ganTavsebuli iyo
mdinaris aRmosavleT sanapiros perimetrze.
402. Sexvedraze, romelic prezident snegurs hqonda b-n gorbaCovTan 1990
wels, am ukanasknelma naTeli gaxada, rom im SemTxvevaSi, Tu moldova
xels ar moawerda federaciul saxelmwifo SeTanxmebas, moldovis
teritoriaze
Seiqmneboda
sami
respublika,
saxeldobr,
gagauziis,
dnestrispireTisa da moldovis respublikebi. asec moxda.
403. rac Seexeba ruseTis jarebis yofnas moldovaSi 1991-1992 wlebSi, es
gadawyvetili iyo marSal SapoSnikovis, dsT-s Zalebis yofili sardlis
mier da xelmowerili iyo meore mxridan ramdenime generlisa da
polkovnikis mier. es aris dokumenti #314/1 da miRebulia 1992 wlis 23
marts. me-14 armiis iaraRi da saWurveli gaiyo. xsenebuli dokumenti
akonkretebda, Tu romeli iaraRi da saWurveli unda darCeniliyo me-14
armiaSi da romeli unda gadascemoda moldovis respublikas.
404. mowmis TqmiT, mas gaaCnda informacia generaluri Stabidan 1990-1991
wlebis periodSi, rodesac sabWoTa armia kvlavac arsebobda, rom moskovma
miiRo saidumlo gadawyvetileba jarebis gayvanasTan dakavSirebiT im
respublikebidan, romlebSic situacia ar iyo garkveuli, maT Soris
baltiispireTis qveynebidan da moldovidan. am ukanasknelidan masobrivad
iqna gayvanili satanko polkebi. magaliTad, baltidan gayvanili iqna 120
tanki saraketo brigadasTan erTad. saWurveli ganTavsebuli iyo
kolbasnaSi. yvela tanki iqna gayvanili dnestris marjvena sanapirodan,
iseve, rogorc saraketo danadgarebi. araferi aRar darCa marjvena mxares,
TviT yumbarmtyorcnebi da naRmmtyorcnebic ki srulad iqna gatanili da
gadaziduli marcxena napirze. moldovis armias unda darCenoda me-300
sahaero sadesanto polki, magram igi gayvanili iqna ruseTis teritoriaze.
405.
`dosaafi~
iyo
samoqalaqo
organizacia,
romelic
Sedgeboda
brZolisaTvis vargisi pirebisagan, romelTa asaki meryeobda 14 wlidan 60
wlamde. amitom igi moicavda mTel samoqalaqo sazogadoebas da
uSvelebeli organizacia iyo mudmivi struqturiT. sabWoTa kavSirSi es iyo
samxedro organizacia, romelsac saTaveSi edga samxedro piri, misi
moadgileebic samxedroebi iyvnen. danarCeni mosamsaxureebi samoqalaqoebi
iyvnen. organizaciis mizans warmoadgenda samoqalaqo pirebis, kerZod ki
axalgazrdebis gawvrTna. es iyo monstri, romelic Sedgeboda 102 milioni
adamianisagan mTeli sabWoTa kavSiris masStabiT. moldovaSi organizacias
ori milioni wevri hyavda. mas gaaCnda sportuli TviTmfrinavebi,
deltaplanebi,
saradaro
sistemebi,
sazRvao
skola
submarinebis
gamoyenebaSi adamianebis gasawvrTnelad da a.S.
sabWoTa periodSi organizacias aseve gaaCnda tankebi, Sveulmfrenebi,
saraketo danadgarebi. organizacias bevri SeiaraReba ar hqonia; umetesad
yvelaferi sawvrTneli xasiaTis iyo.
Seqmnis Semdeg dsT-s hyavda SeiaraRebuli Zalebi, romlebsac ruseTis
armiis warmomadgeneli meTaurobda. marSali SapoSnikovi iyo sardali da
aseve dsT-s Tavdacvis ministri. ministri daniSnuli iqna ruseTis
federaciis prezidentis b-ni elcinis winadadebiT. magram amave dros iq
iyo ruseTis Tavdacvis ministri pavel graCovic.
dsT-s jarebis yvela umaRlesi meTauri moskovidan iyo, sxvebi iyvnen
ukrainelebi da rusi slavebi.
moldovas ar mouxdenia dsT-s xelSekrulebis samxedro nawilis
ratificireba. ufro metic, moldovaze aranairad ar vrceldeboda dsT-s
Tavdacvis ministris, marSal SapoSnikovis qmedebebi da gadawyvetilebebi.
swored konfliqtis periodSi gadaeca me-14 armia dsT-s Semadgenlobidan
ruseTis federacias.
406. dsT-s SeiaraRebuli Zalebis meTaurs marSal SapoSnikovs ar upasuxia
misTvis moldovis prezidentis mier 1992 wlis aprilSi gagzavnil
werilze, romelSic prezidenti yuradRebas amaxvilebda dsT-s samxedro
Zalebis monawileobaze separatistebisaTvis iaraRis miwodebaSi.
politika, romelsac igi eweoda, mimarTuli iyo moldovisa da sxva
respublikebis sabWoTa kavSiris SemadgenlobaSi darCenisaken an, sul
mcire, yofili sabWoTa kavSiris teritoriis pirdapiri zegavlenis qveS
darCenisaken.
rodesac me-14 armia lebedma Caibara, moxda iaraRis mniSvnelovani gadineba,
maT Soris me-14 armiam fexosanTa naRmebi separatistebs gadasca.
kolbasnadan gatanili iqna iaraRis maragi. 1990 wels, rodesac mowme iyo
Sinagan saqmeTa ministri, man monawileoba miiRo me-14 armiis sardal
general iakovlevsa da moldovis premier-ministr muravSCis Soris
gamarTul SexvedraSi. separatistebTan dakavSirebiT iakovlevma ganacxada,
rom man miiRo specialuri instruqciebi ruseTis Tavdacvis saministrodan,
rom iaraRi miewodebina dnestrispireTis miliciisaTvis. b-ni muravSCis
sapasuxod, romelsac surda gaego, warmoadgenda Tu ara es gafrTxilebas,
generalma iakovlevma ganacxada: `ara, es mxolod faqtia, rom 10 000
`kalaSnikovi~ gadaeca milicias dnestrispireTis regionis dasacavad~.
generalma iakovlevma daamata, rom man miiRo miTiTeba, winaaRmdegoba
gaewia moldovis mcdelobisaTvis, kontrolis qveS moeqcia regioni da ar
mieca kontrolis damyarebis saSualeba.
amitom iaraRis gadacema gardauvali iyo. yvelaferi kargad iyo
organizebuli. moldovas hqonda safuZvliani faqtobrivi mtkicebulebebi,
magaliTad, moldovis jarebis mier ayvanili tyveebisagan, romlebmac
aRiares, rom xsenebuls adgili hqonda. moldovam aseve moipova
mtkicebulebebi da dokumentebi me-14 armiidan, romlebic adasturebdnen,
rom iaraRi gadaecemoda separatistebs. 1991 wlis maisSi me-14 armiis
maSindelma sardalma netkaCovma miiRo miTiTebebi Tavdacvis ministrisagan
moskovidan rezervistebis gawvevasTan da im jarebisa da iaraRis
mzadyofnasTan dakavSirebiT, romlebsac unda daecvaT dnestrispireTi,
radgan es ukanaskneli iyo `ruseTis teritoria da ... Cven [rusebma] unda
davicvaT igi yvela saSualebiT~. mowmes hqonda Sexvedra general
netkaCovTan, romelmac ganucxada mas, rom rezervisti oficrebi tovebdnen
me-14 armias, raTa gaewvrTnaT separatistebi.
mowmem aRniSna, rom samoqalaqo pirebs ar SeeZloT naRmebis Calageba;
xsenebuli amocanis ganxorcieleba SeuZliaT mxolod profesionalebs,
romlebsac gavlili aqvT samxedro wvrTna. konfliqtis Semdeg moldovam
TxovniT mimarTa amerikis SeerTebuli Statebis specialistebs, raTa maT
ganenaRmaT dnestrispireTis teritoria. amerikelebma aseve gawvrTnes
moldoveli specialistebi danaRmuli velebis gauvnebelyofaSi.
407. moldovis Tavdacvis saministros ar SeeZlo raime mniSvnelovani
winaaRmdegobis gaweva dnestrispireTis ZalebisaTvis. rodesac warmoiSva
konfliqti, separatistebs hqondaT 30 tanki, 50 saartilerio danadgari, 6
da 120 mm-iani naRmmtyorcnebi da hyavdaT taqtikuri jgufebi, romlebic
gawvrTnilni iyvnen artileriis gamoyenebaSi. maTi samxedro qmedebebi
kargad iyo organizebuli samxedro oficrebis mier. 120 mm-iani Wurvebis
yidva ar SeiZleba bazarSi; regionSi mxolod me-14 armias gaaCnda aseTi
Wurvebi. `dosaafs~ ar hqonia aseTi kalibris Wurvebi. me-14 armiis sakmaod
Zlieri jgufi iyo benderSi dnestrispireTis saxalxo gvardiasTan erTad.
avtobusebs,
romlebiTac
SeuiaraRebeli
moldoveli
jariskacebi
gadahyavdaT, gauxsnes cecxli tiginas (benderis) misadgomebTan. moldovis
xelisuflebis organoebis mier Catarebuli gamoZiebis Semdeg gamotanili
iqna daskvna, rom es swored rusma jariskacebma gaakeTes. xsenebuli
incidentis dros 23 jariskaci daiRupa.
408. mowmes ar surda gadadgoma; mis gadadgomasTan dakavSirebuli
gadawyvetileba parlamentma da prezidentma snegurma miiRes da amas imiT
xsnidnen, rom ase surda moskovs.
409. adgili hqonda incidents, romlis drosac moldovis TviTmfrinavma
dabomba dnestrispireTis sofeli. ganxorcielda ori sahaero misia,
romlebSic monawileobda oTxi danayofi da ori TviTmfrinaviT yovel
jerze. rodesac miRebuli iqna brZaneba separatistebis SeCerebasTan
dakavSirebiT, romlebic xidis gadakveTas apirebdnen, gaica xidis
dabombvis brZaneba. gamoyenebuli TviTmfrinavebi ar iyo Sesabamisad
aRWurvili samizneebis dasabombad. bombebi Camoyrili iqna, magram ar
moxvda xids. xidze tankebi idga. aucilebeli ar iyo, yofiliyavi samxedro
oficeri, raTa mimxvdariyavi, vis ekuTvnoda xsenebuli tankebi; naTeli iyo,
rom tankebi da jariskacebi me-14 armiis sakuTreba iyo. maT gangeb gauSves
jariskacebi rezervSi, Semdeg ki gaiwvies isini satanko ekipaJebisaTvis.
adamianebi, romlebic marTavdnen tankebs, ar iyvnen Cveulebrivi mZRolebi.
mxolod profesionals SeuZlia tankis manevrireba. maT cecxli gauxsnes
moldovis Zalebs. yvelaferi es gadaRebuli da dafiqsirebulia.
410. samxedro operaciis Tavidan acileba SesaZlebeli iqneboda, ruseTis
mxares rom ar moexdina provocireba da mxari ar daeWira konfliqtis
dawyebisaTvis. konfliqti iyo ruseTis xelmZRvanelobis gadawyvetileba im
droisaTvis.
411. rodesac sabWoTa kavSiri daiSala, iseTi patara qveyana, rogoric
moldovaa, dadga Zalian didi problemebis winaSe uzarmazar qveyanasTan _
ruseTTan Tanaarsebobis mxriv. moldovis pirveli nabiji iyo armiis Seqmna,
anu Tavdacvis saministros Camoyalibeba. verc Sinagan saqmeTa da verc
Tavdacvis saministroebma ver SeZles SeenarCunebinaT qveynis teritoriuli
mTlianoba. pirveli Tveebis ganmavlobaSi moldovas ar SeeZlo efeqturad
emoqmeda; mas ar gaaCnda iaraRi, saWurveli an iaraRi, radgan xsenebuli
masalebis umetesoba gatanili iqna ruseTsa da dnestrispireTSi 1990-1991
wlebSi. moldovas ar gaaCnda saartilerio SenaerTebi, romlebic
winaaRmdegobas gauwevdnen an Seutevdnen mdinaris meore mxares arsebul
Zalebs. moldovas arc sxva samxedro aRWurviloba gaaCnda. imisaTvis, rom
moepovebina samxedro aRWurviloba, moldovam TxovniT mimarTa mezobel
rumineTs da misgan msubuqi iaraRi SeiZina. miuxedavad imisa, Tu ras
ambobdnen gazeTebi, arc erT ruminels monawileoba ar miuRia konfliqtSi.
moldovis Tavdacvis saministros ZalebSi ar yofila Caricxuli sxva
saxelmwifos arc erT samxedro mosamsaxure.
412. generalma lebedma mravaljer ganacxada, rom mis me-14 armias SeeZlo
buqarestamde Casvlac ki 2 saaTis ganmavlobaSi, Tumca mas es arasodes
hqonia
dasaxuli
miznad.
ruseTis
agresiis
mizans
warmoadgenda
dnestrispireTis teritoriaze Zalauflebis SenarCuneba da amiT patara
saxelmwifo moldovaze zewolis ganxorcieleba.
413. 1991-1992 wlebSi dnestrispireli separatistebi namdvilad ar damdgaran
didi siZneleebis winaSe warmoebis aRdgenasTan dakavSirebiT, raTa
ewarmoebinaT iaraRi. savaraudod 1992 wlisaTvis maT ukve Tavad SeeZloT
iaraRis warmoeba.
moldovis samxedro sahaero Zalebs gaaCnda `mig-29~ tipis gamanadgurebeli.
SeiaraRebuli Zalebis mTavarsardali iyo prezidenti sneguri, xolo
generaluri Stabis ufrosi iyo generali kreanga. mowmem uaryo b-n
plugarusTan
saubari
gamanadgureblis
gamoyenebasTan
dakavSirebiT,
vinaidan b-ni plugarus ar ekava saTanado Tanamdeboba.
414. mowmem ganacxada, rom mas arasodes miuRia raime saxis moxseneba
moldovis jariskacebis mier samoqalaqo mosaxleobaze arasaTanado
mopyrobis ganxorcielebasTan dakavSirebiT da nebismier SemTxvevaSi mas
ar gaaCnda aseTi SemTxvevebis gamoZiebis kompetencia.
415. mas Semdeg, rac Sewyda sisxlisRvra, ruseTi imave politikas atarebda,
anu icavda Tavis strategiul interesebs da cdilobda moldovaze
zegavlenis SenarCunebas.
39. valentin sereda
416. Cvenebis micemis momentSi mowmes ekava moldovis saerTo cixeebis
direqtoris Tanamdeboba 2001 wlis agvistodan. penitenciur sistemaSi igi
1978/1979 wlidan muSaobda.
417. moldovasa da dnestrispireTs Soris ar moqmedebs raime SeTanxmeba
sasjelaRsrulebis sferoSi samarTlebrivi urTierTdaxmarebis Sesaxeb. ar
arsebobs
msjavrdebulTa
gadacemis
raime
praqtikuli
procedura.
warsulSi ar yofila erTi mxaridan meorisTvis msjavrdebulTa gadacemis
arc erTi SemTxveva. erTxel moxda tiginidan (benderi) moldovis erT-erT
saavadmyofoSi xalxis gadayvanis mcdeloba, magram moldovis mTavrobam
uari ganacxada, vinaidan SeTanxmeba ver iqna miRweuli. moldoveli eqimebi
ver Sedian tiraspolis cixeebSi da piriqiT. ar xdeba satelefono
saubrebi moldovis cixis eqimebsa da dnestrispireTs Soris. mowmes ar
hqonda informacia patimrebis mkurnalobis Sesaxeb im eqimebis mier, vinc
ar msaxurobda cixeSi. patimarTa gadacema sxva saxelmwifoebisaTvis xdeba
eqstradiciis proceduriT. am proceduras generaluri prokuratura
awarmoebs.
418. dnestrispireTis xelmZRvanelobam Seuwyvita eleqtroenergiisa da
wylis miwodeba dawesebulebas, romelic mkurnalobs tuberkuloziT
daavadebul
pacientebs
tiginaSi.
moldovam
gagzavna
dizelis
eleqtrogeneratori da wylis avzebi. moldovidan mimavali avtomanqanebi
daakaves sazRvarze erTidan sami dRis ganmavlobaSi. tiginis adgilobrivma
xelisuflebam akrZala tuberkuloziani pacientebis moldovidan tiginis
samedicino centrSi gadayvana. tiginis adgilobrivi miliciis postebi
amowmeben yvela Semaval da gamaval avtomanqanas.
419. arc erTi patimari, romelic sasjels ixdis moldovis cixeebSi, ar
aris msjavrdebuli dnestrispireTis sasamarTloebis gadawyvetilebis
safuZvelze. situacia igivea tiginis moldovur sasjelaRsrulebis
dawesebulebebSic. aseve arc erTi adamiani, romelic sasjels ixdis
dnestrispireTis
cixeebSi,
ar
aris
msjavrdebuli
moldovis
sasamarTloebis gadawyvetilebiT.
420. mowme warmoSobiT tiginidanaa, magram bolo 15 wlis ganmavlobaSi mas
ar mounaxulebia arc erTi iqauri penitenciuri dawesebuleba. Tumca, misi
azriT, dnestrispireTsa da moldovas Soris didi gansxvaveba ar unda
yofiliyo cixis pirobebis, sakvebis, samedicino momsaxurebis da a.S.
TvalsazrisiT.
421. Tuki msjavrdebuli gaiqceoda moldovidan dnestrispireTSi, moldova
savaraudod gadadgamda nabijebs dnestrispireTis xelisuflebasTan
TanamSromlobis mizniT.
422. 2002 wels moldovam daiwyo cixis saknebis fanjrebidan darabebis
(`wamwamebis”) moxsna; es procesi unda damTavrdes 2003 wlis bolomde.
darabebi xels uSlis ventilacias da dRis sinaTlis SeRwevas cixis
saknebSi. moldova cdilobs, gamoasworos saknebis zogadi mdgomareoba,
magram vinaidan ar arsebobs sakmarisi saxsrebi, procesi arasrulwlovani
msjavrdebulebis saknebiT daiwyo. maT, magaliTad, aqvT sarecxis avzebi da
Sxapebi TiToeul sakanSi. patimrebs aqvT ufleba, miiRon televizori an
sxva mowyobiloba naTesavebisagan.
423. ganmcxadebelTa advokatebis mier jvaredini dakiTxvisas mowmes
uTxres, rom msjavrdebulTa gadacema moxda ruseTis federaciasa da
`mdr~-s Soris.
kerZod, ganmcxadebelTa advokatebma yuradReba gaamaxviles v. s.-s saqmeze,
romelic daibada 1968 wels, dakavebuli iqna `mdr~-Si 1992 wels, xolo 1993
wels gadayvanili iqna astraxanSi (ruseTis federacia), sadac mas ruseTis
federaciis sasamarTlom miusaja 15 wliT Tavisuflebis aRkveTa. imave
wels igi daabrunes dnestrispireTSi. Semdeg 1999 wels igi gadaiyvanes
ruseTis federaciis cixeSi da sabolood 2002 wels kvlav daabrunes
dnestrispireTis cixeSi. meore magaliTi Seexeboda vinme r. s.-s, romelic
daibada 1973 wels, dakavebuli iqna 1992 wlis 20 oqtombers astraxanSi da wlis 2 ivliss gadayvanili iqna tiraspolSi, dnestrispireTSi, sadac
msjavrdebuli iqna `mdr~-s uzenaesi sasamarTlos mier 1996 wlis 14 marts. wlis 27 noembers igi gadaiyvanes moskovSi, xolo 1999 wlis 8
dekembers astraxanSi, sadac gaasamarTla ruseTis sasamarTlom da miusaja wliT Tavisuflebis aRkveTa. 2002 wlis 21 oqtombers igi gadayvanili
iqna tiraspolis cixeSi.
am informaciis sapasuxod mowmem ganacxada, rom ar iyo da arc SeiZleboda
yofiliyo informirebuli, vinaidan mas gaaCnda informacia patimarTa
gadacmaze, romelsac adgili hqonda moldovis xelisuflebis mier
kontrolirebad tertoriaze. igi darwmunebuli iyo, rom patimarTa
gadacemis zemoxsenebuli SemTxvevebi ar ganxorcielebula moldovis
xelisuflebis monawileobiT an nebarTviT da varaudobda, rom gadacema
moxda ruseTis federaciisa da dnestrispireTis xelisuflebaTa uSualo
TanamSroblobiT.
40. viqtor berlinski
424. 1990-1994 wlebSi mowme iyo parlamentis wevri da danaSaulTan brZolis
saparlamento komitetis Tavmjdomare. Cvenebis micemis momentSi igi aRar
iyo parlamentis wevri da moRvaweobda rogorc praqtikosi iuristi.
425. saparlamento komiteti ar iyo dakavSirebuli dnestrispireTis
konfliqtTan. mowmes piradad ar gaaCnda raime uSualo kavSiri an
informacia ilaSkus saqmesTan mimarTebaSi. igi sabolood CamoSorda
politikas 1994 wels.
Tumca 1991-1992 wlebSi mowme CarTuli iyo konfliqtis mogvarebis mizniT
warmoebul molaparakebebSi dnestrispireTis xelmZRvanelobasTan, magram
am ukanasknelma ganacxada, rom hyavda sakuTari SeiaraRebuli Zalebi da
Tavadve Seasrulebda Tavis samuSaos, da molaparakebebma Sedegi ar
gamoiRo.
41. konstantine obroCi
426. mowme iyo moldovis premier-ministris moadgile 1990 wlis maisidan wlis ivnisamde. 1993 wlidan 1996 wlamde igi iyo prezident sneguris
mrCeveli adgilobrivi mmarTvelobis sakiTxebSi. 2002 wlidan mowme
moRvaweobs
rogorc
damoukidebeli
konsultanti.
premier-ministris
moadgilis Tanamdebobaze mas ZiriTadad Sexeba hqonda adgilobrivi
administraciis problemebTan. muravskis mTavrobis periodSi premier-
ministrs sami moadgile hyavda. mowme dainiSna im saparlamento komitetis
Tavmjdomared, romelic pasuxismgebeli iyo dnestrispireTis reJimTan
molaparakebebis warmoebaze. am komitetis erT-erTi bolo miRweva is iyo,
rom man 1992 wels moaxerxa dnestrispireli parlamentarebis miyvana
moldovis parlamentSi. amis Semdeg daiwyo SeiaraRebuli konfliqti.
427. mowme ar gadamdgara Tavisi iniciativiT 1992 wlis ivnisSi. muravskis
mTeli mTavroba daTxovnili iqna dnestrispireTis situaciis mizeziT
mTavrobasa da parlaments Soris warmoqmnili krizisis gamo.
dnestrispireTsa da ruseTs Soris urTierToba Zalian aSkara iyo.
kiSiniovSi yofnis dros ruseTis saxelmwifo dumis Tavmjdomaris b-ni
selezniovis mier gakeTebuli gancxadebis Tanaxmad, rac dnestrispireTSi
xdeba, mWidrod aris dakavSirebuli ruseTis federaciasTan.
428. mowmes ar hqonda informacia me-14 armiis mier dnestrispireTis
mosaxleobisaTvis iaraRis darigebis Sesaxeb.
Tumca me-14 armiis monawileoba konfliqtSi sayovelTaod cnobili faqti
iyo, romelic srulad iyo dokumentirebuli presaSi. kerZod, konfliqtSi
CarTuli iyo me-14 armiis tankebi. mowme ar yofila brZolis velze da
piradad ar unaxavs sabrZolo operaciebi, amitomac ar SeeZlo pirdapir
aRewera me-14 armiis sabrZolo operaciebSi monawileobis xarisxi,
jariskacTa raodenoba da a.S. magram aSkara iyo, rom es xdeboda; yvelam
icoda amis Sesaxeb.
429. mowmes ar miuRia monawileoba ruseTTan molaparakebebSi, is mxolod
dnestrispireTis
mosaxleobasTan
molaparakebebSi
iyo
CarTuli.
saparlamento komitetma, romelsac igi xelmZRvanelobda, Tavi mouyara
arCeuli parlamentis wevrebs dnestrispireTidan, ukrainidan, moldovidan
da rumineTidan. komitetis xelmZRvanelobiT gamarTuli molaparakebebis
konteqstSi komiteti ar dakavSirebia ruseTis parlamentis arc erT
warmomadgenels.
430. mowmis azriT, ilaSkus sasamarTlo procesi farTomasStabiani
politikuri TamaSis Sedegi iyo. ar arsebobda am procesis aSkara mizezi.
patimarTa gacvla xdeboda orive mxareze, magram es jgufi gamoiricxa.
ruseTis mxares rom sdomnoda ilaSkus jgufis gaTavisufleba, es asec
iqneboda.
431. dainteresebas moldovis teritoriiT safuZveli Caeyara ori saukuniT
adre, ruseT-TurqeTis omis periodidan. moldovaSi didi raodenobiT
slavebi, anu rusebi da ukrainelebi, cxovrobdnen. am didma saxelmwifoebma
maTi erovnebis mosaxleobis yofna teritoriaze moldovaSi mimdinare
procesebis gakontrolebis survilis gamarTlebad gamoiyenes.
dnestris marcxena napirze ganxorcielebul moqmedebebs akontrolebda da
xels uwyobda sabWoTa kavSiris xelisufleba. prezidentma gorbaCovma
gagzavna Tavisi warmomadgeneli marSali axrameevi.
432. mowmem wamoWra dnestrispireTis problemis mogvarebis winadadeba:
miecaT dnestrispireTis mosaxleobisTvis TviTmmarTvelobis garkveuli
uflebamosileba,
daekmayofilebinaT.
dnestrispireTis
raTa
mowmis
`regioni~
gaeqarwylebinaT
winadadebiT
(maSin,
maTi
SiSi
da
amgvarad
daerqmeoda
teritorias
dRes
rodesac
isini
Tavs
`dnestrispireTis respublikas~ uwodeben), iqneboda erTiani valuta da
sagareo urTierTobebis erTiani warmoeba moldovis saxelmwifos mTels
teritoriaze, dnestrispireTs eqneboda sakuTari simbolo, rogoric aris
droSa, da sakuTari kontrolis qveS eyoleboda garkveuli raodenobis
SeiaraRebuli Zalebi. msgavsi gegma iqna SemoTavazebuli gagauziis
mimarTac. gegma iTvaliswinebda regionebis dayofas guberniebad, Tumca
moldova erTian erTeulad darCeboda. mTavari azri iyo dnestrispireTis
regionisa da guberniebis mosaxleobisaTvis meti avtonomiis miniWeba maTi
istoriuli specifikurobis gaTvaliswinebiT, magram winadadeba uaryofili
iqna.
Tavidan dnestrispireTis xelisuflebis Tvalsazrisi igive iyo, rac
moldovis mTavrobisa. rodesac moldovis respublika iqmneboda, aravin
laparakobda rusulenovani mosaxleobis uflebebis Selaxvaze. magram
regionSi iyvnen adamianebi, visac amoZravebda separatistuli Tu sxva
miznebi. amave dros `saxalxo fronti~ qmnida pirobebs moldovis
rumineTTan gasaerTianeblad. moldovas uxdeboda am situaciasTan
gamklaveba.
cxadia,
dnestrispireTis
adgilobrivi
ukanono
TviTmmarTvelobis Camoyalibebamde adgilobrivi mmarTvelobis organoebi
aRiarebuli iyo. centraluri xelisufleba TanamSromlobda maTTan, isini
monawileobdnen yvelanair Cveulebriv saqmianobaSi. tiraspolSi calke
reJimis Camoyalibebis Semdeg marjvena sanapiro ar cnobda marcxena
sanapiros xelisuflebas, Tumca moldovelebi inarCunebdnen kontaqts
meore mxaris mosaxleobasTan. De facto isini warmoadgendnen regionis
mmarTvelobas.
aRiarebis
sakiTxTan
dakavSirebiT
sakmaod
rTuli
iyo
mkacrad
samarTlebrivi, formalisturi poziciis miReba: vinaidan dnestrispireTis
reJimi ar iyo aRiarebuli moldovis mTavrobisa da saerTaSoriso
Tanamegobrobis mier, moldovas ar unda hqonoda masTan aranairi samuSao
kontaqti. es niSnavda, rom konfliqti arasodes gadaiWreboda, magram
moldovis xelisufleba cdilobda, daxmareba gaewia mosaxleobisaTvis.
433.
mowmes
ar
gaaCnda
viTomda
aranairi
iyvnen
informacia
moldovis
imis
dazvervis
Sesaxeb,
rom
ganmcxadeblebi
agentebi
dnestrispireTis teritoriaze.
434. mTavrobaSi aravin uWerda mxars dnestrispireTis konfliqtis
mosagvareblad Zalis gamoyenebas. magram dasawyisSi, rodesac miliciis
Senoba da sxva Senobebi iqna dakavebuli, moldova iZulebuli gaxda,
epasuxa Zalis gamoyenebiT.
rumineTs gaaCnia interesebi moldovaSi. moldoveli da rumineli xalxi
erTi da imave eTnikuri warmomavlobisaa. rumineTi CarTuli iyo tiginis
(benderi) molaparakebebSi. rumineTis mxares araferi aqvs sasayveduro, is
yovelTvis obieqturad moqmedebda. molaparakebebze moxerxda kompromisis
miRweva: adgilobrivi warmomadgenlebi daTanxmdnen, kvlav erTiani
saxelmwifos saxiT emoqmedaT.
435. moldovis centraluri mTavroba da adgilobrivi xelisufleba
daxmarebas uwevda ilaSkus jgufis wevrTa ojaxebs. mowme, iyo ra
prezidentis mrCeveli, ramdenjerme Sexvda qalbaton ilaSkus da Seaxvedra
igi moldovis prezidents.
436. elcin/sneguris 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis erT-erTi mizani iyo
SeiaraRebuli konfliqtis, brZolebisa da xocva-Jletis SeCereba. es ar
niSnavda, rom moldovis mTavrobam uari Tqva suverenul uflebebze
mocemul teritoriaze.
42. mixail sidorovi
437. Cvenebis micemis momentSi mowme iyo parlamentis wevri da adamianis
uflebaTa da erovnuli umciresobebis komitetis Tavmjdomare.
mowmem kariera daiwyo rogorc profesionalma mosamarTlem. igi TxuTmeti
weli muSaobda moldovis sasamarTlo sistemaSi. mowme mosamarTled
dainiSna 30 wlis win. igi iyo sisxlis samarTlis uzenaesi sasamarTlos
prezidiumis wevri. 1981 wlidan, misi samosamarTlo karieris Semdeg, igi
muSaobda yofil uzenaes sabWoSi, iyo uzenaesi sabWos samdivnos
iuridiuli samsaxuris ufrosis moadgile. 1991 wels igi daTxovnili iqna
samsaxuridan kiSiniovSi mxolod da mxolod rusuli warmomavlobis gamo
da gadawyvita, wasuliyo dnestrispireTSi. igi dainiSna dnestrispireTis
marTlmsajulebis direqtoratis xelmZRvanelad. am Tanamdebobaze mowmem
Tveze naklebi dahyo. 1993 wlis dekembramde igi moRvaweobda kerZo
biznesSi. 1994 wlis Tebervlidan 1998 wlamde igi iyo parlamentis wevri,
1998-2001 wlebSi ki ombudsmeni.
438. rodesac 1994 wels mowme arCeuli iqna parlamentSi, warsuls Cabarda
misi cxovrebis is nawili, romelic exeboda dnestrispireTis
marTlmsajulebis direqtoratis yofili xelmZRvanelis Tanamdebobas.
centraluri saarCevno komisiis arc erT wevrs ar gamouTqvams
winaaRmdegoba. parlamentSi moRvaweobisas mowmes araferi smenia ilaSkus
saqmis Sesaxeb.
is faqti, rom mcire periodis ganmavlobaSi mowme emsaxureboda
dnestrispireTis separatistul reJims, ar warmoadgenda dabrkolebas
moldovaSi
misi
Semdgomi
karierisTvis,
magaliTad,
ombudsmenis
Tanamdebobaze muSaobisaTvis.
439. 1998 wlis maissa Tu ivnisSi, rodesac mowmes ekava ombudsmenis
Tanamdeboba, igi Sexvda ilaSkus jgufis wevrebis meuRleebs. mowmem da
misma kolegebma urCies maT, rom vinaidan ombudsmenis samsaxurs ar gaaCnda
raime realuri saSualeba problemis mosagvareblad, maTTvis umjobesi
iqneboda euTo-s misiaSi wasvla. amis Semdeg mowme TanamSromlobda euTo-
sTan. sxva moqalaqeebi dnestrispireTidan aseve modiodnen masTan
Sesaxvedrad TavianTi problemebiT, magram ombudsmenis samsaxuri uZluri
iyo problemebis gadaWraSi euTo-s gareSe.
440. moldovis mTavrobas ar gaaCnda Sesabamisi gavlena dnestrispireTis
reJimze, raTa uzrunveleyo ilaSkus jgufis gaTavisufleba. mas Semdeg,
rac ukanono reJimma Seqmna sakuTari administracia, sasamarTloebis
CaTvliT, ar arsebobda aranairi kontaqti, aranairi oficialuri arxi,
romlis meSveobiTac moldovis mTavrobas SeeZlo maTze gavlenis moxdena.
sasamarTlo procesidan oTxi wlis Semdeg iyo ramdenime mcdeloba, raime
Secvliliyo. ufro adre amas azri ar eqneboda, vinaidan moldovas ar
gaaCnda saSualeba, gamklaveboda problemas. mowmem daaskvna, rom euTo-s
monawileobiT gamarTuli Sexvedrebic ki aranairad ar cvlida situacias.
mowmem monawileoba miiRo ombudsmenTa saerTaSoriso SexvedraSi, vinaidan
miaCnda, rom moldovas ar SeeZlo problemis Sida saSualebebiT mogvareba. wels moldova SeuerTda CarCo-SeTanxmebas umciresobaTa Sesaxeb, 1997
wels miiRo kanoni erovnul umciresobaTa statusis Sesaxeb. moldovaSi
arsebuli situacia adamianis uflebaTa TvalsazrisiT ganxiluli iqna
evropis sabWos ministrTa komitetis mier, sadac aRiniSna, rom moldovaSi
bevri nabiji idgmeba adamianis uflebaTa uzrunvelyofisTvis. mTavrobam
Seqmna erovnebaTaSorisi urTierTobebis departamenti. moldovaSi iyo 13%
ukrainuli
warmomavlobis
eTnikuri
umciresoba,
13%
rusuli
warmomavlobisa, 5% gagauzielebisa, 4% bulgarelebis da 3% ebraelebisa.
moldovis mosaxleobis 35% erovnuli umciresoba iyo. dnestrispireTSi
40% moldovelebi arian, 28% ukrainelebi da 22% rusebi.
441. 1994 wlis martSi, mas Semdeg, rac batoni ilaSku pirvelad iqna
arCeuli parlamentis wevrad, parlamentma moamzada pirobebi, romelTa
mixedviTac mas unda Seesrulebina parlamentis wevris movaleobebi. am
droisaTvis ilaSkus saqmes ukve hqonda politikuri ganzomileba. Tu
CaiTvleboda, rom sakiTxs mxolod mkacrad samarTlebrivi mniSvneloba
aqvs, SesaZlebeli iqneboda ufro swrafi da ufro konstruqciuli
moqmedeba.
b-ni ilaSkus gaTavisufleba iyo politikuri svlis Sedegi da es ar
momxdara kanonieri xelisuflebis romelime RonisZiebis Sedegad.
mTavrobas ar gaaCnda realuri SesaZlebloba, raime Seecvala ilaSkus
saqmeSi. mas ar SeeZlo am saqmisTvis prioritetuli mniSvnelobis miniWeba.
wels
mowmes
daekisra
valdebuleba,
iusticiis
ministris
moadgilesTan, b-n sturcasTan erTad emuSava ilaSkus saqmeze. Sedga
Sexvedra sturcasa da dnestrispireTis e.w. iusticiis ministrs Soris. es
wminda protokoluri Sexvedra iyo da araferi Seucvlia. am Sexvedris
Semdeg maT Soris ar yofila raime urTierToba. Sexvedrebi rom
gagrZelebuliyo, ilaSkus sakiTxi savaraudod wamoiWreboda, Tumca es ase
ar moxda.
442. mowmem ver gaixsena, sami ombudsmenidan romeli muSaobda ilaSkus
saqmeze. es ombudsmenis samsaxuris muSaobis pirvel TveebSi iyo. mowme
ramdenjerme Sexvda euTo-s warmomadgenlebs da wamoWra sakiTxi ilaSkus
saqmis Sesaxeb. rogorc parlamentis wevrs, mowmes ar daumyarebia kontaqti
romelime saerTaSoriso organizaciasTan ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT.
mowmis azriT, am organizaciebs moldovaSi ar ZaluZdaT aRnuSnuli
specifikuri problemis gadaWra.
443. mowmem ar icoda, rom moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3
Tebervlis gadawyvetilebiT ilaSkus saqme gadaeca moldovis saxalxo
prokurors xelaxali gamoZiebisaTvis. man icoda mxolod sturcas
winadadebis Sesaxeb, romlis Tanaxmadac ilaSkus jgufis sawinaaRmdego
nebismieri cvlileba xelaxla gansjadi unda yofiliyo ucxo saxelmwifos
sasamarTlos mier.
444.
xelmisawvdomi informaciis Tanaxmad, sisxlis samarTlis procesis
ZiriTadi debulebebi Sesrulebuli iqna kerZod, braldebulebs
mowmes
arasodes
unaxavs
ilaSkus
saqmis
masalebi.
misTvis
–
waredginaT braldeba da dakavebulni iqnen, dacvis mxares xeli
miuwvdeboda sasamarTlos masalebze, mowmeebs CamoerTvaT Cvenebebi,
warmodgenili iqna qmedebis damadasturebeli mtkicebulebebi da Catarda
sasamarTlo mosmena, romelsac eswrebodnen braldebulebi. mowme Tvlida,
rom procesualuri TvalsazrisiT sisxlis samarTlis procesis yvela
standarti daculi iqna. mowme daTanxmda rom sasamarTlos gadawyvetileba
gauqmebuli iqna arakonstituciurobis safuZvelze da aseve aRniSna, rom
saWiro iyo gadawyvetilebis ganxorcieleba. mowmis azriT, saapelacio an
sakasacio sasamarTlom xelaxla unda Seiswavlos saqmis mTeli masalebi.
rac Seexeba savaraudo danaSaulis msxverplTa sakiTxs, mowmes miaCnda, rom
gadawyvetileba am saqmeze dakavSirebuli iyo zogadad dnestrispireTis
problemis mogvarebasTan.
445. vinaidan Semdgomi nabijebi ganxiluli unda iqnes sisxlis samarTlis
procesis TvalsazrisiT, mowmes warmoudgenia ori SesaZlo varianti.
pirveli, moldovis uzenaesi sasamarTlo, rogorc qveynis umaRlesi
sasamarTlo organo, ganixilavs sakiTxs kasaciis wesiT. da meore, sawyis
wertilad aRebuli unda iqnes is faqti, rom mtkicebulebebi adasturebs,
rom
sisxlissamarTlebrivi
braldeba
sworedac
unda
yofiliyo
wayenebuli: warmoebda sisxlissamarTlebrivi gamoZieba, mopovebuli iqna
mtkicebulebebi da a.S. am safuZvelze saqme unda gadaeces uzenaes
sasamarTlos
Semdgomi
ganxilvisaTvis.
xelaxla
unda
moxdes
mtkicebulebaTa miukerZoebeli, politikuri konteqstidan gancalkevebuli
ganxilva. mowmis azriT, sisxlis samarTlis saproceso kodeqsi ar
Seicavda muxlebs imis Sesaxeb, rac gakeTda moldovis uzenaesi
sasamarTlos mier ilaSkus saqmeze. nebismier SemTxvevaSi, man araferi
icoda sxva msgavsi SemTxvevebis Sesaxeb moldovasa da dnestrispireTs
Soris. da bolos, mowmes miaCnda, rom moldovis sasamarTlom ver
uzrunvelyo saerTaSoriso standartebi.
446. mowmem icoda moldovis generaluri prokuroris 2000 wlis agvistos
gadawyvetilebis Sesaxeb, romelic wyvetda sisxlis samarTlis gamoZiebas
dnestrispireTis im mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg,
romlebic monawileobas iRebdnen ilaSkus saqmeSi. 1995 Tu 1996 wels
moldovis parlamentma gamarTa Sexvedra tiraspolel kolegebTan, romlis
ganmavlobaSic mowmem hkiTxa maT, Tu ratom ar Camodiodnen kiSiniovSi.
dnestrispirelma parlamentarebma upasuxes, rom ar SeeZloT kiSiniovSi
Casvla, vinaidan maT winaaRmdeg moldovis generaluri prokurori
sisxlissamarTlebriv gamoZiebas awarmoebda. mowme Tvlis, rom gamoZieba
dnestrispireli prokurorebisa da mosamarTleebis winaaRmdeg iyo
politikuri da ara samarTlebrivi nabiji. aseve politikuri xasiaTis iyo
gadawyvetileba sisxlis samarTlis braldebis Sewyvetis Sesaxeb.
447. mowmis CvenebiT, im periodSi, rodesac igi ombudsmeni iyo, moldovas
sami ombudsmeni hyavda. mas ar axsovda, konkretulad romeli maTgani iyo
dakavebuli ilaSkus saqmiT. maT rom pirdapir miemarTaT dnestrispireTis
xelisuflebisTvis, verafers miaRwevdnen. amis demonstrireba iolia maT
mier
gaweuli
mcdelobebis
fonze,
rodesac
isini
cdilobdnen,
moegvarebinaT problemebi, romlebsac waawydnen benderis tuberkuloziT
daavadebuli pacientebis samkurnalo dawesebulebasTan urTierTobisas.
dnestrispireTis adgilobrivma xelisuflebam dawesebulebas Seuwyvita
eleqtroenergiisa da wylis miwodeba da sakanalizacio momsaxureba. erT-
erTma ombudsmenma mimarTa b-n smirnovs, magram basuxi ar miuRia. Semdeg
ombudsmenis
ofisma
mimarTa
euTo-s
_
erTaderT
saerTaSoriso
organizacias, romelsac raime gavlena gaaCnia regionSi.
448. aT weliwadze metia, rac dnestrispireTis qalaqebSi sasamarTloebi
funqcionireben; maT gamoitanes gadawyvetilebebi 4000-ze met sisxlis
samarTlisa da 10000-ze met samoqalaqo saqmeze. aqedan gamomdinare,
wamoiWra sakiTxi, unda gauqmdes Tu ara yvela es gadawyvetileba. an yvela
saqme unda gadaisinjos, an ubralod unda moxdes mosmena sakasacio wesiT,
saWiroebis SemTxvevaSi uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebiT.
449. 1991-dan 1992 wlamde arsebuli krizisi ar iyo spontanuri movlenebis
Sedegi. 1989 wels ZalaSi Sevida moldovis axali kanoni enebis Sesaxeb. am
gadawyvetilebas sixaruliT ar Sexvedrian. man gamoiwvia mosaxleobis
garkveuli nawilis mier organizebuli protestis gamoxatva 1989 wlis
ivnis-ivlisSi; protestSi aqtiur monawileobas iRebda marcxena sanapiro,
tiraspoli. es movlenebi daSlisaken mimarTuli pirveli biZgi iyo. 1990
wels kiSiniovSi situacia gauaresda, rodesac zogierTma politikurma
Zalebma
daiwyes
marcxena
sanapirodan
Camosuli
parlamentarebis
winaaRmdeg qmedebebis organizeba. parlamentSi 360 adgilia. ramdenime
parlamentari scemes, samarTaldamcavma organoebma ar gadadges aranairi
nabijebi, Sedegad samocamde parlamentarma marcxena sanapirodan datova
parlamenti. amis Semdeg situacia gauaresda.
msgavsi movlenebi viTardeboda gagauziis regionSic. mowveuli iqna
parlamentis sxdoma problemis mSvidobiani gziT gadasaWrelad, magram
gagauzielebma
da
dnestrispirelebma
gadawyvites,
CamoeyalibebinaT
xelisuflebis sakuTari struqturebi. parlamentma es xelisuflebis
struqturebi arakonstituciurad gamoacxada. Sesabamisad, 1990 wlis
agvistodan moldovaSi sami regioni arsebobda. gagauziis situaciis
mogvarebis Semdeg dnestrispireTi iyo erTaderTi regioni, romelic de facto
ar iyo parlamentis Zalauflebis qveS. wels movlenebi swrafad ganviTarda. 1990 wlis oqtomberSi gaimarTa
moxaliseTa svla moldovis samxreTisaken. es svla gamoiwvia gagauziis
respublikis gamocxadebam imave wlis agvistoSi. es movlena warmoadgenda
qveyanaSi SiSis danergvis mcdelobis nawils. sabednierod, samxreTSi ar
mimdinareobda brZolebi da xocva-Jleta. SeiaraRebuli konfliqtis
dawyeba gamoiwvia 1990 wlis 2 noembers dubasariSi momxdarma movlenebma,
amis Semdeg faqtiurad SeuZlebeli gaxda konfliqtis ganviTarebis
SeCereba. wlis martSi SeiaraRebulma konfliqtma ifeTqa jer dubasariSi,
Semdeg ki benderSi. amis Semdeg Sewyda molaparakebebis procesis
warmarTvisTvis
aucilebeli
yvela
kavSiri.
parlaments
xeli
ar
miuwvdeboda marcxena sanapiroze. 1992 wlidan moyolebuli oficialur
stuqturebs Soris ar xdeboda araviTari urTierTkavSiri. 1994 wels
parlamentma
oficialur
Camoayaliba
struqturebs
komiteti
Soris
moldovisa
kavSiris aRsadgenad.
da
dnestrispireTis
mowme iyo
dnestrispireTis problemis mogvarebis saparlamento komitetis wevri. am
komitetma Camoayaliba sagamoZiebo jgufi, romelsac evaleboda 1992 wels
momxdari movlenebis gamoZieba. 1995 wels Sedga ramdenime Sexveda
dnestrispirel parlamentarebTan. 2000 wels morigi specialuri komiteti
Camoyalibda dnestrispireTis problemis mosagvareblad, 2001 wels
ramdenime Sexvedra Sedga, 2002 wels ki, samwuxarod, arc erTi. mowmis
CvenebiT, mas didi imedi hqonda, rom euTo-s misiis iniciativa ruseTisa da
ukrainis monawileobiT warmatebuli iqneboda. igi miesalma prezident
voroninis gancxadebas, rom SemuSavebuli iqna SeTanxmebis proeqti.
450. mowme monawileobas iRebda gagauziis Sesaxeb kanonis proeqtis
momzadebaSi, romelmac regions avtonomiuri statusi mianiWa 1994 wels.
gagauziasa da moldovas Soris ar arsebobda SeiaraRebuli konfliqti da
moldovis
mTavroba
imedovnebda,
rom
SesaZlebeli
iqneboda
dnestrispireTis
problemis
imave
gziT
mogvareba.
wels
dnestrispireTis teritoriaze dawyebulma konfliqtma orive mxridan
aTasobiT adamianis sicocxle Seiwira da garkveuli dro iyo saWiro aseTi
Rrma Wrilobebis gansakurnad. mowmis azriT, Tuki politikosebi orive
mxareze mzad arian Semdgomi nabijebis gadasadgmelad, SesaZlebelia
problemis mokle xanSi mogvareba.
451.
wlis
bolodan
dnestrispireTSi
funqcionirebda
calke
sasamarTlo sistema. dnestrispireTis sasamarTloebis mier gamotanili
arc erTi gadawyvetileba ar iyo aRiarebuli moldovis sasamarTloebis
mier. ilaSkusa da misi jgufis ganaCeni gauqmebuli iqna, Tumca saqme
arasodes ganxilula moldovis sasamarTloebis mier.
452. mowmem xazi gausva, rom dnestrispireTi arsebobs rogorc de facto
suverenuli saxelmwifo, sakuTari kanonmdeblobiT, sakuTari sasamarTlo
sistemiT da ganaCenis aRsrulebis sakuTari proceduriT. dnestrispireTSi
axlaxan Seiqmna sakonstitucio sasamarTlo. mowmem aRniSna, rom ruseTi
yovelTvis moiTxovda moldovis teritoriuli mTlianobis aRiarebas 1997
wels arsebuli saxiT, rasac adasturebs ruseTTan gaformebuli
xelSekruleba.
mowmis azriT, ruseTis federacia ar iyo pasuxismgebeli movlenebze,
romlebsac sasamarTlo ganixilavs mocemul saqmesTan dakavSirebiT.
ruseTsa
da
dnestrispireTs
Soris
urTierToba
daZabuli
iyo.
dnestrispireTis xelisufleba arasodes Sexvedria ruseTis federaciis
prezidents an premier-ministrs, maSin, rodesac moldovis prezidenti da
moldoveli ministrebi namyofi iyvnen dnestrispireTSi.
453. dnestrispireTze ucxo qveynebis gavlenaze saubrisas mowmem xazi
gausva, rom dnestrispireTi iyo Tavisufali bazari. yvelaze stabiluri
investiciebis wyaro iyo germanuli kapitali, Tumca aseve iyo belgiuri
investiciebic adgilobriv warmoebaSi. dnestrispirelebis informaciiT,
maTi valuta germaniaSi ibeWdeboda.
454. telekominikaciebis sistemas dnestrispireTSi moldova uzrunvelyofs.
moldovaSi telekomunikaciebs sakuTari gamoyofili adgili uWiravT,
maSin,
rodesac
dnestrispireTSi
arsebobs
damoukidebeli
satelekomunikacio kompania da swored am kompanias uxdis telefonis
gadasaxads dnestrispireTis mosaxleoba. tiraspolSi mxolod fiWuri
telefonebi
ar
funqcionirebs.
moldovis
safexburTo
Cempionati
dnestrispireTzec vrceldeba. moldovis amJamindeli safexburTo Cempioni
tiraspolis gundia, romelsac sakmaod kargi safexburTo stadioni aqvs
tiraspolSi. moldovis safexburTo nakrebis Sexvedra holandiis nakrebTan
dagegmili iyo 2003 wlis pirvel aprils da tiraspolis stadionze unda
Semdgariyo. aqedan gamomdinare, dnestrispireTi ZiriTadad politikuri
problemaa.
455. 1990 wlis noemberSi parlamentma miiRo gadawyvetileba moldovaSi
socialur-ekonomikuri
RonisZiebebis Sesaxeb.
situaciis
gasaumjobeseblad
dagmo
gasatarebeli
erovnebaTaSorisi
gadawyvetilebam
konfliqtebis Zalismieri meTodebiT gadaWris nebismieri mcdeloba. mowme
muSaobda departamentSi, romelic amzadebda Sesabamis kanonproeqtebs.
mTavrobaSi Camoyalibda erovnebaTaSorisi komiteti. misi funqcia erovnul
umciresobaTa dacva iyo. kanoni miRebuli iqna 2001 wels, Tumca manamde
seriozuli problema arsebobda moldovaSi eTnikur umciresobebTan
dakavSirebiT.
43. pavel gringa
456. 1992 wlis mais-ivnisSi mowme iyo Tavdacvis ministris moadgile. amis
Semdeg, 1992 wlidan 1997 wlamde, mas ekava Tavdacvis ministris Tanamdeboba.
Cvenebis micemis momentSi mowme gadamdgari iyo. vidre 1992 wels Tavdacvis
ministris moadgilis Tanamdebobas daikavebda, 1990 wels igi dabrunda
moldovaSi belorusiidan, sadac ekava armiis meTauris Tanamdeboba. kubis
sakiTxebSi mrCevlad muSaobis Semdeg mowme gadadga sabWoTa armiis
samsaxuridan
da
dabrunda
samSobloSi.
moldovaSi
axali
pasuxismgeblobebis aRebisas man erTgulebis fici dado.
1990-1992 wlebSi mowme muSaobda samxedro departamentSi. 1997 wlidan
moyolebuli mas aRar ekava oficialuri Tanamdeboba.
457. moldovis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg zogierT moldovels
surda sabWoTa kavSiris SemadgenlobaSi darCena. am miznis misaRwevad maT
Seqmnes SeiaraRebuli formirebebi, e.w. `saxalxo damcvelebi~, romlebic
SemdgomSi gadaiqcnen separatistul Zalebad. moldova ar Seurigda
situacias da scada problemis mSvidobiani mogvareba. magram 1990 wels
iZulebuli gaxda, Camoeyalibebina rezervistebis batalionebi. amis Semdeg
SeiaraRebulma jgufebma ufro aSkarad daiwyes moqmedeba. Tavdacvis
saministrom Tavis mxriv nabijebis gadadgma daiwyo 1992 wlis maisSi,
rodesac mowme gaxda Tavdacvis ministris moadgile. igi iyo Tavdacvis
ministris moadgile da prezidentis administraciis wevri. 1992 wlis maisSi
mas ubrZanes, gaexsna sameTauro centri dnestrispireTSi.
saidumlo ar iyo, rom separatistebi daxmarebas iRebdnen moskovidan da
odesidan. 1991 wlis bolodan _ 1992 wlis dasawyisidan moldova veRar
axorcielebda kontrols qveynis aRmosavleT nawilze. wlisaTvis moldovis SeiaraRebul ZalebSi Sedioda daaxloebiT 10
mudmivi batalioni, rac Seadgens daaxloebiT 6000 jariskacs; situacia
igive iyo konfliqtis dasrulebamde. es Zalebi Sedgeboda Sinagan saqmeTa
saministros SeiaraRebuli Zalebisa da policiisagan, garda amisa, iyo
moxaliseTa sami dajgufeba. saerTo jamSi es Seadgenda 6000-ian moqmed
armias. dnestrispireTis Zalebic aseve 6000-amde iyo. ruseTis me-14 armiis
SemadgenlobaSi daaxloebiT Tormetidan ToTxmet aTasamde jariskaci
Sedioda.
moldovis armias ar gaaCnda imgvari aRWurviloba, rac separatistebs.
moldovis SeiaraRebul ZalebSi sawyis etapze aT jariskacze erTi
avtomaturi iaraRi modioda. maT ar gaaCndaT Sesabamisi struqtura.
me-14 armia awvdida aRWurvilobasa da mxardaWeras uwevda separatistebs.
`saxalxo damcvelTa~ oficrebi me-14 armiis rigebidan iyvnen da es
ukanaskneli amaragebda maT iaraRiT.
mowme Sexvda iakovlevs, romelmac uTxra, rom dnestrispirelebs hqondaT
aTasobiT avtomati. viTomda datacebis gziT da qalebisa da bavSvebis
gamoyenebiT, iaraRis didi odenoba iqna gadacemuli. gadacemuli iqna 30-
amde tanki, 32 javSantransportiori, 24 erTeuli saartilerio iaraRi,
naRmmtyorcnebi, tanksawinaaRmdego yumbarmtyorcnebi, tanksawinaaRmdego
artileria da sahaero Tavdacvis danadgarebi. me-14 armiis sardalma,
generalma lebedma televiziiT gamoacxada, rom man piradad mouyara Tavi
da SeaiaraRa Tormet aTasamde dnestrispireli jariskaci da rom man
piradad ganapiroba maTi armiis arseboba. dnestrispireTis SeiaraRebuli
Zalebis operaciebi xorcieldeboda me-14 armiis oficrebis kontrolis
qveS.
tankebi, romlebic ganlagda dnestris xidze, ekuTvnoda me-14 armias.
tankebi Sesabamisad iyo danomrili.
mowmis gancxadebiT, mas gaaCnda dokumentebi me-14 armiis mier iaraRis
separatistebisaTvis gadacemis Taobaze; man dasZina, rom savaraudod
dokumentebi kvlav Tavdacvis saministroSi inaxeboda. erTia iaraRis
fizikurad gadacema da sul sxvaa oficialuri dokumentebis safuZvelze
formalizebuli gadacema. separatistebma `amoiRes~ me-14 armiis iaraRi
qalebisa da bavSvebis gamoyenebiT. tankebi, romlebic daakaves cocxali
faris gamoyenebiT, Tavidan ekuTvnoda me-14 armiis 183-e motorizebul
brigadas da sxva diviziebs. qalebisa da bavSvebis cocxali faris
moCvenebiTi gamoyenebiT Catarebuli `amoRebis~ miuxedavad, es sinamdvileSi
iaraRis gadacema iyo.
zemoxsenebuli SeiaraReba da aRWurviloba ar SeiZleboda yofiliyo
`dosaafis~ sakuTreba. `dosaafs~ gaaCnda milionamde tyvia, oRond mxolod
msubuqi iaraRisaTvis. sabrZolo iaraRi `dosaafs~ saerTod ar hqonda.
458. dnestrispirelTa SeiaraRebuli formirebebi ukeT iyvnen aRWurvilni,
vidre moldovis jarebi. maT hqondaT tankebi, maSin, rodesac moldovelebs
ar gaaCndaT arc erTi tanki. maT hqondaT meti dajavSnuli manqana, vidre
moldovelebs. moldovelebi flobdnen Zlier artilerias, magaliTad,
`uraganis~ sistemas, romelsac aqvs 27 kilometris manZilze miRwevis
SesaZlebloba, Tumca is ar iqna gamoyenebuli. moldova artilerias
mxolod maSin iyenebda, roca dnestrispireTi iyenebda tankebs. moldovam
gaafrTxila dnestrispireTi, rom Tu is gamoiyenebda tankebs, moldova
artileriiT upasuxebda. moldovas aseve hqonda haubicebi da zarbaznebi.
459. moldovas arasodes gauxsnia cecxli soflebisa da dasaxlebuli
punqtebisaTvis. moldovis SeiaraRebul Zalebs ar gaunadgurebiaT arc
erTi Senoba-nageboba. Tumca es ar iyo im tipis omi, risTvisac mowmes
amzadebdnen samxedro saswavlebelSi.
460. rac Seexeba tiginis (benderi) citadelis dabombvas, rodesac moldovis
SeiaraRebuli Zalebi Sevidnen benderSi, e.w. `saxalxo damcvelebis~
nawilma Tavi Seafara citadels, romelic manamde ekava me-14 armiis qimiuri
Tavdacvis batalions. Sesabamisad, maT cecxli gaxsnes, SesaZloa, qimiuri
Tavdacvis batalionTan erTad.
461. moldovas gaaCnda 122 milimetriani saWurveli da gamoiyena kidec igi.
`uraganis~ saartilerio sistema, romelic moldovas hqonda, gacilebiT
efeqturi iyo dnestripirelTa `gradis~ sistemaze. magram moldovelebs
arasodes gamouyenebiaT `uraganis~ sistema, vinaidan maT icodnen misi
damangreveli Zala. moldovas rom sdomnoda gamarjveba nebismier fasad,
gamoiyenebda `uraganis~ sistemas.
moldovis jars gaaCnda sahaero Tavdacvis sistema, magram ar arsebobda
ukrainasa da rumineTTan koleqtiuri Tavdacvis sistema. moldovis Zalebs
unda gamoeyenebinaT `mig-29~ tipis TviTmfrinavebi sahaero dabombvis
gansaxorcieleblad. meore mxares iyvnen SeiaraRebuli jgufebi, romlebic
iyenebdnen samxedro artilerias; e.i. es ar iyo sapolicio operacia.
gamosavali mxolod erTi iyo: daebombaT xidi da ara sacxovrebeli ubnebi.
moldovas ganzraxuli hqonda xidis ganadgureba, raTa xeli SeeSala
tankebis gadaadgilebisaTvis, rac Tavidan aacilebda mas seriozul
danakargebs. amas adgili hqonda tiginaSi (benderi).
462. moxaliseTa jgufebi, romlebic moldovis mxareze ibrZodnen, ar
klavdnen
sxva
adamianebs.
isini
icavdnen
TavianT
samSoblos
separatistebisgan. moldovis SeiaraRebul Zalebs arasodes gausvriaT
dasaxlebuli punqtebis mimarTulebiT.
463. moldovas ar gaugzavnia dazvervis jgufebi dnestrispireTSi.
moldovis Zalebma gamoiyenes adamianebi, romlebsac icnobdnen. maT aravin
gaugzavniaT specialurad, dazvervis agentebis saxiT, Tumca hyavdaT xalxi,
vinc nebayoflobiT ugzavnida informacias.
464. konfliqtis mimdinareobis periodSi me-14 armia ganlagebuli iyo
tiraspolis samxedro aerodromis teritoriaze. aerodroms erT-erTi maTi
SenaerTi iyenebda. TviTmfrinavebi dafrinavdnen moskovSic. konfliqtis
Semdeg moxda SeTanxmeba da ganisazRvra wesebi, romelTa mixedviTac unda
momxdariyo aerodromis gamoyeneba.
465. im periodSi, rodesac mowmes ekava Tavdacvis ministris Tanamdeboba,
moldovasa da ruseTis federacias Soris gaformda SeTanxmeba me-14 armiis
garkveuli SenaerTebis gayvanis Taobaze. gayvanili iqna me-300 saparaSuto
qvedanayofi, iseve, rogorc kavSirgabmulobis batalioni da ramdenime sxva
SenaerTi. SeTanxmeba aseve Seexeboda tiraspolis samxedro aerodromis
reJims
da
rusi
jariskacebis
samarTlebriv
statuss
moldovis
teritoriaze.
1. euTo-s konfliqtebis Tavidan acilebis centris 1994 wlis 10 ivnisis
sainformacio dokumenti dnestrispireTis konfliqtis Sesaxeb. xsenebuli
dokumenti
internetgverdze.
warmoSoba da ZiriTadi sakiTxebi.”
gamoqveynda
inglisur
enaze
moldovaSi
`dnestrispireTis
euTo-s
misiis
misi
saxelwodebaa
konfliqti:
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 13.07.2026. · Źródło