48787/99

WyrokETPCz2004-07-08ECLI:CE:ECHR:2004:0708JUD004878799

Pełny tekst orzeczenia

ilaSku da sxvebi moldovisa da ruseTis winaaRmdeg   CASE OF ILAŞCU AND OTHERS v. MOLDOVA AND RUSSIA   (ganacxadi 48787/99)   ganaCeni   strasburgi   wlis 8 ivlisi   sarCevi   sarCevi   procedura   1. arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebuli   samarTalwarmoeba   2. arsebiT ganxilvasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba   (a)   (b)   (g)   mxareTa werilobiTi komentarebi   mowmeTa mosmena   dokumenturi mtkicebulebebi   faqtebi   I.   ganmcxadeblebi   II.   III.   faqtebis dadgena   saqmis winmswrebi movlenebi   a.   b.   ssrk-s daSla da moldova-dnestrispireTs Soris warmoSobili   konfliqti dnestrispireTis gamoyofasTan dakavSirebiT   1.   ssrk-s daSla, dnestrispireTis gamoyofa da moldaveTis   damoukidebloba   2.   3.   SeiaraRebuli konfliqti (1991-92)   SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg ganviTarebuli movlenebi   wlis 21 ivlisis SeTanxmebis Semdgom dnestrispireTSi ruseTis   federaciis armiisa da samxedro personalis yofna   1.   rod’-is jarebi da aRWurviloba dnestrispireTSi   (a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde   (b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   2. urTierToba rod-sa da `mdr~-s Soris   g.   dnestrispireTsa   da   ruseTis   federacias   Soris   arsebuli   ekonomikuri, politikuri da sxva saxis urTierTobebi   1. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde 1998 wlis   maiss   2. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   d. moldova-dnestrispireTs Soris arsebuli urTierTobebi   1. moldovis mier konvenciis ratificirebamde 1997 wlis 12   seqtembers   2. moldovis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   IV. saqmis calkeuli garemoebebi   a. ganmcxadebelTa dakaveba, winaswari patimroba da msjavrdeba   1. ganmcxadebelTa dakaveba   2. pirveli sami ganmcxadeblis patimroba me-14 armiis bazaze   3. patimroba tiraspolis policiis mTavari sammarTvelos winaswari   gamoZiebis   samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi   4. ganmcxadebelTa sasamarTlo procesi da msjavrdeba   izolatorSi   da   cixeSi   gadayvana   sasamarTlo   b. ganmcxadebelTa msjavrdebis Semdgom ganviTarebuli movlenebi, b-ni   ilaSkus gaTavisufleba   g. ganmcxadebelTa patimroba msjavrdebis Semdeg   1. patimrobis pirobebi   2. arasaTanado mopyroba   d. 2001 wlis maisamde ganmcxadebelTa gaTavisuflebasTan dakavSirebiT   gadadgmuli nabijebi   e. 2001 wlis 5 maiss b-ni ilaSkus gaTavisufleba   v.     wlis   maisis   Semdeg   ganmcxadebelTa   gaTavisuflebasTan   dakavSirebiT gadadgmuli nabijebi   z. saerTaSoriso Tanamegobrobis reaqcia ganmcxadebelTa msjavrdebasa da   patimrobasTan dakavSirebiT   V. saerTaSoriso samarTali, erovnuli kanonmdebloba da Sesabamisi   SeTanxmebebi   samarTali   I. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi moldovis respublikis iurisdiqciaSi?   a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi   1. moldovis mTavroba   2. ruseTis federaciis mTavroba   3. ganmcxadeblebi   4. rumineTis mTavroba, procesSi CarTuli mesame mxare   b. sasamarTlos Sefaseba   1. zogadi principebi   (a)   (b)   `iurisdiqciis~ cneba   saxelmwifos pasuxismgebloba araswor qmedebasTan mimarTebaSi   2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba   3. pozitiur valdebulebaTa cneba   4. ganaxorciela Tu ara moldovam pozitiuri valdebulebebi?   II. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis iurisdiqciaSi?   a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi   1. ruseTis federaciis mTavroba   2. moldovis mTavroba   3. ganmcxadeblebi   4. procesSi mesame mxared CarTuli rumineTis mTavroba   b. sasamarTlos Sefaseba   1. zogadi principebi   2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba   (a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde   (b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   III. iurisdiqcia ratione temporis   a. konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli saCivari   b. konvenciis me-3, me-5 da me-8 muxlebTan dakavSirebuli saCivrebi   g. konvenciis 1-li damatebiTi oqmis 1-l muxlTan dakavSirebuli saCivari   d. b-ni ilaSkus saCivari konvenciis me-2 muxlTan dakavSirebiT   IV. konvenciis me-2 muxlis savaraudo darRveva   a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi   b. sasamarTlos Sefaseba   V. konvenciis me-3 muxlis savaraudo darRveva   a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi   b. sasamarTlos Sefaseba   1. zogadi principebi   2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi   (a) b-ni ilaSku   (b) sxva sami ganmcxadebeli: patimrobis pirobebi da mopyroba patimrobis   periodSi   (i) b-ni ivantoSi   (ii) b-no leSko da b-ni petrov-popa   VI. konvenciis me-5 muxlis savaraudo darRveva   VII. konvenciis me-8 muxlis savaraudo darRveva   VIII. konvenciis 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis savaraudo darRveva   IX. konvenciis 34-e muxlis savaraudo darRveva   X. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba   a. zarali   b. Rirebuleba da gadaxdili Tanxebi   g) sauravi   moqmedi debulebebi   mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli azri, romelsac   SeuerTdnen mosamarTleebi resi, birsani da fura-sandstromi   mosamarTle resis nawilobriv gansxvavebuli azri   mosamarTle ser nikolas bratcas gansxvavebuli azri, romelsac   SeuerTdnen mosamarTleebi rozakisi, hedigani, tomasseni da pantiru   mosamarTle lukaidesis nawilobriv gansxvavebuli azri   mosamarTle kovleris gansxvavebuli azri   danarTi   adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlo Seikriba didi palatis saxiT   Semdeg mosamarTleTa SemadgenlobiT:   b-ni l. vildhaberi, Tavmjdomare,   b-ni c. l. rozakisi,   b-ni J.-p. kosta   b-ni g. resi,   ser nikolas bratca   b-ni l. lukaidesi   b-ni i. kabral bareto   q-ni f. tulkensi   b-ni k. birsani   b-ni j. kasadevali   b-ni b. zupanCiCi   b-ni j. hedigani   q-ni v. tomasseni   b-ni t. pantiru   b-ni e. levitsi   b-ni a. kovleri   q-ni e. fura-sandstromi, mosamarTleebi   da b-ni p. j. mahoni, registratori.   imsjela ra ganmartoebiT 2002 wlis 23 ianvars, 26 Tebervals da 11   seqtembers, 2003 wlis 8 oqtombersa da 2004 wlis 7 maiss,   sasamarTlos gamoaqvs winamdebare ganaCeni, romelic miRebuli iqna 2004   wlis 7 maiss.   Sesavali   1. saqme momdinareobs ganacxadidan (#48787/99), romelic warmodgenili iqna   moldovis respublikisa da ruseTis federaciis winaaRmdeg adamianis   uflebaTa da ZiriTad TavisuflebaTa dacvis konvenciis (`konvencia~) 34-e   muxlis Sesabamisad moldovis oTxi moqalaqis: b-ni ilie ilaSkus, b-ni   aleqsandre leSkos, b-ni andrei ivantoSisa da b-ni tudor petrov-popas   (`ganmcxadeblebi~) mier 1999 wlis 5 aprils.   2. ganacxadi ZiriTadad exeba `moldovis dnestrispireTis respublikis~   (`mdr~) xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebul qmedebebs. `mdr~   aris moldovis regioni, romelmac gamoacxada damoukidebloba 1991 wels,   magram ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.   3. ganmcxadeblebis mtkicebiT, isini msjavrdebulni iqnen dnestrispireTis   sasamarTlos mier, romelic ar SeiZleba CaiTvalos kompetenturad me-6   muxlis   miznebisaTvis.   ganmcxadeblebis   mtkicebiT,   maT   xeli   ar   miuwvdebodaT samarTlian sasamarTlo ganxilvaze, rac ewinaaRmdegeba   konvenciis me-6 muxls, xolo maTi msjavrdebis Semdeg maT CamoarTves   kuTvnili nivTebi pirveli damatebiTi oqmis pirveli muxlis moTxovnaTa   darRveviT. ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom dnestrispireTSi maTi   patimroba ar iyo kanonieri, arRvevda me-5 muxlis moTxovnebs, xolo maTi   patimrobis pirobebi ewinaaRmdegeboda konvenciis me-3 da me-8 muxlebs.   damatebiT b-ni ilaSku amtkicebda konvenciis me-2 muxlis darRvevas im   faqtis safuZvelze, rom mas sikvdiliT dasja hqonda Sefardebuli.   ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom moldovis xelisuflebis organoebi   konvenciis Tanaxmad pasuxismgebelni iyvnen im uflebebis darRvevisaTvis,   romlebic   gaTvaliswinebulia   amave   konvenciaSi,   radgan   maT   ar   ganaxorcieles Sesabamisi RonisZiebebi darRvevaTa aRmofxvris mizniT.   isini aseve amtkicebdnen, rom pasuxismgebloba unda dakisreboda ruseTis   federaciasac, im mizezis gamo, rom dnestrispireTis teritoria iyo da   rCeba ruseTis de facto kontrolis qveS, radgan ruseTis jarebi da samxedro   aRWurviloba ganTavsebulia am teritoriaze da ruseTis federacia   axorcielebs separatistuli reJimis savaraudo mxardaWeras.   bolos ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom moldovam da ruseTis federaciam   xeli SeuSales maT evropuli sasamarTlos winaSe individualuri   ganacxadis wardgenaSi da, aqedan gamomdinare, daarRvies konvenciis 34-e   muxli.   procedura   1. arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba   4. ganacxadi gadaeca sasamarTlos yofil 1-l seqcias (sasamarTlos   reglamentis 52-e muxlis 1-li punqti). pirvelma seqciam mopasuxe   saxelmwifoebs ganacxadis Sesaxeb acnoba 2000 wlis 4 ivliss. werilobiTi   komentarebi arsebiT ganxilvaze daSvebasTan dakavSirebiT warmodgenili   iqna 2000 wlis 24 oqtombers moldovis mTavrobis mier, 2000 wlis 14   noembers   ruseTis   mTavrobis   mier,   xolo     wlis   ianvars   ganmcxadeblebis mier.   5. 2001 wlis 20 marts pirveli seqciis palatam iurisdiqcia gadasca did   palatas, amasTanave, arc erT mxares ar ganucxadebia pretenzia   iurisdiqciis gadacemasTan dakavSirebiT (konvenciis 30-e da sasamarTlos   reglamentis 72-e muxlebi).   6. didi palatis Semadgenloba ganisazRvra konvenciis 27-e muxlis me-2 da   me-3 punqtebisa da reglamentis 24-e muxlis Sesabamisad. saboloo   msjelobis Sedegad b-nma i. kabral baretom da b-nma b. zubanCiCma,   saTadarigo mosamarTleebma, Secvales b-ni l. ferari bravo da b-ni. j.   makarCuki, romlebsac ar SeeZloT monawileoba mieRoT saqmis Semdgom   ganxilvaSi (reglamentis 24-e muxlis me-3 punqti).   7. 2001 wlis 4 ivlisis gadawyvetilebiT didma palatam 2001 wlis 6 ivniss   dasaSvebobasTan dakavSirebiT gamarTuli mosmenis Semdgom (reglamentis   54-e muxlis me-4 punqti) ganacxadi arsebiT ganxilvaze daSvebulad   gamoacxada. mosmenaze moldovis mTavrobam ganacxada, rom mas surda ukan   gaetana 2000 wlis 24 oqtombers wardgenili werilobiTi komentarebi, im   nawilSi mainc, romelic exeboda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas.   dasaSvebobasTan dakavSirebul gadawyvetilebaSi sasamarTlom daadgina,   rom sakiTxi imis Taobaze, SesaZlebeli iyo Tu ara moldovisa da ruseTis   federaciis pasuxismgeblobisa da iurisdiqciis sakiTxebis arseboba   konvenciis Tanaxmad da gaaCnda Tu ara sasamarTlos iurisdiqcia ratione   temporis, raTa ganexila saCivrebi, mWidrod iyo dakavSirebuli saqmis   arsebiT mxaresTan, da amitom aRniSnuli sakiTxebisa da arsebiTi mxaris   ganxilva gaerTianebuli iqna.   2. arsebiT ganxilvasTan dakavSirebuli samarTalwarmoeba   (a) mxareTa werilobiTi komentarebi   8. mas Semdeg, rac ganacxadi arsebiT ganxilvaze iqna daSvebuli, orive   mxarem _ ganmcxadeblebma da moldovisa da ruseTis mTavrobebma _   warmoadgines   komentarebi   saqmis   arsebiT   mxaresTan   dakavSirebiT:   moldovis mTavrobam 2001 wlis 12 noembersa da 2002 wlis 28 ianvars,   ruseTis mTavrobam 2001 wlis 8 dekembers, xolo ganmcxadeblebma 2001 wlis   seqtembers, 2, 4, 12 da 16 noembers.   komentarebi aseve warmoadgina rumineTis mTavrobam, romelic sasamarTlos   Tavmjdomarem moiwvia samarTalwarmoebaSi mesame mxared CasarTavad   marTlmsajulebis jerovnad ganxorcielebis interesebidan gamomdinare   (konvenciis 36-e muxli da sasarTlos reglamentis 61 muxlis me-2 da me-3   punqtebi). mxareebma warmoadgines pasuxebi (reglamentis 61-e muxlis me-5   punqti). mxared CarTvis moTxovna iqna warmodgenili aseve q-ni liudmila   gusaris mier, romelic iyo samoqalaqo mxare im samarTalwarmoebis dros,   romlis Sedegadac ganmcxadeblebs msjavri daedoT `mdr-s uzenaesi   sasamarTlos~ mier. didi palatis Tavmjdomarem uari ganacxada xsenebuli   qalbatonis mxared CarTvaze.   9. mowmeTa Cvenebebis Semdgom (ix. winamdebare ganaCenis me-12 - me-15 punqtebi)   Tavmjdomarem mxareebs SesTavaza, waredginaT saboloo komentarebi   yvelaze gvian 2003 wlis 1 seqtembrisaTvis. mas Semdeg, rac Tavmjdomarem   uaryo   ruseTis   mTavrobis   Txovna   gadavadebasTan   dakavSirebiT,   sasamarTlom miiRo mxareTa komentarebi zemoxsenebul dRes.   10. 2004 wlis 12 ianvars didi palatis Tavmjdomarem gadawyvita, moewvia   mxareebi reglamentis 39-e muxlis Tanaxmad, raTa maT gadaedgaT nabijebi   da uzrunveleyoT, rom b-ni ivantoSi, romelic SimSilobda 2003 wlis 28   dekembris Semdeg, patimrobaSi yofiliyo iseT pirobebSi, romlebic   Sesabamisi iqneboda konvenciiT garantirebul mis uflebebTan. mxareebi   moiwvies reglamentis 24-e muxlis me-2a puqntis Sesabamisad, raTa   waredginaT   informacia   droebiTi   RonisZiebis   ganxorcielebasTan   dakavSirebiT. b-ni ivantoSis warmomadgenelma, b-nma v. gribinceam, da   moldovis mTavrobam warudgines sasamarTlos informacia 2004 wlis 24 da   ianvriT daTariRebuli werilebiT.   11. 2004 wlis 15 ianvars sasamarTlos Tavmjdomarem gadawyvita, 39-e muxlis   Sesabamisad daevaldebulebina b-ni ivantoSi, Seewyvita SimSiloba. 2004   wlis 24 ianvars b-ni ivantoSis warmomadgenelma acnoba sasamarTlos, rom   misma klientma 2004 wlis 15 ianvars Sewyvita SimSiloba.   (b) mowmeTa mosmena   12. imisaTvis, rom naTeli mohfenoda calkeul sadavo sakiTxebs, kerZod,   iyvnen Tu ara moldova da/an ruseTi pasuxismgebelni savaraudo   darRvevebisaTvis, sasamarTlom adgilze miavlina sagamoZiebo misia   konvenciis 38-e muxlis 1-li (a) punqtisa da reglamentis 42-e muxlis me-2   punqtis (maSindeli versiiT) Sesabamisad. sasamarTlos gamoZieba mimarTuli   iyo faqtebisaTvis naTelis mofenisaken, raTa SesaZlebeli gamxdariyo imis   gansazRvra, gaaCndaT Tu ara moldovas an ruseTis federacias iurisdiqcia   dnestrispireTSi arsebul situaciaze, urTierTobebze dnestrispireTsa da   moldovasa da ruseTis federacias Soris da aseve ganmcxadebelTa   patimrobis pirobebze.   sasamarTlom daniSna 4 delegati, b-ni g. resi, ser nikolas bratca, b-ni j.   kasadevali da b-ni e. levitsi, romlebmac moismines mowmeTa Cvenebebi   kiSiniovsa da tiraspolSi 2003 wlis 10-dan 15 martamde. kiSiniovSi mowmeTa   Cvenebebis mosmena ganxorcielda moldovaSi euTo-s StabbinaSi, romelmac   didi daxmareba aRmouCina sasamarTlos Cvenebebis mosmenis organizebaSi.   tiraspolSi   sasamarTlos   delegatebma   Cvenebebi   moismines   ganmcxadeblebisagan da dnestrispireTSi tiraspolis me-3 sapyrobilis   sxva patimrebisagan, aseve mowmeebisagan, romlebic miekuTvnebodnen ruseTis   federaciis SeiaraRebul Zalebs moldovis dnestrispireTis regionSi   ruseTis operatiuli danayofis (`rod~) StabbinaSi.   13. saerTo jamSi, delegatebma moismines Cveneba 43 mowmisagan, romlebic   gamoZaxebulni iyvnen mxareebisa da sasamarTlos mier. delegaciis   xelmZRvanelma gasca nebarTva imasTan dakavSirebiT, rom sami mowmis   vinaoba anonimuri yofiliyo da, Sesabamisad, maTi vinaoba aRiniSna X-iT, Y-   iTdaZ-iT.   14. Svidi sxva mowme, romlebic gamoZaxebulni iyvnen delegatebis winaSe   Cvenebebis misacemad, ar gamocxaddnen. mosmenebis damTavrebis Semdeg,   delegatebis moTxovniT, mxareebma warmoadgines werilobiTi ganmartebebi   xsenebuli mowmeebis gamoucxadeblobasTan mimarTebaSi da im nabijebis   Sesaxeb, romlebic ukavSirdeboda am mowmeebisaTvis uwyebis gadacemas.   ar gamocxaddnen Semdegi mowmeebi: olga Capatina, romelic mosmenis win   saavadmyofoSi iqna moTavsebuli mas Semdeg, rac Tavs daesxnen, vladimir   gorbovi da mixail bergmani, romlebsac mopasuxe mTavroba ver   daukavSirda, petru godiaCi, romlis gamoucxadeblobac aranairad ar iqna   axsnili, valeri pasati, romelic ar imyofeboda moldovis teritoriaze,   da valeriu muravsCi da petru tabuika, romlebmac ar axsnes   gamoucxadeblobis mizezebi.   sasamarTlom wuxili gamoTqva im faqtTan dakavSirebiT, rom Cvenebis   misacemad ar gamocxadda meTauri bergmani da, misi maRali Tanamdebobidan   gamomdinare, Znelad dasajereblad miiCnia, rom SeuZlebeli iyo masTan   dakavSireba delegatebisaTvis Cvenebis misacemad gamoZaxebis mizniT.   sasamarTlo itovebs uflebas, gamoitanos Sesabamisi daskvnebi am mowmis   Cvenebis ararsebobis safuZvelze.   15. delegatebis winaSe gamocxadebul mowmeTa siisa da maTi Cvenebebis   reziumes   moZieba   SesaZlebelia   winamdebare   ganaCenis   danarTSi.   delegatebisaTvis micemuli mowmeTa Cvenebebis xmovani Canawerebi aseve   warmodgenili iqna sasamarTlo registraturis mier da Setanilia saqmis   masalebSi.   (g) dokumenturi mtkicebulebebi   16. mxareTa komentarebsa da mowmeTa gancxadebebTan erTad sasamarTlom   mxedvelobaSi miiRo samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi mxareTa   da dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier warmodgenili mravali   dokumenti: werili b-ni ilaSkusagan; b-ni ivantoSis gancxadebebi da   werilebi; moldovis xelisuflebis organoebis mier warmodgenili   dokumentebi,   romlebic   exeboda   ganmcxadebelTa   dakavebasa   da   patimrobasTan dakavSirebul gamoZiebas; mowmeTa, maT Soris, olga   Capatinasa da petru godiaCis werilobiTi Cvenebebi; dokumentebi, romlebic   exeboda ganmcxadebelTa sasamarTlo samarTalwarmoebas `mdr-s uzenaes   sasamarTloSi~   dakavSirebuli   da   b-ni   ilaSkus   `Sewyaleba~;   da   dnestrispireTTan   federaciis   dokumentebi   moldovisa   ruseTis   administraciuli organoebisagan; sagazeTo amonaridebi politikosebis   gancxadebebTan da ruseTis federaciis sxvadasxva oficialuri pirebis   mier gakeTebul gancxadebebTan dakavSirebiT; oficialuri dokumentebi,   romlebic exeboda ruseTis federaciis samxedro Zalebis ganTavsebas   dnestrispireTSi da dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas, maT Soris,   xelSekrulebebi da SeTanxmebebi moldovasa da dnestrispireTsa da   ruseTis federaciasa da dnestrispireTs Soris da videokasetebi   dnestrispireTSi mimdinare brZolebisa da arsebuli situaciis Sesaxeb.   17. sasamarTlom aseve gaiTvaliswina kiSiniovSi euTo-s misiis saSualebiT   `mdr-is iusticiis saministros~ mier warmodgenili garkveuli dokumentebi,   kerZod, ganmcxadebelTa samedicino istoria da monacemebi, romlebic   asaxavdnen vizitebsa da patimrebis mier sapyrobileSi amanaTebis miRebas.   mopasuxe mTavrobebma aseve warmoadgines dokumentebi im komisiidan,   romelic   pasuxismgebeli   iyo     wlis     ivlisis   SeTanxmebis   zedamxedvelobaze (`Sereuli sakontrolo komisia~).   18. da bolos, iseTi saerTaSoriso organizaciebidan, rogoric aris euTo,   wamebis sawinaaRmdego komiteti (CPT), evropis sabWos saparlamento   asamblea,   evropis   sabWos   adamianis   uflebaTa   komisari   da   parlamentTaSorisi gaerTianebis mmarTveli sabWo, sasamarTlom moipova   dokumentebi,   romlebic   exeboda   dnestrispireTsa   da   iq   myof   ganmcxadeblebs.   faqtebi   I. ganmcxadeblebi   19. ganmcxadeblebi, moldovis moqalaqeni im droisaTvis, rodesac   ganacxadi warmoadgines, dabadebulni iyvnen 1952, 1955, 1961 da 1963 wlebSi   Sesabamisad. im droisaTvis, rodesac maT ganacxadi warmoadgines, isini   imyofebodnen patimrobaSi moldovis dnestrispireTis nawilSi.   20. miuxedavad imisa, rom patimrobaSi imyofeboda, b-ni ilaSku 1994 wlidan   wlamde orjer iqna arCeuli moldovis parlamentSi. rogorc   parlamentis wevri, igi daniSnuli iqna evropis sabWos saparlamento   asambleaSi moldovis delegaciis wevrad. 2000 wlis 4 oqtombers b-nma   ilaSkum miiRo rumineTis moqalaqeoba. 2000 wlis dekemberSi igi arCeuli   iqna rumineTis parlamentis senatSi da rogorc rumineTis parlamentis   wevri daniSnuli iqna evropis sabWos saparlamento asambleaSi.   21. b-ni leSko da b-ni ivantoSi rumineTis moqlaqeebi 2001 wels gaxdnen.   22. b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis 5 maiss; amis Semdeg igi   cxovrobs buqarestSi. meore da mesame ganmcxadeblebis sacxovrebeli   mdebareobs kiSiniovSi (moldova), meoTxe ganmcxadebeli ki cxovrobs   tiraspolSi   (dnestrispireTi,   moldova).   amJamad   samive   imyofeba   patimrobaSi tiraspolSi.   23. im faqtis gaTvaliswinebiT, rogorc amas ganmcxadeblebi amtkiceben,   rom maTTvis SeuZlebeli iyo, pirdapir miemarTaT sasamarTlosaTvis,   ganacxadi warmodgenili iqna maTi meuRleebis _ q-ni nina ilaSkus, q-ni   tatiana   leSkosa   d q-ni   evdokia   ivantoSis   mier,   aseve   meoTxe   ganmcxadeblis dis, q-ni raisa petrov-popas mier.   24. meore ganmcxadebeli sasamarTlos winaSe b-ni a. tanases, kiSiniovis   advokatTa kolegiis wevris, mier iyo warmodgenili. danarCeni   ganmcxadeblebi warmodgenilni iyvnen b-ni c. dinus, buqarestis advokatTa   kolegiis wevris, mier mis sikvdilamde 2002 wlis dekemberSi. 2003 wlis   ianvris Semdeg maT warmoadgenda b-ni v. gribincea, kiSiniovis advokatTa   kolegiis wevri.   II. faqtebis dadgena   25. imisaTvis, rom daedgina faqtebi, sasamarTlo daeyrdno dokumentur   mtkicebulebebs, mxareTa komentarebs da mowmeTa Cvenebebs, romlebic   micemuli iqna adgilze, kiSiniovsa da tiraspolSi.   26. faqtebis dadgenis mizniT mtkicebulebaTa Sefasebisas sasamarTlo   Tvlis, rom mniSvnelovania Semdegi komponentebi:   (i) werilobiTi da zepiri mtkicebulebebis Sefasebisas sasamarTlo   zogadad iyenebda princips `gonivrul eWvs miRma~ rogorc mtkicebis   moTxovnil   standarts.   aseTi   mtkiceba   SesaZloa   gamomdinareobdes   sakmarisad dasabuTebuli, aSkara da Tanmxvedri daskvnebis Tanaarsebobidan   an faqtis erTmniSvnelovani prezumfciidan, amasTanave, mxareTa moqmedeba   sasamarTlos mier mtkicebulebebis mopovebis mcdelobasTan mimarTebaSi,   SesaZloa, warmoadgendes komponents, romelic mxedvelobaSi miiReba (ix.   mutatis mutandis saqmeze Ireland v. the United Kingdom, 1978 wlis 18 ianvars   gamotanili ganaCeni, seria A #25, gv. 64-65, punqti 161, da Salman v. Turkey [GC],   #. 21986/93, punqti 100, ECHR 2000-VII).   (ii) rac Seexeba delegatebis mier mopovebul Cvenebebs, sasamarTlom icis im   siZneleebis Sesaxeb, romlebic SesaZloa warmoiSvas aseTi Cvenebebis   Sefasebisas, radgan isini mopovebulia Tarjimnis meSveobiT: amitomac   sasamarTlom gansakuTrebuli yuradReba dauTmo delegatebisaTvis mowmeTa   mier micemuli Cvenebebis mniSvnelobas. sasamarTlom aseve icis, rom Zalian   bevri Sesabamisi faqti exeba im movlenebs, romlebsac adgili hqonda   daaxloebiT 10 wlis win bundovan da Zalin rTul viTarebaSi, rac   burusiT   moculs   xdis   warmodgenas   zusti   TariRebisa   Tu   sxva   mniSvnelovani detalebis Sesaxeb. sasamarTlos ar miaCnia, rom TviT es   faqti wamoWris mowmeTa Cvenebebis WeSmaritebaSi eWvis Setanis safuZvels.   (iii) im SemTxvevaSi, rodesac saxezea faqtebis urTierTsawinaaRmdego   aRwera, sasamarTlo awydeba iseTive siZneles, rogorc pirveli instanciis   sasamarTlo faqtebis dadgenisas, da yuradReba maxvidleba, magaliTad, im   faqtze, rom mas ar gaaCnia pirdapiri da detaluri codna da informacia   regionSi arsebuli pirobebis Sesaxeb. ufro metic, sasamarTlos ar gaaCnia   uflebamosileba,   aiZulos   mowme   gamocxaddes.   winamdebare   saqmeSi   gamoZaxebuli 51 mowmidan Svidi ar gamocxadda delegatebis winaSe.   Sesabamisad, faqtebis dadgenasTan dakavSirebiT potenciurad mniSvnelovani   Cvenebebis uqonlobis pirobebSi sasamarTlo siZnelis winaSe dadga.   27. mxareTa daxmarebiT sasamarTlom adgilze warmarTa gamoZieba, romlis   mimdinareobis periodSic moismina Semdegi 43 mowmis Cveneba:   (a) ganmcxadeblis dakavebis, msjavrdebisa da patimrobis calkeul   garemoebebTan dakavSirebiT ganmcxadeblebis, q-ni tatiana leSkosa da q-ni   evdokia ivantoSis, meore da mesame ganmcxadebelTa meuRleebis, q-ni raisa   petrov-popas, meoTxe ganmcxadeblis dis Cvenebebi; aseve b-ni Stefan   uritus, romelic patimrobaSi imyofeboda 1992 wels ganmcxadeblebTan   erTad; b-ni konstantin tibirnas, eqimis, romelmac gasinja ganmcxadeblebi   1995-97 wlebSi, rodesac isini patimrobaSi imyofebodnen tiraspolsa da   hlinaiaSi, Cvenebebi, b-ni vladimir golovaCevis, tiraspolis me-2   sapyrobilis mmarTvelis, b-ni Stefan tCerbebCiCis, 1992-dan 2001 wlamde   hlianias sapryobilis mmarTvelis, b-ni sergei kotovois, hlinaias cixis   mmarTvelis, b-ni efim samsonovis, `mdr~-is cixis samedicino samsaxuris   direqtoris, da b-ni vasili semenCukis, 1995 wlidan hlinaias eqimis   Cvenebebi.   (b) moldovis mxridan ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT   ganxorcielebul RonisZiebebze da moldovas, ruseTsa da dnestrispireTs   Soris arsebul urTierTobebze Cvenebebi misces sxvadasxva moldovelma   Tanamdebobis pirebma da politikosebma: b-nma dumitru postovanma,   moldovis generalurma prokurorma 1990 wlidan 1998 wlis ivlisamde, b-nma   valeriu Catanma, moldovis generalurma prokurorma 1998 wlis 31   ivlisidan 1999 wlis 29 ivlisamde, b-nma vasile rusum, moldovis   generalurma prokurorma 2001 wlis 18 maisis Semdgom, b-nma vasile   sturcam, generaluri prokuroris moadgilem 1990 wlidan 1994 wlamde da   iusticiis ministrma 1994 wlidan 1998 wlamde, Z-m, moldovis mTavrobis   yofilma ministrma, b-nma viqtor vierum, iusticiis ministris moadgilem   wlis Semdgom, X-ma, moldovis yofilma maRali Tanamdebobis pirma, b-   nma mirCa snegurma, moldovis prezidentma 1990-96 wlebSi, b-nma aleqsandru   moSanum, moldovis parlamentis Tavmjdomarem 1990-92 wlebSi, Y-ma, yofilma   moldovelma diplomatma, b-nma andrei sanghelma, moldovis premier-   ministrma 1992-97 wlebSi; b-nma anatoli plugarum, moldovis uSiSroebis   ministrma 1991-92 wlebSi, b-nma nikolai petricam, moldovis armiis   generalma 1992-93 wlebSi, b-nma andrei Stratanma, sabaJos yofilma   ufrosma,   b-nma   vladimir   moloJenma,   sainformacio   teqnologiaTa   departamentis direqtorma, b-nma ion kostancma, Tavdacvis ministrma 1991-92   wlebSi, b-nma valentine seredam, moldovis sasjelaRsrulebiTi samsaxuris   direqtorma, b-nma viqtor berlinSiCma, moldovis parlamentis wevrma 1990-94   wlebSi, b-nma konstantin obrokma, premier-ministris moadgilem 1991-92   wlebSi da prezidentis mrCevelma 1993-96 wlebSi, b-nma mixail sidorovma,   moldovis parlamentis wevrma, da pavel kreangam, moldovis Tavdacvis   ministrma 1992-97 wlebSi.   (g) rod-is da ruseTis federaciis samSvidobo Zalebisa da am SenaerTebis   jariskacebis moldovis dnestrispireTSi yofnasTan dakavSirebiT Cveneba   misces: generalma boris sergeevma, rod-is sardalma, polkovnikma   aleqsandre verguzma, rod-is xelmZRvanelma oficerma, vice-polkovnikma   vitalius rodzaeviCusma, rod-is xelmZRvaneli jgufis yofilma wevrma,   polkovnikma anatoli zverevma, moldovis dnestrispireTis regionSi   ruseTis samSvidobo Zalebis sardalma, vice-polkovnikma boris levitskim,   rod-Tan arsebuli samxedro tribunalis Tavmjdomarem, vice-polkovnikma   valeri Samaevma, rod-is samxedro prokurorma, da vasili timoSenkom, me-14   armiisa da rod-is yofilma samxedro prokurorma.   III. saqmis winmswrebi zogadi movlenebi   a. ssrk-s daSla da moldova-dnestrispireTis konfliqti dnestrispireTis   gamoyofasTan dakavSirebiT   1. ssrk-s daSla, dnestrispireTis gamoyofa da moldovis damoukidebloba   28. moldaveTis sabWoTa socialisturi respublika, romelic Seiqmna ssrk-s   umaRlesi sabWos gadawyvetilebiT 1940 wlis   agvistos, daarsda   besarabiis nawilze, romelic CamoeWra rumineTs 1940 wlis 28 ivniss ssrk-   germanias Soris dadebuli molotov-ribentropis paqtis Semdgom (xsenebul   teritoriaze mcxovrebTa umetesoba ruminulad metyvelebda), da ukrainis   dnestris (ssrk) marcxena sanapiroze   - dnestrispireTSi, romelic   moldaveTis sabWoTa socialistur respublikas gadaeca 1940 wels da   dasaxlebulia mosaxleobiT, romlis lingvisturi Semadgenloba 1989   wlisaTvis sajarod xelmisawvdomi informaciis Tanaxmad iyo 40%   moldovuri, 28% ukrainuli, 24% rusuli da 8% sxva. rusuli gaxda axali   sabWoTa respublikis saxelmwifo ena. sazogadoebriv cxovrebaSi sabWoTa   xelisuflebis   organoebma   daaweses   rusuli   Srifti   ruminuli   damwerlobisaTvis, romelic gaxda `moldovuri~ da daikava meore adgili   rusulis Semdeg.   29. 1989 wlis seqtemberSi moldaveTis ssr-is umaRlesma sabWom miiRo ori   kanoni,   romlebiTac   Semoitana   laTinuri   anbani   damwerlobiTi   ruminulisaTvis (moldovuri) da xsenebuli ena gamoacxada pirvel   oficialur enad rusulis nacvlad.   wlis 27 aprils umaRlesma sabWom miiRo axali samferovani (wiTeli,   yviTeli da lurji) droSa moldovuri gerbiT da erovnuli himni,   romelic im droisaTvis igive iyo, rac ruminuli. 1990 wlis ivnisSi,   sabWoTa kavSirSi mimdinare avtonomiuri da damoukideblobis moZraobis   pirobebSi, moldaveTis sabWoTa socialisturma respublikam miiRo axali   saxeli, moldovis sabWoTa socialisturi respublika. man damoukidebloba   gamoacxada 1990 wlis 23 ivniss (1994 wlis 10 ivnisis euTo-s sainformacio   dokumenti – ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqtis SeniSvna).   wlis 23 maiss moldavis sabWoTa socialisturma respublikam   gadairqva saxeli moldovis respublikad.   30. 1990 wlis 2 seqtembers gamocxadebuli iqna `moldovis dnestrispireTis   respublika~ (`mdr~). 1991 wlis 25 agvistos `mdr-is umaRlesma sabWom~ miiRo   `mdr~-is damoukideblobis deklaracia.   `mdr~ dRemde ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.   31. 1991 wlis 27 agvistos moldovis parlamentma miiRo moldovis   respublikis   damoukideblobis   deklaracia.   saxelmwifos   teritoria   moicavda dnestrispireTsac. im droisaTvis moldovis respublikas ar   hyavda Tavisi armia da armiis Seqmnis pirveli mcdeloba ganxorcielda   ramdenime Tvis Semdeg. moldovis parlamentma TxovniT mimarTa ssrk-s   mTavrobas, `dawyebuliyo molaparakeba moldovis mTavrobasTan, raTa bolo   moReboda moldovis ukanono okupacias da moldovis teritoriidan   gayvaniliyo sabWoTa jarebi~.   32. moldovis respublikis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg sabWoTa   kavSiris Tavdacvis saministros odesis olqis me-14 armia (`me-14 armia~),   romlis Stabbinac 1956 wlis Semdeg kiSiniovSi mdebareobda, rCeboda   moldovis teritoriaze. miuxedavad amisa, 1990 wlidan moyolebuli   dafiqsirebuli iqna aRWurvilobis farTomasStabiani gadaadgilebebi:   sxvadasxva gadazidvebs Soris aRiniSna aRWurvilobis didi odenobiT   gatana moldovis teritoriidan.   33. 1991 wlis ganmavlobaSi me-14 armia Sedgeboda ramdenime aTasi   jariskacisgan,   saxmeleTo   SenaerTebisgan,   artileriisgan   (haersawinaaRmdego sistemebi), javSanmanqanebisa da sahaero xomaldebisgan   (maT Soris, TviTmfrinavebisa da damrtymeli Sveulmfrenebisagan) da   gaaCnda sabrZolo masalebis sawyobebi, maT Soris, evropaSi erT-erTi   yvelaze didi sawyobi kolbasnaSi, dnestrispireTSi.   34. me-14 armiis SeiaraRebasTan erTad, SeiaraRebis sawyobi gaaCnda   `dosaafsac~ (`keTili nebiT Seqmnili gaerTianeba armiis, aviaciisa da   flotis daxmarebisaTvis~ _ ДОСААФ – Добровольное Общество Содействия Армии,   Авиации и Флоту), saxelmwifo organizacias, romelic Seiqmna 1951 wels da   ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze, raTa moemzadebina samoqalaqo   pirebi omisaTvis.   moldovis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg `dosaafis~ aRWurviloba,   romelic ganTavsebuli iyo qveynis im teritoriaze, romelsac moldovis   mTavroba akontrolebda, gadavida mTavrobis xelSi, xolo darCenili   aRWurviloba, romelic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, gadavida   dnestrispireTis separatistebis xelSi.   35. 1991 wlis   umaRlesma sabWom~   seqtembers `moldovis dnestrispireTis respublikis   gamosca brZaneba, romlis Tanaxmadac yvela   dawesebuleba, kompania, organizacia, miliciis SenaerTebi, prokuraturebi,   marTlmsajulebis organoebi, suk-is SenaerTebi da dnestrispireTSi   mdebare sxva samsaxurebi, garda sabWoTa SeiaraRebuli Zalebis sajariso   SenaerTebisa, gadadioda `dnestrispireTis respublikis~ iurisdiqciaSi.   oficrebs, Tadarigis oficrebsa da sajariso SenaerTebis sxvadasxva   Tanamdebobis pirebs ebrZanaT, `gamoeCinaT samoqalaqo solidaroba da   Tavdacvis mobilizeba dnestrispireTis muSebTan erTad moldovis SeWris   SemTxvevaSi~.   36. 1991 wlis 18 seqtembers `dnestrispireTis sabWoTa socialisturi   respublikis umaRlesi sabWos Tavmjdomarem~ gadawyvita, dnestrispireTSi   ganTavsebuli sabWoTa SeiaraRebuli Zalebi Seeyvana `respublikis~   iurisdiqciaSi.   37. 1991 wlis 14 noembris #234-e brZanebulebiT moldovis prezidentma b-nma   snegurma gamoacxada, rom aRWurviloba, iaraRi, sabrZolo manqanebi,   samxedro bazebi da sxva qoneba, romelic ekuTvnoda moldovis   teritoriaze ganTavsebul sabWoTa jarebis SenaerTebs, warmoadgenda   moldovis respublikis sakuTrebas.   38. 1991 wlis 8 dekembers belorusiam, ruseTis federaciam da ukrainam   xeli moaweres minskis SeTanxmebas, romliTac daafiqsires sabWoTa   kavSiris   arsebobis   Sewyveta   da   damoukidebel   saxelmwifoTa   Tanamegobrobis (dsT – ix. winamdebare ganaCenis 290-e punqti) Seqmna.   39. 1991 wlis 21 dekembers ssrk-s 11-ma wevrma saxelmwifom, maT Soris,   moldovam da ukrainam, xeli moaweres alma-atis deklaracias, romelic   adasturebda da afarToebda minskis SeTanxmebas dsT-s SeqmnasTan   dakavSirebiT. alma-atis deklaracia aseve adasturebda, rom dsT-s SeqmniT   ssrk-m Sewyvita arseboba, xolo dsT ar warmoadgenda arc saxelmwifos,   arc zesaxelmwifoebriv gaerTianebas. aseve Seiqmna dsT-is mTavrobaTa   meTaurTa sabWo da miRebuli iqna mxardaWeris gadawyvetileba ruseTis,   rogorc ssrk-s memkvidris, statusTan dakavSirebiT gaeTianebuli erebis   organizaciasa da uSiSroebis sabWoSi da sxva organizaciebSi.   40. 1992 wlis 30 ianvars moldovis respublika gaxda evropaSi uSiSroebisa   da TanamSromlobis konferenciis (euTk) wevri. 1992 wlis 2 marts moldova   miRebuli iqna gaerTianebuli erebis organizaciaSi.   41. 1994 wlis 8 aprils moldovis parlamentma moaxdina, garkveuli   daTqmebiT, 1991 wlis 21 seqtembers alma-ataSi moldovis prezidentis mier   xelmowerili moldovis dsT-Si Sesvlis xelSekrulebis ratificireba (ix.   winamdebare ganaCenis 293-e punqti).   2. SeiaraRebuli konfliqti (1991-92)   42. adgilze mivlenili sagamoZiebo misiis dros sasamarTlos delegatebis   winaSe gakeTebulma gancxadebebma daadastura, rom sabrZolo Setakebebs   namdvilad hqonda adgili (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 64-66 da 69-71;X,   punqtebi 216, 218 da 220; b-ni sneguri, punqtebi 230 da 238; b-ni mosanu,   punqtebi 243-45; Y, punqti 254; Z, punqtebi 271 da 277-81; generali patrica,   punqtebi 296-97 da 299; b-ni kostasi, punqtebi 401, 405-07 da 409; da b-ni   kreanga, punqtebi 457-60).   mopasuxe mTavrobebi sadavos ar xdian qvemoT mocemuli informaciis   namdvilobas, Tumca isini sxvadasxvanairad ganmartaven faqtebs (ix.   winamdebnare ganaCenis 50-e, 56-e-57-e, me-60, 62-e-64-e punqtebi).   43. 1989 wlidan moyolebuli moldovis damoukideblobis sawinaaRmdego   moZraoba daiwyo moldovis samxreTSi (gagauzia) da qveynis aRmosavleTSi   (dnestrispireTSi).   44. sabrZolo Setakebebi moxda dnestrispireTis separatistebsa da   moldovis policias Soris 1990 wlis noemberSi moldovis aRmosavleTSi,   dubasarisTan, dnestris marcxena sanapiroze.   45. momdevno TveebSi dnestrispireTis xelisuflebis organoebma Seqmnes   SeiaraRebuli SenaerTebi saxelwodebiT `muSaTa razmebi~, romelTa   bazazec 1991 wels srulad aRWurvili da profesionaluri `respublikis   gvardia~ Seiqmna (ix. zemoxsenebuli euTo-s sainformacio dokumenti, 1994   wlis 10 ivnisi – ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqtis SeniSvna).   46. ganmcxadeblebi amtkiceben, rom 1991 wlis 19 maiss ssrk-s Tavdacvis   ministrma ubrZana me-14 armiis sardals, general netkaCovs, gamoeZaxebina   rezervistebi, raTa Sevsebuliyo me-14 armiis sajariso formirebebi,   romlebic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, da aRniSnuli jarebi da   sabrZolo aRWurviloba CaerTo sabrZolo SetakebebSi. igi savaraudod amas   gamarTlebas uZebnida Semdegi argumentebiT: `gamomdinare iqidan, rom   dnestrispireTi aris ruseTis teritoria da situacia gauaresda da   gamwvavda, Cven igi unda davicvaT yvela saSualebiT.~   47. 1991 wlis 1 dekembers saprezidento arCevnebi – romelic moldovam   ukanonod gamoacxada – Catarda dnestris marcxena sanapiroze mdebare   provinciebSi (raionebSi) (dnestrispireTSi). `mdr~-is prezidentad arCeuli   iqna b-ni igor smirnovi.   48. 1991 wlis 5 dekembris brZanebiT b-nma smirnovma gadawyvita, rom   `moldovis dnestrispireTis respublikaSi ganTavsebuli samxedro   SenaerTebi, romelTa umetesoba miekuTvneboda odesis samxedro oqls,   gadascemoda qvemdebareobaSi moldovis dnestrispireTis respublikis   erovnuli Tavdacvisa da uSiSroebis xelmZRvanels.~ departamentis ufross,   b-n genadi i. iakovlevs, romelic iyo me-14 armiis sardali (ix. winamdebare   ganaCenis 53-e punqti), eTxova, ganexorcielebina yvela aucilebeli   RonisZieba, raTa aRkveTiliyo dnestrispireTis teritoriaze ganTavsebuli   SeiaraRebuli SenaerTebis sakuTrebaSi myofi sabWoTa armiis SeiaraRebis,   aRWurvilobisa da sxva sakuTrebis gadagzavna-gadacema. xsenebulis mizans   warmoadgenda   dnestrispireTis   separatistuli   reJimis   sasikeTod   dnestrispireTSi arsebuli sabWoTa armiis iaraRis, aRWurvilobisa da   faseulobis dacva/Senaxva.   49. 1991 wlis dekemberSi moldovis xelisuflebis organoebma ukrainis   teritoriaze daakaves general-leitenanti iakovlevi da brali wauyenes   dnestrispireTis   SeiaraRebaSi, rac   separatistebisaTvis   xorcieldeboda   daxmarebis   me-14 armiis   aRmoCenaSi   sawyobebidan.   - maT   igi   gadayvanili iqna moldovis teritoriaze Semdgomi gamoZiebis warmarTvis   mizniT.   50. ganmcxadebelTa mtkicebiT, general-leitenanti iakovlevi dakavebuli   iqna moldovis xelisuflebis organoebis mier da mas brali wauyenes   separatistebis SeiaraRebaSi. dakavebis Semdeg man savaraudod gaakeTa   gancxadebebi, romlebic adasturebda ruseTis federaciis monawileobas   konfliqtSi da mxardaWeras dnestrispireTisaTvis. xsenebuli Cvenebebi   Cawerili iqna kasetaze. Tumca, ganmcxadebelTa mtkicebiT, general-   leitenanti iakovlevi gaTavisuflebuli iqna moldovis xelisuflebis   winaSe moskovidan kiSiniovSi swored am mizniT Casuli rusi generlis   nikolai stoliarovis Suamdgomlobis Sedegad.   moldovis mTavrobam ar gaakeTa aranairi komentari am sakiTxTan   dakavSirebiT.   marTalia, xsenebuls ramdenime mowme amtkicebda (ix. danarTi: b-ni uritu,   punqti 66; b-ni postovani, punqti 182; Z, punqti 272, da b-ni plugaru, punqti   286), sasamarTlo ver miiCnevs, rom gonivrul eWvs miRma dadgenili iqna   general-leitenant   iakovlevis   gaTavisufleba   myofi moldoveli   sasamarTlom moismina   dnestrispireTis   policielebis   gansxvavebuli   SeiaraRebuli   Zalebis tyveobaSi   gaTavisuflebis   sanacvlod.   mosazrebebi general-leitenant iakovlevis gaTavisuflebis Taobaze da   raime saxis dokumenturi mtkicebulebis gareSe imasTan dakavSirebiT, Tu   ra moxda gamoZiebis procesSi an rogor gaTavisuflda generali,   sasamarTlo arc adasturebs da arc uaryofs mowmeTa Cvenebebs, romelTa   umetesobac, delegatTa azriT, zogadad sarwmuno iyo.   meores mxriv, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT   dakiTxuli yvela mowme Tanxmdebod imaSi, rom rusi generali Camovida   moskovidan   iakovlevi.   kiSiniovSi,   raTa   gaeTavisuflebina   general-leitenanti   Sesabamisad, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis, rom   ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi Suamdgomlobdnen moldovis   xelisuflebis   organoebTan   general-leitenant   iakovlevis   gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.   51. 1991 wlis bolos da 1992 wlis dasawyisSi sastiki Setakebebi moxda   dnestrispireTis separatistebis Zalebsa da moldovis uSiSroebis Zalebs   Soris, ramac Seiwira ramdenime aseuli adamianis sicocxle.   52. ganmcxadeblebma miuTiTes garkveul faqtebze, romlebic naTlad   miuTiTebda Setakebebze. xsenebuli faqtebi ar gauxdiaT sadavo mopasuxe   mTavrobebs   da   ar   gaqarwylebula   mowmeTa   CvenebebiT,   romlebic   delegatebma sagamoZiebo misiis dros moipoves.   53. 1991 wlis 6 dekembers, saerTaSoriso Tanamegobrobisa da uSiSroebis   sabWosaTvis mimarTvisas, moldovis respublikis prezidentma mirCe   snegurma, moldovis parlamentis Tavmjdomarem aleqsandru moSanum da   premier-ministrma valeriu muravsCim protesti gamoTqves 1991 wlis 3   dekembers dnestrispireTis marcxena sanapiroze ganTavsebuli moldovis   qalaqebis grigoriopolis, dubasaris, slobozias, tirspolisa da ribnitas   okupaciis winaaRmdeg me-14 armiis mier, romelsac gaurkveveli dRidan   xelmZRvanelobda   general-leitenanti   iakovlevi.   xelisuflebis   warmomadgenlebma daadanaSaules ssrk-s xelisuflebis organoebi, kerZod,   Tavdacvis saministro, xsenebuli moqmedebebis waqezebaSi. me-14 armiis   jariskacebi daadanaSaules dnestrispireTis separatistebisaTvis samxedro   aRWurvilobis gacemaSi da iseTi separatistuli SeiaraRebuli razmebis   organizebaSi, romlebic aterorebdnen samoqalaqo mosaxleobas.   54. 1991 wlis 26 dekembris brZanebiT b-nma smirnovma, `mdr-is prezidentma~,   Seqmna `mdr-is SeiaraRebuli Zalebi~, im sajariso SenaerTebisagan da   formirebebisagan, romlebic ganTavsebuli iyo `mdr~-is teritoriaze,   garda im SeiaraRebuli Zalebisa, romlebic Seadgendnen `strategiul   samSvidobo Zalebs~.   55. 1992 wlis ianvarSi general-leitenanti iakovlevi gaTavisuflebuli   iqna me-14 armiis sardlis Tanamdebobidan dsT-is Sereuli Zalebis   sardlobis mier. 1992 wlis 29 ianvars dsT-s Sereuli Zalebis sardlis   gadawyvetilebiT general-leitenanti iakovlevi gadacemuli iqna q. odesis   zRvispireTis (ukraina) samxedro kadrebis biuros gankargulebaSi.   56. 1991-92 wlebSi, moldovis uSiSroebis ZalebTan Setakebis dros, ssrk-s   sajariso danayofebi, mogvianebiT ki ruseTis federaciis sajariso   danayofebi amaragebdnen saWurvliT dnestrispireTis separatistebs da   Sedegad me-14 armiis kuTvnili mravali sabrZolo aRWurviloba aRmoCnda   separatistebis xelSi.   mxareebi ver SeTanxmdnen imasTan dakavSirebiT, Tu rogor aRmoCnda   xsenebuli iaraRi dnestrispireTis warmomadgenelTa xelSi.   57. ganmcxadebelTa mtkicebiT, me-14 armia aiaraRebda separatistebs ori   gziT: jer erTi, saWurvlis sawyobebi, romlebic ekuTvnoda me-14 armias,   gaxsnili iyo separatistebisaTvis da, garda amisa, me-14 armiis personali   araviTar winaaRmdegobas ar uwevda separatistebs, rodesac separatistuli   miliciis warmomadgenlebi da samoqalaqo pirebi cdilobdnen sabrZolo   aRWurvilobis miTvisebas. magaliTad, araviTari Zala ar yofila   gamoyenebuli dnestrispireTis qalebis komitetis winaaRmdeg, romelsac   galina andreeva xelmZRvanelobda.   sasamarTlo aRniSnavs rod-is oficris mier micemul ganmartebas (ix.   danarTi: polkovniki verguzi, punqti 359) qalebisa da bavSvebis mier   iaraRis Zalismieri gziT miTvisebasTan dakavSirebiT, aRniSnavs, agreTve,   rom xsenebuli sadavod iqna gaxdili yvela moldoveli mowmis mier,   romlebic dakiTxulni iqnen am sakiTxTan dakavSirebiT.   sasamarTlo daujereblad Tvlis im faqts, rom qalebsa da bavSvebs   SeeZloT mieTvisebinaT iaraRi da saWurveli samxedro pirebis mier   daculi sawyobebidan mcvelebis Tanxmobis gareSe.   mokled rom vTqvaT, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis,   rom dnestrispireTis separatistebs SeeZloT SeiaraReba dnestrispireTSi   ganTavsebuli me-14 armiis sawyobebidan. me-14 armiis sajariso SenaerTebi   ar   uwevdnen   winaaRmdegobas   sawyobebSi   iaraRis   asaRebad   misul   separatistebs, piriqiT, mraval SemTxvevaSi isini daxmarebas uwevdnen   separatistebs iaraRis gadacemaSi da maTTvis sawyobebis gaxsnaSi (ix.   danarTi, b-ni uritu, punqti 65, b-ni petrov-popa, punqti 130, b-ni postovani,   punqtebi 182 da 201; b-ni kostasi, punqti 407, da b-ni kreanga, punqti 457).   58. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom me-14 armiis sajariso formirebebi   SeuerTda separatistebis mxares maTi xemZRvanelobis nebarTviT.   59. me-14 armiis naRmosanTa batalioni general butkeviCis brZanebiT   gadavida separatistebis mxares. xsenebuli informacia dadasturebuli iqna   rusuli mTavrobis mier. ganmcxadeblebi kvlavac amtkicebdnen, rom   `gadacemis~ dros menaRmeebi flobdnen kalaSnikovis tipis mraval   avtomats,   vaznebs,   `te-tes~   da   `makarovis~   tipis   pistoletebs,   xelyumbarebsa da naRmmtyorcnebs da haeri-miwa tipis raketebs. swored   parCanis batalioni iyo, romelmac daangria xidebi dubasarisa da gura   bacilui-baCioCsa da koSnitaSi.   ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom 1992 wlis 20 ivliss me-14 armiam   separatistebs gadasca SeiaraRebuli sabrZolo manqanebi, zarbaznebi,   tankebi da SeiaraRebuli satransporto saSualebebi. damatebiT unda   aRiniSnos,   rom   brZolebis   dros   saWurvlisa   da   daWrilebis   gadatana/gadayvanaSi separatistebis mxareze me-14 armiis kuTvnili   samxedro Sveulmfreni iRebda monawileobas.   b-ni leSkos mier 2001 wlis 19 noembers sasamarTlosaTvis warmodgenil   werilobiT gancxadebaSi q-ni olga Capina, yofili moxalise, romelic   moxalises saxiT mimagrebuli iyo moldovis uSiSroebis saministroSi 1992   wlis 15 martidan 15 agvistomde, aRniSnavs, rom im droisaTvis, rogorc es   dadasturebulia saministros mier gacemuli sertifikatiT, igi muSaobda   ruseTis armiis maRali Tanamdebobis pirebis garemocvaSi, me-14 armiis   sakomando da dazvervis centrSi olga suslinas saxeliT. iq muSaobis   dros xsenebuli piri moldovis uSiSroebis saministros ugzavnida   aseulobiT   dokuments,   romlebic   adasturebda   ruseTis   jarebis   monawileobas SeiaraRebul operaciebSi da Zalze did mxardaWeras   iaraRiT. q-ni Capina aseve agrovebda informacias, romelic adasturebda,   rom me-14 armia warmarTavda separatistebis samxedro operaciebs, saerTo   qmedebebis organizebas ki ruseTis federaciis Tavdacvis saministro   axorcielebda.   60. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom aTasobiT rusi kazaki Cavida   ruseTidan separatistebTan erTad sabrZolvelad da maT mxardasaWerad;   kazakTa   gaerTianeba,   rusuli   asociacia,   aRiarebulia   ruseTis   xelisuflebis organoebis mier. ganmcxadebelTa mtkicebiT, kazakebis   ruseTidan Casvlas srulebiT ar uSlida xels ruseTis xelisufleba,   miuxedavad moldovis prezidentis b-ni sneguris ramdenimejer gamoTqmuli   pretenziisa xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT. piriqiT, me-14 armiis   oficrebma gulTbilad miiRes 800 kazaki 1992 wlis martis dasawyisSi da   SeaiaraRes isini. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi amtkicebdnen,   rom maSin, rodesac 1988 wels moldovis teritoriaze saerTod ar iyvnen   kazakebi, axla dnestrispireTis teritoriaze ruseTidan Camosuli   daaxloebiT 10 000 kazaki cxovrobs.   ruseTis mTavrobis gancxadebiT, kazakebis povna SesaZlebelia msoflios   sxva nawilebSic da yvelas aqvs gadaadgilebis Tavisufleba.   sasamarTlo aRniSnavs, rom delegatebis mier mopovebuli da saqmeSi   arsebuli ramdenime dokumenti adasturebs, rom kazakTa da ruseTis   moqalaqeTa didi raodenoba Cavida dnestrispireTSi separatistebis   gverdiT sabrZolvelad. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom ruseTis   mTavroba ar uaryofs zemoxsenebuls.   Sesabamisad, sasamarTlo gonivrul eWvs miRma dadgenilad Tvlis, rom   ruseTis moqalaqeTa didi raodenoba Cavida dnestrispireTSi moldovis   Zalebis winaaRmdeg dnestrispireTis separatistTa rigebSi sabrZolvelad.   61. 1996 wels gamoqveynebul wignSi sagamomcemlo saxli `vneStorgizdati~   general lebeds uwodebs rusul enigmas; avtori, vladimir poluSini,   warmoadgens dokumenturi wyaroebiT gamyarebul mraval mtkicebulebas   imasTan dakavSirebiT, Tu ra mxardaWeras uwevda ruseTis federacia   dnestrispireTis   separatistebs.   wigni   aseve   moixseniebs   ruseT-   dnestrispireTis mier erToblivi Tavdacvis Stabbinis Seqmnas da me-14   armiis monawileobas dnestrispireTis Zalebis mier ganxorcielebul   sabrZolo operaciebSi moldoveli `mtrebis~ winaaRmdeg.   xsenebul wignze dayrdnobiT ganmcxadeblebi magaliTis saxiT axsenebdnen   moldovis sajariso formirebis ganadgurebas me-14 armiis mier 1992 wlis   ivniss da me-14 armiis mier moldovelebis garkveuli poziciebis   dakavebas kosnitasTan, dubasarisTan, sloboziasTan da herbovatTan 1992   wlis 1 ivnisidan 3 ivlisamde.   sxva mxareebma ar gaakeTes komentari wignSi mocemul informaciasTan   dakavSirebiT.   62. ganmcxadebelTa mtkicebiT, dnestrze gadebuli xidis marcxena mxare   danaRmuli iyo me-14 armiis personalis mier.   sasamarTlo aRniSnavs, rom mowme, romelic konfliqtis dros uSualod   monawileobda samxedro operaciebSi, amtkicebda, rom teritoriis nawili   dnestris   marcxena   napirze   danaRmuli   iyo,   aRniSnuli   samuSao   ganxorcielebuli iyo specialistebis mier, xolo konfliqtis damTavrebis   Semdeg moldovis armias mouxda ucxoeli specialistebis gamoZaxeba   teritoriis gansanaRmavad (ix. danarTi: b-ni kostasi, punqti 406). xsenebuli   informacia mxareebs sadavo ar gauxdiaT.   mowmeTa Cvenebebis sandoobis gaTvaliswinebiT, sasamarTlo dadgenilad   miiCnevs, rom moldovis garkveuli teritoria, romelic dnestris marcxena   sanapiroze mdebareobs, danaRmuli iyo im Zalebis mier, romlebic   moldovis armias ebrZodnen. meores mxriv, sasamarTlo aRniSnavs, rom   xsenebul mowmes ar SeeZlo kategoriulad imis mtkiceba, rom naRmebi   dadebuli iyo me-14 armiis personalis mier, igi amtkicebda, rom   logikurad aseT doneze xsenebuli samuSaos ganxorcieleba SesaZlebeli   iyo mxolod profesionalebis, anu me-14 armiis sajariso formirebebis   mier. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom xsenebuli mtkiceba ar aris naTeli   `gonivrul eWvs miRma~ da amitom ar SeuZlia dadgenilad miiCnios, rom   naRmebi dnestris marcxena sanapiroze swored me-14 armiis an rod-is   personalma daamontaJa.   63. moldaveTis mTavroba amtkicebda, rom mas arasodes ganucxadebia   ruseTis federaciis armiis moldovis teritoriaze kanonierad yofnis an   me-14 armiis dnestrispireTis konfliqtSi Caurevlobis Sesaxeb.   sapirispirod,   mTavroba   amtkicebda,   rogorc   es   mowmeTa   mier   delegatebisaTvis micemuli Cvenebebidan gairkva, rom me-14 armia, pirdapiri   da arapirdapiri gziT, aqtiurad ereoda dnestrispireTis konfliqtSi da   gamodioda moldovis SeiaraRebuli Zalebis winaaRmdeg. dnestrispireTis   separatistebs SeeZloT SeiaraReba im iaraRiT, romelic me-14 armias   ekuTvnoda da maT xelSi xvdeboda rusi samxedroebis xelSewyobiT.   moldovis mTavroba Tvlida, rom usindisoba iyo imis mtkiceba, TiTqos   qalebma Zalis gamoyenebiT miitaces iaraRi da aRWurviloba me-14 armiis   sawyobebidan. ufro metic, arc erTi rusi oficeri ar dasjila   disciplinaruli wesiT daudevrobisaTvis an xelSewyobisaTvis me-14 armiis   sawyobebidan aRWurvilobis gatacebasTan dakavSirebiT.   64. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom me-14 armia moldovaSi iyo im dros,   rodesac dnestrispireTis konfliqti daiwyo. ruseTis samxedro nawilebs,   rogorc aseTi, monawileoba ar miuRiaT brZolaSi da ar Careulan   saCivarSi moxseniebul faqtebSi. Tumca, rodesac me-14 armiis jariskacebis   winaaRmdeg   ukanono   SeiaraRebuli   operaciebi   tardeboda,   xdeboda   Sesabamisi RonisZiebebis ganxorcieleba saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad.   zogadad, ruseTis mTavroba mzad iyo, hipoTezis doneze daeSva, rom pirebi,   romlebic   me-14   armiisadmi   kuTvnilebas   acxadebdnen,   SesaZloa,   monawileobas iRebdnen Sesabamis qmedebebSi, magram, amasTanave, mTavrobam   xazi gausva, rom asec rom momxdariyo, qmedeba warmoadgenda mZime   danaSauls rusuli kanonmdeblobis Tanaxmad, risTvisac Sesabamisi pirebi   daisjebodnen.   ruseTis mTavroba aseve amtkicebda, rom ruseTis federacia neitralur   mxared rCeboda konfliqtTan mimarTebaSi, kerZod, mxars ar uWerda   mebrZolebs raime saxiT _ samxedro Tu finansuri TvalsazrisiT.   65.   kategoriulad amtkicebdnen me-14 armiis, xolo mogvianebiT rod-is   pirdapir Tu arapirdapir aqtiur monawileobas dnestrispireTis   sasamarTlo   aRniSnavs,   rom   dakiTxuli   moldoveli   mowmeebi   separatistebisaTvis iaraRis gadacemaSi. isini aseve amtkicebdnen rusuli   sajariso formirebebis monawileobas konfliqtSi, kerZod, tankebis   monawileobas ruseTis federaciis droSiT, moldovis poziciebisaken   ganxorcielebul gasrolebs me-14 armiis SenaerTebis mxridan da me-14   armiis sajariso formirebebis didi raodenobiT rezervSi gadasrolas,   raTa   maT   SesaZlebloba   miscemodaT,   ebrZolaT   dnestrispireTis   separatistebTan erTad an gaewvrTnaT isini (ix. danarTi: b-ni kostasi,   punqti 406, da b-ni kreanga, punqti 457).   xsenebuli mtkicebebi gamyarebulia informaciiT, romelic mocemulia   euTo-s 1993 wlis 29 ivlisis #7 moxsenebaSi, rac Tan daurTo rumineTis   mTavrobam, da aseve sxva wyaroebiT (ix. danarTi: b-ni mosanu, punqti 244).   xsenebulTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs rogorc informaciis   mravalferovnebas, aseve mis detalur xasiaTs sakiTxTan mimarTebaSi.   sasamarTlo ver xedavs raime mizezs imisaTvis, rom eWvi Seitanos   moldoveli mowmeebis CvenebaTa sarwmunoobaSi da aRniSnavs, rom maTi   mtkiceba gamyarebulia moldovis mTavrobis mier, romelmac daadastura   xsenebuli faqtebi yvela im werilobiT komentarSi, romlebic man   warmoadgina samarTalwarmoebis periodSi.   rac Seexeba ruseTis mTavrobis mtkicebas, rom mowmeebi miekuTvnebodnen   politikur wreebs, romlebic gamodian ruseTis federaciis winaaRmdeg,   sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli ver iqna dadasturebuli.   ufro metic, im gancxadebebis safuZvelze sasamarTlosaTvis SeuZlebelia   naTlad gansazRvra, Tu ra SefardebiTi Zalebi gaaCndaT mowinaaRmdege   mxareebs. Tumca, mxedvelobaSi iqna ra miRebuli me-14 armiis sajariso   formirebebis mxardaWera separatistebisadmi da iaraRisa da saWurvlis   masiuri gadacema me-14 armiis sawyobebidan, naTeli gaxda, rom moldovis   armia wagebul poziciaSi aRmoCnda da ver SeZlo dnestrispireTze   kontrolis aRdgena (ix. danarTi: Z, punqti 271, da b-ni kostasi, punqti 401).   66. 1992 wlis 5 marts moldovis parlamentma gamoTqva protesti ruseTis   xelisuflebis dumilis gamo, rac, parlamentis azriT, warmoadgenda   xelSewyobas im daxmarebasTan mimarTebaSi, romelic xorcieldeboda   dnestrispireTis   separatistebisaTvis   ruseTidan   Casuli   kazakebis   (romlebic miekuTvnebodnen kazakTa gaerTianebas, ruseTis xelisuflebis   organoebis mier aRiarebul asociacias) mier. moldovis parlamentma   mouwoda   ruseTis   federaciis   umaRles   sabWos   Carevisaken,   raTa   uzrunvelyofiliyo rusi kazakebis dauyovnebliv gawveva moldovis   teritoriidan.   67. 1992 wlis 23 marts moldovis, ruseTis federaciis, rumineTisa da   ukrainis sagareo saqmeTa ministrebi Sexvdnen erTmaneTs helsinkiSi da   miiRes deklaracia, romelic ayalibebda garkveul principebs konfliqtis   mSvidobiani gziT mogvarebasTan dakavSirebiT. Semdgom Sexvedrebze,   romlebic Sedga 1992 wlis aprilsa da maisSi kiSiniovSi, oTxma ministrma   gadawyvita oTxmxrivi komisiisa da samxedro damkvirvebelTa jgufis   Seqmna, raTa zedamxedveloba ganxorcielebuliyo cecxlis Sewyvetis   dacvaze.   68. 1992 wlis 24 marts moldovis parlamentma protesti gamoTqva ruseTis   federaciis mier moldovis saSinao saqmeebSi Carevis gamo mas Semdeg, rac   ruseTis federaciis umaRlesma sabWom gamosca deklaracia 1992 wlis 20   maiss da rekomendaciiT mimarTa moldovis mTavrobas, dnestrispireTis   konfliqti `dnestrispireTis xalxis~ uflebebis pativiscemis safuZvelze   moegvarebina.   69. 1992 wlis 28 marts moldovis prezidentma b-nma snegurma gamoacxada   sagangebo mdgomareoba. man aRniSna, rom `avantiuristebma~ dnestris   marcxena   sanapiroze   `gare   Zalebis   daxmarebiT~   Seqmnes   `fsevdo-   saxelmwifo~ da rom `sabWoTa armiis Tanamedrove saWurvliT kbilebamde   SeiaraRebulebma~ gaaCaRes konfliqti da yvelaferi gaakeTes imisaTvis,   rom dsT-is Sereuli jarebis me-14 armia konfliqtSi Careuliyo. sagangebo   mdgomareobis pirobebSi moldovis uSiSroebis saministros, Sinagan saqmeTa   saministros da sxva Sesabamis uwyebebs, romlebic armiis SenaerTebTan   erTad moqmedebdnen, ebrZanaT prezidentis mier, ganexorcielebinaT yvela   Sesabamisi nabiji, raTa daeSalaT da ganeiaraRebinaT ukanonod Seqmnili   SeiaraRebuli formirebebi da moeZebnaT da marTlmsajulebis winaSe   waredginaT yvela is piri, romlebmac Caidines danaSauli saxelmwifo   organoebisa da respublikis mosaxleobis winaaRmdeg. e.w. `dnestrispireTis   respublikis~ damaarseblebs da maT TanamebrZolebs moewodaT, daeSalaT   ukanono   SeiaraRebuli   formirebebi   da   Cabarebodnen   respublikis   organoebs.   70. 1992 wlis   aprils #320 brZanebulebiT ruseTis federaciis   prezidentma moldovis teritoriaze ganTavsebuli ssrk-s kuTvnili   sajariso SenaerTebi, maT Soris dnestris marcxena napirze ganTavsebuli   SenaerTebi, gadaiyvana ruseTis federaciis iurisdiqciaSi, ase rom me-14   armia gaxda `ruseTis operatiuli jgufi moldovis dnestrispireTis   regionSi~ (`rod~ an, rogorc mas adre ewodeboda, `me-14 armia~).   71. 1992 wlis 1 aprilis #84 brZanebiT `mdr-s prezidentma~, b-nma smirnovma,   gaaTavisufla general-leitenanti iakovlevi `mdr-s Tavdacvisa da   uSiSroebis departamentis~ xelmZRvanelis Tanamdebobidan.   72. 1992 wlis 2 aprils generalma netkaCovma, rod-is (me-14 armia) sardalma,   ubrZana moldovis Zalebs, romlebmac alya Semoartyes separatistebis   kontrolis qveS myof qalaq tiginas (benderi), dauyovnebliv ukan daexiaT,   xolo daumorCileblobis SemTxvevaSi ruseTis armia miiRebda Sesabamis   zomebs.   73. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom generali netkaCovis ultimatumis   Semdeg me-14 armiisa da separatistebis mier gaimarTa gaerTianebuli   sabrZolo varjiSebi. swavleba daiwyo tiraspolSi srolaSi swavlebiT.   74. 1992 wlis 4 aprils moldovis prezidentma, b-nma snegurma, depeSa   gaugzavna dsT-s wevri qveynebis meTaurebs, dsT-s Sereuli Zalebis   sardals da me-14 armiis sardals da maTi yuradReba gaamaxvila im faqtze,   rom me-14 armia ar inarCunebda neitralitets.   75. 1992 wlis 5 aprils tiraspolSi ruseTis federaciis vice-prezidenti   Cavida.   rogorc   es   ganmcxadeblebis   mier   sasamarTlos   winaSe   warmodgenili, presaSi gamoqveynebuli statiebidan Cans, da mxareebs sadavo   ar gauxdiaT, b-nma ruckoim Tavidan me-14 armia moinaxula, xolo Semdeg   gaemarTa tiraspolis centralur moedanze b-n smirnovTan erTad. iq myofi   adamianis winaSe warmoTqmul sityvaSi b-nma ruckoim ganacxada, rom b-   n snegurs ar surda dialogis warmoeba da saukeTeso gamosavlad   daasaxela konfederacia, romelSic moldovelebi da rusebi erTad   icxovrebdnen Tanabar sawyisebze. bolos man aRniSna, rom me-14 armia   imoqmedebda rogorc dasayrdeni mebrZol mxareebs Soris imgvarad, rom   dnestrispirel xalxs SeZleboda damoukideblobisa da suverenitetis   mopoveba da yvelas miscemoda mSvidobiani muSaobis SesaZlebloba.   76. dsT-is xelmZRvanelis 1992 wlis 8 aprilis #026 brZanebiT miRebuli   iqna gadawyvetileba, rom moldaveTis yofili sabWoTa socialisturi   respublikis teritoriaze ganTavsebuli jarebi da me-14 armiis SenaerTebi   SesaZlebeli iyo gamxdariyo moldovis respublikis SeiaraRebuli Zalebis   bazisi.   samxedro danayofebma, romlebic me-14 armiis Semadgeneli nawili iyo,   gadawyvites, SeerTebodnen moldovis axal armias. xsenebuli nawilebi iyo   floresti (saWurvlis sawyobi #5381), unghenis me-4 saartilerio polki da   unghenis 803-e saraketo saartilerio polki.   me-14 armiis 115-e gamnaRmvelTa da msrolelTa damoukidebelma batalionma   uari ganacxada, Caweriliyo moldovis SeiaraRebul ZalebSi `da gadavida   dnestrispireTis regionis iurisdiqciis qveS~, rogorc es ganmarta   ruseTis mTavrobam.   77. 1992 wlis aprilSi dsT-s SeiaraRebuli Sereuli Zalebis sardlisaTvis   gagzavnil SetyobinebaSi moldovis prezidenti b-ni sneguri acxadebda, rom   dnestrispireTSi ganviTarebuli movlenebi waqezebuli iyo da maT mxars   uWerda `ssrk-s imperiuli da prokomunisturi struqturebi da maTi   samarTalmemkvidreebi~ da rom me-14 armia ar iyo neitraluri konfliqtis   dros.   xsenebulTan   dakavSirebiT   prezidentma   xazi   gausva,   rom   dnestrispireTis samxedro formirebebi aRWurvili iyo Tanamedrove   iaraRiT, romelic ekuTvnoda yofili sabWoTa kavSiris armias, amasTanave,   xazgasmuli iqna, rom ruseTis federaciis Zalian bevrma moqalaqem   monawileoba miiRo konfliqtSi da ibrZoda separatistebis mxareze   daqiravebuli boevikebis saxiT.   78. 1992 wlis aprilSi gaero-s wevri qveynebis liderebisaTvis, uSiSroebis   sabWosaTvis, euTo-sa da dsT-saTvis gagzavnil werilSi b-ni sneguri   adanaSaulebda   me-14   armiis   sardals   dnestrispireTis   SenaerTebis   SeiaraRebaSi 1991 wlis dekemberSi da, amave dros, pretenzias gamoTqvamda   im midgomasTan dakavSirebiT, romelic gamoamJRavna ruseTis federaciis   deputatebis me-6 kongresma, romelmac mouwoda da moiwona moldovaSi   ruseTis federaciis armiis SenaerTebis yofna. bolos b-ni sneguri   acxadebda, rom dnestrispireTis konfliqtis mSvidobiani daregulirebis   umniSvnelovanes winapirobas warmoadgenda ruseTis federaciis armiis   dauyovnebeli gayvana moldovis teritoriidan. moldovis prezidentma   saerTaSoriso Tanamegobrobas mimarTa TxovniT, mxari daeWira moldovis   axalgazrda saxelmwifosaTvis damoukideblobisa da TavisuflebisaTvis   brZolaSi.   79. 1992 wlis 20 maiss moldovis parlamentis Tavmjdomarem protesti   gamoTqva 1992 wlis 19 maiss dnestrispireTis teritoriis damatebiT   okupaciaze me-14 armiis mier, romelsac zurgs umagrebdnen kazakebi, rusi   boevikebi da dnestrispireTis SeiaraRebuli Zalebi. Tavmjdomaris   gancxadebaSi aRniSnuli iyo, rom samxedro agresia ruseTis federaciis   mxridan arRvevda moldovis suverenitets da saerTaSoriso samarTlis   yvela normas da saerTod dnestrispireTis konfliqtis daregulirebasTan   dakavSirebiT warmoebul molaparakebebs sruliad moCvenebiTs xdida.   prezidentma   brali   dasdo   ruseTis   federacias   dnestrispireli   separatistebis SeiaraRebaSi da mosTxova ruseTis federaciis umaRles   sabWos, SeeCerebina agresia da moldovis teritoriidan ukan gaewvia   ruseTis SeiaraRebuli Zalebi.   80. protesti aseve mimarTuli iyo tiraspolsa da moskovSi b-ni ruckois,   ruseTis federaciis vice-prezidentis, moldovis mimarT `agresiiT savse~   gamosvlisa da rod-is samxedro sabWos mier 1992 wlis 19 maiss gakeTebuli   gancxadebis winaaRmdeg.   81. 1992 wlis 26 maiss moldovis parlamentma gaugzavna werili ukrainis   umaRles sabWos da madloba gadauxada ukrainis xelisuflebis organoebs,   romlebmac uari ganacxades, SeerTebodnen saokupacio Zalebs 1992 wlis 19   maiss.   82. 1992 wlis 22 ivniss moldovis parlamentma mimarTa saerTaSoriso   Tanamegobrobas, dagmo `axali agresia, romelic danaSaulebrivad   ganxorcielda dnestrispireTSi 1992 wlis 21 ivniss me-14 armiis Zalebis   mier~ da protesti gamoTqva imasTan dakavSirebiT, rom me-14 armiis   damangrevelma   mSvidobiani   saerTaSoriso   dnestrispireTSi,   `genocidi~.   qmedebebma   mcxovrebi,   da   daetovebinaT   eTxova,   SeCerebuliyo   marodiorobam   aiZula   Zalian   gaqceuliyvnen.   eqspertebi   bevri   saxlebi   da   gamoegzavna   adgilobrivi   Tanamegobrobas   raTa   mosaxleobis   83. 1992 wlis 23 ivniss moldovis prezidentma b-nma snegurma TxovniT   mimarTa gaerTianebuli erebis organizaciis generalur mdivans b-n butros   butros galis, raTa ecnobebina uSiSroebis sabWos wevrebisaTvis `me-14   armiis mier qalaq tiginaze Tavdasxmis Sesaxeb~, romelsac igi ganixilavda   `pirdapir da uxeS~ Carevad moldovis saSinao saqmeebSi. b-nma snegurma   aseve gamoTqva pretenzia ruseTis federaciis prezidentis b-ni elcinis   mimarT da vice-prezidentis ruckois gancxadebasTan dakavSirebiT,   `romelic naTlad warmoaCenda, rom ruseTis federacia ar apirebda,   daeTmo `uflebebi~, romlebsac aRar flobda arc de jure da arc de facto im   teritoriasTan mimarTebaSi, romelic mas ukve aRar ekuTvnoda sabWoTa   imperiis daSlis Semdeg. b-ni sneguri mimarTvas Semdegnairad amTavrebda:   `muqarebi, romlebic ruseTis xelisuflebis mxridan axlaxans ganmeorda   moldovis _ damoukidebeli da suverenuli saxelmwifos _ samarTlebrivi   xelisuflebis winaaRmdeg, moldoveli xalxis SeSfoTebis sagania, radgan   es muqarebi, rogorc Cans, emsaxureba da warmoadgens Cvens Sida saqmeebSi   Carevas, rac, Tavis mxriv, sabWoTa komunisturi imperialisturi sistemis   saSualebebsa da meTodebs ganekuTvneba.~   84. 1992 wlis ivlisis pirvel naxevarSi dsT-Si intensiuri molaparakebebi   gaimarTa   dakavSirebiT. naxsenebi iqna minskSi 1992 wlis martSi xelmowerili   SeTanxmeba, romelic exeboda samxedro damkvirveblebs da dsT-s   strategiul samSvidobo Zalebs.   moldovaSi   dsT-s   samSvidobo   Zalebis   ganTavsebasTan   85. dsT-s Sexvedraze, romelic gaimarTa moskovSi 1992 wlis 6 ivliss,   miRebuli iqna gadawyvetileba moldovaSi, winaswari RonisZiebis saxiT,   dsT-s samSvidobo Zalebis ganTavsebis Sesaxeb. samSvidobo ZalebSi unda   Sesuliyo rusuli, ukrainuli, belorusuli, ruminuli da bulgaruli   jarebi. aRniSnuli ganxorcieldeboda moldovis Tanxmobis pirobiT.   miuxedavad imisa, rom moldovis parlamentma meore dResve gaakeTa aseTi   moTxovna, xsenebuli samSvidobo Zalebi arasodes yofila ganTavsebuli,   radgan garkveuli qveynebi ar fiqrobdnen dsT-s ZalebSi monawileobis   miRebaze Tanxmobis gamoTqmas.   86. 1992 wlis 10 ivliss, euTk-s helsinkis samitze, moldovis prezidentma b-   nma snegurma moiTxova euTk-s samSvidobo Zalebis moldovis situaciasTan   mimarTebaSi gamoyenebis SesaZleblobis ganxilva. xsenebuli ar iqna   ganxorcielebuli, radgan adgili ar hqonia efeqtur da xangrZlivi drois   ganmavlobaSi cecxlis Sewyvetas (ix. zemoxsenebuli euTo-s sainformacio   dokumenti, 1994 wlis 10 ivnisi – winamdebare ganaCenis 28-e punqtis   SeniSvna).   87. 1992 wlis 21 ivliss moldovis prezidentma b-nma snegurma da ruseTis   federaciis prezidentma b-nma elcinma xeli moaweres SeTanxmebas   `moldovis   respublikis   dnestrispireTis   regionSi   SeiaraRebuli   konfliqtis megobruli gziT mogvarebis principebis Sesaxeb~ (ix.   winamdebare ganaCenis 292-e punqti).   dokumentis aslze, romelic sasamarTlos moldovis mTavrobam warudgina,   aris mxolod b-ni snegurisa da b-ni elcinis xelmowerebi. ruseTis   mTavrobam sasamarTlos warudgina asli, romelzec Cans b-ni snegurisa da   b-ni elcinis, rogorc prezidentebis, xelmowerebi. b-ni sneguris   xelmoweris qveS aslze aseve Cans b-ni smirnovis xelmowera misi raime   statusis miTiTebis gareSe.   b-ni smirnovis xelmowera ar aris im aslze, romelic warmoadgina   moldovis mTavrobam. sasamarTlo delegatebis winaSe micemul CvenebaSi b-   nma snegurma daadastura, rom oficialur dokumentze, romelic or pirad   iyo xelmowerili, iyo mxolod misi da b-ni elcinis xelmowerebi (ix.   danarTi: b-ni sneguri, punqti 228).   rogorc sasamarTlosaTvis mowmis mier micemuli Cvenebidan irkveva,   SeTanxmebis teqsti momzadebuli iyo rusuli mxaris mier, romelmac   warudgina dokumenti moldovis mxares xelmosawerad (ix. danarTi, punqti   281).   88. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis me-4   muxlis Tanaxmad, ruseTis federaciam xeli moawera SeTanxmebas ara   rogorc konfliqtis mxarem, aramed rogorc konfliqtis mSvidobiani gziT   mogvarebis sakiTxSi Suamavalma.   89. SeTanxmeba iTvaliswinebda uSiSroebis zonis princips, romelic unda   Seqmniliyo `konfliqtis mxareebis~ mier armiebis gayvaniT am teritoriidan   (1-li muxlis me-2 punqti).   90. SeTanxmebis me-2 muxlis Tanaxmad, Seiqmna Sereuli sakontrolo komisia,   romelic Sedgeboda moldovas, ruseTis federaciisa da dnestrispireTis   warmomadgenlebisagan. komisiam Stabbina tiginaSi (benderi) daido.   SeTanxmeba aseve iTvaliswinebda samSvidobo Zalebis Seqmnas, romelsac   unda uzrunveleyo cecxlis Sewyveta da uSiSroeba. samSvidobo Zalebis   SemadgenlobaSi unda Sesuliyo   rusuli batalioni,   moldavuri   batalioni da 2 dnestripireTis respublikis batalioni. es batalionebi   erTobliobaSi unda damorCilebodnen Sereul samxedro struqturul   danayofs, romelic, Tavis mxriv, emorCileboda Sereul sakontrolo   komisias.   91. SeTanxmebis me-3 muxlis Tanaxmad qalaqi tigina gamocxadda regionad,   romelic eqvemdebareboda usafrTxoebis zonas, qalaqis administracia ki   gadavida `adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebis xelSi, romlebic   saWiroebis SemTxvevaSi imoqmedebdnen sakontrolo komisiasTan erTad~.   Sereul sakontrolo komisias daevala tiginaSi marTlwesrigis dacva   adgilobriv policiasTan erTad.   me-4 muxlis Tanaxmad ruseTis federaciis me-14 armias, romelic   ganTavsebuli   iyo   modlovas   respublikis   teritoriaze,   moeTxova,   darCeniliyo mkacrad neitraluri; me-5 muxli krZalavda sanqciebs an   blokadas da miznad isaxavda yvela im barieris moxsnas, romlebic xels   uSlida saqonlis, samsaxurebisa da pirTa Tavisufal moZraobas.   da bolos, SeTanxmebiT gaTvaliswinebuli RonisZiebebi gansazRvruli iqna   rogorc `konfliqtis politikuri meTodebiT mogvarebis mniSvnelovani   nawili~ (me-7 muxli).   3. SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg ganviTarebuli movlenebi   92. 1994 wlis 29 ivliss moldovam miiRo axali konstitucia. konstitucia   iTvaliswinebda, inter alia, rom moldova neitraluri saxelmwifoa, rom igi   krZalavs mis teritoriaze sxva qveynebis jarebis yofnas da rom   avtonomiis   statusi   SeiZleba   mieniWos   im   regionebs,   romlebic   ganTavsebulia dnestris marcxena sanapiroze (ix. winamdebare ganaCenis 294-   e punqti).   93. 1994 wlis 21 oqtombers moldovam da ruseTis federaciam xeli   moaweres SeTanxmebas. SeTanxmeba exeboda ruseTis federaciis im samxedro   SenaerTebis samarTlebriv statuss, romlebic droebiT imyofebodnen   moldovis respublikis teritoriaze. SeTanxmeba iTvaliswinebda aseve   gayvanis vadebsa da xerxebs (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti).   SeTanxmebis me-2 muxli iTvaliswinebda, rom moldovis teritoriidan   ruseTis jarebis gayvana unda momxdariyo dnestrispireTis konfliqtis   politikuri mogvarebisa da `moldovis respublikis dnestrispireTis   regionis~ statusis dadgenis paralelurad.   xsenebuli SeTanxmeba ratificirebul ar yofila ruseTis federaciis   xelisuflebis organoebis mier da, Sesabamisad, arc arasodes Sesula   ZalaSi (ix. winamdebare ganaCenis 115-e punqti).   94. ganmcxadebelTa mtkicebiT, ruseTis samSvidobo Zalebi ar inarCunebdnen   mkacr   neitralitets,   isini   mxars   uWerdnen   dnestrispireTis   warmomadgenlebs da SesaZleblobas aZlevdnen maT, SeecvalaT Zalebis   Tanafardoba, rac miRweuli iqna mxareebs Soris 1992 wlis 21 ivlisis   cecxlis Sewyvetis dros.   95. 1995 wlis 28 dekembers moldovis delegaciam Sereul sakontrolo   komisiaSi werili gaugzavna ruseTis delegacias Sereul sakontrolo   komisiaSi da protesti gamoTqva im winadadebis gamo, romelic gamoTqva   ruseTis federaciis saxmeleTo Zalebis sardlis moadgilem imasTan   dakavSirebiT, rom ruseTis samSvidobo SenaerTebis Zalaufleba da mandati   gadascemoda rod-s, rasac moldovis delegacia Tvlida 1992 wlis 21   ivlisis SeTanxmebis me-4 muxlis darRvevad. winadadeba aseve miuReblad   iqna miCneuli imis gamo rom `rod-is personali garkveulwilad   politizirebuli iyo da ar gaaCnda miukerZoebloba konfliqtSi monawile   mxareebTan mimarTebaSi~. moldovis delegaciam miuTiTa 1992 wlis 21   ivlisis SeTanxmebaSi xsenebuli neitralitetis principebis garkveul   darRvevebze. es darRvevebi moicavda: me-14 armiis mier tiraspolis   xelisuflebisaTvis garkveuli samxedro saWurvelisa da aRWurvilobis   gadacemas, `mdr~-s jarebis gawvrTnas ruseTis armiis mier da me-14 armiidan   garkveuli samxedro SenaerTebis gadasvlas `mdr~-s mxareze – magaliTad,   parkanis   gamnaRmvelTa   batalionisa,   romelic   gadaiqca   `mdr~-s   saartilerio danayofad, tiginas (benderis) simagris gadacemas `mdr~-s me-2   fexosanTa brigadisTvis an `mdr~-saTvis slobozias depos (romelic me-14   armiis batalionis xelSi iyo) gadacemas.   moldovis delegaciam yuradReba gaamaxvila im faqtze, rom `mdr~-s   samxedro SenaerTebi Seyvanili iqna usafrTxoebis zonaSi Sereuli   sakontrolo komisiis rusuli jarebis dumiliT gamoxatuli TanxmobiT.   yuradReba gamaxvilda im faqtze, rom SeiaraRebuli razmebi Seiqmna   tiginaSi (benderi), romelic gamocxadebuli iqna usafrTxoebis zonad da   rCeboda ruseTis samSvidobo Zalebis pasuxismgeblobis qveS, xolo   tiginasa (benderi) da tiraspolSi mzaddeboda iaraRi da saWurveli.   moldovis delegaciam TxovniT mimarTa Tavis mTavrobas, ganxiluliyo   dnestrispireTSi rusuli samSvidobo Zalebis mravalerovani ZalebiT   Canacvlebis SesaZlebloba gaero-s an euTo-s sistemebis farglebSi. bolos   moldovis delegaciam gamoxata imedi 1994 wlis 21 oqtombers miRweuli   SeTanxmebis swraf ganxorcielebasTan dakavSirebiT. xsenebuli SeTanxmeba   exeboda ruseTis federaciis SeiaraRebuli Zalebis gayvanas moldovas   teritoriidan.   96. 1996 wlis 17 ianvris werilSi Sereul sakontrolo komisiaSi rusuli   delegaciis xelmZRvanelma ganacxada, rom moldovis delegaciis mier 1995   wlis 28 dekembers warmodgenili magaliTebi me-14 armiis personalis   savaraudo   mikerZoebasTan   dakavSirebiT   warmoadgenda   `faqtebis   damaxinjebas~ da absoluturi sicrue iyo. rusuli delegacia Tvlida, rom   wlis 21 ivlisis SeTanxmeba naTlad iTvaliswinebda rod-isaTvis im   garkveuli valdebulebebis gadacemas, romlebic gaaCnda samSvidobo   Zalebs. rusulma mxarem mosTxova moldovis delegacias poziciis   gadasinjva da misi winadadebebis xelaxla ganxilva im mimarTulebiT,   romliTac isini ruseTis Tavdacvis ministrma Camoayaliba.   97. 1997 wlis 8 maiss moskovSi b-nma lukinSCma, moldovis prezidentma, da   b-nma smirnovma, `mdr-s prezidentma~, xeli moaweres memorandums, romelic   qmnida safuZvels moldovis respublikasa da dnestrispireTs Soris   urTierTobaTa   normalizebisaTvis.   xsenebuli   SeTanxmebiT   mxareebi   apirebdnen nebismieri iseTi uTanxmoebis mogvarebas, romelic SesaZloa   warmoSobiliyo molaparakebebis periodSi, ruseTis federaciisa da   ukrainis daxmarebiT, Tuki es saWiro gaxdeboda. xsenebuli saxelmwifoebi   iyvnen   euTo-sa   da   dsT-s   farglebSi   dadebuli   SeTanxmebebis   ganxorcielebis garantebi. memorandumi xelmowerili iqna garanti   mxareebis, saxeldobr, b-ni elcinis mier ruseTis federaciis mxridan da b-   ni kuCmas mier ukrainis mxridan. dokuments xeli moawera aseve euTo-s   prezidentma b-nma h. petersonma, romelic eswreboda xelmoweras mxareebisa   da garanti saxelmwifoebis mier. memorandumis debulebebis Tanaxmad,   dnestrispireTis statuss Semdegi principebi unda dadeboda safuZvlad:   gadawyvetilebebi   orive   mxares   unda   mieRo,   Zalaufleba   unda   gadanawilebuliyo da delegirebuliyo, garantebs ki es ormxrivad unda   uzrunveleyoT. dnestrispireTs monawileoba unda mieRo moldovis   respublikis   dakavSirebuli   sagareo   urTierTobebis   ormxrivi   warmarTvaSi,   SeTanxmebis   raTa   masTan   sakiTxebi   safuZvelze   gansazRvruliyo. dnestrispireTs ufleba eZleoda, Tavad daemyarebina da   hqonoda saerTaSoriso urTierTobebi ekonomikur, samecniero, teqnikur,   kulturul da sxva sferoebSi, rac SemdgomSi ormxrivi SeTanxmebiT unda   gansazRvruliyo.   memorandumi miesalmeba ruseTis federaciisa da ukrainis miswrafebas,   imoqmedon rogorc im debulebebis Sesrulebis garantebma, romlebic   gansazRvrulia dnestrispireTis statusTan dakavSirebul memorandumSi.   mxareebma aseve daadastures Sereuli samSvidobo Zalebis mier saerTo   qmedebebis ganxorcielebis aucilebloba usafrTxoebis zonaSi, rogorc es   gansazRvrulia 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebaSi. SeTanxmebaTa darRvevis   SemTxvevaSi memorandumi aseve uflebas aniWebs mxareebs, konsultaciebi   gamarTon garant mxareebTan, raTa moxdes situaciis normalizeba. da   bolos, orive mxare kisrulobs valdebulebas, daamyaron urTierToba   erTmaneTTan saerTo saxelmwifos konteqstSi _ moldaveTis ssr-s, rogorc   igi arsebobda 1990 wlis 1 ianvris mdgomareobiT, farglebSi.   98. 1998 wlis 20 marts moldovis, dnestrispireTis, ruseTis federaciisa   da ukrainis warmomadgenlebma odesaSi (ukraina) xeli moaweres garkveul   dokumentebs, romlebic mimarTuli iyo dnestrispireTis konfliqtis   daregulirebisaken (ix. winamdebare ganaCenis 123-e punqti).   99. evropis sabWos wevrebis mier nakisr valdebulebaTa da movaleobaTa   Sesrulebis saparlamento komitetis mier moldovasTan dakavSirebuli   moxsenebis proeqtze 1999 wels warmodgenil komentarebSi moldovis   mTavroba miuTiTebda, rom separatistuli xelisufleba ukanonod iRebda   iaraRs rod-is sawyobebidan `da ruseTis federaciis xelisuflebis   organoebi amaze dumiliT rTavdnen nebas, xolo maTi Zalebi ganTavsebulia   usafrTxoebis zonaSi moldovis dnestrispireTis teritoriaze~.   100. 2001 wlis 6 TebervliT daTariRebul werilSi Sereul sakontrolo   komisiaSi   moldovis   delegaciam   werili   gaugzavna   ruseTisa   da   dnestrispireTis delegaciebs da protesti gamoTqva samSvidobo Zalebis   meTaurebis mikerZoebasTan dakavSirebiT. meTaurebs brali edebodaT   dnestrispireTis SeiaraRebuli SenaerTebisaTvis usafrTxoebis zonaSi   sabrZolo aRWurvilobisa da saWurvlis Semotanaze nebarTvis micemaSi.   moldovis delegacia xazgasmiT aRniSnavda, rom xsenebuli faqtebi   dafiqsirebuli iqna xmeleTze myofi samxedro damkvirveblebis mier,   romlebmac pretenzia gamoxates ruseTis samSvidobo jarebis meTauris   mimarT, romelic arc monitorings axorcielebda da arc aRkveTda   usafrTxoebis zonaSi SeiaraRebis arsebobas da amgvarad Cirqs scxebda   samSvidobo Zalebis mandatsa da statuss. bolos moldovis delegacia   aRniSnavda, rom situaciisadmi aseTi midgoma rusi samSvidoboebis mxridan   warmoadgenda dnestrispireTis mxaris waxalisebas.   ruseTis mTavroba amtkicebda, rom samSvidobo Zalebi pativs scemdnen   neitralitetis princips, rac moTxovnili iyo 1992 wlis 21 ivlisis   SeTanxmebiT.   sasamarTlo aRniSnavs mowmis Cvenebas, romelic micemuli iqna ruseTis   samSvidobo Zalebis meTauris polkovnik averevis mier (ix. danarTi, punqti   368), imasTan dakavSirebiT, rom ruseTis samSvidobo jarebi asrulebdnen   SeTanxmebas. mowme aseve acxadebda, rom man ar icoda aranairi ukanono   qmedebebis Sesaxeb, romlebic savaraudod ganaxorciela dnestrispireTis   mxarem ruseTis jarebis mier kontrolirebad zonaSi.   Tumca sasamarTlo aRniSnavs, rom am mtkicebis sawinaaRmdegod moipoveba   Sereuli sakontrolo komisiis oficialuri dokumentebi, romlebic   detalurad   adasturebs,   rom   ruseTis   samSvidobo   Zalebis   mier   kontrolirebad sxvadasxva teritoriaze, rogoric iyo, magaliTad, tigina   (benderi), dnestrispireTis separatistuli Zalebi arRvevdnen cecxlis   Sewyvetis SeTanxmebas.   mxedvelobaSi iRebs ra Sereuli sakontrolo komisiis dokumentebis   oficialur xasiaTs da maTSi asaxuli informaciis Tanmimdevrulobas,   sasamarTlo sakmarisad naTlad da dadgenilad miiCnevs, rom ruseTis   federaciis   Zalebis   pasuxismgeblobis   qveS   myof   teritoriaze   dnestrispireTis mxare ar axorcielebda im valdebulebebs, romlebic 1992   wlis 21 ivlisis SeTanxmebidan gamomdinareobda.   101. 2001 wlis 16 aprils moldovisa da ruseTis federaciis prezidentebma,   b-nma voroninma da b-nma putinma, xeli moaweres erTobliv deklaracias,   romlis me-5 punqtis Tanaxmad:   `prezidentebi   mxars   uWeren   dnestrispireTis   konfliqtis   mxolod   mSvidobiani gziT mogvarebas, rac damyarebuli unda iyos moldovis   teritoriuli mTlianobisa da adamianis uflebaTa pativiscemis principze~.   102. 2001 wlis   gaanalizebulia   seqtembriT daTariRebul dokumentSi, romelSic   moldovis dnestrispireTis regionSi konfliqtis   mSvidobiani gziT mogvarebis principebTan dakavSirebiT moldova-ruseTs   Soris dadebul 1998 wlis 20 martis SeTanxmebis ganxorcieleba, Sereul   sakontrolo komisiaSi moldovis delegaciam mianiSna dnestrispireTis   mxaris mier nakisri valdebulebebis Seusruleblobaze: man Seqmna axali   samxedro SenaerTebi, Seitana iaraRi usafrTxoebis zonaSi da Seqmna   saguSagoebi. moldovis delegaciam SeSfoTeba gamoxata im faqtTan   dakavSirebiT, rom Sereulma samxedro xelmZRvanelobam raime nabiji ki ar   gadadga, raTa bolo moeRo xsenebuli situaciisaTvis, aramed mxolod   faqtebis   konstatirebas   axdenda.   moldovis   delegacia   gamovida   winadadebiT, rom imisaTvis, rom momxdariyo mxareebis mier nakisr   valdebulebaTa Sesrulebis uzrunvelyofa, moldovisa da ruseTis sagareo   saqmeTa ministrebs ganexilaT konkretul RonisZiebaTa ganxorcielebis   sakiTxi. da bolos, moldovis delegaciam wamoWra winadadeba, rom   samxedro damkvirveblis funqcia usafrTxoebis zonaSi euTo-s gadascemoda.   103. 2003 wlis martSi dnestrispireTSi ruseTis samSvidobo ZalebSi   Sedioda 292 jariskaci, 17 javSan-manqana da 29 sxva manqana da 164 avtomati.   dReisaTvis, sasamarTlosTvis micemuli Cvenebis Tanaxmad (ix. danarTi:   polkovniki zverevi, punqti 367), arc erTi jariskaci me-14 armiis an rod-is   Semadgenlobidan ar msaxurobs rusul samSvidobo ZalebSi.   104. dnestrispireTis mxaresTan Sexvedrebi grZeldeba, raTa ganxiluli   iqnes sxvadasxva aspeqtebi dnestrispireTis konfliqtTan dakavSirebiT   gamosavlis ZiebaSi.   105. xsenebul molaparakebebze moldovis mxare arwmunebda dnestrispireTis   mxares,   Seeqmna   komisia,   romelic   ganixilavda   dnestrispireTis   sasamarTlos mier msjavrdebul im pirTa Sewyalebis SesaZleblobas,   romlebic msjavrdebis Sedegad patimrobaSi imyofebodnen dnestrispireTSi   (ix. danarTi: b-ni sturca, punqtebi 309, 312 da 318).   106. erT-erTi sakiTxi, romelic regularulad ixileboda molaparakebebis   dros da Setanili iyo gansaxilvel sakiTxTa nusxaSi, iyo imuniteti   gamoZiebisagan, romelsac iTxovda dnestrispireTis mxare dnestrispireTis   administraciis samoqalaqo moxeleebisa da oficialuri pirebisaTvis (ix.   danarTi: b-ni sturca, punqti 446).   107. 2002 wlis Semdeg euTo-s, moldovis prezidentisa da ruseTis   prezidentis   mier   SemoTavazebuli   iqna   moldovis   federalur   saxelmwifod Camoyalibebis ramdenime gegma.   108. euTo-s daxmarebiT warmarTuli uaxlesi molaparakebebi emyareboda   winadadebebs, romelTa mizani iyo federaluri saxelmwifos Seqmna, sadac   dnestrispireTi isargeblebda avtonomiis statusiT.   109. 2003 wlis   aprils dnestrispireTis mxaresTan molaparakebis   konteqstSi moldovis parlamentma miiRo oqmi, romelic exeboda moldovis   federaluri konstituciis proeqtis Seqmnis meqanizms.   110. moldovaSi euTo-s misiis mier gamoqveynebuli presrelizis Tanaxmad,   Sereuli komisiis pirveli Sexvedra gaimarTa 2003 wlis 24 aprils   moldovaSi   euTo-s   StabbinaSi.   Sexvedris   dros   miRebuli   iqna   gadawyvetileba, rom saboloo teqsti mzad unda yofiliyo 2003 wlis   oqtombrisaTvis, ise, rom axali konstitucia wardgenoda mTel moldovel   xalxs, raTa SemdgomSi miRebuliyo referendumis gziT, romelic   gaimarTeboda 2004 wlis TebervalSi.   b. 1992 wlis 21 ivlisis Semdgom periodSi ruseTis federaciis armiisa da   personalis yofna dnestrispireTSi   1. rod-is jarebi da aRWurviloba dnestrispireTSi   (a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde   111. rogorc 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis me-4 muxliT iqna   gansazRvruli, moldovam da ruseTis federaciam diwyes molaparakebebi   moldovis teritoriidan rod-is gayvanisa da gayvanis periodSi misi   statusis Sesaxeb.   wels ruseTma wamoWra winadadeba, rom rod-is gayvana unda damTxveoda   dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas (ix. winamdebare ganaCenis 93-e   punqti), da moldova daeTanxma xsenebul winadadebas, romelsac miuReblad   Tvlida, mxolod ruseTis daJinebuli moTxovnisa da ruseTis darwmunebis   Semdeg, xeli Seewyo ilaSkus jgufis swrafad gaTavisuflebisTvis (ix. Y,   punqti 254).   wlis 12 Tebervlis presrelizSi moldovis sagareo saqmeTa   saministrom   ganacxada,   rom   moldovis   xelisuflebis   organoebi   kategoriulad winaaRmdegni iyvnen dnestrispireTis konfliqtis mogvarebis   da ruseTis jarebis moldovis teritoriidan gayvanis paraleluri   reJimisa da rom isini moiTxovdnen ruseTis jarebis srul da upirobo   gayvanas, rac gaTvaliswinebuli iyo euTo-s gadawyvetilebebiT (ix.   winamdebare ganaCenis 124-e punqti), gansakuTrebiT ki imis mxedvelobaSi   miRebiT, rom euTo-s wevrma saxelmwifoebma Seqmnes fondi, romelic   dakavSirebuli iyo gayvanis sakiTxis dafinansebasTan.   112. 1994 wlis 21 oqtombris SeTanxmebis (`pirveli SeTanxmeba~) me-2 muxli   iTvaliswinebda ruseTis mier Tavisi sajariso SenaerTebis gayvanas   SeTanxmebis ZalaSi Sesvlidan 3 wlis ganmavlobaSi, gayvanis procesi ki   dadgenil   droSi   unda   damTxveoda   dnestrispireTSi   konfliqtis   daregulirebas da `moldovis respublikis dnestrispireTis regionis~   specialuri statusis gansazRvras (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti).   rac Seexeba ruseTis jarebis saboloo gayvanis etapebsa da TariRs, me-2   muxlis Tanaxmad, es unda gansazRvruliyo calke oqmiT, romelic unda   dadebuliyo Tavdacvis ministrebs Soris.   113. SeTanxmebis me-5 muxlis Tanaxmad, nebismieri tipis im sabrZolo   teqnikis, iaraRisa Tu saWurvlis gayidva, romelic ekuTvnoda moldovis   teritoriaze myof ruseTis federaciis Zalebs, SesaZlebeli iyo   ganxorcielebuliyo mxolod or mTavrobas Soris dadebuli SeTanxmebis   Sedegad.   114. SeTanxmebis me-7 muxlis Tanaxmad, tiraspolis samxedro aerodromi   erToblivad unda gamoeyenebinaT rod-isa da `moldovis respublikis   dnestrispireTis regionis samoqalaqo~ aviaciebs. meore SeTanxmeba,   romelic daido 1994 wlis 21 oqtombers moldovisa da ruseTis Tavdacvis   ministrebs   Soris   (`meore   SeTanxmeba~),   emsaxureboda   tiraspolis   aerodromis   marTvas.   magaliTad,   xsenebuli   SeTanxmebis   Tanaxmad,   tiraspolis aerodromze frena unda ganxorcielebuliyo `moldovis   respublikis dnestrispireTis regionis samoqalaqo aviaciisa da ruseTis   federaciis sabrZolo danayofebisaTvis gankuTvnili aviaciis droebiTi   wesebis~ Tanaxmad, rac xorcieldeboda moldovis saxelmwifos samoqalaqo   aviaciasa   da   ruseTis   federaciis   Tavdacvis   saministros   Soris   koordinirebuli qmedebebiT (ix. winamdebare ganaCenis 297-e punqti).   115. 1994 wlis 9 noembers moldovis mTavrobam miiRo gadawyvetileba,   ganexorcielebina SeTanxmeba moldovis teritoriidan ruseTis jarebis   gayvanasTan dakavSirebiT. daudgenel dRes ruseTis federaciis mTavrobam   gadawyvita, waredgina SeTanxmeba dumisaTvis ratificirebis mizniT. 1998   wlis 17 noembers, radganac 1994 wlis 21 oqtombris pirveli SeTanxmeba   kidev ar iyo ratificirebuli dumis mier, ruseTis federaciis sagareo   saqmeTa ministrma TxovniT mimarTa dumas, amoeRo sakiTxi gansaxilvel   sakiTxTa siidan, vinaidan `saministros nebismieri gadawyvetileba sakiTxis   gadasinjvasTan dakavSirebiT damokidebuli iyo moldovis respublikasa da   dnestrispireTis regionTan urTierTobebis ganviTarebaze da xsenebul   teritoriaze konfliqtis politikur mogvarebaze. 1999 wlis ianvarSi   SeTanxmeba amoRebuli iqna dumis mier gansaxilvel sakiTxTa siidan. igi   jerac ar Sesula ZalaSi.   meore SeTanxmeba damtkicda mxolod moldovis mTavrobis mier 1994 wlis 9   noembers.   116. moldovis mTavrobam xazi gausva, rom sityvebi `dnestrispireTis   regionis samoqalaqo aviacia~, romlebic Sedioda ruseTis federaciasTan   dadebul SeTanxmebaSi, ganmartebuli unda yofiliyo, rogorc miniSneba   xelisuflebis adgilobrivi mmarTvelobis konstituciur organoebze,   romlebic pasuxismgebelni iyvnen xelisuflebis centraluri organoebis   winaSe da xsenebuli dasaxeleba ar igulisxmebda dnestrispireTis   separatistul reJims.   ruseTis mTavrobis mtkicebiT, aRniSnuli sityvebi niSnavda amJamindel   xelisuflebis organoebs, romlebic gamodiodnen rogorc adgilobrivi   biznes-partniorebi. ruseTis xelisufleba amtkicebda, rom xsenebuli ar   niSnavda `mdr~-s raime saxiT oficialur Tu politikur aRiarebas.   117. sasamarTlo pirvel rigSi aRniSnavs, rom 1994 wlis 21 oqtombris arc   erTi xelSekruleba ar Sesula ZalaSi ruseTis mier ratificirebis   ganuxorcieleblobis gamo.   Semdeg sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is sardlis b-ni sergeevis mowmis   Cvenebis Tanaxmad, tiraspolis aerodromi gamoiyeneba Tavisufali sivrcis   saxiT rogorc ruseTis samxedro jarebis, aseve dnestrispireli   separatistebis mier. cis sivrce kontroldeba moldova-ukrainis sahaero   marSrutebis kontroliorebis mier. rogorc gairkva, ruseTis sahaero   xomalds ar SeuZlia arc afrena da arc dafrena tiraspolis aerodromze   moldovis xelisuflebis organoebis mier gacemuli nebarTvis gareSe.   frenis usafrTxoeba tiraspolis aerodromze xorcieldeba ruseTis   Zalebis mier ruseTis sahaero xomaldis afrena-dafrenasTan da xmeleTze   gaCerebasTan dakavSirebiT da dnestrispireli separatistebis mier maT   sahaero xomaldebTan mimarTebaSi. arc rod-is xelmZRvaneloba da arc   rusi samSvidobo Zalebi ar erevian imaSi, Tu rogor iyeneben   dnestrispireli separatistebi tiraspolis aerodroms. Tavis mxriv,   dnestrispireli separatistebi ar erevian imaSi, Tu rogor iyeneben   ruseTis jarebi aerodroms (ix. danarTi: generli sergeevi, punqti 340).   118. b-ni iuri pinteas kvlevidan `moldovis respublikis aRmosavleT   regionis   sazogadoebrivi   samxedro   aspeqtebi~   (romelic     gamoaqveyna   wlis   moldovis   da   politikis   institutma   agvistoSi   sasamarTlos ganmcxadeblebma warudgines) Cans, rom `mdr~-s samxedro   formirebebma kontroli daaweses sakontrolo koSkuraze da tiraspolis   aerodromis teqnikur danadgarebze, rac arRvevda 1994 wlis 21 oqtombris   SeTanxmebas, maSin, rodesac aerodromis rod-is nawili gamoiyeneboda ara   daniSnulebisamebr, rogorc es Cawerili iyo SeTanxmebaSi, magaliTad,   dnestrispireTSi rusi politikosebis vizitisa da iaraRiT vaWrobisa da   gadazidvisaTvis.   procesis   sxva   mxareebs   ar   gaukeTebiaT   komentari   zemoxsenebul   informaciasTan dakavSirebiT.   119. pirveli SeTanxmebis me-13 muxlis Tanaxmad, nebismieri sacxovrebeli,   barakebi, avtoparki, sasroli poligoni da manqanebze damontaJebuli   danadgarebi, sawyobebi da ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis   gasvlis Semdeg iq darCenili gamouyenebeli xelsawyoebi unda gadaeceT   `moldovis respublikis adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebs~ imave   raodenobiT, ra raodenobiTac isini de facto arsebobs. SeTanxmebis Tanaxmad,   aseve ruseTis samxedroebisaTvis kuTvnili uZravi qonebis gadacema-   gayidvis wesebi unda gansazRvruliyo am mizniT mxareebis mTavrobebs   Soris dadebuli SeTanxmebiT.   120. SeTanxmebis 17-e muxlis Tanaxmad, moldovis teritoriidan dadgenil   vadebSi ruseTis federaciis samxedro nawilebis gayvanis uzrunvelyofisa   da ruseTSi axal sacxovrebelze maTi efeqturad ganTavsebis mizniT   moldovis respublikas moeTxova garkveuli Tanxebis Tavis Tavze aReba   ruseTis federaciaSi teritoriis SigniT sacxovrebeli saxlebis agebisa   da maTi dadgmisaTvis.   121. 1996 wlis mosazreba #3-Si, romelic exeboda ruseTis federaciis   daSvebas evropis sabWoSi, evropis sabWos saparlamento asambleam aRniSna   is   miswrafeba,   romelic   gamoxata   ruseTis   federaciam:   `moexdina   xelmoweridan 6 Tvis vadaSi 1994 wels ruseT-moldovis mTavrobebs Soris   dadebuli SeTanxmebis ratificireba da ganegrZo me-14 armiisa da misi   saWurvlis gamotana moldovis teritoriidan SeTanxmebis xelmoweridan 3   wlis vadaSi.   122. 1996 wlis 30 agvistos moxsenebaSi ruseTis federaciis generaluri   prokuraturis mTavarma samxedro prokurorma, general-leitenantma g.n.   nosovma, aRniSna, rom rod-Si sabrZolo arWurvilobis gankargvasTan   dakavSirebiT Cadenili iqna kanondarRvevebi da ukanono qmedebebi. kerZod,   man   aRniSna   arasakmarisi   zedamxedveloba,   ramac   xeli   Seuwyo   uflebamosilebis borotad gamoyenebasa da qurdobas, gadawyvetilebebis   Seusruleblobas, rac gulisxmobda dnestrispireTis liderebisaTvis   xmarebidan   amoRebuli   avtomanqanebis   ufasod   gadacemas,   rod-is   sawyobebidan samxedro inJinrebis gamogonebebis gadacemas dnestrispireTis   liderebisaTvis, ris Semdegac am ukanasknelebma moiTxoves gadacemul   nivTTa raodenobis gazrda da `mdr~-saTvis nebarTvis gareSe ramdenime   aseuli erTeuli teqnikisa da ramdenime aseuli tona aRWurvilobis   gadacema.   Sesabamisad, mTavarma samxedro prokurorma TxovniT mimarTa ruseTis   federaciis Tavdacvis ministrs, gadaedga damatebiTi nabijebi, raTa bolo   moReboda kanonis darRvevas rod-Si, da ganexila general-leitenant e-sa   da general-maior d-saTvis disciplinaruli sasjelis dakisrebis sakiTxi   dakisrebul valdebulebebze efeqturi kontrolis ganuxorcieleblobisa   da gulgrilobisaTvis. Tavdacvis ministrs eTxova ganxorcielebuli   RonisZiebebis Sedegebis moxseneba.   123. 1998 wlis 20 marts, sxva dokumentebs Soris, romlebic exeboda   dnestrispireTSi   situaciis   daregulirebas,   odesaSi   (ukraina)   xelmowerili iqna SeTanxmeba me-14 armiis samxedro faseulobebTan   dakavSirebuli sakiTxebis Sesaxeb. xelmomwerebi iyvnen ruseTis mxridan b-   ni Cernomirdini, xolo `mdr-s mxridan – prezidenti~ b-ni smirnovi.   SeTanxmebaze TandarTuli grafikis mixedviT, garkveuli sawyobebis gatana   da daSla, rac unda ganxorcielebuliyo afeTqebiT an sxva meqanikuri   procesebiT, unda damTavrebuliyo 2001 wlis 31 dekembrisaTvis; sxva   pirobebTan erTad, es damokidebuli iyo moldovis xelisuflebis   organoebis, kerZod, `dnestrispireTis regionis xelisuflebis organoebis~   nebarTvaze.   zedmeti saWurvlis da rod-is sxva aRWurvilobis gatana (gadacema da   daSla) dagegmili iyo ara ugvianes 2002 wlis 31 dekembrisa. rod-is   standartuli SeiaraRebisa da im personalis gayvana, romelic ar Sedioda   samSvidobo jarebSi, unda damTavrebuliyo 2002 wlis 31 agvistosaTvis im   pirobiT, rom saWurvlisa da sxva aRWurvilobis gatanis procesi ruseTSi   im droisaTvis dasruldeboda, rom sxva aRWurviloba gadatanili an   daSlil iqneboda da rom moldova Seasrulebda masze 1994 wlis 21   oqtombers xelmowerili SeTanxmebiT dakisrebul valdebulebebs.   (b) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   124. 1999 wlis 19 noembers stambulSi gamarTul samitze euTo-s   saxelmwifoTa da mTavrobaTa meTaurebma mianiSnes, rom isini moelodnen   `moldovidan ruseTis federaciis jarebis rac SeiZleba droul, saTanado   da srul gayvanas~ da miesalmnen ruseTis federaciis mier nakisr   valdebulebas, srulad gaeyvana jarebi moldovis teritoriidan 2002 wlis   bolosaTvis. bolos aRiniSna, rom saerTaSoriso SemfasebelTa misia mzad   iyo, dauyovnebliv mivleniliyo rusuli aRWurvilobisa da SeiaraRebis   gatana-ganadgurebaze Tvalyuris sadevneblad.   125. evropis sabWos saparlamento asambleisTvis 1999 wels wardgenil   komentarebSi moldovis mTavroba amtkicebda, rom im dRisaTvis ruseTis   federaciis xelisuflebis mier warmodgenili cifrebi sawyobebSi Senaxul   rod-is SeiaraRebasTan da aRWurvilobasTan dakavSirebiT Seadgenda 42 000   tonas, magram SeuZlebeli iyo xsenebuli monacemebis sisworis Semowmeba,   radgan ruseTis fedraciis xelisuflebis organoebi da dnestrispireTis   separatistebi uars acxadebdnen Semfasebel misiasTan dakavSirebiT   Tanxmobis gamoTqmaze.   moldovis xelisuflebis organoebi yuradRebas amaxvilebdnen im faqtze,   rom rod-is personalis nebismieri gayvana, rasac Tan ar axlda rod-is   sawyobebSi arsebuli uamravi iaraRis gatana, zrdida imis risks, rom   xsenebul iaraRs xelSi Caigdebdnen dnestrispireli separatistebi.   126. rod-is kuTvnili iaraRiT datvirTuli ramdenime eSeloni gayvanili   iqna 1999-2002 wlebSi.   127. 2001 wlis 15 ivniss ruseTis federaciam da dnestrispireTma xeli   moaweres oqms, romelic exeboda erTobliv saqmianobas iaraRis, samxedro   teqnologiisa da saWurvelis gamoyenebaSi.   128. 2001 wlis 19 noembers ruseTis mTavrobam sasamarTlos warudgina   dokumenti, romelic warmoaCenda, rom 2001 wlis oqtomberSi ruseTis   federaciam da `mdr~-m xeli moaweres SeTanxmebas ruseTis jarebis gayvanis   Sesaxeb. xsenebuli SeTanxmebis Tanaxmad, imis asanazRaureblad, rom   dnestrispireTSi ganTavsebuli ruseTis samxedro aRWurvilobis nawili   tovebda dnestrispireTs, `mdr~-s 100 milioni aSS dolariT Seumcirda   ruseTis federaciidan importirebuli gazis fasi da dnestrispireTis   mxares aRWurvilobis gatanis procesSi aseve gadaeca rod-is mier   aRWurvilobis is nawili, romlis CatvirTvac SesaZlebeli iqneboda   samoqalaqo manqanaSi.   129. 2002 wlis noemberSi sasamarTlos winaSe moldovis mTavrobis mier   warmodgenili   dokumentis   Tanaxmad,   maRalteqnologiuri   iaraRi,   aRWurviloba da samxedro saWurveli, romelic ekuTvnoda rod-s da   gatanili iqna moldovis respublikidan 2002 wlis noemberSi 1994 wlis 21   oqtombris SeTanxmebis safuZvelze, warmoadgenda mxolod 15%-s im   raodenobisa, rac 1994 wlis gancxadebis Tanaxmad rCeboda moldovis   teritoriaze.   130. euTo-s presrelizis Tanaxmad, 2002 wlis 24 dekembers gatanili iqna   xidis samSeneblo masalebiTa da savele samzareulos nawilebiT   datvirTuli 29 sarkinigzo vagoni.   imave presrelizSi mocemuli iyo rod-is sardlis, general boris   sergeevis gancxadeba imasTan dakavSirebiT, rom aRWurvilobis bolo   gatana moxerxda dnestrispireTis mxaresTan SeTanxmebis safuZvelze,   romlis Sesabamisadac dnestrispireTis xelisuflebis organoebs unda   mieRoT arasamxedro xasiaTis aRWurvilobis naxevari. generalma sergeevma   magaliTad moiyvana 2002 wlis 16 dekembers aRWurvilobis gatana, rasac   Sedegad mohyva rod-is kuTvnili 77 satvirTo manqanis gadacema   dnestrispireTis mxarisaTvis.   131. 2001 wlis ivnisSi sasamarTlosaTvis ruseTis mTavrobis mier   wardgenili informaciis Tanaxmad, rod-s kvlav gaaCnda sajariso SenaerTi,   romelic iTvlida 2200 jariskacs dnestrispireTSi. Tavisi mowmis CvenebaSi   generali sergeevi amtkicebda, rom 2002 wels rod-is jariskacebis   raodenoba Semcirda 1500 jariskacamde (ix. danarTi, punqti 338).   sasamarTlos ar miuRia raime naTeli informacia dnestrispireTSi   darCenili iaraRisa da sawyobebSi Senaxuli rod-is iaraRis Sesaxeb.   ganmcxadebelTa mtkicebiT da mowmeTa Cvenebebis Tanaxmad, romlebic   moipoves sasamarTlos delegatebma (ix. danarTi: b-ni sneguri, punqti 235),   wels rod-s gaaCnda sul mcire 200 000 tona sabrZolo saWurveli da   aRWurviloba dnestrispireTSi, kerZod, kolbasnaSi.   wlis ivnisSi ruseTis mTavrobis mier warmodgenili informaciis   Tanaxmad, rac ar gamxdara sadavo sxva mxareebis mier, rod-s aseve gaaCnda   Semdegi aRWurviloba: 106 sabrZolo tanki, 42 javSan-manqana, 109 javSan-   gadamyvani, 54 javSan-sadazvervo manqana, 123 zarbazani da naRmmtyorcni, 206   tanksawinaaRmdego   danadgari,     haersawinaaRmdego   danadgari,   Sveulmfreni da 1648 sxvadasxva tipis manqana.   2. urTierTobebi rod-sa da `mdr~-s Soris   132. rod-is Semadgenloba da mimagrebuli samxedro prokurorebi da   mosamarTleebi ar iRebdnen raime konkretul miTiTebas dnestrispireTis   xelisuflebis organoebTan urTierTobebis warmarTvis Sesaxeb (ix.   danarTi: vice-polkovniki Samaevi, punqti 374).   133. rod-is personals SeeZlo Tavisuflad emoZrava dnestrispireTis   teritoriaze. jarebis an aRWurvilobis gayvanis win rod-i acnobebda   dnestrispireTis   gadaadgilebebi   xelisuflebis   iwvevda incidentebs,   organoebs.   zogjer   iyo,   xsenebuli   magaliTad,   rogoric   dnestrispirelTa mxridan rod-is 3 avtomanqanis konfiskacia (ix. danarTi:   vice-polkovniki radzaeviCusi, punqti 363, da vice-polkovniki Samaevi,   punqti 376). aseT SemTxvevebSi da raime saxis instruqciebis ararsebobis   pirobebSi rod-is xelmZRvaneloba cdilobda molaparakebas pirdapir   dnestrispireTis xelisufebis organoebTan. ruseTis federaciaSi moqmedi   samarTlebrivi debulebebis Sesabamisad, rod-is sagamoZiebo organoebi ar   arian uflebamosilni, saqmeebi pirdapir gadascen moldovis xelisuflebis   organoebs, romlebsac gaaCniaT iurisdiqcia dnestrispireTis teritoriaze;   nebismieri qurdoba an sxva saxis danaSauli, romelic Cadenili iqneboda   dnestrispireTis moqalaqis mier rod-is winaaRmdeg, unda moxseneboda rod-   is xelisuflebis organoebis mier ruseTis federaciis xelisuflebis   organoebs, radganac maT SeeZloT saqmis gadacema moldovis xelisuflebis   organoebisaTvis.   praqtikaSi   organoebi iZiebdnen.   am   tipis   danaSaulebs   dnestrispireTis   xelisuflebis   gamoeZiebinaT   134.   rod-is   gamomZieblebs   gaaCndaT uflebamosileba,   danaSaulebi, romlebic Cadenili iyo rod-is personalis mier an maTi   TanamonawileobiT, magram mxolod im SemTxvevaSi, Tuki danaSaulSi   monawileobdnen erTeuli jariskacebi. Tumca am tipis arc erTi saqme ar   yofila warmarTuli (ix. danarTi: vice-polkovniki levitski, punqti 371, da   b-ni timoSenko, punqti 379).   135. ruseTis mTavrobis mier sasamarTlosaTvis wardgenili dokumentaciis   Tanaxmad, rod-is aRWurviloba da mowyobilobebi, romlebic samoqalaqo   gamoyenebis sagnebi iyo, gadaeca `mdr~-s. magaliTad, Senoba, romelSic   ganmcxadeblebi iyvnen patimrobaSi 1992 wels, me-14 armiis mier gadaeca   dnestrispireTis separatistebs 1998 wels. mowmeTa Cvenebis Tanaxmad, b-ni   timoSenkos mier micemuli Cveneba axla gamoiyeneba `mdr-s sagamoZiebo   samsaxurebis mier~ (ix. danarTi, punqti 380).   136. b-ni iurie pinteas mier warmarTuli kvlevis Sedegad (ix. winamdebare   ganaCenis 118-e punqti) kolbasnas samxedro sawyobi 1994 wels gaiyo or   nawilad; erTi nawili miekuTvna `mdr~-s da am ukanasknelma iq ganaTavsa   aRWurvilobis sawyobi Tavisi armiisaTvis. avtori aRniSnavs, rom im   droisaTvis, rodesac misi kvleva gamoqveynda 2001 wels, `mdr~-s uSiSroeba   gaZlierda `mdr~-s armiis me-300 Zlieri motorizebuli fexosanTa   brigadiT,   tanksawinaaRmdego   romlis   SeiaraRebaSic   danadgarebi da   Sedioda   naRmmtyorcnebi,   javSan-manqanebi,   agreTve,   haersawinaaRmdego batarea, romelic aseve mTlianobaSi akontrolebda   sawyobebSi Sesvla-gasvlas.   g. ruseTis federaciasa da dnestrispireTs Soris arsebuli ekonomikuri,   politikuri da sxva saxis urTierTobebi   1. ruseTis fedraciis mier konvenciis ratificirebamde 1998 wlis 5 maiss   137. presaSi gamoqveynebuli gancxadebidan, romelic dauTariRebeli iyo,   warmodgenili iqna sasamarTlos winaSe da ar gamxdara sadavo mxareebis   mier, Cans, rom ruseTis federaciis maSindeli vice-prezidenti aRiarebda   `dnestrispireTis   legitimurobas~.   marcxena   sanapiroze   Seqmnili   gaerTianebis   138. dauTariRebel satelevizio gamosvlaSi, romelic asaxa presam,   ganmcxadeblebma sasamarTlos warudgines da ar gamxdara sadavo mxareebis   mier, ruseTis federaciis prezidentma b-nma elcinma ganacxada: `ruseTma   aRmouCina daxmareba, amJamadac mxarSi udgas da momavalSic daexmareba   dnestrispireTis regions~.   139. konfliqtis damTavrebis Semdeg me-14 armiis ufrosi oficrebi   monawileobdnen dnestrispireTis sajaro cxovrebaSi. kerZod, me-14 armiis   jariskacebma   monawileoba   miiRes   dnestrispireTis   arCevnebSi,   dnestrispireTis samxedro aRlumebSi da sxvadasxva sajaro movlenebSi.   saqmeSi arsebuli dokumentebi da ramdenime mowmis (romlebic aRniSnul   sakiTxTan dakavSirebiT erTsulovanni iyvnen da maTi Cveneba mxareebs   sadavo ar gauxdiaT) mtkicebulebebi warmoaCens, rom 1993 wlis 11   seqtembers generali lebedi, rod-is sardali, arCeuli iqna `mdr~-s   umaRlesi sabWos wevrad (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqti 26, da b-ni uritu,   punqti 72; X, punqti 220).   140. ganmcxadebelTa mtkicebiT, ruseTis federaciis sakonsulo gaixsna   dnestrispireTis teritoriaze, rod-is teritoriaze moldovis mxaresTan   da xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe. sxvadasxva movlenebi,   maT Soris, xmis micemac xorcieldeboda aRniSnul dawesebulebaSi.   ruseTis mTavroba uaryofda dnestrispireTis teritoriaze ruseTis   sakonsulos moqmedebas.   wlis 27 Tebervals moldovis sagareo saqmeTa saministrom kiSiniovSi   ruseTis federaciis saelCos gaugzavna nota, romelSic moldovis   xelisufleba SeSfoTebas gamoTqvamda im faqtis gamo, rom ruseTis   federaciis xelisuflebis organoebma gaxsnes 17 saarCevno ubani   dnestrispireTis teritoriaze 2004 wlis 17 martis saprezidento   arCevnebisaTvis moldovis xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe   da rom amgvari qmedebiT Seqmnes arasasurveli precedenti. notaSi aseve   naTqvami iyo, rom adgilebi, sadac sasurveli iqneboda saarCevno ubnebis   gaxsna, iyo tiraspolSi mdebare rod-is Stabbina, tiginaSi (benderi)   mdebare samSvidoboebis Stabbina da kiSiniovSi mdebare ruseTis saelCo da   moZravi saarCevno ubnebi.   141. sasamarTlo aRniSnavs, rom ganmcxadeblebis mtkicebis garda ar   arsebobs araviTari mtkicebuleba tiraspolSi ruseTis sakonsulos   arsebobasTan dakavSirebiT, romelic awarmoebda Cveulebriv sakonsulo   funqciebs da Ria iqneboda yvela dnestrispirelisaTvis, romelsac hqonda   an survili eqneboda, moepovebina ruseTis moqlaqeoba. damatebiT unda   aRiniSnos, rom arc erT mowmes, romlebmac Cveneba misces moldovaSi, ar   SeeZlo daedasturebina xsenebuli mtkiceba. Sesabamisi gamamyarebeli   argumentaciis uqonlobis pirobebSi sasamarTlo gonivrul eWvs miRma   dadgenilad ver miiCnevs, rom ruseTis sakonsulo mudmivad gaxsnilia   tiraspolSi yvela dnestrispirelisaTvis, romlebic floben an surT   miiRon ruseTis moqalaqeoba.   meores mxriv, sasamarTlo dadgenilad miiCnevs, rom adgilze arsebuli   saarCevno ubnebi gaxsnili iyo dnestrispireTis teritoriaze ruseTis   xelisuflebis organoebis mier moldovis xelisuflebis nebarTvis gareSe.   ganmcxadeblebis mier warmodgenil, presaSi gamoqveynebul statiebTan   dakavSirebiT, romlebic asaxavdnen ruseTis federaciis sakonsulos   arsebobas rod-is teritoriaze, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli   statiebi ar aris gamyarebuli sxva mtkicebulebebiT. Tumca ruseTis   mTavrobam ar uaryo aseTi dawesebulebebis arseboba. sasamarTlos miaCnia,   rom dnestrispireTis teritoriaze ganTavsebuli rod-is specialuri   mdgomareobis gaTvaliswinebiT gonivrulia, rom praqtikuli mizezebis gamo   sakonsulo unda gaxsniliyo rod-is teritoriaze, raTa rus jariskacebs   miscemodaT SesaZlebloba, moegvarebinaT is problemebi, romlebsac   zogadad ganixilavs xolme sakonsulo.   142. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom 1992 wlis 12 marts ruseTis   centralurma bankma gaxsna ramdenime angariSi dnestrispireTis bankSi.   mxareebi sadavos ar xdian xsenebuli informaciis namdvilobas.   143. 1995 wlis 17 noembris #1334 dadgenilebaSi ruseTis federaciis dumam   dnestrispireTi gamoacxada `ruseTis strategiuli interesebis zonad~.   144. ruseTi federaciis cnobili politikosebi adasturebdnen sxvadasxva   dros TavianT mxardaWeras dnestrispireTisadmi. dumis warmomadgenlebi da   ruseTis federaciis sxva cnobili pirebi Cadiodnen dnestrispireTSi da iq   monawileobdnen oficialur RonisZiebebSi.   Tavis mxriv, `mdr~-s reJimis warmomadgenlebi Cadiodnen oficialuri   vizitebiT moskovSi, gansakuTrebiT ki xSirad stumrobdnen dumas.   145. ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom konfliqtidan ramdenime wlis   Semdeg dnestrispireTis reJimis SeqmnisaTvis ruseTis xelisuflebis   organoebis mxardaWera sajarod iqna dadasturebuli satelevizio   programaSi, romelic daudgenel dRes gavida rusul arxze «ТВ Центр»,   sadac b-ni voroninisagan, b-ni smirnovisa da b-ni xazbulatovisagan aiRes   interviuebi. programis ganmavlobaSi b-ni xazbulatovi, romelic ruseTis   parlamentis Tavmjdomare iyo 1991-1993 wlebSi, acxadebda, rom rodesac   naTeli gaxda moldovis mier ruseTis gavlenis sferodan gasvla, `iq   Seiqmna administraciul-teritoriuli anklavi~. imave programaSi b-nma   voroninma, moldovis prezidentma, ganacxada, rom ruseTis yofili   prezidenti, b-ni elcini, mxars uWerda b-n smirnovs, raTa es ukanaskneli   gamoeyenebina kiSiniovis demokratiuli reJimis winaaRmdeg.   mxareebs xsenebuli faqti sadavo ar gauxdiaT.   146. 1994 wlis 19 maiss general-leitenanti iakovlevi, me-14 armiis yofili   sardali da `mdr-s Tavdacvisa da uSiSroebis departamentis~ yofili   xelmZRvaneli, ruseTis federaciis moqalaqe gaxda.   147. 1997 wels b-n maraCutas, `mdr-s umaRlesi sabWos Tavmjdomares~, mieniWa   ruseTis moqalaqeoba.   2. ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   148. 1999 wels ruseTis moqalaqeoba b-nma karamanma, `mdr~-s erT-erTma   lidermac, moipova.   149. b-nma smirnovma ruseTis moqalaqeoba miiRo 1997 wels (ruseTis   mTavrobis TqmiT) an 1999 wels (ganmcxadebelTa TqmiT).   150. ganmcxadebelTa mtkicebiT, rac mxareebma sadavo gaxades, iaraRis   industria warmoadgens dnestrispireTis erT-erT dasayrdens, rasac   pirdapir mxars uWeren rusuli firmebi, romlebic Cabmulni arian   dnestrispireTSi iaraRis warmoebaSi.   iuri pinteas mier ganxorcielebuli kvlevis Tanaxmad (ix. winamdebare   ganaCenis 118-e punqti), 1993 wlidan moyolebuli dnestrispireTis iaraRis   mwarmoebelma firmebma daiwyes specializeba maRal-teqnologiuri iaraRis   gamoSvebaze, rac ganxorcielda rusuli kompaniebis daxmarebiTa da   finansebiT, maT Soris rusuli iaraRis mwarmoeblisa da gamsaReblis   «Росвооружение» daxmarebiT. rusuli kompaniebi dnestrispireTis firmebs   amaragebdnen teqnologiiTa da aRWurvilobiT, romelic maT sWirdebodaT   Tanamedrove iaraRisa da aRWurvilobis dasamzadeblad. dnestrispireTis   firmebi aseve uSveben nawilebs ruseTis iaraRis mwarmoeblebisaTvis.   magaliTad, `eleqtromaSis~ kompania ruseTis federaciidan iRebs nawilebs   mayuCiani pistoletebisaTvis, romlebsac igi amzadebs, da awvdis nawilebs   sxvadasxva SeiaraRebis sistemebisaTvis, romlebic SemdgomSi iwyoba   ruseTis federaciaSi.   151. b-ni pinteas kvlevaze miTiTebiT ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom   `gayvanis~ safarveliT rod-i amaragebda dnestrispireTis firmebs samxedro   daniSnulebis nawilebiTa da xelsawyoebiT. ganmcxadeblebi amtkicebdnen,   rom   `rabnitas   sainJinro   samuSaoebi~,   romelic   uSvebs     mm   naRmmtyorcnebs, regularulad iRebdnen naRmmtyorcnebisa da haubicebis   tvirTs kolbasnas rod-is sawyobebidan, aRniSnuli tvirTis statusi ki iyo   `aratransportabeluri aRWurvilobis ganadgureba~.   152. damatebiT unda aRiniSnos, rom saxeze iyo urTierTdamokidebuleba   dnestrispireTis ekonomikas da sxva interesebsa da rod-s Soris, im faqtis   gamo, rom rod-Si dasaqmebuli iyo dnestrispireTis macxovrebelTa Zalian   didi raodenoba.   b-ni pinteas imave kvlevis Tanaxmad, kolbasnaSi ganTavsebuli rod-is   SenaerTis (maT Soris, saWurvlis sawyobis) xelmZRvanelobis daaxloebiT   70% Sedgeboda rabnitas mcxovrebTagan, maSin, rodesac kolbasnas   sawyobebis momsaxure personalis 100% (sawyobebis ufrosebi, teqnikosebi   da meqanikosebi) regionis macxovreblebi iyvnen.   jamSi, rod-is oficrebis 50% da rezervis oficrebis 80% `mdr~-s   mcxovrebni iyvnen.   mxareebs sadavo ar gauxdiaT xsenebuli informacia.   153. saxezea aseve marTlmsajulebis sferoSi TanamSromloba ruseTis   federaciasa   organoebis   da   gverdis   dnestrispireTs   Soris   moldovis   gadacema.   xelisuflebis   dnestrispireTSi   avliT:   patimarTa   patimrobaSi myofi rusi patimrebi gadayvanilni iqnen ruseTis federaciaSi   swored aseTi TanamSromlobis safuZvelze (ix. danarTi: polkovniki   golovaCevi, punqti 136, da b-ni sereda, punqti 423).   154.   presaSi   gamoqveynebul   statiebze   dayrdnobiT   ganmcxadeblebi   amtkicebdnen, rom grZeldeboda oficialuri urTierTvizitebi ruseTis   federaciasa da `mdr~-s Soris. 1999 wlis 16 Tebervals dnestrispireTis   gazeTma gamoaqveyna cnoba `mdr-s umaRlesi sabWos~ delegaciis (romelSic   Sediodnen b-nebi karamani, antiufeevi) vizitis Sesaxeb ruseTis federaciis   dumaSi. 2001 wlis 1 ivniss dumis 8 kaciani delegacia Cavida tiraspolSi   da gaCerda iq 2001 wlis 4 ivnisamde.   damatebiT unda aRiniSnos, rom 2001 wlis 28 agvistosa da 2 seqtembers   dumis wevrebma monawileoba miiRes `mdr~-s damoukideblobis 10 wlisTavis   aRniSvnasTan dakavSirebul iubileSi.   155. ruseTis federaciam `mdr~-s liderebi gamoCenili damsaxurebisaTvis   daajildova oficialuri sigelebiT. ganmcxadebelTa mier warmodgenili   dokumentaciis Tanaxmad b-ni smirnovi miwveuli iqna moskovSi moskovis   saxelmwifo universitetis mier.   156. ruseTis federacias uSualo urTierToba aqvs `mdr~-sTan gazis   eqsportTan dakavSirebiT.   rogorc ruseTis `gazpromis~ jgufis Tavmjdomaris mier moldovis vice-   premierisaTvis 2000 wlis 17 Tebervals gagzavnili depeSidan Cans,   moldovis gaziT momaragebis xelSekruleba ar exeba dnestrispireTs,   romelsac gazi miewodeba calke ufro SeRavaTiani fasebiT, vidre   moldovis sxva nawilebs (ix. danarTi, Y, punqti 261; da b-ni sangheli,   punqti 268).   157. dnestrispireTi eleqtroenergias pirdapir ruseTis federaciidan   iRebs.   158. dnestrispireTSi warmoebuli produqciis eqsportireba xdeba rusul   bazarze da garkveuli produqtebi saRdeba, rogorc rusuli produqti (ix.   danarTi: generali sergeevi,punqti 347).   160. rusuli kompaniebi monawileobas iRebdnen dnestrispireTSi gamarTul   privatizaciis procesSi. ganmcxadeblebis mier warmodgenili dokumentebi   adasturebs, rom rusulma kompania `iteram~, miuxedavad moldovis   xelisuflebis organoebis protestisa, Seisyida dnestrispireTSi mdebare   yvelaze didi sawarmo, `rabnitas sainJinro samuSaoebi~.   161. ufro metic, 2002 wlis ianvarSi moldovis mTavrobam warudgina   sasamarTlos   dnestrispireTis reJimTan dakavSirebiT rusuli satelevizio programis   CanaweriT. rusi komentatori pirvel rigSi axsenebda megobrul   videokaseta   ruseT-moldovur   urTierTobebTan   da   xelSekrulebas, romelic cota xnis win daido ruseTis federaciasa da   moldovis respublikas Soris, sadac moskovi da kiSiniovi gmobdnen   `separatizms, mis yvela formiT gamovlinebaSi~ da kisrulobdnen, `ar   aRmoeCinaT   araviTari   daxmareba   separatistuli   moZraobisaTvis~.   Jurnalistis TqmiT, xelSekruleba araorazrovnad adasturebda ruseTis   federaciis mxardaWeras moldovisadmi dnestrispireTis konfliqtSi.   siuJetis danarCeni nawili exeboda dnestrispireTis ekonomikas, romelzec   naTqvami iyo, rom igi mTlianad smirnovis ojaxis zegavlenas eqvemdebareba   da Semosavlis umTavres wyaros warmoadgens iaraRis warmoeba da eqsporti   iseT qveynebSi, rogorebicaa avRaneTi, pakistani, erayi an CeCneTi. programa   ixureboda im informaciiT, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebma   daaxSes xsenebuli prgramis gadacema `mdr~-s teritoriaze da amis mizezad   cudi amindi miuTiTes.   d. urTierToba moldova-dnestrispireTs Soris   1. moldovis mier konvenciis ratificirebamde, 1992 wlis 12 seqtembers   162. moldovis xelisuflebis organoebs arasodes uRiarebiaT `mdr~-s   organoebi saxelmwifo erTeulad.   163. 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis Semdeg mxareebma daamyares   urTierTobebi konfliqtis mogvarebis mizniT.   urTierToba umeteswilad xorcieldeboda molaparakebisaTvis gankuTvnili   komitetis meSveobiT da exeboda dnestrispireTis statusis sakiTxs da   yoveldRiuri cxovrebis sxvadasxva sakiTxis (ekonomikuri, socialuri da   sxv.) mogvarebas.   164. mowmeTa analogiuri Cvenebis Tanaxmad (ix. b-ni uritu, punqti 66; b-ni   postovani, punqti 182; Z, punqti 272, b-ni plugaru, punqti 286 da b-ni   obroki, punqti 430), moldovasa da dnestrispireTs Soris pirveli Sexvedra   exeboda orive mxaris 1992 wlis brZolebis dros patimrobaSi ayvanili   pirebis gacvlas. xsenebuli gacvlebi ZiriTadad exeboda patimarTa   jgufebs.   165. ramdenime mowmis analogiuri Cvenebis Tanaxmad (ix. danarTi: b-ni uritu,   punqti 67, b-ni sneguri, punqti 239; da b-ni sturca, punqti 311), 1992 wlis   cecxlis Sewyvetis Semdgom kerZo pirebs da oficialur delegaciebs,   romlebic   dnestrispireTSi.   CarTulni   iyvnen   molaparakebebSi,   xdeboda xolme   SeeZloT   incidentebi,   Casuliyvnen   rodesac   zogjer   dnestrispireTis mesazRvreebi ar uSvebdnen maT dnestrispireTSi.   166. rogorc kerZo pirebs, eqimebs aranairi problema ar gaaCndaT   dnestrispireTSi SesvlasTan dakavSirebiT, rogorc konsultaciebis   gacemis, aseve profesiul konferenciebze daswrebis mizniT (ix. danarTi: b-   ni tibirna, punqti 84; da b-ni lesanu, punqti 66).   167. 1993 wlidan moyolebuli, moldovis xelisuflebis organoebma daiwyes   sisxlis   samarTlis   saqmeebis   aRZvra   konkretuli   dnestrispireli   Tanamdebobis pirebis winaaRmdeg, romlebsac brali edebodaT saxelmwifo   Tanamdebobis pirebis saxeliT da statusiT TaRliTurad sargeblobaSi (ix.   winamdebare ganaCenis 221-e da 230-e punqtebi).   168. miuxedavad amisa, pirebma, romlebic moqmedebdnen, rogorc `mdr~-s   maRali Tanamdebobis pirebi, SeZles moldovaSi dabruneba da SemdgomSi   daikaves maRali Tnamdebobebi. magaliTad, b-n sidorovs, romelic iyo `mdr-   s iusticiis ministri~ 1991 wels, ekava ramdenime maRali saxelmwifo   Tanamdeboba dnestrispireTidan dabrunebis Semdeg; igi iyo moldovis   parlamentis wevri 1994 - 1998 wlebSi, moldovis ombudsmeni 1998-2001 wlebSi   da moldovis parlamentis wevri da adamianis uflebaTa da umciresobaTa   komitetis Tavmjdomare 2001 wlidan (ix. danarTi: b-ni sidorovi, punqtebi   437-38).   169. 1996 wlis 7 Tebervals, euTo-s Suamavlebis _ ruseTisa da ukrainis _   TandaswrebiT, moldovis xelisuflebis organoebma miiRes oqmi, romlis   Tanaxmadac gauqmda dnestrispireTis kuTvnili sasazRvro-sabaJo postebi.   2. moldovis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   170. 1997 wlis Semdeg moZraoba dnestrispireTsa da moldovis danarCen   mxareebs Soris xorcieldeboda imave pirobebiT, rogorc adre, anu   dnestrispireTis xelisuflebis organoebi erTpirovnulad iRebdnen   gadawyvetilebas   oficialur delegaciebs   gatareba-argatarebasTan   an moldovel   dakavSirebiT.   maRalCinosnebs   rodesac   surdaT   dnestrispireTSi Sesvla, aucilebeli iyo winaswar dakavSireba da   nebarTvis mopoveba, da am pirobebSic nebarTva SeiZleboda gauqmebuliyo   nebismier dros (ix. b-ni sereda, punqti 418). magaliTad, moldovis   mTavrobis gancxadebiT, 2003 wels, evrokavSiris sabWos mier 2003 wlis   TebervalSi igor smirnovisa da 16 sxva dnestrispireli liderisaTvis   evrokavSiris teritoriaze Sesvlis akrZlavis sapasuxo nabijis saxiT,   dnestrispireTis xelisuflebis organoebma persona non grata-d gamoacxades   moldovis calkeuli maRali Tanamdebobis pirebi, maT Soris, moldovis   prezidenti,   moldovis   parlamentis   Tavmjdomare,   premier-ministri,   iusticiis ministri da sagareo saqmeTa ministri.   171. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom dnestrispireTis liderebs, maT   Soris, b-n smirnovs, b-n maracutas da b-n karamans aqvT moldovis   moqalaqeoba da moldovis diplomatiuri pasportebi. amasTanave, isini   amtkicebdnen, rom moldovis mTavrobam maT oficialuri jildoebi mianiWa.   moldovis mTavrobis mtkicebiT, dnestrispirel liderebs ar hqondaT   moldovis moqlaqeoba, radgan maT arasodes mouTxoviaT moldovisaTvis   piradobis mowmobebi.   sasamarTlo aRniSnavs, rom am sakiTxTan dakavSirebiT delegatebis mier   dakiTxuli mowmeebi uaryofdnen, rom raime saxis moldovuri piradobis   damadasturebeli   maracutasa Tu b-ni karamanisTvis (ix. danarTi, punqti 396). ganmcxadebelTa   mtkicebis damasabuTebeli argumentebis ararsebobis pirobebSi   mowmoba   iqna   gacemuli   b-ni   smirnovisTvis,   b-ni   sasamarTlos miaCnia, rom gonivrul eWvs miRma ar aris dadgenili, rom   moldovis xelisuflebis organoebma gasces pasportebi dnestrispireTis   liderebisTvis.   ramdenime moldoveli maRali Tanamdebobis piri, maT Soris, b-ni   sturca, iusticiis ministri, generaluri prokuroris moadgile da 2000   wlis Semdgom periodSi dnestrispireTTan molaparakebis komitetis   Tavmjdomare, kvlavac agrZelebda vizitebs tiraspolSi, raTa Sexvedroda   dnestrispirel politikosebs, maT Soris, b-n smirnovs, b-n maracutas,   `generalur prokurors~ da `mdr-s uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomares~.   xsenebul   Sexvedrebze   mTavar   gansaxilvel   sakiTxs   warmoadgenda   ganmcxadebelTa situacia da dnestrispireTis momavali statusi, maT   Soris, dnestrispireTis adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier   gamotanili gadawyvetilebebis statusi (ix. danarTi: b-ni sturca, punqti   312).   173. 2000 wlis 16 maiss moldovis parlamentis Tavmjdomarem b-nma diakovma   moinaxula b-ni ilaSku tiraspolSi mdebare cixeSi.   174. 2001 wlis 16 maiss moldovis prezidentma b-nma voroninma da   dnestrispireTis liderma b-nma smirnovma xeli moaweres or SeTanxmebas –   erTi maTgani exeboda moldova-dnestrispireTis xelisuflebis organoebis   mier gamocemul dokumentTa ormxriv aRiarebas, xolo meore _ sagareo   investiciebis mozidvas da dacvas.   175. ekonomikuri TanamSromlobis sferoSi ganmcxadeblebi amtkicebdnen,   rom moldovis xelisuflebis organoebma gasces sertifikatebi produqciis   dnestrispireTSi damzadeba-warmomavlobaze.   moldovis mxares ar gaukeTebia araviTari komentari xsenebulTan   dakavSirebiT.   176. rac Seexeba moldovis xelisuflebis organoebis savaraudo qmedebebs   dnestrispireTidan   eqsportirebuli   saqonlisaTvis   sertifikatebis   miniWebasTan dakavSirebiT, rogorc es ganmcxadeblebma da ruseTis   mTavrobam aRniSnes, sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli varaudi ar iqna   dadasturebuli romelime mowmis mier. sapirispirod, b-nma stratanma,   sabaJos direqtorma, uaryo xsenebuli praqtikis arseboba (ix. danarTi,   punqti 327).   xsenebul garemoebebSi, ganmcxadebelTa mtkicebis damasabuTebeli raime   argumentebis ararsebobis pirobebSi, sasamarTlos ar SeuZlia gonivrul   eWvs miRma dadasturebulad miiCnios, rom moldovis xelisfulebis   organoebi axorcielebdnen dnestrispireTis xelisuflebisa da ekonomikis   mxardamWer politikas zemoxsenebuli saeqsporto sertifikatebis gacemiT.   177. moldovasa da `mdr-s prezidents~ Soris miRweuli SeTanxmebis   safuZvelze   ganxorcielebuli   TanamSromlobis   garda,   rogorc   es   sasamarTlos delegatebis mier mopovebuli mowmeTa Cvenebebidan Cans, met-   naklebad arsebobs de facto urTierTobebi moldovisa da dnestrispireTis   xelisuflebis   organoebs   Soris   sxvadasxva   sferoSi.   magaliTad,   dnestrispireTis iusticiis saministro, kerZod ki sasjelaRsrulebiTi   samsaxuri da moldovis iusticiis saministro axorcieleben urTierTobas   erTmaneTTan (ix. danarTi: vice-polkovniki samsonovi, punqti 172). aseve   saxezea araoficialuri urTierTobebi moldovisa da dnestrispireTis   xelisuflebis organoebs Soris marTlmsajulebisa da uSiSroebis   sakiTxebSi, danaSaulis aRkveTis interesebidan gamomdinare. miuxedavad   imisa, rom ar arsebobs raime saxis SeTanxmeba urTierTTanamSromlobasTan   dakavSirebiT, moldoveli prokurorebi Tu sisxlis samarTlis saqmeebis   gamomZieblebi zogjer urekaven TavianT `kolegebs~ dnestrispireTSi,   kerZod, imisaTvis, rom moipovon informacia da gamoiZaxon mowmeebi (ix.   danarTi: b-ni postovani, punqti 190, da b-ni catanga, punqti 206).   178. arsebobs mxolod erTiani satelefono sistema moldovisaTvis, maT   Soris, dnestrispireTisTvisac (ix. danarTi: b-ni molojeni, punqti 398, da   b-ni sidorovi, punqti 454).   179. moldovis mTavrobis sainformacio departamenti gascems piradobis   damadasturebel dokumentebs (piradobis mowmobebs) moldovis yvela   mcxovrebisTvis, maT Soris imaTTvisac, vinc dnestrispireTSi cxovrobs   (ix. danarTi: b-ni molojeni, punqti 399).   180. 2001 wels, msoflio vaWrobis organizaciasTan dadebuli SeTanxmebis   Tanaxmad, moldovis xelisuflebis organoebma Seqmnes Sereuli moldova-   ukrainuli sabaJo postebi ukrainasTan sazRvarze da SemoiRes axali   sabaJo beWdebi, romlebzec xeli ar miuwvdebodaT dnestrispireTis   xelisuflebis   organoebs.   sasamarTlosaTvis   arc   erT   mxares   ar   miuwodebia informacia imasTan dakavSirebiT, kvlav funqcionirebs Tu ara   moldova-ukrainuli sabaJo postebi.   181.   zemoxsenebul   punqtSi   aRniSnuli   RonisZiebebis   sapasuxod,   dnestrispireTis xelisuflebis organoebma 2001 wlis 18 seqtembris   weriliT acnobes moldovis xelisuflebis organoebs dnestrispireTis   statusTan dakavSirebuli molaparakebebis calmxrivad Sewyvetis Sesaxeb   da daemuqrnen dnestrispireTze gamavali gazisa da eleqtroenergiis   Sewyveta-SeCerebiT.   182. moldovis mTavroba amtkicebda, rom 2001 wlis incidentis dros   tiginas (benderi) sarkinigzo kvanZTan dnestrispireTis xelisuflebis   organoebma daakaves 500 vagoni humanitaruli tvirTi moldovis bavSvebisa   da moxucebulebisaTvis da navTobiTa da sxva masalebiT datvirTuli   vagonebi, romlebic evrokavSiris teritoriidan midioda moldovis   firmebis saxelze.   183. 2002 wlis 6 Tebervals sajarod gakeTebul gancxadebaSi moldovaSi   euTo-s misiam gaakritika dnestrispireTis xelisuflebis organoebis   qmedebebi; am organoebma 2002 wlis 16 ianvridan daiwyes euTo-s   warmomadgenlebisaTvis `mdr~-s teritoriaze Sesvlis akrZalva, rac   arRvevda euTo-sa da b-n smirnovs Soris 1993 wlis 26 agvistos dadebul   SeTanxmebas.   184. moldovis mTavrobis mier sasamarTlos winaSe 2002 wlis 15 marts   warmodgenili dokumentidan irkveva, rom 2002 wlis 7 martis #40 brZanebiT   `mdr-s uSiSroebis saministrom~ uari ganucxada moldovis Tavdacvisa da   Sinagan saqmeTa saministroebis, sainformacio da uSiSroebis samsaxurebisa   da sxva samxedro uwyebebis warmomadgenlebs `mdr~-s teritoriaze   Sesvlaze.   185. da bolos, erovnul safexburTo CempionatSi dnestrispireTis gundebic   monawileoben da moldovasa da xsenebuli gundebis TamaSi, maT Soris,   saerTaSoriso TamaSebic, yovelTvis imarTeba tiraspolSi, rogorc es   moxda, magaliTad, niderlandebis winaaRmdeg gamarTuli Sexvedris   SemTxvevaSi 2003 wlis aprilSi (ix. danarTi: b-ni sidorovi, punqti 454).   IV. saqmis konkretuli garemoebebi   186. qvemoT sasamarTlo ajamebs im faqtebs, romlebic dakavSirebulia   ganmcxadebelTa dakavebasTan, winaswar patimrobasTan, msjavrdebasTan da   patimrobis pirobebTan, rogorc amas amtkicebdnen ganmcxadeblebi da rac   dadasturebulia dokumenturi mtkicebulebebiTa da mowmeTa CvenebebiT.   sasamarTlo aRniSnavs, rom 2000 wlis 24 oqtombris werilobiT   komentarebSi moldovis mTavrobam daadastura ganmcxadebelTa versia maT   dakavebasTan, msjavrdebasTan da patimrobis garemoebebTan dakavSirebiT.   imave komentarebSi moldovis mTavroba mianiSnebda, rom ganmcxadeblebi   aSkarad dakavebulni iyvnen sasamarTlo brZanebis gareSe, ori Tvis   ganmavlobaSi imyofebodnen me-14 armiis kuTvnil bazaze da maTi Cxreka da   nivTebis CamorTmevac sasamarTlo brZanebis gareSe ganxorcielda.   moldovis mTavrobam aRniSna, rom ganmcxadebelTa mtkiceba da movlenebis   aRwera   maTi   patimrobis   pirobebTan   dakavSirebiT   WeSmaritebas   Seesabameboda.   187. ruseTis mTavrobam miuTiTa, rom ar gaaCnda araviTari informacia   ganmcxadeblebis dakavebasTan, msjavrdebasTan da patimrobis pirobebTan   dakavSirebiT.   a. ganmcxadebelTa dakaveba, winaswari patimroba da msjavrdeba   1. ganmcxadebelTa dakaveba   188. ganmcxadeblebis, maTi meuRleebisa da b-ni uritus mier micemuli   Cvenebebidan,   romlebic   gamyarebulia   b-ni   timoSenkos   zogadi   gancxadebebiT, Cans, rom ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen tiraspolSi,   sakuTar sacxovrebel saxlebSi, 1992 wlis 2 da 4 ivniss. isini daakaves   pirebma, romelTagan zogierTi atarebda ssrk me-14 armiis formas,   danarCenebi ki komufliaJs amosacnobi niSnebis gareSe.   ganmcxadebelTa dakavebis detalebi Semdegnairad gamoiyureba:   189. meore ganmcxadebeli, b-ni aleqsandru leSko, dakavebuli iqna 1992   wlis 2 ivniss dilis 2:45 sT-ze. meore dRes misi saxli gaCxrikes   mezoblebis TandaswrebiT.   190. pirveli ganmcxadebeli, ilie ilaSku, romelic im droisaTvis iyo   saxalxo frontis (moldovis parlamentSi warmodgenili partia)   adgilobrivi lideri da awarmoebda kampanias moldovisa da rumineTis   gaerTianebisTvis, dakavebuli iqna 1992 wlis 2 ivniss daaxloebiT dilis   4:30 sT-ze, rodesac avtomatebiT SeiaraRebuli 10 Tu 12 piri Zalis   gamoyenebiT SeiWra tiraspolSi mdebare mis saxlSi, sadac maT Caatares   Cxreka da amoiRes garkveuli sagnebi. amoRebul sagnebs Soris iyo   pistoleti, romelic, ganmcxadeblis mtkicebiT, mas imave pirebma Caudes,   romlebmac saxli gaCxrikes. ganmcxadebeli amtkicebda, rom misi dakaveba   da saxlis Cxreka brZanebis gareSe iyo ganxorcielebuli. mas acnobes, rom   igi dakavebuli iqna imis gamo, rom warmoadgenda saxalxo frontis wevrs   da safrTxes `mdr~-saTvis, romelic im droisaTvis saomar mdgomareobaSi   imyofeboda moldovasTan.   191. mesame ganmcxadebeli, andrei ivantoSi, daakava 1992 wlis 2 ivniss   dilis   kondaxebi   saaTze ramdenime pirma, romlebmac mas uTavazes iaraRis   da urtyes. ganmcxadeblis mtkicebiT, amis Semdeg   ganxorcielebuli Cxrekis Sedegad moxda 50 000 rublis, ramdenime   xaliCisa da `lamazi~ saaTis konfiskacia.   192. meoTxe ganmcxadebeli, tudor petrov-popa, daakava 1992 wlis 4 ivnisis   dilis 6:45 sT-ze orma pirma, romelTagan erT-erTi iyo policiis oficeri   viqtor gusani. daaxloebiT dilis 11 saaTze orma prokurorma, b-nma   starojukma da b-nma glazurinma, gaCxrika ganmcxadeblis bina mis   dauswreblad.   193. 140 gverdian sabraldebo daskvnaSi, romelic prokurorma starojukma   Seadgina, sxva braldebebs Soris ganmcxadeblebs brali edebodaT   antisabWoTa   qmedebebSi   da   ukanono   meTodebiT   dnestrispireTis   saxelmwifos legitimuri xelisuflebis winaaRmdeg brZolaSi, rasac isini   axorcielebdnen moldovisa da rumineTis saxalxo frontis meSveobiT.   sabraldebo daskvnis Tanaxmad, maT aseve brali wauyenes ramdenime dasjad   danaSaulSi,   romelTagan   garkveuli   qmedebebi   isjeboda   moldovis   respublikis sisxlis samarTlis kodeqsiT, xolo zogierTi qmedeba _   moldaveTis socialisturi respublikis kodeqsiT. sxva danaSaulebs Soris   ganmcxadeblebs brali edebodaT ori dnestrispirelis _ b-ni gusarisa da   b-ni ostapenkos _ mkvlelobaSi (ix. aseve winamdebare ganaCenis 225-e punqti).   194. rogorc es ganmcxadeblebisa da sxva mowmeebis analogiuri   gancxadebebidan Cans (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 55-56, q-ni leSko,   punqtebi 30-31, da q-ni ivantoSi, punqtebi 38 da 41), ganmcxadeblebi pirvelad   waiyvanes tiraspolis policiis StabbinaSi, romelic aseve warmoadgenda   `mdr-s uSiSroebis saministros~ ganTavsebis adgils, sadac ganmcxadeblebs   ramdenime dRis ganmavlobaSi dakiTxvas utarebdnen. ganmcxadeblebs   dakiTxvas   utarebdnen   vladimir   gorbovi,   `uSiSroebis   ministris   moadgile~, vladimir antiufievi (anu Sevcovi), `ministri~, da piri saxelad   guSani. zogierTi mcveli da gamomZiebeli iseT uniformebSi iyvnen,   romlebic Tu originalebi ar iyo, Zalian hgavda me-14 armiis personalis   formebs. policiis StabbinaSi patimrobis pirveli dReebis ganmavlobaSi   patimrebs regularulad da sastikad scemdnen da isini praqtikulad ver   iRebdnen veranair sakvebs Tu sasmels. dakiTxvebi ZiriTadad mimdinareobda   RamiT, xolo dRis ganmavlobaSi maT ar aZlevdnen dasvenebis uflebas.   195. pirveli ganmcxadeblis mtkicebiT, dakavebis Semdeg igi dauyovnebliv   waiyvanes `mdr-s uSiSroebis saministroSi~, sadac daxvda 5 adamiani,   romlebic   gaecnen   rus   polkovnikebad,   kontrdazvervis   samsaxuris   TanamSromlebad. maT mosTxoves ganmcxadebels, gaTavisuflebis sanacvlod   dnestrispireTisaTvis moexmarebina is codna, romelic miiRo ssrk-s   specialur jarebSi samxedro samsaxuris dros, da Tavi gaesaRebina   rumineTis saidumlo samsaxuris agentad. ganmcxadeblis mtkicebiT,   rodesac man uaryo SemoTavazeba, uTxres, rom misTvis darCenili   erTaderTi alternativa sasaflaoa.   2. pirveli sami ganmcxadeblis patimroba me-14 armiis bazaze   196. dakavebidan ramdenime dRis Semdeg pirveli samis ganmcxadebeli   rusuli amosacnobi niSnis mqone avtomobilebiT gadaiyvanes cal-calke me-   armiis garnizonis StabbinaSi (komendaturaSi) tiraspolSi, suvorovis   quCaze.   ganmcxadebelTa mtkicebiT, me-14 armiis teritoriaze maT yaraulobdnen   imave armiis jariskacebi da maTi iq yofnis ganmavlobaSi modiodnen   dnestrispireTis policiis oficrebi, raTa moenaxulebinaT isini saknebSi.   ganmcxadebelTa mtkicebiT, am drois ganmavlobaSi maT awamebda me-14 armiis   personali.   moldovis mTavrobis mtkicebiT, im Cvenebebis WrilSi, romlebic misces   moldovelma mowmeebma da b-nma timoSenkom sasamarTlos delegatebs,   naTeli   iyo,   rom   me-14   armiis   personali   monawileobas   iRebda   ganmcxadebelTa dakavebasa da dakiTxvaSi.   wlis 1 seqtembers warmodgenil komentarebSi ruseTis mTavroba   imeorebda Tavis Tavdapirvel pozicias, saxeldobr imas, rom sasamarTlos   ar gaaCnda iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganexila 1992 wels   ganxorcielebuli movlenebi.   miuxedavad amisa, arsebiTi ganxilvis dros ruseTis mTavrobam aRiara, rom   ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen me-14 armiis teritoriaze, magram   amtkicebda, rom xsenebuli patimroba Zalian cota xnis ganmavlobaSi   grZeldeboda da nebismier SemTxvevaSi patimroba ukanono iyo. mTavroba   acxadebda, rom samxedro prokurorma timoSenkom maSinve bolo mouRo   ukanono patimrobas, rogorc ki amis Sesaxeb miiRo informacia. mTavrobam   ar gaakeTa komentari im sakiTxTan dakavSirebiT, iRebdnen Tu ara rusi   jariskacebi monawileobas ganmcxadebelTa dakavebaSi.   mTavrobis mtkicebiT, garda saknebis uzrunvelyofisa ganmcxadebelTa   patimrobisaTvis, me-14 armiis personals ar Caudenia aranairi ukanono   qmedeba. kerZod, isini ar icavdnen im saknebs, romlebSic ganmcxadeblebi   iyvnen. xsenebulTan dakavSirebiT mTavrobam aRniSna, rom ganmcxadeblebs   ar SeeZloT daenaxaT mesakneTa uniformaze ruseTisadmi kuTvnilebis   niSani, radgan rusuli niSnebi, romlebmac Secvala sabWoTa niSnebi,   SemoRebuli iqna mxolod #2555 brZanebiT, romelic 1994 wlis 28 ivliss   gamosca ruseTis federaciam.   ruseTis mTavroba aseve amtkicebda, rom polkovniki gusarovi (ix.   winamdebare ganaCenis 270-e punqti) ar msaxurobda dnestrispireTis   teritoriaze ganTavsebul samxedro SenaerTebSi, igi msaxurobda `mdr-s   Sinagan saqmeTa saministroSi~.   197. sasamarTlo aRniSnavs, rom pirveli sami ganmcxadeblis mtkicebiT,   isini ori Tvis ganmavlobaSi patimrobaSi imyofebodnen me-14 armiis   garnizonis StabbinaSi (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqtebi 2, 4 da 11; b-ni   uritu, punqtebi 55-56; b-ni ivantoSi, punqtebi 94-95; b-ni leSko, punqtebi 114   da 117; b-ni petrov-popa, punqti 124; q-ni leSko, punqtebi 33-34; q-ni ivantoSi,   punqti 39; da q-ni petrov-popa, punqti 48).   xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom mowmis   CvenebaSi b-ni timoSenko aRniSnavs (ix. danarTi, punqti 381), rom   ganmcxadeblebi me-14 armiis kuTvnil SenobaSi darCnen Zalian cota xnis   ganmavlobaSi, Tumca ar SeeZlo daekonkretebina, Tu ramdeni xani   gagrZelda es.   b-ni timoSenkos CvenebaSi (romelsac sasamarTlo sinamdviled miiCnevs)   eWvis Setanis gareSe, sasamarTlo Tvlis, rom Cveneba Seicavs garkveul   detalebs, maT Soris, drois im monakveTs, romelic ganmcxadeblebma   gaatares me-14 armiis kuTvnil SenobaSi, romlebic bundovania da, ufro   metic, gaqarwylebulia sxva mtkicebulebebiT.   198. tiraspolis garnizonis Stabbinas xelmZRvanelobda mixail bergmani.   ganmcxadeblebi iq patimrobaSi imyofebodnen mxolod erT sakanSi. b-ni   godiaci,   romelic   ganmcxadeblebTan   erTad   daakaves,   patimrobaSi   imyofeboda imave SenobaSi. dakiTxvisas an maTTan ganxorcielebuli   vizitebisas ganmcxadeblebi xedavdnen b-n gorbovs da sxva oficrebs,   romelTagan zogierTi atarebda me-14 armiis formas. maT dakiTxvas   awarmoebdnen   arasaTanado mopyroba. maT sxva drosac scemdnen. ganmcxadeblebs   regularulad urtyamdnen da sastikad epyrobodnen me-14 armiis   gansakuTrebulad   RamiT   da   dakiTxvas   Tan   sdevda   uniformebSi Cacmuli jariskacebi. zogjer dnestrispireli policiis   oficrebi monawileobas iRebdnen ganmcxadebelTa mimarT arasaTanado   mopyrobaSi.   ilie ilaSku oTxjer daeqvemdebara imitirebul sikvdiliT dasjas.   pirvelad   waukiTxes   sikvdiliT   dasjis   brZaneba,   magram   Semdeg   ramdenimejer igi gaiyvanes Tvalebaxveuli mindorSi, sadac mesakneebi   esrodnen arasabrZolo vaznebs, sanam ganmcxadebels guli ar wauvidoda.   meore ganmcxadebels emuqrebodnen gaupatiurebiT. erTi Tvis Semdeg,   miRebuli dazianebebis Sedegad, mesame ganmcxadebeli moTavsebuli iqna   fsiqiatriul saavadmyofoSi, sadac darCa erTi Tvis ganmavlobaSi (ix.   danarTi: b-ni ivantoSi, punqti 97).   199. saknebs ar hqonda tualetebi, ar modioda wyali da ar Semodioda   bunebrivi sinaTle. yvela sakanSi mudmivad enTo eleqtronaTura. kedelze   mimagrebuli gasaSleli sawolebi Camoiweoda SuaRamisas da isev zeviT   iweoda dilis 5 saaTze.   ganmcxadeblebs dReSi hqondaT mxolod 15 wuTi seirnobisaTvis daxurul   sivrceSi. me-14 armiis garnizonis StabbinaSi patimrobis periodSi maT ar   hqondaT SesaZlebloba, daebanaT an tansacmeli gamoecvalaT.   tualetebi iyo koridoris gaswvriv da patimrebi iq gahyavdaT xolme   mxolod dReSi erTxel mcvelebis da germanuli nagazebis TanxlebiT. maT   hqondaT   mxolod     wami,   raTa   daekmayofilebinaT   bunebrivi   moTxovnilebebi da icodnen, rom Tu am dros gadaaWarbebdnen, ZaRls   miuqsevdnen. radgan isini tualetSi dReSi mxolod erTxel gahyavdaT,   zemoxsenebul pirobebSi ganmcxadeblebi iZulebulni iyvnen, bunebrivi   moTxovnilebebi TavianT saknebSi daekmayofilebinaT xolme (ix. danarTi: b-   ni ivantoSi, punqti 95, b-ni leSko, punqti 115, q-ni leSko, punqti 33, da b-ni   ivantoSi, punqti 40).   ganmcxadeblebi mowyvetilni iyvnen gare samyaros. maTi ojaxis wevrebs ar   hqondaT ufleba, dakavSirebodnen maT an SeegzavnaT amanaTebi. maT ar   SeeZloT gaegzavnaT an mieRoT werilebi da Sexvedrodnen advokatebs.   200. 1992 wlis 23 agvistos, rodesac generali lebedi saTaveSi Caudga me-14   armias, pirebi, romlebic patimrobaSi imyofebodnen tiraspolis garnizonis   armiis StabbinaSi, maT Soris, sami ganmcxadebeli, gadayvanilni iqnen   tiraspolis policiis StabbinaSi. gadayvanas axorcielebdnen me-14 armiis   jariskacebi me-14 armiis kuTvnili manqanebiT (ix. b-ni ilaSku, punqti 11, b-   ni uritu, punqti 55, da q-ni ivantoSi, punqti 39).   3. tiraspolis policiis StabbinaSi gatarebuli winaswari patimroba da   gadayvana cixeSi sasamarTlo samarTalwarmoebis mimdinareobis periodSi   201. ganmcxadebelTa patimrobis garemoebebi, rogorc es aRwerilia   werilobiT warmodgenil dokumentaciasa da mowmeTa CvenebebSi da   gamyarebulia sxva mowmeTa CvenebebiT (ix. danarTi: b-ni uritu, punqtebi 56   da 60-61, q-ni ivantoSi, punqti 41, da q-ni leSko, punqtebi 30-31), Sejamebulia   qvemoT.   202. pirveli ganmcxadebeli tiraspolis policiis Stabbinis sakanSi   rCeboda daaxloebiT 6 Tvis ganmavlobaSi, 1993 wlis aprilamde, rodesac   daiwyo misi sasamarTlo samarTalwarmoeba.   203. meore ganmcxadebeli gadayvanili iqna tiraspolSi mdebare me-14 armiis   garnizonis Stabbinidan tiraspolis policiis StabbinaSi, sadac igi   rCeboda 1993 wlis aprilamde, rodesac daiwyo misi sasamarTlo   samarTalwarmoeba.   204. mesame ganmcxadebeli me-14 armiis garnizonis StabbinaSi rCeboda erTi   Tvis ganmavlobaSi. saavadmyofodan dabrunebis Semdeg igi ukan iqna   wayvanili me-14 armiis garnizonis StabbinaSi da dauyovnebliv iqna   gadayvanili   tiraspolis   policiis   StabbinaSi,   sadac   patimrobaSi   imyofeboda 1993 wlis aprilamde.   205. meoTxe ganmcxadebeli sasamarTlo samarTalwarmoebis dawyebamde   rCeboda tiraspolis policiis StabbinaSi.   206. tiraspolis policiis Stabbinis winaswari dakavebis izolatorSi   dakiTxva kvlav RamiT xdeboda. ganmcxadeblebs gamudmebiT scemdnen,   gansakuTrebiT ki me-14 armiis garnizonis Stabbinidan maTi gadmoyvanis   momdevno Tves.   207. saknebs ar hqonda bunebrivi ganaTeba. pirveli kviris ganmavlobaSi maT   ar aZlevdnen ojaxis wevrebTan an advokatebTan Sexvedris uflebas.   mogvianebiT diskreciul sawyisebze maT misces ufleba, Sexvedrodnen   ojaxis wevrebs da mieRoT amanaTebi, rac savaraudod araregularuli   intervalebiT xorcieldeboda. maT Zalian xSirad ar SeeZloT eWamaT   ojaxis mier gamogzavnili saWmeli, radgan is fuWdeboda usafrTxoebis   mizniT Catarebuli Cxrekisa da gasinjvis dros. maT ar SeeZloT mieRoT an   gaegzavnaT werilebi da Sexvedrodnen TavianT advokatebs.   208. xsenebuli periodis ganmavlobaSi ganmcxadeblebs mxolod Zalian   iSviaTad SeeZloT enaxaT eqimi; rodesac maT mimarT iyenebdnen xolme   arasaTanado mopyrobas, eqimebis vizitebi didi xnis Semdeg xorcieldeboda   xolme.   halucinogenma wamlebma, romlebsac b-n ivantoSs asmevdnen, daaavades igi   qronikuli   SakikiT.   xsenebuli   periodis   ganmavlobaSi   mas   ar   mkurnalobdnen Tavis tkivilis gamo, xolo mis cols ar aZlevdnen   uflebas, gaegzavna misTvis wamlebi.   209. b-nma ilaSkum pivrelad SeZlo Sexvedroda advokats 1992 wlis   seqtemberSi, dakavebidan ramdenime Tvis Semdeg.   210. daudgenel dRes ganmcxadeblebi gadayvanilni iqnen tiraspolis cixeSi   maTi   sasamarTlo   samarTalwarmoebis   momzadebis   procesisaTvis.   sasamarTlo   samarTalwarmoebis   mimdinareobisas   ganxorcielebuli   patimrobis dros isini eqvemdebarebodnen araadamianuri da Rirsebis   Semlaxveli mopyrobis sxvadasxva formas: maT sastikad scemdnen, uqsevdnen   germanul nagazebs, amyofebdnen ganmartoebiT patimrobaSi da amaragebdnen   cru informaciiT politikur situaciasa da maTi ojaxebis wevrebis   janmrTelobasTan   dakavSirebiT,   raTa   eiZulebinaT,   gaTavisuflebis   sanacvlod xeli moeweraT aRiarebaze, bolos ki aSinebdnen sikvdiliT   dasjiT.   211. andrei ivantoSs da tudor petrov-popas asmevdnen fsiqiatriul   nivTierebebs, ris Sedegadac b-ni ivantoSi ganicdida sulier moSlilobas.   4. ganmcxadebelTa sasamarTlo samarTalwarmoeba da msjavrdeba   212. ganmcxadeblebi wardgenilni iqnen `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~   winaSe, romelic sxdomebs marTavda kirovis saxelmwifo kompaniaSi,   mogvianebiT ki tiraspolis kulturis saxlis sakoncerto darbazSi.   sasamarTlo samarTalwarmoebis dros, romelic daiwyo 1993 wlis 21   aprils da damTavrda 1993 wlis 9 dekembers, sasamarTlo darbazSi Sesvlis   uflebamosileba hqondaT mxolod moldovelebs, romlebsac gaaCndaT   dnestrispireTSi   cxovrebis ufleba.   darbazSi   scenis   win   idgnen   SeiaraRebuli policielebi da jariskacebi. ganmcxadeblebi sasamarTlo   procesebs eswrebodnen da Caketilni iyvnen rkinis galiebSi. mowmeebs   SesaZlebloba hqondaT, sasamarTlo samarTalwarmoebas daswrebodnen   survilisamebr da raime moTxovnis gareSe daetovebinaT darbazi, maSin,   rodesac   samarTalwarmoebisas   sxva   mowmeebi   ganmcxadeblebs   iZleodnen   Cvenebas.   sasamarTlo   ufleba,   ramdenimejer   misces   dalaparakebodnen TavianT advokatebs mxolod SeiaraRebuli policelis   TandaswrebiT. sasamarTlo samarTalwarmoeba mimdinareobda daZabul   atmosferoSi, sazogadoebis mxridan ganmcxadeblebisadmi siZulvilis   gamomxatveli plakatebis fonze. rogorc es ganmcxadeblebis mier   sasamarTlos   registraturis   winaSe   wardgenili   im   fotoebidan   dasturdeba, romlebic gadaRebuli iyo sasamarTlos darbazSi da   gamoqveynda moldovur gazeTSi, erT-erT plakatze ewera: `teroristebma   pasuxi unda agon~.   213. ganmcxadeblebs asamarTlebda sami mosamarTlisagan Semdgari kolegia,   romelSic Sediodnen q-ni ivanova, moldovis uzenaesi sasamarTlos yofili   mosamarTle, Tavmjdomare; b-ni miazini, sasamarTlo samarTalwarmoebis   droisaTvis 28 wlis asakis, romelic erTi wlis ganmavlobaSi muSaobda   moldovis generalur prokuraturaSi `mdr-s uzenas sasamarTloSi~   daniSvnamde, da b-ni zenini.   214. ganaCeni asaxavs, rom komendanti mixail bergmani, rod-is oficeri,   gamodioda mowmed. man sasamarTlos moaxsena, rom misi qveSevrdomebi   ganmcxadeblebs ar epyrobodnen arasaTanadod ganmcxadebelTa me-14 armiis   SenobaSi yofnis dros da rom ganmcxadeblebs ar gamouxatavT raime saxis   pretenzia.   215. sasamarTlom ganaCeni gamoitana 1993 wlis 9 dekembers.   216. sasamarTlom pirveli ganmcxadebeli braleulad miiCnia ramdenime   danaSaulis CadenaSi, romlebic moldaveTis sabWoTa socialisturi   respublikis sisxlis samarTlis kodeqsiT iyo gaTvaliswinebuli, maT   Soris: erovnuli uSiSroebis winaaRmdeg danaSaulis Cadenis waqezeba   (muxli 67), saxelmwifos winaaRmdeg gansakuTrebiT saSiSi danaSaulebis   Cadenis organizeba (muxli 69), saxelmwifo xelisuflebis warmomadgenlis   mkvleloba teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63), ganzrax mkvleloba   (muxli 88), satransporto saSualebis ukanono gziT daufleba (muxli 182),   sxvisi qonebis ganzrax ganadgureba (muxli 127) da aRWurvilobisa da   asafeTqebeli nivTierebebis ukanono an unebarTvo gamoyeneba (muxli 227).   sasamarTlom pirvel ganmcxadebels sikvdiliT dasja da qonebis   CamorTmeva miusaja.   217. sasamarTlom meore ganmcxadebeli braleulad miiCnia saxelmwifo   xelisuflebis warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT   (muxli 63), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da   asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebaSi (muxli 227, punqti 2).   sasamarTlom ganmcxadebels miusaja 12 wliani patimroba SromagasworebiT   mkacr koloniaSi da qonebis CamorTmeva.   218. mesame ganmcxadebeli braleulad miiCnies saxelmwifo xelisuflebis   warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63),   asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebasa da qurdobaSi (muxli   da 227-1 punqti 2), cxenSebmuli urmis ukanono dauflebaSi (muxli 182   punqti 3), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da TavdasxmaSi   (muxli 96 punqti 2). sasamarTlom mas miusaja TxuTmeti wliT patimroba   SromagasworebiT koloniaSi da qonebis konfiskacia.   219. meoTxe ganmcxadebeli braleulad cnes saxelmwifo xelisuflebis   warmomadgenlis mkvlelobaSi teroris gaCaRebis mizniT (muxli 63),   TavdasxmaSi (muxli 96 punqti 2), cxenSebmuli urmis ukanono dauflebaSi   (muxli 182 punqti 3), sxvisi qonebis ganzrax ganadgurebaSi (muxli 127) da   asafeTqebeli nivTierebebis unebarTvo gamoyenebasa da qurdobaSi (muxli   da 227-1 punqti 2). sasamarTlom mas miusaja 15 wliT patimroba da   qonebis konfiskacia.   b. ganmcxadebelTa msjavrdebis Semdeg ganviTarebuli movlenebi   220. 1993 wlis 9 dekembers moldovis respublikis prezidentma ganacxada,   rom ganmcxadebelTa msjavrdeba ukanono iyo im safuZvelze, rom   arakonstituciuri sasamarTlos mier iyo gamotanili.   221. 1993 wlis 28 dekembers moldovis generaluri prokuroris moadgilem   brZana   sisxlis   samarTalwarmoebis   aRZvra   im   `mosamarTleebis~,   `prokurorebisa~ da sxva pirebis winaaRmdeg, romlebic Cabmulni iyvnen   ganmcxadebelTa winaaRmdeg dnestrispireTSi ganxorcielebul gamoZiebaSi.   xsenebul pirebs brali edebodaT moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis   192-e muxliT gaTvaliswinebuli ukanono dakavebis ganxorcielebaSi.   222. 1994 wlis 3 Tebervals moldovis respublikis uzenaesma sasamarTlom   sakuTari iniciativiT ganixila 1993 wlis 9 dekembers `mdr-s uzenaesi   sasamarTlos~ mier gamotanili ganaCeni, gaauqma igi im safuZvelze, rom   gamotanili iyo arakonstituciuri sasamarTlos mier da brZana, saqme   gadascemoda moldovis prokuraturas axali gamoZiebis warsamarTavad   sisxlis samarTlis saproceso kanonmdeblobis 93-e muxlis Sesabamisad.   warmodgenili werilobiTi informaciidan, kerZod ki moldovis mTavrobis   mier warmodgenili informaciidan da 2003 wlis martSi sasamarTlos mier   kiSiniovSi mopovebuli mowmeTa Cvenebebidan Cans, rom 1994 wlis   Tebervals ganaCenSi miTiTebuli gamoZieba ar dasrulebula araviTari   SedegiT (ix. danarTi: b-ni postovani,punqti 184 da b-ni rusu, punqti 302).   223. moldovis uzenaesma sasamarTlom aseve gaauqma ganmcxadebelTa   patimrobis brZaneba, brZana maTi gaTavisufleba da mosTxova prokurors,   ganexila e.w. `mdr-s mosamarTleebis~ sisxlis samarTlis pasuxismgeblobis   sakiTxi maT mier ganzrax ukanono gadawyvetilebis gamotanisaTvis,   danaSaulisaTvis, romelic isjeba sisxlis samarTlis kodeqsis 190-e-192-e   muxlebiT.   224. `mdr~-s xelisuflebis organoebs ar upasuxiaT 1994 wlis 3 Tebervlis   ganaCenTan dakavSirebiT.   225. moldovis xelisuflebis organoebma aRZres gamoZieba b-ni gusarisa da   b-ni ostapenkos sikvdilTan dakavSirebiT 1992 wlis april-maisSi   Sesabamisad, magram sagamoZiebo samsaxurebma SeaCeres igi 1994 wlis 6   ivniss moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis 172-e muxlis me-3 punqtis   Sesabamisad,   dnestrispireTis   marTlmsajulebisa   Tu   policiis   organoebTan raime TanamSromlobis gareSe. gamoZieba ganaxlda 2000 wlis 9   seqtembers. Sedegad TanamSromlobasTan dakavSirebuli ramdenime moTxovna   (dokumentebis gadacemisa) gaegzavna `mdr-s prokurors~ b-n zaxarovs. ver   miiRes ra veranairi pasuxi, moldovis sagamoZiebo organoebma kidev   erTxel SeaCeres gamoZieba 2000 wlis 9 dekembers. amis Semdeg gamoZieba   aRar ganaxlebula.   226. 1995 wlis 4 agvistos brZanebulebiT moldovis prezidentma gamosca   amnistiis   kanoni   moldovis   konstituciis   saiubileo   wlisTavTan   dakavSirebiT. amnistia exeboda 1990 wlis 1 ianvris Semdgom periodSi   dnestris marcxena sanapiroze sisxlis samarTlis kodeqsis 227, 227-1 da   227-2 muxlebiT gaTvaliswinebul danaSaulebSi msjavrdebul pirebs.   227. 1995 wlis 3 oqtombers moldovis parlamentma TxovniT mimarTa   mTavrobas, prioritetulad ganexila ganmcxadeblebis patimrobis problema   rogorc politikuri niSniT patimrobaSi myofi pirebisa da regularulad   ecnobebina parlamentisaTvis situaciis ganviTarebisa da miRebuli zomebis   Sesaxeb. parlamentma aseve mosTxova sagareo saqmeTa saministros,   ganmcxadebelTa (`ilaSkus jgufis~) gaTavisuflebis uzrunvelyofis   mizniT moepovebina myari mxardaWera im qveynebisgan, sadac moldovas   diplomatiuri misiebi hqonda.   228. pirveli ganmcxadebeli, miuxedavad im faqtisa, rom patimrobaSi   imyofeboda, arCeuli iqna moldovas parlamentis wevrad 1994 wlis 25   Tebervals da xelmeored 1998 wlis 22 marts, magram Tavisuflebis   SezRudvis gamo ar Sesdgomia parlamentaris funqciebis ganxorcielebas.   229. 2000 wlis 16 agvistos prokurorma Zaladakargulad gamoacxada 1993   wlis 28 dekemebris `mdr-s mosamarTleebisa~ da `prokurorebis~ winaaRmdeg   gamotanili brZaneba (ix. winamdebare ganaCenis 221-e punqti), imis   safuZvelze, rom saxeze SesaZloa yofiliyo mxolod sisxlis samarTlis   kodeqsis 190-e da 192-e muxlebiT gaTvaliswinebuli Tavisuflebis ukanono   aRkveTa,   rodesac   Sesabamisi   RonisZieba   iqna   ganxorcielebuli   mosamarTleebisa da prokurorebis mier, romlebic daniSnulni iyvnen   moldovis kanonmdeblobis Sesabamisad, rac winamdebare SemTxvevaSi ase ar   iyo. prokurori aseve acxadebda, rom, misi azriT, mizanSewonili ar iyo   gamoZiebis dawyeba TaRliTuri gziT patimrobaSi moTavsebasTan an   Zalauflebis uzurpaciasTan Tu oficialuri piris statusis miTvisebasTan   dakavSirebiT, rac danaSaulis saxiT gaTvaliswinebuli iyo sisxlis   samarTlis kodeqsis 116-e da 207-e muxlebiT Sesabamisad, imis safuZvelze,   rom gamoZieba xandazmuli iyo da eWvmitanili damnaSaveebi uars   acxadebdnen, daxmareba gaewiaT xelisuflebis organoebisaTvis warmoebul   mokvlevaSi.   230. imave dRes prokurorma aRZra gamoZieba hlinaias cixis ufrosis   winaaRmdeg, ukanono patimrobisa da xelisuflebis warmomadgenlis an   analogiuri Zalauflebis uzurpirebis braldebiT, danaSaulisa, romelic   gansazRvrulia sisxlis samarTlis kodeqsis 116-e da 207-e muxlebiT.   moldovis mTavrobis mier warmodgenili informaciis da kiSiniovSi 2003   wels sasamarTlos mier dakiTxul mowmeTa Cvenebebis Tanaxmad xsenebuli   gamoZieba ar damTavrebula araviTari SedegiT (ix. danarTi: b-ni rusu,   punqti 302, da b-ni sturca, punqti 314).   231. 2000 wlis   oqtombers, b-ni ilaSkus moTxovniT, rumineTis   xelisuflebis organoebma mas mianiWes rumineTis moqalaqeoba #21/1991   kanonis Tanaxmad.   232. 2000 wlis 26 noembers b-ni ilaSku arCeuli iqna rumineTis parlamentis   me-2 palataSi. ganacxada ra uari moldovis moqalaqeobasa da moldovis   parlamentis wevrobaze, man uflebamosileba moixsna 2000 wlis   oqtombers.   233. 2001 wels b-n ivantoSsa da b-n leSkos maTi Txovnis safuZvelze aseve   mieniWaT rumineTis moqalaqeoba.   234. 2001 wlis   maiss b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna. misi   gaTavisuflebis garemoebebi, romlebic sadavo Seiqmna, Sejamebulia   winamdebare ganaCenis 279-e-282-e punqtebSi.   g. ganmcxadebelTa patimroba msjavrdebis Semdeg   235. pirveli ganmcxadebeli, b-ni ilaSku, patimrobaSi imyofeboda   tiraspolis #2 sapyrobileSi 1993 wlis 9 dekembers mis msjavrdebamde.   SemdgomSi igi gadayvanili iqna hlinaias sapyrobilis im nawilSi, romelic   gankuTvnili iyo sikvdilmisjilTaTvis, da rCeboda iq 1998 wlis   ivlisamde, rodesac igi kvlav gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi.   igi rCeboda iq 2001 wlis maisSi gaTavisuflebamde.   236. b-ni aleqsandru leSko sasamarTlo ganxilvis Semdeg gadayvanili iqna   tiraspolis #2 sapyrobileSi, sadac amJamadac patimrobaSi rCeba.   237. andrei ivantoSi msjavrdebis Semdeg gadayvanili iqna hlinaias   sapyrobileSi, sadac igi savaraudod darCa mxolod ramdenime kviris   ganmavlobaSi. avadmyofobis gamo pirvelad igi daawvines saavadmyofoSi da   mxolod Semdeg gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi, sadac igi   dRemde rCeba.   238. b-ni tudor petrov-popa sasamarTlo ganxilvis dawyebamde cota xniT   adre gadayvanili iqna tiraspolis #2 sapyrobileSi. 2001 wlis maisSi b-ni   ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg garkveuli xnis gasvlis Semdgom b-ni   petrov-popa gadayvanili iqna hlinaias sapyrobileSi, sadac igi rCeboda   wlis   ivnisamde, rodesac igi gadaiyvanes tiraspolis #3   sapyrobileSi, cixis administraciis TqmiT, `advokatTan urTierTobis   gaadvilebis mizniT~.   239. ganmcxadebelTa dakavebidan pirveli Tveebis ganmavlobaSi moldovis   mTavroba finansur daxmarebas uwevda maT ojaxebs. garda amisa,   xelisuflebis organoebma moiZies sacxovrebeli farTi im ganmcxadebelTa   ojaxebisaTvis, romlebic valdebulni iyvnen, daetovebinaT dnestrispireTi,   zogjer   ki   sxva   saxis   daxmarebasac   uwevdnen,   pirvel   rigSi,   ganmcxadeblebTan Sesaxvedrad manqanebis gamoyofis gziT da meore rigSi   ganmcxadebelTa patimrobis pirobebis gasaumjobeseblad maTTvis eqimebisa   da gazeTebis gagzavnis gziT (ix. danarTi: b-ni sneguri, punqti 240, b-ni   mosanu, punqti 248, da b-ni sangheli, punqti 267).   1. patimrobis pirobebi   240. ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen, garda Zalian mcire   periodisa, ganmartoebiT, TiToeuli Tavis sakuTar sakanSi, garda b-ni   leSkosi, romelic ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda mxolod pirveli   ramdenime wlis ganmavlobaSi.   b-ni ilaSku mudmivad ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda. mas ar hqonda   ufleba, gaegzavna da mieRo korespondencia, magram mainc axerxebda   sapyrobilidan ramdenime werilis gagzavnas.   241.   hlinaias   sapyrobileSi   b-ni   ilaSku   patimrobaSi   imyofeboda   sikvdilmisjilTaTvis gankuTvnil fligelSi. misi patimrobis pirobebi   ufro autaneli iyo, vidre sxva ganmcxadeblebisa. mis sakanSi iyo saknisave   moculobis rkinis galia. galiaSi moTavsebuli iyo sawoli da magida,   romlebic aseve rkinisagan iyo gakeTebuli.   b-n ilaSkus ekrZaleboda dalaparakeba sxva patimrebTan an mesakneebTan,   amitom igi marto gahyavdaT xolme yoveldRiur gaseirnebaze, romelic   xorcieldeboda xolme saRamoobiT daxurul sivrceSi.   b-ni ilaSkus dRiur racions Seadgenda 100 grami Wvavis puri dReSi samjer   da uSaqro Cai dReSi orjer. saRamoobiT igi aseve iRebda e.w, `balandas~,   romelic dafSvnili simindisagan mzaddeba.   242. ganmcxadebelTa sakani ar naTdeboda bunebrivi sinaTliT: sinaTlis   erTaderTi wyaro iyo derefanSi mdebare eleqtronaTura, romlis Suqi   TiToeul sakanSi Sedioda karis gaReba-daxurvisas.   243. ganmcxadeblebs mxolod Zalian iSviaTad SeeZloT Sxapis miReba da   ramdenime Tvis ganmavlobaSi iyvnen xolme daubanelni.   244. arc erTi sakani, romelSic b-ni ilaSku imyofeboda patimrobis   periodSi, zamTarSic ki ar Tbeboda.   245. hlinaiasa da tiraspolis cixeebSi ganmcxadeblebs hqondaT civi wyali   saknebSi, xolo tualetebi ar iyo gamocalkevebuli saknis danarCeni   nawilisagan.   246. ganmcxadeblebs SeeZloT mieRoT amanaTebi da Sexvedrodnen ojaxis   wevrebs,   Tumca   xsenebulTan   dakavSirebuli   Sesabamisi   nebarTva   sistematurad ar gaicemoda xolme cixis mmarTvelebis mier.   ramdenimejer   vizitebTan   dakavSirebuli   nebarTvis   gacemaze   uari   ganacxades igor smirnovma da vladimir antiufeevma/Sevcovma.   247.   radgan   amanaTebi   iCxrikeboda,   maTSi   moTavsebuli   saWmeli   gamoyenebisTvis uvargisi xdeboda xolme. im faqtTan dakavSirebiT, rom   arasakmarisi raodenobis saWmeli eZleodaT, xelisuflebis organoebi ki   zogjer uars eubnebodnen ojaxis wevrebis mier mitanili saWmlis   gadacemaze, agreTve, imis gaTvaliswinebiT, rom saWmeli fuWdeboda   Semowmebis procesSi, ganmcxadeblebma ramdenimejer daiwyes SimSiloba.   248. 1999 wels b-n ilaSkus neba darTes, Sexvedroda q-n Jozete durieus,   evropis sabWos saparlamento asambleis wevrs, da b-n vasile sturcas,   dnestrispireTTan molaparakebis komitetis Tavmjdomares.   249. 1999 wlis martSi moldovis parlamentisaTvis gagzavnil werilSi,   romelic exeboda moldovis samTavrobo kriziss, b-ni ilaSku mxardaWeras   premier-ministris Tanamdebobaze daniSvnasTan dakavSirebiT ucxadebda b-n   ion sturcas. prezidentma misi werili gaaxmaura da saSualeba misca   parlaments,   Seegrovebina   xmebis   umravlesoba,   raTa   b-ni   sturca   daniSnuliyo premier-ministrad.   wels sturcas mTavrobisadmi simpaTiis gamoxatvis Semdeg da am   mTavrobis 9 Tviani arsebobis dros b-n ilaSkus ar misces nebarTva,   Sexvedroda Tavisi ojaxis romelime wevrs an mieRo raime saxis amanaTi.   aseTive SezRudvebs daeqvemdebarnen sxva ganmcxadeblebic, gansakuTrebiT   ki b-ni ivantoSi.   250. sasamarTlosadmi 1999 wlis 14 maiss miweril werilSi b-ni ivantoSi   werda, rom b-ni ilaSkus parlamentisadmi gagzavnil werils mohyva   ganmcxadebelTa pirobebis, gansakuTrebiT ki b-ni ilaSkus patimrobis   pirobebis gauareseba.   251. 1999 wlis 17 ivlisiT daTariRebul werilSi b-ni ivantoSi atyobinebda   sazogadoebas, rom protestis niSnad daiwyo SimSiloba im pirobebis gamo,   romlebSic is da misi megobrebi imyofebodnen. igi aRniSnavda, magaliTad,   rom ar SeeZlo dakavSireboda advokats da uflebas ar aZlevdnen,   Sexvedroda eqimebs an wiTeli jvris warmomadgenlebs. igi amtkicebda, rom   moldovis xelisuflebis pasiuroba dnestrispireTSi arsebul   situaciasTan dakavSirebiT, kerZod ki ilaSkus jgufTan mimarTebaSi,   warmoadgenda dnestrispireTis xelisuflebis mimarT dumiliT gamoxatul   mxardaWeras.   252. 1999 wlis 29 ivlisis werilobiT gancxadebaSi b-ni ivantoSi, romelic   dRe iyo, rac SimSilobda, brals uyenebda kiSiniovis xelmZRvanelobas   imis gamo, rom is arafers akeTebda, raTa daecva adamianis uflebebi   moldovaSi da `karg dros atarebda~ dnestrispireTis separatist   liderebTan erTad. b-ni ivantoSi aseve gamoTqvamda pretenzias tiraspolis   cixis administraciis mimarT imasTan dakavSirebiT, rom mas da b-n ilaSkus   ar aZlevdnen uflebas, Sexvedrodnen eqims, da acxadebda, rom b-n ilaSkus,   romelic ganmartoebiT imyofeboda didi xnis ganmavlobaSi, arasaTanadod   epyrobodnen. misi saknidan gatanili iqna yvelanairi saxis aveji da   tansacmeli, garda Tbili qurTukisa, da mas gamudmebiT scemdnen   `specialuri   jarebis~   wevrebi,   romlebic   urCevdnen,   Caedina   TviTmkvleloba.   253. 2000 wlis 10 maiss sasamarTlosadmi miweril werilSi b-ni ilaSku   aRniSnavda, rom mas ar aZlevdnen uflebas, Sexvedroda eqims 1997 wlidan.   eqimebma, romlebic am droisaTvis gamogzavnes kiSiniovidan, gasinjes b-ni   ilaSku da Seadgines daskvna misi janmrTelobis mdgomareobasTan   dakavSirebiT, romelsac isini seriozuls uwodebdnen. zemoxsenebul   werilSi b-ni ilaSku brals sdebda moldovis xelisuflebis organoebs   pirferobasa da orpirobaSi da amtkicebda, rom, miuxedavad maTi   mowodebebisa ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT, isini   akeTebdnen yvelafers rac SeeZloT, raTa xeli SeeSalaT maTTvis   Tavisuflebis mopovebaSi.   254. 2002 wlis 14 ianvars ganmcxadebelTa warmomadgenelma, b-nma dinum   acnoba sasamarTlos, rom karcerSi moTavsebuli sami ganmcxadeblis   patimrobis pirobebi gauaresda 2001 wlis ivnisis Semdeg. b-n ivantoSs   yovelgvari axsna-ganmartebis gareSe aukrZales colTan Sexvedra.   b-nma ivantoSma da b-nma leSkom daiwyes mxolod purisa da wylis miReba. b-   ni petrov-popa gadayvanili iqna hlinaias sapyrobileSi, sruli izolaciis   pirobebSi; mas ganucxades, rom uflebas ar darTavdnen, Sexvedroda vinmes   Tvis ganmavlobaSi.   255. b-ni ilaSkus garda, ganmcxadeblebs korespondenciis warmoebis   uflebas aZlevdnen mxolod rusul enaze, ruminul enaze dawerili   werilebi ikrZaleboda. maT werilebs amowmebdnen. maT, rogorc wesi, ar   SeeZloT mieRoT gazeTebi ruminul enaze.   256. b-n ivantoSs aukrZales colTan Sexvedra 2003 wlis 15 Tebervlidan,   Tumca erTi kviris Semdeg vizitebis nebarTva ganaxlda.   257. 2003 wlis martSi sasamarTlos delegatebis mier mowmeTa dakiTxvaze   dnestrispireTis cixis administraciam ikisra valdebuleba, neba daerTo   ganmcxadebelTa advokatebisaTvis, Sexvedrodnen dnestrispireTSi myof maT   klientebs. b-nma tanasem SeZlo pirvelad moenaxulebina Tavisi klienti, b-   ni leSko, daudgenel dRes, 2003 wlis maisSi Tu ivnisSi. b-n gabrinceas   SesaZlebloba mieca, moenaxulebina Tavisi klientebi pirvelad maTi   karcerSi Casmis Semdeg 2003 wlis 20 ivniss.   258. mowmeTa Cvenebebsa da mis xelT arsebul sxva mtkicebulebebze (maT   Soris,   samedicino   konsultaciebis   aRricxvis   Jurnalze,   romelic   inaxeboda ganmcxadebelTa patimrobis adgilebSi) dayrdnobiT sasamarTlom   daadgina is pirobebi, romlebSic warimarTeboda xolme ganmcxadebelTa   samedicino Semowmeba.   259.   sasamarTlo   zogadad   aRniSnavs,   rom   patimrobis   periodSi   ganmcxadebelTa janmrTelobis mdgomareoba gauaresda.   maT SeeZloT moTxovnisamebr Sexvedrodnen cixis eqims, romelic   gasinjvaSi Semoifargleboda palpaciiTa da mosmeniT.   260. aleqsandru leSkos, miuxedavad imisa, rom itanjeboda mwvave   arTritiT, pankreasiTa da kbilis daCirqebiT, nebarTvas ar aZlevdnen,   Sexvedroda eqims. mas gauuaresda mxedveloba.   261. Tumca 1995 wels b-ni leSko gadayvanili iqna tiraspolSi mdebare   saavadmyofoSi da mas gaukeTes pankreasis operacia.   262.   mkurnalobdnen. maT SeeZloT mxolod maTi ojaxis wevrebis mier   gamogzavnili wamlebis miReba. cixis `administracia~ eyrdnoboda   ramdenime   mcire   gamonaklisis   garda,   ganmcxadeblebs   ar   usafrTxoebis motivs, rogorc safuZvels ganmcxadeblebisaTvis im   farmacevtuli sainformacio furclebis CamorTmevisa, romlebic Tan   mohyveboda xolme wamlebs.   263. moldovis xelisuflebis organoebTan molaparakebebis, gansakuTrebiT   ki   prezident   sneguris   Carevis   Semdeg   dnestrispireTis   cixis   administraciam neba darTo kiSiniovidan Camosul specialistebs, gaesinjaT   ganmcxadeblebi. amgvarad, 1995 da 1999 wlebs Soris ganmcxadeblebi   ramdenimejer gasinjes moldovidan Camosulma samedicino komisiebma,   romlebic Sedgeboda b-ni lesanisa da b-ni tibrinasagan. 1999 wels vizitebi   ganxorcielda ianvridan martamde, Semdeg ki noemberSi.   erTxel b-n ilaSkus gadauRes kardiograma; b-n ivantoSs Cautares operacia   RviZlze; b-n petrov-popas gaukeTes tuberkulozis sawinaaRmdego ineqcia   da dauniSnes mkurnaloba.   gasinjva xdeboda cixis eqimebisa da mesakneebis TandaswrebiT. moldoveli   eqimebis mier gamowerili wamlebi, rogorc es cixis saregistracio   JurnalSia aRniSnuli, ar iqna motanili, da ganmcxadeblebi iRebdnen   mxolod im wamlebs, romlebsac ojaxis wevrebi ugzavnidnen.   orjer b-n ilaSkus neba darTes, gasinjuliyo wiTeli jvris eqimebTan.   264.   b-ni   petrov-popa,   romelic   daavadebuli   iyo   tuberkuloziT,   mkurnalobda daaxloebiT 6 Tvis ganmavlobaSi, 1999 wlis martamde. Tumca   wamlebis umetesobas mas ojaxis wevrebi ugzavnidnen.   265. arc erT ganmcxadebels ar SeeZlo mieRo dieturad Sesaferisi sakvebi,   romelic maT eqimebma gamouweres, b-n ilaSkus saWmlis monelebasTan   dakavSirebuli problemebis gamo, b-n ivantoSs RviZlis daavadebis gamo, b-n   leSkos pankreasis gamo da b-n petrov-popas tuberkulozis gamo.   b-nma leSkom, b-nma ivantoSma da b-nma petrov-popam ganacxades, rom   daavadebulni iyvnen pankreasiT, RviZlis daavadebiTa da tuberkuloziT   Sesabamisad da ver iRebdnen Sesabamis mkurnalobas.   266. b-ni petrov-popa axla moTavsebulia imave sakanSi hlinaias   sapyrobileSi, romelSic b-ni ilaSku iyo gaTavisuflebamde, miuxedavad   imisa, rom arsebobs specialuri fligeli cixeSi tuberkuloziT   daavadebulTaTvis. 2002 wels dnestrispireTis axali sisxlis samarTlis   saproceso kanonmdeblobis ZalaSi Sesvlis Semdeg b-ni petrov-popas   pirobebi hlinaias cixeSi gaumjobesda, radgan mas nebas rTaven, miiRos   damatebiTi amanaTebi da samiT meti Sexvedra. xsenebul gaumjobesebasTan   dakavSirebuli brZaneba gasca hlinaias cixis mmarTvelma ganmcxadeblis   kargi saqcielis gamo.   2. arasaTanado mopyroba   267. hlinaiaSi patimrobis pirveli ramdenime Tvis ganmavlobaSi b-ni ilaSku   ramdenimejer awames.   Zalian mcire safuZvlis gamo b-ni ilaSku gadahyavdaT karcerSi.   268. tiraspolis #2 cixeSi gadayvanis Semdeg b-ni ilaSkus situacia cota   gaumjobesda im mxriv, rom mas aRar sjidnen ise xSirad, rogorc es   hlinaias cixeSi xdeboda, da arasaTanadod epyrobodnen mxolod garkveuli   movlenebis Semdeg.   magaliTad, presaSi ganmcxadeblebis Sesaxeb statiis gamoqveynebis Semdeg   mesakneebi Sevidnen b-ni ilaSkus da b-ni ivantoSis saknebSi da CamoarTves   an gaanadgures napovni nivTebi. mesakneebma sastikad urtyes ganmcxadeblebs   da 24 saaTiT moaTavses karcerSi.   269. b-ni ilaSkusa da b-ni ivantoSis saknebi kvlav Seaviwroves mas Semdeg,   rac   b-nma   ilaSkum   mxari   dauWira   sturcas   mTavrobas,   agreTve,   sasamarTloSi ganacxadis Setanis Semdeg. ganadgurebul nivTebSi moxvda   ganmcxadebelTa Svilebis suraTebi da xatebi. maT aseve gametebiT scemes.   sasamarTlos winaSe ganacxadis wardgenis Semdeg b-n ilaSkus scemes   jariskacebma, romlebic urtyamdnen avtomatebis kondaxebs. mere mas Caudes   pirSi pistoleti da emuqrebodnen mokvliT, Tuki erTxel kidev gabedavda   werilis gagzavnas sapyrobilidan. xsenebuli incidentis Semdeg b-nma   ilaSkum kbili dakarga.   270. 1999 wlis 14 maisiT daTariRebul zemoxsenebul werilSi andrei   ivantoSi acxadebda, rom wina dRes niRbiani samoqalaqo pirebi Sevidnen mis   sakanSi, Caartyes joxi TavSi, zurgSi, RviZlTan da ramdenimejer uTavazes   gulmkerdis areSi. Semdeg igi gaaTries derefanSi, sadac man dainaxa,   rogor artymevinebda polkovniki gusarevi ilie ilaSkus Tavs kedelze da   rogor urtyamda mas. polkovnikma gusarevma b-n ilaSkus pirSi pistoletis   lula Caudo da emuqreboda mokvliT. polkovnikma gusarevma ganucxada   ganmcxadeblebs, rom aseTi mopyroba ganpirobebuli iyo maT mier adamianis   uflebaTa   evropul   sasamarTloSi   ganacxadis   SetaniT.   imave   werilSiAandrei ivantoSi daJinebiT sTxovda moldovis parlamentsa da   mTavrobas, saerTaSoriso mediasa da adamianis uflebaTa damcvel   organizaciebs, Careuliyvnen, raTa bolo moeRoT im wamebisaTvis,   romelsac Tavad da danarCeni sami ganmcxadebeli eqvemdebarebodnen.   271. xsenebuli movlenebis Semdeg, rogorc es sasamarTlosaTvis b-ni   leSkos warmomadgenlis mier 1999 wlis 1 seqtembers gagzavnili werilidan   Cans, ganmcxadeblebs uari ganucxades sakvebis miwodebaze   ganmavlobaSi da Cauqres sinaTle 3 dRis ganmavlobaSi.   dRis   272. tiraspolSi mdebare b-ni ivantoSis sakani ramdenimejer iqna   awiokebuli 2002 wlis noemberSi da 2003 wlis 15 Tebervals an daaxloebiT   am TariRze.   d. 2001 wlis maisamde ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT   ganxorcielebuli RonisZiebebi   273.   molaparakebebi   moldovasa   da   ruseTis   federacias   Soris   dnestrispireTidan rusuli jarebis gayvanasTan dakavSirebiT, romelTa   drosac dnestrispireTis sakiTxis gadaWrac iqna naxsenebi, arasodes   Sexebia ganmcxadebelTa situacias. Tumca moldovisa da ruseTis   prezidentebs Soris warmoebuli msjelobebis dros mxareebi mudmivad   wamowevdnen xolme ganmcxadebelTa gaTavisuflebis sakiTxs (ix. danarTi:   Y, punqti 254).   274.   dnestrispireTis   sasamarTlos   mier   gamotanili   msjavrdebis   safuZvelze dnestrispireTSi patimrobaSi myofi yvela piris Sewyalebis   ganxilvis SesaZleblobasTan dakavSirebiT dnestrispireTis mxaris mier   komisiis SeqmnasTan mimarTebaSi (ix. b-ni sturca, punqtebi 309   moldovis xelisuflebis organoebma moipoves dapireba,   ganmcxadeblebs gaaTavisuflebdnen. xsenebul konteqstSi   generaluri prokuroris moadgile, b-ni sturca, ramdenimejer Cavida   tiraspolSi, raTa gaemarTa molaparakeba ganmcxadebelTa   da 311)   rom   moldovis   gaTavisuflebasTan dakavSirebiT, sul mcire ki b-n ilaSkusTan Sexvedris   Taobaze 1996 wels hlinaias sapyrobileSi.   b-ni sturca bolos tiraspolSi Cavida 2001 wlis 16 aprils, raTa   ganmcxadeblebi kiSiniovSi Camoeyvana, magram uSedegod. mxolod 2001 wlis   maiss iqna b-ni ilaSku gaTavisuflebuli (ix. winamdebare ganaCenis 279-e   punqti).   275. 2001 wlis 23 Tebervlis werilSi moldovis prezidentma, b-nma   lukinsCim, da moldovaSi euTo-s misiis xelmZRvanelma, b-nma hilma   TxovniT   mimarTes   b-n   smirnovs,   gaeTavisuflebina   ganmcxadeblebi   humanitaruli mosazrebebis gamo.   276. 2001 wlis 12 aprils moldovis axalma prezidentma, b-nma voroninma,   kvlav mimarTa b-n smirnovs TxovniT, gaeTavisuflebina ganmcxadeblebi   humanitaruli mosazrebebis gamo.   277. dnestrispireTis mxaresTan molaparakebebis dawyebidan moldovis   xelisufleba regularulad amaxvilebda yuradRebas ganmcxadebelTa   situaciaze. kerZod, xsenebulTan dakavSirebiT msjeloba mimdinareobda   `mdr-s prokuraturis~, `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ warmomadgenlebTan,   `mdr-s iusticiis ministrTan~ da igor smirnovTan.   278. ganmcxadeblebma sasamarTlos warudgines 2001 wlis 19 apriliT   daTariRebuli zepiri nota moskovSi moldovis saelCosadmi, romelSic   ruseTis federaciis sagareo saqmeTa saministro moldovis mTavrobis   yuradRebas amaxvilebda im faqtze, rom memorandumi, romelic wardgenili   iyo adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlosadmi 2000 wlis oqtomberSi,   warmoaCenda ruseTis subieqtur rols ilaSkus jgufTan dakavSirebul   saqmeSi da aranairad ar asaxavda `ruseTis federaciasa da moldovas   Soris arsebuli urTierTobebis megobrul xasiaTs~. nota Semdegnairad   grZeldeboda:   `evropuli sasamarTlos didi palatis mier memorandumis ganxilvam,   romelic unda gaimarTos ama wlis 1 maiss, SesaZloa seriozuli ziani   miayenos ruseTis federaciasa da moldovas.   am konteqstSi rusuli mxare, eyrdnoba ra diplomatiur samsaxurebs Soris   miRweul   SeTanxmebas   memorandumis   gamoTxovnis   saWiroebasTan   dakavSirebiT, daJinebiT sTxovs moldovis mTavrobas, gadadgas yvela   aucilebeli nabiji, raTa uzrunvelyos xsenebuli dokumentis 30 aprilamde   ukan gaTxova da oficialurad acnobos evropul sasamarTlos da ruseTis   warmomadgenels xsenebulis Sesaxeb~.   e. b-ni ilaSkus gaTavisufleba 2001 wlis 5 maiss   279. b-ni ilaSkus gancxadebiT, 2001 wlis 5 maiss 5:30 sT-ze dnestrispireTis   `uSiSroebis ministri~, vladimir Sevcovi, romelic aseve cnobilia   antiufeevis gvariT, Sevida mis sakanSi da uTxra, rom swrafad Caecva,   radgan unda waredginaT `mdr-s prezidentis~ winaSe. ganmcxadebelma yvela   Tavisi   piradi   nivTi   sakanSi   datova   da   or   jariskacze   xelborkildadebuli Casves manqanaSi. vladimir Sevcovi aseve Cajda   manqanaSi. ganmcxadebeli Caiyvanes kiSiniovSi da prezidentis sasaxlidan   metris daSorebiT gadasces moldovis saidumlo samsaxuris ufross b-n   pasats. ganmcxadebeli amtkicebda, rom b-nma Sevcovma b-ni pasatis gverdiT   xmamaRla waikiTxa misi gadacemis dokumenti, romelsac Semdegi Sinaarsi   hqonda: `patimari ilaSku, romelsac Seefarda sikvdiliT dasja, gadaeca   moldovis kompetentur organoebs~. dokumentis gadacemis Semdeg b-nma   Sevcovma savaraudod ganacxada, rom sasjeli ZalaSi rCeboda da   ganxorcielebuli   dabrundeboda.   iqneboda,   Tuki   b-ni   ilaSku   dnestrispireTSi   amis   Semdeg   moldovis   specsamsaxurebma   ganmcxadebeli   waiyvanes   uSiSroebis saministroSi, sadac gaTavisuflebamde dakiTxes.   280. 2001 wlis 22 ivniss moldovis mTavrobam acnoba sasamarTlos   Tavmjdomares, rom moldovis respublikis prezidentma b-nma voroninma b-ni   ilaSkus   gaTavisuflebis   Sesaxeb   gaigo   werilidan,   romelic   mas   gamougzavna b-nma smirnovma 2001 wlis 5 maiss. xsenebul werilSi b-ni   smirnovi iTxovda, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mxridan   keTili nebis gamovlenis sanacvlod moldovas daegmo `1992 wels   ganxorcielebuli agresia dnestrispireTis xalxis winaaRmdeg~, moexdina   `mdr~-s mier agresiis Sedegad gancdili materialuri zianis sruli   anazRaureba da `bodiSi moexada dnestrispireli xalxisaTvis miyenebuli   tkivilisa da tanjvisaTvis~.   281. 2001 wlis 16 noembris werilSi moldovis mTavrobam sasamarTlos   warudgina `mdr~-s prezidentis b-ni smirnovis mier xelmowerili ramdenime   brZanebuleba.   wlis brZanebuleba #263 exeboda 1999 wlis 1 seqtembridan `mdr~-s   teritoriaze   sikvdiliT   dasjis   ganxorcielebaze   moratoriumis   gamocxadebas. moratoriumi aseve gamoiyeneboda im ganaCenebTan mimarTebaSi,   romlebic gamotanili iyo xsenebul dRemde, magram ar iyo aRsrulebuli   brZanebulebis ZalaSi Sesvlamde, rac ganxorcielda xelmowerisa da   oficialur beWdviT organoSi gamoqveynebisTanave. b-ni smirnovis mier 2001   wlis 5 maiss xelmowerili brZanebuleba #198 iwyalebda b-n ilaSkus da   brZanebda mis gaTavisuflebas. brZanebuleba ZalaSi Sevida xelmoweris   dRes.   moldovis mTavrobas ar gaukeTebia komentari b-ni ilaSkus savaraudo   gadayvanasTan   dakavSirebiT,   man   sasamarTlos   warudgina   mxolod   ganmcxadebelTan dakavSirebuli brZanebuleba. mTavrobas ar gaukeTebia   aseve komentari brZanebulebis namdvilobasTan dakavSirebiT. Tumca   mTavrobam daamata, rom brZanebulebis xelmoweramde b-nma smirnovma   sikvdiliT dasja samudamo patimrobiT Secvala.   b-ni ilaSku amtkicebda, rom b-ni smirnovis brZanebuleba iyo gayalbebuli   misi gaTavisuflebis Semdeg. igi amtkicebda, rom, misi gaTavisuflebis   miuxedavad, misi msjavrdeba kvlav ZalaSi rCeboda da dnestrispireTSi   misi dabrunebis SemTxvevaSi mis mimarT isev imoqmedebda sasikvdilo   ganaCeni.   282. sasamarTlos gaaCnda mxolod b-ni ilaSkus mtkiceba, b-ni smirnovis   wlis 5 maisis `brZanebulebis~ asli da moldovis mTavrobis mtkiceba   sasjelis SecvlasTan dakavSirebiT. arc erTi zemoxsenebuli pozicia ar   aris mxareebis mier gamyarebuli sxva mtkicebulebebiT da sasamarTlos ar   SeuZlia dainaxos raime saxis obieqturi elementi, raTa erTi versia   meoresTan SedarebiT ufro sarwmunod miiRos. Sesabamisad, sasamarTlos   miaCnia, rom mis winaSe amJamad warmodgenili mtkicebulebebis Tanaxmad, mas   ar SeuZlia mivides saboloo daskvnamde b-ni ilaSkus gaTavisuflebis   samarTlebriv safuZvelTan dakavSirebiT.   v. 2001 wlis maisis Semdeg ganmcxadeblebis gaTavisuflebis mizniT   gadadgmuli nabijebi   283. b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg b-ni leSkos warmomadgenelma   sasamarTlos ganucxada (2001 wlis 1 ivniss miRebul werilSi), rom   xsenebuli   gaTavisufleba   ganxorcielda   mxolod   dnestrispireTis   xelisuflebis winaSe ruseTis xelisuflebis organoebis Suamdgomlobis   Sedegad. igi amtkicebda, rom moldovis radiosaTvis micemul interviuSi   moldovis Sinagan saqmeTa ministri, b-ni nikolae Cernomazi, acxadebda:   `ilie ilaSku gaTavisuflebuli iqna ruseTis sagareo saqmeTa ministris,   igor ivanovis Suamdgomlobis Sedegad; moldovis prezidentis, b-ni   voroninis TxovniT ivanovi daelaparaka tiraspolis xelisuflebis   organoebs xsenebul sakiTxze da auxsna maT, rom es aris saerTaSoriso   xasiaTis problema, romelic zegavlenas axdens ruseTis federaciisa da   moldovis Rirsebaze~. b-ni Cernomazi ambobda, rom igi Sexvda b-n ivanovs,   raTa daerwmunebina, rom `adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi   wardgenili ganacxadis ukan gamotana ver moxerxdeboda, radgan b-ni   ilaSku e.w. `mrwamsis patimari~ da 1992 wlis konfliqtis mZevali iyo~.   284. 2001 wlis 6 ivnisis mosmenaze moldovis mTavrobam madloba gadauxada   maT, vinc xeli Seuwyo b-ni ilaSkus gaTavisuflebas, kerZod ki ruseTis   federacias, da ganacxada, rom surda, Seecvala is pozicia, romelic   Camoyalibebuli iyo 2000 wlis 24 oqtombriT daTariRebul, adre   wardgenil   komentarebSi,   kerZod   ki   ruseTis   federaciis   pasuxismgeblobasTan mimarTebaSi. xsenebul gadawyvetilebas moldovis   mTavroba xsnida surviliT, Tavidan aecilebina arasasurveli Sedegebi,   rogoric aris zewola an dnestrispireTis konfliqtis mSvidobiani gziT   mogvarebasTan   dakavSirebuli   procesis   da   sxva   ganmcxadeblebis   gaTavisuflebis procesis Sewyveta.   285. b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg masa da moldovis xelisuflebis   organoebs Soris Sedga Sexvedra danarCeni ganmcxadeblebis   gaTavisuflebasTan dakavSirebiT gzebis saZieblad.   wlis 21 ivliss gamarTul preskonferenciaze moldovis prezidentma b-   nma voroninma ganacxada: `b-ni ilaSku aris is piri, romelsac ar edardeba   tiraspolSi patimrobaSi myofi misi megobrebi~. man aRniSna, rom SesTavaza   b-n ilaSkus sasamarTloSi ruseTis federaciisa da moldovis winaaRmdeg   Setanili ganacxadis ukan gamotana da am SemTxvevaSi 2001 wlis 19 ivniss   ganmcxadebelTa gaTavisufleba, magram b-nma ilaSkum uari ganucxada.   moldovis pressaagento `basa-presis~ Tanaxmad, b-nma voroninma aseve   mianiSna im faqtze, rom im SemTxvevaSi, Tu b-ni ilaSku moigebda   sasamarTloSi   wardgenil   saqmes,   igi   ufro   gaarTulebda   sxva   ganmcxadeblebis gaTavisuflebis sakiTxs.   z. saerTaSoriso reaqcia ganmcxadebelTa msjavrdebasa da patimrobasTan   dakavSirebiT   286. euTo-s demokratiuli organoebisa da adamianis uflebebis ofisis   TxovniT b-ni andrei rJeplinskis, varSavis sisxlis samarTlisa da   adamianis uflebaTa profesoris da b-ni frederik kvinis, euTo-s   warmomadgenelis mier daweril 1994 wlis 20 Tebervlis moxsenebaSi,   romelic Sedga dnestrispireTSi ganxorcielebuli faqtebis sagamoZiebo   misiis Semdgom, ganmcxadeblebis sasamarTlo procesi `mdr-s uzenaesi   sasamarTlos~ winaSe gaanalizebuli iqna adamianis ZiriTad uflebaTa   pativiscemis   seriozul   kuTxiT.   darRvevas,   avtorebi   rac moicavda   aRniSnavdnen   mopasuxeTa   raime   uflebebis   kontaqtis   advokatTan   ararsebobas maTi dakavebidan pirveli ori Tvis ganmavlobaSi, amis Semdeg   ki Zalian SezRudul daSvebas advokatebTan, miukerZoebeli sasamarTlos   mier saqmis ganxilvis uflebis darRvevas, im mizezis gamo, rom   sasamarTlom uari ganacxada, ganexila ganmcxadeblebis mtkiceba, rom maTi   aRiarebiTi Cvenebebi micemuli iyo araadamianuri mopyrobis Sedegad, da   samoqalaqo da politikur uflebaTa saerTaSoriso paqtis me-14 muxlis me-5   muxliT gaTvaliswinebuli uflebis darRvevas im mizezis gamo, rom   ganmcxadebelTa sasamarTlo procesi warmarTuli iyo gamonaklisi   proceduriT, rac uflebas arTmevda maT, gaesaCivrebinaT ganaCeni.   da bolos, avtorebi sasamarTlo process aRwerdnen, rogorc `Tavidan   bolomde politikur movlenas~. isini askvnidnen, rom terorizmis   zogierTi braldeba, romelic ganmcxadeblebs waredginaT sabWoTa epoqis   sisxlis samarTlis kodeqsis safuZvelze, axlandel demokratiul   qveynebSi ubralod Tavisufal sityvad iqneboda miCneuli.   287. 1999 wlis 28 seqtembers saparlamento asambleis Tavmjdomarem da   evropis   sabWos   generalurma   mdivanma   mimarTes   dnestrispireTis   xelisuflebis organoebs, raTa maT neba daerToT saerTaSoriso wiTeli   jvrisaTvis, moenaxulebina ganmcxadeblebi, da aseve mouwodes patimrobis   pirobebis dauyovnebliv gaumjobeseba.   288. dnestrispireTSi yofnisas 2000 wlis 18 da 19 oqtombers, rac   ganxorcielda moldovaSi 2000 wlis 16-20 dekembris vizitis farglebSi,   evropis   dnestrispireTis   sabWos   adamianis   xelisuflebis   uflebaTa   komisarma   neba   TxovniT   daerToT   mimarTa   misTvis,   organoebs,   moenaxulebina b-ni ilaSku, raTa Seemowmebina misi patimrobis pirobebi.   nebarTva ar iqna gacemuli imis safuZvelze, rom sakmarisi drois   uqonlobis gamo SeuZlebeli iyo Sesabamisi nebarTvis mopoveba.   289. 2000 wlis noemberSi moldovaSi, maT Soris, dnestrispireTis regionSi   ganxorcielebuli vizitis Semdeg wamebis, araadamianuri da Rirsebis   Semlaxveli mopyrobisa da sasjelis sawinaaRmdego komitetma gamoaqveyna   moxseneba.   dnestrispireTis   sapyrobileebSi   arsebul   pirobebTan   dakavSirebiT wamebis sawinaaRmdego komitetma yuradReba gaamaxvila im   faqtze, rom saknebi saSinlad aris gadavsebuli patimrebiT, gamoxata   SeSfoTeba konkretuli pirebis didi xnis ganmavlobaSi ganmartoebiT   patimrobis praqtikiT da patimarTa arasaTanado mkurnalobiT, romelic   tuberkuloziT   daavadebul   patimrebis   sinamdvileSi   saerTod   ar   utardebodaT. SeSfoTeba exeboda aseve Sesaferisi dieturi sakvebis   ararsebobas.   wamebis sawinaaRmdego komitetma aRniSna, rom dnestrispireTis penitenciur   dawesebulebebSi situacia Sors iyo sasurvelisagan, gansakuTrebiT ki   hlinaias cixeSi, sadac patimrobis pirobebi Zalian arasaxarbielo iyo:   arasakmarisi ventilacia, arasakmarisi bunebrivi sinaTle, arasakmarisi   sanitaruli saTavsoebi da gadatvirTva.   ganmcxadeblebis mdgomareobasTan dakavSirebiT wamebis sawinaaRmdego   komitetma aRniSna, rom ilaSkus jgufis 3 wevri 8 wlis ganmavlobaSi   patimrobaSi   ganmartoebiT   imyofeboda,   ramac   gamoiRo   saziano   fsiqologiuri Sedegebi sul mcire erT-erTi maTganisaTvis. wamebis   sawinaaRmdego komitetis sityvebiT, ganmartoebiT patimroba, garkveul   pirobebSi,   SeiZleba   warmoadgendes   araadamianur   mopyrobas,   xolo   ganmartoebiT   patimroba   amdeni xnis   ganmavlobaSi   absoluturad   gaumarTlebelia. wamebis sawinaaRmdego komitetma TxovniT mimarTa   dnestrispireTis xelisuflebis organoebs, ilaSkus jgufis sami   wevrisaTvis, romlebic imyofebodnen ganmartoebiT patimrobaSi,   SeemsubuqebinaT patimrobis pirobebi imiT, rom maT saSualeba hqonodaT,   waekiTxaT gazeTebi arCevanisamebr da uzrunvelyofiliyo maTi Sexvedrebi   ojaxis wevrebsa da advokatebTan.   wamebis sawinaaRmdego komitetis delegaciaSi myofma eqimebma SeZles   gaesinjaT 4 ganmcxadeblidan 3, maT Soris b-ni ilaSku. maT rekomendacia   gasces, rom am ukanasknels miscemoda avadmyofobis Sesaferisi wamlebi.   wamebis sawinaaRmdego komitetma aRniSna cemis faqtebi 1999 wlis maisSi,   romlebic savaraudod ganxorcielda ilaSkus jgufis wevrebis mimarT   niRbiani pirebis mier tiraspolis cixeSi.   V. saerTaSoriso samarTali, erovnuli samarTali da sxva Sesabamisi   SeTanxmebebi   290. 1991 wlis minskis SeTanxmebis Sesabamisi debulebebi Semdegnairad   ikiTxeba:   `Cven, belorusiis, ruseTis federaciis (rsfsr) da ukrainis xalxebi,   sabWoTa socialisturi respublikebis kavSiris damfuZneblebi da 1922   wlis gaerTianebis xelSekrulebis xelmomwerni, SemdgomSi `maRali   xelSemkvreli mxareebi~, aqve vacxadebT, rom ssrk, rogorc saerTaSoriso   samarTlis subieqti da geopolitikuri realoba, aRar arsebobs.   Cveni xalxebis istoriuli erTianobisa da maT Soris ganviTarebuli   kavSirebis safuZvelze da maRal xelSemkvrel mxareebs Soris ormxrivi   SeTanxmebebis gaTvaliswinebiT,   gvsurs ra samarTlebrivad Semdgari demokratiuli saxelmwifoebis   Camoyalibeba,   miviRwviT ra Cveni urTierTobis urTierTaRiarebisa da saxelmwifoebis   suverenitetis, TviTgamorkvevis uflebis, Tanasworobis principebisa da   Sida saqmeebSi Caurevlobis, Zalis gamoyenebisagan da zewolisaTvis   ekonomikuri Tu sxva saxis saSualebebis gamoyenebisagan TavSekavebis da   sadavo sakiTxebis SeTanxmebiT gadaWrisaken da saerTaSoriso samarTlis   sxva zogadad aRiarebuli principebisa da normebis pativiscemis   safuZvelze,   ...   vadasturebT ra, rom SevasrulebT gaero-s wesdebis principebs, helsinkis   saboloo   aqts   da   evropaSi   usafrTxoebisa   da   TanamSromlobis   konferenciis sxva dokumentebs,   vkisrulobT ra valdebulebas, davemorCiloT zogadad aRiarebul   saerTaSoriso normebs, romlebic exeba adamianisa da xalxebis uflebebs,   SevTanxmdiT Semdegze:   muxli 1   maRali xelSemkvreli mxareebi vqmniT damoukidebel saxelmwifoTa   Tanamegobrobas.   ...   muxli 6   1. Tanamegobrobis wevri saxelmwifoebi iTanamSromleben saerTaSoriso   mSvidobis dacvisa da usafrTxoebis sferoSi da ganaxorcieleben efeqtur   RonisZiebebs SeiaraRebisa da samxedro xarjebis Sesamcireblad...   2. mxareebi pativiscemiT moepyrobian erTmaneTis mcdelobas, gaxdnen   atomuri iaraRisgan Tavisufali zonebi da neitraluri saxelmwifoebi.   3. Tanamegobrobis wevri saxelmwifoebi SeinarCuneben da darCebian   erToblivi mmarTvelobis qveS, saerTo samxedro da strategiul sferod,   maT Soris atomur iaraRze Sereuli kontroliT, ris ganxorcielebasTan   dakavSirebuli procedura daregulirdeba specialuri SeTanxmebiT.   4.   isini   aseve   erToblivad   uzrunvelyofen   aucilebel   pirobebs   strategiuli SeiaraRebuli Zalebis ganTavsebisa da funqcionirebisaTvis   da materialuri da socialuri usafrTxoebisTvis.   muxli 12   maRali xelSemkvreli mxareebi kisruloben valdebulebas, ganaxorcielon   maTze im xelSekrulebebiTa da SeTanxmebebiT dakisrebuli saerTaSoriso   valdebulebebi, romlebic aRebuli iqna ssrk-s mier~.   291. 1991 wlis 24 dekembers ssrk-s mudmivma warmomadgenelma gaerTianebuli   erebis organizaciaSi, elCma i. voroncovma gaero-s generalur mdivans   gadasca ruseTis federaciis prezidentis, boris elcinis werili, romelic   Semdegnairad ikiTxeboda:   `gaero-Si, maT Soris uSiSroebis sabWoSi da gaero-s sistemis sxva   organoebsa da organizaciebSi ssrk-s wevroba grZeldeba ruseTis   federaciis (rsfsr) mier, rasac mxars uWeren damoukidebel saxelmwifoTa   Tanamegobrobis wevrebi. xsenebulTan dakavSirebiT me moviTxov, rom   gaerTianebuli   erebis   organizaciaSi   `sabWoTa   socialisturi   respublikebis kavSiris~ nacvlad gamoyenebuli iqnes saxeli `ruseTis   federacia~. ruseTis federacia kisrulobs srul pasuxismgeblobas gaero-s   wesdebiT dakisrebuli ssrk-s uflebebisa da valdebulebebisaTvis, maT   Soris finansuri valdebulebebisaTvis. gTxovT, winamdebare werili   miiCnioT dadasturebad yvela im piris uflebisa, romlebsac am   droisaTvis gaaCniaT ssrk-s statusi gaero-Si, warmoadginon ruseTis   federacia gaerTianebuli erebis organizaciaSi.~   292. 1992 wlis 21 ivliss moldovis prezidentma b-nma mirCe snegurma da   ruseTis federaciis prezidentma b-nma boris elcinma moskovSi xeli   moaweres   SeTanxmebas,   romelic   exeboda   moldovis   respublikis   dnestrispireTis regionSi SeiaraRebuli konfliqtis gadaWris principebs.   SeTanxmebis Tanaxmad:   `moldovis respublika da ruseTis federacia,   surT ra maqsimalurad swrafad daamyaron cecxlis Sewyveta da gadaWran   SeiaraRebuli konfliqti dnestrispireTis regionebSi,   adastureben ra principebs, romlebic gansazRvrulia gaerTianebuli erebis   organizaciis wesdebasa da evropaSi usafrTxoebisa da TanamSromlobis   konferenciis dokumentebSi,   aRniSnaven ra, rom 1992 wlis 3 ivliss moldovis respublikis prezidentma   da ruseTis federaciis prezidentma miaRwies SeTanxmebas principebTan   dakavSirebiT,   Tanxmdebian Semdegze:   muxli 1   1. konfliqtis mxareebi kisruloben valdebulebas, winamdebare SeTanxmebis   xelmoweris Semdeg gadadgan yvela aucilebeli nabiji cecxlis Sewyvetis   da mowinaaRmdege mxaris winaaRmdeg nebismieri SeiaraRebuli qmedebis   SeCerebis mizniT.   2. cecxlis SewyvetisTanave mxareebi gaiyvanen jarebs, gaitanen iaraRsa da   samxedro aRWurvilobas 7 dRis ganmavlobaSi. orive mxaris jarebis gayvana   saSualebas mogvcems, Seiqmnas usafrTxoebis zona konfliqtis mxareebs   Soris. usafrTxoebis zonis zusti sazRvrebi ganisazRvreba winamdebare   SeTanxmebis ganxorcielebasTan dakavSirebuli specialuri oqmiT, romelic   SeTanxmebuli iqneba mxareebs Soris.   muxli 2   1. specialurad Seqmnil komisias, romelic Sedgeba samive mxaris   warmomadgenlebisgan,   ganxorcielebis Semowmebaze, romlebic gansazRvrulia pirvel muxlSi, da   usafrTxoebis zonaSi usafrTxoebis reJimis ganxorcielebis   daekisreba   pasuxismgebloba   im   RonisZiebebis   uzrunvelyofaze. xsenebuli miznisaTvis komisia isargeblebs samxedro   damkvirveblebis daxmarebiT, romlebic wina SeTanxmebebiT, maT Soris   oTxmxrivi SeTanxmebebiT arian gaTvaliswinebulni. sakontrolo komisia   Tavis samuSaos daasrulebs winamdebare SeTanxmebis xelmoweridan 7 dRis   vadaSi.   2. TiToeuli mxare daniSnavs wevrs komisiaSi. sakontrolo komisia   Seikribeba benderSi.   3. zemoxsenebuli RonisZiebebis ganxorcielebis mizniT sakontrolo   komisia Tavisi kontrolis qveS aiyvans moxaliseTa kontingents, romlebic   warmoadgenen winamdebare SeTanxmebis ganxorcielebaSi monawile mxareebs.   postebs daikaveben xsenebuli kontingentis wevrebi da maTi Seyvana   cecxlis Sewyvetis uzrunvelyofisa da regionSi konfliqtis zonaSi   usafrTxoebis uzrunvelyofisaTvis gansazRvruli iqneba sakontrolo   komisiis   mier,   romelmac   unda   miaRwios   konsensuss   xsenebulTan   dakavSirebiT. samxedro kontingentis moculoba, misi statusi da pirobebi,   Seyvana da gayvana usafrTxoebis zonidan ganisazRvreba calke oqmiT.   4. winamdebare SeTanxmebiT gaTvaliswinebuli debulebebis darRvevis   SemTxvevaSi sakontrolo komisia Caatarebs gamoZiebas da dauyovnebliv   gadadgams aucilebel nabijebs mSvidobisa da wesrigis xelaxla   dasamyareblad, ganaxorcielebs, agreTve, Sesabamis RonisZiebebs momavalSi   darRvevebis aRmofxvris mizniT.   muxli 3   rogorc   sakontrolo   komisiis   adgilsamyofeli,   da   situaciis   seriozulobis gaTvaliswinebiT, benderi aris xsenebuli regioni, romelic   eqvemdebareba usafrTxoebis reJims; usafrTxoebis uzrunvelyofa evaleba   im mxareTa samxedro kontingents, romlebic axorcieleben winamdebare   SeTanxmebas. sakontrolo komisia policiasTan erTad uzrunvelyofs   sazogadoebrivi wesrigis dacvas benderSi.   benderi imarTeba adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebis mier da   saWiroebis SemTxvevaSi daxmarebas gauwevs sakontrolo komisias.   muxli 4   ruseTis federaciis me-14 armia, romelic ganTavsebulia moldovis   respublikis teritoriaze, SeinarCunebs mkacr neitralitets. konfliqtis   orive mxare kisrulobs valdebulebas, SeinarCunos neitraliteti da ar   Caebas aranair qmedebaSi me-14 armiis sakuTrebis, personalisa da   mosamsaxureTa ojaxebis winaaRmdeg.   yvela sakiTxi, romelic exeba me-14 armiis statuss an misi gayvanis etapebsa   da vadebs, gadawydeba ruseTis federaciasa da moldovas Soris   molaparakebebis Sedegad.   muxli 5   1. konfliqtis mxareebi sanqciebs an nebismieri saxis blokadas dauSveblad   miiCneven. Sesabamisad, yvela barieri, romelic xels uSlis saqonlis,   momsaxurebisa da adamianebis gadaadgilebas, moxsnili unda iqnes da yvela   aucilebeli RonisZieba unda ganxorcieldes, raTa bolo moeRos moldovis   respublikis teritoriaze arsebul sagangebo mdgomareobas.   2. konfliqtis mxareebi dauyovnebliv daiwyeben molaparakebebs, raTa   gadaWran problemebi, romlebic exeba ltolvilebis ukan dabrunebas,   konfliqtis regionidan iZulebiT gasuli mosaxleobis daxmarebas da   saxlebisa da sajaro Senobebis aRdgenas. ruseTis federacia srul   daxmarebas gauwevs mxareebs xsenebul sakiTxSi.   3. konfliqtis mxareebi gadadgamen yvela aucilebel nabijs, raTa   uzrunvelyon konfliqtiT dazaralebuli regionisTvis gankuTvnili   humanitaruli daxmarebis gadaadgileba.   muxli 6   Seiqmneba saerTo prescentri, romelsac daekisreba amocana, moamaragos   sakontrolo   komisia   swori   informaciiT   regionSi   situaciis   ganviTarebasTan dakavSirebiT.   muxli 7   mxareebs miaCniaT, rom winamdebare SeTanxmebiT gansazRvruli RonisZiebebi   warmoadgens konfliqtis politikuri gziT mogvarebis Zalze mniSvnelovan   nawils.   muxli 8   winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva xelmoweris dResve.   winamdebare SeTanxmeba Zaladakargulad CaiTvleba mxareTa erToblivi   gadawyvetilebiT an erT-erTi mxaris mier denonsirebis SemTxvevaSi, rac   moicavs sakontrolo komisiis qmedebebisa da mis daqvemdebarebaSi myofi   kontingentis gauqmebas.   293. 1994 wlis 8 aprils moldovis parlamentma moaxdina alma-atis 1991   wlis 21 dekembris SeTanxmebis ratificireba, romliTac moldova   SeuerTda dsT-s, Semdegi daTqmiT:   `...   2. muxli 6, me-3 da me-4 punqtebis gamoklebiT ...   moldovis respublikis parlaments miaCnia, rom dsT-Si moldovis   respublika prioritetad gaixdis ekonomikur TanamSromlobas, gamoricxavs   TanamSromlobas   politikur   da   samxedro   sferoSi,   rasac   igi   suverenitetisa da damoukideblobis principebTan Seusabamod Tvlis~.   294. moldovis 1994 wlis 29 aprilis konstituciis Sesabamisi debulebebis   Tanaxmad:   muxli 11   `1. modlovis respublika acxadebs mudmiv neitralitets.   2. moldovis respublika ar gascems mis teritoriaze sxva qveynis jarebis   ganTavsebis nebarTvas.   muxli 111   `1. avtonomiuroba SesaZloa mieniWos moldovis samxreTiT dnestris   marcxena sanapiroze mdebare regionebs specialuri statusiT, romelTan   dakavSirebiTac nebarTva gacemulia instituciuri aqtiT...~   295. moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis debulebebis Tanaxmad:   muxli 116   `. ukanono patimrobisTvis gaTvaliswinebuli sasjelia 1 wlamde patimroba.   ukanono patimroba, romelmac safrTxe Seuqmna msxverplis sicocxles an   janmrTelobas an miayena mas fizikuri tanjva, isjeba 5 wlamde patimrobiT.   muxli 207   `oficialuri piris uflebamosilebis an statusis miTviseba/uzurpireba,   Tuki xsenebuli ganxorcielebulia Semdgomi danaSaulis Cadenis mizniT,   isjeba jarimiT xelfasis ocdaaTmagi odenobiT an 2 wlamde gamasworebeli   samuSaoebiT an 2 wlamde patimrobiT~.   296. 1994 wlis 21 oqtombers moldovam da ruseTis federaciam xeli   moaweres `SeTanxmebas moldovis teritoriaze ruseTis federaciis   samxedro SenaerTebis samarTlebrivi statusisa da maTi gayvanis   RonisZiebebisa da vadebis Sesaxeb~, romlis debulebebis Tanaxmad:   `moldovis respublika da ruseTis federacia, SemdgomSi `mxareebi~,   dnestrispireTis regionis monawileobiT,   mxedvelobaSi iReben ra evropasa da msoflioSi axali politikuri   urTierTobebis daarsebas;   adastureben ra, rom moldovis respublika da ruseTis federacia arian   suverenuli saxelmwifoebi;   darwmunebulni, rom urTierTobebi unda daamyaron megobrobis principebze,   urTierTgagebasa da TanamSromlobaze;   gamodian ra im SeTanxmebebidan, romlebsac mxareebma ukve miaRwies   samxedro sferoSi;   moqmedeben ra evropaSi usafrTxoebisa da TanamSromlobis konferenciis   dokumentebis Sesabamisad,   Tanxmdebian Semdegze:   ...   muxli 2   moldovis teritoriaze ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis statusi   ganisazRvreba winamdebare SeTanxmebiT.   moldovis   teritoriaze   ruseTis   samxedro   SenaerTebis   ganTavseba   droebiTi movlenaa.   teqnikuri SezRudvebisa da jarebis sxvagan ganTavsebisTvis saWiro drois   gaTvaliswinebiT, rusuli mxare zemoxsenebuli samxedro SenaerTebis   gayvanas ganaxorcielebs winamdebare SeTanxmebis xelmoweridan 3 wlis   ganmavlobaSi.   dadgenil droSi moldovis teritoriidan ruseTis federaciis samxedro   formirebebis   gayvanasTan   dakavSirebuli   nabijebi   ganxorcieldeba   dnestrispireTis konfliqtis politikuri mogvarebis da moldovis   respublikis dnetrispireTis regionis specialuri statusis dadgenis   paralelurad.   ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis saboloo gayvanis etapebi da   vadebi Camoyalibebuli iqneba calke oqmSi, romelic SeTanxmdeba mxareTa   Tavdacvis ministrebs Soris.   ...   moldovis   teritoriaze   rusuli   samxedro   SenaerTebis   yofnis   ganmavlobaSi ar daiSveba maTi aranairi gamoyeneba moldovis respublikis   SigniT arsebuli konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebiT an mesame mxaris   winaaRmdeg raime samxedro RonisZiebis ganxorcielebisaTvis.   moldovis teritoriaze ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis   kuTvnili   nebismieri   saxis   samxedro   teqnikis,   SeiaraRebisa   da   aRWurvilobis gayidva SesaZloa ganxorcieldes mxolod ori qveynis   mTavrobebs Soris miRweuli SeTanxmebis safuZvelze.   muxli 6   moldovis   teritoriaze   mdebare   ruseTis   federaciis   samxedro   formirebebis moZraoba da gamoZiebis warmarTva maTi ganTavsebis bazebis   gareT ganxorcieldeba moldovis respublikis Sesabamis organoebTan   miRweuli SeTanxmebis safuZvelze.   samxedro SenaerTebi pasuxismgebelni arian, uzrunvelyon bazebis SigniT   da gareT da gadaadgilebisas, rom samxedro sagnebi da sakuTreba daculi   iyos ruseTis armiaSi dadgenili wesebiT.   muxli 7   tiraspolis samxedro aerodromi gamoyenebuli iqneba erToblivad ruseTis   federaciis samxedro SenaerTebis aviaciisa da moldovis respubilikis   dnestrispireTis regionis samoqalaqo aviaciis bazad.   moldovis   respublikis   sahaero   sivrceSi   samxedro   TviTmfrinavis   gadaadgileba unda moxdes mxareebis Sinagan saqmeTa ministrebis mier   miRebuli SeTanxmebis safuZvelze.   ...   muxli 13   sacxovrebeli   da   barakebi,   samsaxurebrivi   Senobebi,   avtoparki,   cecxlsasroli arsenali da manqanebze damontaJebuli xelsawyoebi,   Senobebi da dausaxlebeli Senobis farTi, romelic gaTavisufldeba   ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis gasvlis Sedegad, gadaecema   mmarTvelobaSi moldovis adgilobrivi TviTmmarTvelobis xelisuflebis   organoebs imave raodenobiT, ra raodenobiTac isini faqtobrivad arsebobs,   da imave pirobebSi, ra pirobebSic aris isini am etapze.   ruseTis federaciis samxedro SenaerTebis kuTvnili uZravi qonebis   gadacemis an gayidvis xerxebi ganisazRvreba specialuri SeTanxmebiT,   romelic daideba mxareTa mTavrobebs Soris.   muxli 17   dadgenil droSi moldovis respublikidan ruseTis federaciis samxedro   SenaerTebis gayvanis uzrunvelyofis da ruseTis federaciis teritoriaze   maTi efeqturad moqmedebis TvalsazrisiT gatanili iqneba samxedro   SenaerTebis adgilsamyofeli. Sesabamisi gadasaxdeli materialuri Tanxebi,   asaSenebeli sacxovrebeli farTis CamonaTvali da maTi aSenebis adgilebi   ganisazRvreba specialuri SeTanxmebiT.   muxi 23   winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva mxareebis mier Sida aucilebeli   procedurebis ganxorcielebis Sesaxeb saboloo Setyobinebis miRebis dRes   da ZalaSi darCeba moldovis respublikis teritoriidan ruseTis samxedro   SenaerTebis srul gayvanamde.   winamdebare SeTanxmeba registrirebuli iqneba gaerTianebuli erebis   organizaciaSi gaero-s wesdebis 102-e muxlis Sesabamisad~.   297. 1994 wlis 21 oqtombers moldovis respublikisa da ruseTis   federaciis Tavdacvis ministrebs Soris miRweuli iqna SeTanxmeba   moldovis respublikis teritoriaze droebiT ganTavsebuli ruseTis   samxedro   SenaerTebis   aviaciis   frenebTan   dakavSirebiT;   xsenebuli   iTvaliswinebda tiraspolis aerodromis gamoyenebas ruseTis federaciis   SeiaraRebuli Zalebis satransporto TviTmfrinavebis mier SeTanxmebis   Sesabamisi debulebebis Tanaxmad:   muxli 1   `tiraspolis samxedro aerodromi gamoyenebuli iqneba ruseTis federaciis   samxedro SenaerTebis mier moldovis teritoriidan maT saboloo   gayvanamde.   tiraspolis aerodromze moldovis kuTvnili dnestrispireTis regionis   samoqalaqo aviaciisa da ruseTis TviTmfrinavebis gadaadgileba da   erToblivi frenebi ganxorcieldeba `ruseTis federaciis samxedro   SenaerTebisa da moldovis respublikis dnestrispireTis regionis   erToblivad ganTavsebuli aviaciis droebiTi wesebis~ Tanaxmad da am   frenebs koordinacias gauwevs moldovis samoqalaqo aviacia, moldovis   Tavdacvis saministro da ruseTis federaciis Tavdacvis saministro.   tiraspolis aerodromidan sxva TviTmfrinavs gafrena SeuZlia mxolod   moldovis respublikis samoqalaqo aviaciis xelmZRvanelebTan da ruseTis   Tavdacvis saministrosTan koordinirebis Semdeg.~   muxli 3   `ruseTis SenaerTebis kuTvnili safosto TviTmfrinavi tiraspolis   aerodromidan yvelaze meti kviraSi orjer gafrindeba (samSabaTobiTa da   xuTSabaTobiT an mxareebTan winaswari SeTanxmebis safuZvelze sxva   dReebSi).~   muxli 5   ruseTis   federaciis   SeiaraRebuli   Zalebis   Txovnebi   gafrenis   ganxorcielebasTan, savarjiSo frenebsa da estakadasTan dakavSirebiT   warmodgenili unda iqnes SuadRis 3 saaTamde (adgilobrivi droiT) sahaero   gzebis koordinaciis organoebis (sakontrolo centrebi) meSveobiT.   aseTi Txovnebis dadastureba da moldovis respublikis sahaero sivrcis   gamoyenebis nebarTva gacemuli iqneba moldovis SeiaraRebuli Zalebis   haersawinaaRmdego da sahaero sakontrolo centris mier. moldovis   respublikis   sahaero   sivrcis   gamoyenebasTan   dakavSirebuli   gadawyvetileba, frenis moTxovnis Sesabamisad, im teritoriaze, sadac   ruseTis samxedro SenaerTebi droebiT arian ganTavsebulni, miRebuli   iqneba moldovis SeiaraRebuli Zalebis Stabis ufrosis mier.~   muxli 7   `winamdebare SeTanxmebis Sesrulebis kontroli ganxorcielebuli iqneba   moldovis Tavdacvis saministrosa da ruseTis federaciis Tavdacvis   saministros warmomadgenlebis mier, maT mierve erToblivad miRebuli   wesebis Sesabamisad~.   muxli 8   `winamdebare SeTanxmeba ZalaSi Seva misi xelmoweris pirvelsave dRes da   ZalaSi darCeba moldovis teritoriidan ruseTis federaciis samxedro   SenaerTebis saboloo gayvanamde.   winamdebare SeTanxmeba SesaZlebelia Seicvalos mxareTa ormxrivi   TanxmobiT~.   298. evropis sabWoSi 1997 wlis 12 seqtembers deponirebuli moldovis   respublikis mier konvenciis ratificirebis sigeli Seicavs ramdenime   gancxadebasa da daTqmas, romelTa Sesabamisi debulebebic Semdegnairad   ikiTxeba:   `moldovis respublika acxadebs, rom mas ar SeuZlia uzrunvelyos   konvenciis debulebebTan im umoqmedobisa da moqmedebis Sesabamisoba,   romlebic   Cadenilia   TviTgamocxadebuli   transdnestrispireTis   respublikis organoebis mier im teritoriis farglebSi, romelsac   akontroleben es organoebi, im dromde, sanam regionSi arsebuli   konfliqti sabolod ar gadawydeba.   ...~   299. 1998 wlis 20 marts ruseTis federaciis warmomadgenelma b-nma v.   Cernomirdinma da `mdr~-s warmomadgenelma b-nma i. smirnovma odesaSi   (ukraina) xeli moaweres SeTanxmebas samxedro qonebasTan dakavSirebiT,   romlis debulebebis Tanaxmad:   `im   sakiTxebze   molaparakebebis   damTavrebisas,   romlebic   exeba   dnestrispireTSi ganTavsebuli ruseTis Zalebis samxedro qonebas,   SeTanxmeba iqna miRweuli Semdeg sakiTxebTan dakavSirebiT:   1. mTeli qoneba iyofa sam kategoriad:   (a) pirveli kategoria moicavs ruseTis jarebis gaerTianebuli jgufis   standartul SeiaraRebas, sabrZolo masalasa da qonebas;   (b) meore moicavs iaraRs, aRWurvilobasa da zedmet moZrav samxedro   qonebas, romelic imperatiulad unda dabrundes ruseTSi;   (g) mesame moicavs iaraRs, aRWurvilobasa da samxedro da sxva xasiaTis   saWurvels, romlis gayidva (Camowera) SesaZlebelia uSualod adgilze an   im adgilebis gareT, sadac is inaxeba.   mesame kategoriis qonebis gayidvidan Semosuli Semosavali gadanawildeba   mxareebs Soris Semdegi proporciebiT:   ruseTis federacia: 50%   dnestrispireTi: 50% im Tanxebis gamoqviTvis Semdeg, romlebic SesaZloa   warmoiSvas me-3 kategoriis samxedro qonebis gayidvasTan dakavSirebiT.   me-3 kategoriis qonebis gamoyenebasa da gadacemasTan dakavSirebuli   pirobebi   dadgenili   unda   iqnes   ruseTis   mier,   dnestrispireTis   monawileobiT.   2. mxareebi SeTanxmdnen, srulad dafaron erTmaneTis valebi 1998 wlis 20   marts im Semosavlidan gamoqviTvis saSualebiT, romelic Semova samxedro   qonebis gayidvidan an sxva wyaroebidan.   3. ruseTi gaagrZelebs dnestrispireTidan im samxedro qonebis gatanas,   romelic mniSvnelovania riseTis federaciis SeiaraRebuli ZalebisaTvis,   rogorc   es   gansazRvrulia   winamdebare   SeTanxmebis   danarTSi.   dnestrispireTis xelisuflebis organoebi aranair winaaRmdegobas ar   gauweven ruseTis mxares zemoxsenebuli qonebis gadaadgilebisas.   4. dnestrispireTTan SeTanxmebiT ruseTi gaanadgurebs gamousadegar da   aratransportabelur   aRWurvilobas   sofel   kolbasnasTan   axlos   usafrTxoebis   moTxovnebis, maT Soris   ekologiuri   usafrTxoebis   moTxovnebis dacviT.   5. uZravi qonebis swrafad gadacemis mizniT ruseTis federaciisa da   dnestrispireTis warmomadgenlebi SeTanxmdnen, rom ruseTis Zalebis mier   gaTavisuflebuli Senobebi gadascemoda dnestrispireTis adgilobrivi   TviTmmarTvelobis xelisuflebis organoebs im oficialuri dokumentis   Sesabamisad, romelic asaxavda realur Rirebulebas.   6. kidev erTxel esmeba xazi im faqts, rom dnestrispireTSi ganTavsebuli   rusuli SeiaraRebuli Zalebis etapobrivi gayvana da qonebis gatana   ganxorcieldeba   gamWvirvaled.   gayvanis   RonisZiebebis   gamWvirvaled   ganxorcieleba SesaZlebelia uzrunvelyofili iqnes ormxriv safuZvelze   im SeTanxmebebis Tanaxmad, romlebic xelmowerilia moldovasa da ruseTs   Soris. dnestrispireTSi ruseTis Zalebis yofnasTan dakavSirebuli   mniSvnelovani informacia, dadgenili praqtikis Sesabamisad, gadaecema   euTo-s, kiSiniovSi euTo-s misiis saSualebiT.~   samarTali   I. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi moldovis respublikis iurisdiqciaSi?   a. sasamarTlos winaSe wardgenili dokumentebi   1. moldovis mTavroba   300. moldovis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadeblebi ar xvdebodnen da arc   am etapze xvdebian moldovis de facto iurisdiqciaSi, amitom ganacxadi   Seusabamod unda CaTviliyo ratione personae-s principTan da, Sesabamisad,   konvenciis debulebebTanac.   konvenciis pirveli muxlis Tanaxmad, maRali xelSemkvreli mxareebi   Tanxmdebian, TavianTi iurisdiqciis farglebSi yvelasaTvis uzrunvelyon   konvenciiT garantirebuli uflebebi da Tavisuflebebi. saerTaSoriso   samarTalSi   eqskluziuri da yovlismomcveli unda iyos, moxseniebulia teritoriul   suverenitetad. xsenebuli suvereniteti aZlevda saxelmwifos   SesaZleblobas, Semofarglul teritoriaze ganexorcielebina saxelmwifo   funqciebi, romlebic Sedgeba sakanonmdeblo, administraciuli da   sasamarTlo qmedebebisagan. magram saxelmwifos, romelic efeqturad ver   saxelmwifos   teritoriuli   iurisdiqcia,   romelic   akontrolebs   ganaxorcielos   Tavisi   teritoriis   nawils,   ar   da   SeuZlia   suvereniteti.   realurad   aseT   teritoriuli   iurisdiqcia   SemTxvevebSi `iurisdiqciisa~ da `teritoriis~ cnebebi ver Secvlis   erTmaneTs. imisaTvis, rom konvencia iqnes gamoyenebuli, saxelmwifos unda   SeeZlos, mianiWos da daicvas konvenciiT gaTvaliswinebuli uflebebi.   Sesabamisad,   is   sakiTxi,   xvdeba   Tu   ara   adamiani   saxelmwifos   iurisdiqciaSi, damokidebulia faqtobriv garemoebebze da aucilebeli iyo   imis gansazRvra, gasaCivrebuli qmedebis dros xelisuflebis organoebi   axorcielebdnen Tu ara efeqtur kontrols savaraudo msxverplze.   301. winamdebare saqmeSi dnestrispireTis marcxena sanapiroze mdebare   teritoria ar xvdeboda moldovis respublikis konstituciuri organoebis   kontrolis qveS sul mcire 1991 wlis miwurulidan. `moldovis   dnestrispireTis republika~ Seiqmna xsenebul teritoriaze da mas gaaCnda   Tavisi organoebi, maT Soris SeiaraRebuli Zalebi, policia da sabaJo   oficrebi. swored amitom, rodesac moldovam moaxdina konvenciis   ratificireba, man gaakeTa daTqma, romliTac surda, gamoericxa Tavisi   pasuxismgebloba im qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic Cadenili iyo mis   mier arakontrolirebad dnestrispireTis teritoriaze.   moldovis mTavrobam aRniSna, rom moldovis mxridan kontrolis uqonloba   dnestrispireTis reJimis qveS marTul teritoriaze dadasturebuli iyo   yvela im mowmis mier, romlebsac sasamarTlom mousmina.   302. mTavrobis mtkicebiT, faqtebidan wamoWrili situacia, romlis   Tanaxmadac SeuZlebeli iyo mTavrobisaTvis dnestrispireTis teritoriaze   efeqturi kontrolis ganxorcieleba, analogiuri iyo im situaciisa,   romelic sasamarTlom aRwera saqmeSi Cyprus v. Turkey ([GC], #. 25781/94, punqti   78, ECHR 2001-IV). aRniSnul saqmeSi sasamarTlom daadgina, rom kviprosis   mTavrobas ar SeeZlo ganexorcielebina efeqturi kontroli `CrdiloeT   kviprosis TurqeTis respublikis~ teritoriaze, romelsac es ukanaskneli   de facto akontrolebda.   303. mTavrobam uaryo is varaudi, rom igi TanamSromlobda dnestrispireTis   xelisuflebis organoebTan da Tavis mxriv amtkicebda, rom garkveuli   RonisZiebebi iqna ganxorcielebuli molaparakebebis konteqstSi, raTa   mogvarebuliyo dnestrispireTis konfliqti. xsenebuli Sexvedrebidan   zogierTi tardeboda euTo-s mowonebiTa da misi warmomadgenlebis   TandaswrebiT, xolo sxva molaparakebebi xorcieldeboda dnestrispireTis   reJimis mier kontrolirebad teritoriaze moldovis mosaxleobis   interesebidan gamomdinare.   304. moldovis mTavrobas miaCnda, rom man Seasrula masze dakisrebuli   yvela pozitiuri valdebuleba rogorc zogadad, konfliqtis mogvarebis   mcdelobiT da dnestrispireTis teritoriaze kontrolis aRdgenis kuTxiT,   aseve konkretulad, ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli   uflebebis dacvis kuTxiT.   xsenebulTan dakavSirebiT mTavroba miuTiTebda konfliqtis mogvarebis   mraval mcdelobaze, romlebic dadasturebulia kiSiniovSi mosmenil   mowmeTa CvenebebiT, moldovis politikuri liderebis gancxadebebiTa da   CarevebiT   molaparakebebisas gakeTebuli gancxadebebiT – da ganmcxadebelTa ukanono   patimrobisa da msjavrdebis dagmobiT, romelTa Soris yvelaze   – maT Soris konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebuli   mniSvnelovani iyo moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis   ganaCeni, dadasturebulia, agreTve, sasamarTlo RonisZiebebiT im pirebis   winaaRmdeg, romlebic pasuxismgebelni iyvnen ganmcxadebelTa patimroba-   msjavrdebisaTvis, da ekonomikuri da sxva saxis RonisZiebebiT, romlebic   mimarTuli   iyo   moldovis   teritoriaze   moldovis   suverenitetis   gamyarebisaken, maT Soris dnestrispireTis nawilzec.   Tumca aRniSnulma RonisZiebebma aranairi Sedegi ar gamoiRo, radgan `mdr~   iyo erTeuli, romelsac SeeZlo avtonomiuri funqcionireba moldovasTan   urTierTobaSi da dnestrispireTis xelisuflebis organoebi mimarTavdnen   represaliebs konkretuli RonisZiebebis sapasuxod.   Sesabamisad, moldovis mTavrobis mtkicebiT, mas ar gaaCnda aranairi sxva   saSualeba   ganmcxadebelTa   konvenciiT   garantirebuli   uflebebis   ganxorcielebasTan dakavSirebiT, garda iseTi RonisZiebebisa, romlebic   safrTxes Seuqmnida moldovis ekonomikur da politikur situacias.   2. ruseTis federaciis mTavroba   305. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom moldovis mTavroba iyo moldovis   erTaderTi legitimuri mTavroba. vinaidan dnestrispireTis teritoria   warmoadgenda moldovis respublikis ganuyofel nawils, mxolod es   ukanaskneli SeiZleboda yofiliyo pasuxismgebeli xsenebul teritoriaze   Cadenili qmedebebisaTvis.   3. ganmcxadeblebi   306. ganmcxadebelTa mtkicebiT, moldova pasuxismgebeli unda yofiliyo   konvenciis   im   darRvevebze,   romlebsac   isini   daeqvemdebarnen   dnestrispireTis teritoriaze, vinaidan dnestrispireTi iyo moldovis   erovnuli teritoriis nawili da, miuxedavad efeqturi kontrolis   ararsebobisa,   moldovis   mTavrobas   evaleboda,   ganexorcielebina   RonisZiebebi, raTa uzrunveleyo konvenciiT garantirebuli uflebebis   pativiscema   ganuxorcielebia.   xelisuflebis   mTels   Tavis   ganmcxadeblebi   organoebis mier   teritoriaze,   Tumca   amtkicebdnen,   gadadgmuli   mTavrobas   rom   pozitiuri   es   ar   moldovis   nabijebi   SezRuduli da arasakmarisi iyo moldovis mTavrobis xelT arsebuli   politikuri da ekonomikuri saSualebebis pirobebSi.   moldovis mTavrobam ara mxolod ar ganaxorciela masze konvenciiT   dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, aramed iseTi nabijebic ki   gadadga, romlebic warmoadgenda tiraspolis de facto reJimis aRiarebas an,   sul mcire, situaciis aRiarebas dumilis gamoxatviT, rogoric iyo   general-leitenant iakovlevis gaTavisufleba (ix. winamdebare ganaCenis 50-e   punqti), b-ni ilaSkus gadacema moldovis xelisuflebis organoebisaTvis   wlis 5 maiss (ix. winamdebare ganaCenis 79-e punqti), 2001 wlis 16 maisis   SeTanxmebebi (ix. winamdebare ganaCenis 174-e punqti) da TanamSromloba,   gansakuTrebiT sabaJo da policiasTan dakavSirebul sakiTxebSi (ix.   winamdebare ganaCenis 176-e-177-e punqtebi).   ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom gamosvla, romelSic b-ni voronini   brals sdebda b-n ilaSkus, am ukanasknelis gaTavisuflebis Semdeg, rom   igi iyo pasuxismgebeli sxva ganmcxadeblebis patimrobaze, adasturebs   moldovis pasuxismgeblobas konvenciiT dakisrebuli valdebulebebis   SesrulebasTan mimarTebaSi.   307. da bolos, ganmcxadeblebis mtkicebiT, moldovis xelisuflebis   organoebs   unda   ewarmoebinaT   xangrZlivi   molaparakeba   ruseTis   xelisuflebis organoebTan _ im erTaderT ZalasTan, romelsac SeeZlo   dnestrispireTis reJimis kontroli da ganmcxadebelTa gaTavisufleba.   4. rumineTis mTavroba, procesSi CarTuli mesame mxare   308. mesame mxared CarTuli rumineTis mTavroba Tavdapirvel etapze   acxadebda, rom ar surda, gamoeTqva Tavisi azri saqmeSi moldovis   pasuxismgeblobis sakiTxTan dakavSirebiT. rumineTis mTavrobis mizans   warmoadgenda faqtebis ganmartebebisa da samarTlebrivi argumentebis   warmodgena misi moqlaqeebis mier wardgenili ganacxadis mxardasaWerad.   309. mTavrobas miaCnda, rom konvenciis xelSemkvrel mxares ar SeuZlia   SezRudos im valdebulebebis masStabi, romlebic ikisra konvenciis   ratificirebisas, im argumentze dayrdnobiT, rom ar gaaCnia pirveli   muxliT gansazRvruli iurisdiqcia. xelSemkvrelma mxareebma unda   uzrunvelyon konvenciiT garantirebuli uflebebi im pirebisaTvis,   romlebic imyofebian maT teritoraze, da mTavrobas aseve ekisreba   valdebuleba,   gaTvaliswinebulia   ganaxorcielos   sasamarTlos   is   RonisZiebebi,   romlebic   da   precedentuli   samarTliT   aucileblad aris miCneuli.   marTalia, aseTi pozitiuri valdebulebebis arseboba ar unda ganimartos   imgvarad, rom xelisuflebis organoebs daakisros ararealuri da   gadametebuli tvirTi, magram saxelmwifoebs mainc eTxovebaT gonivruli   mcdelobebis ganxorcieleba.   rumineTis mTavrobis TqmiT, winamdebare saqmeSi moldovis xelisuflebis   organoebma ver daamtkices, rom ganaxorcieles yvela RonisZieba   dnestrispireTis   dakavSirebiT.   teritoriaze   kerZod, rumineTis   sakuTari   suverenitetis   gaakritika   aRdgenasTan   moldovis   mxarem   xelisuflebis organoebi uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis   ganaCenis aRsrulebasTan dakavSirebiT raime efeqturi RonisZiebebis   ganuxorcieleblobis gamo, agreTve, `mdr~-s sabaJo organoebisaTvis   uflebamosilebis miniWebisaTvis, gamoeyenebinaT moldovis respublikis   beWdebi   da   luqebi   imgvarad,   rom   SesaZlebeli   yofiliyo   dnestrispireTidan saqonlis gatana.   b. sasamarTlos Sefaseba   1. zogadi principebi   (a) `iurisdiqciis~ cneba   310. `maRali xelSemkvreli mxareebi TavianTi iurisdiqciis farglebSi   yvela adamianisaTvis uzrunvelyofen winamdebare konvenciis   gansazRvrul uflebebsa da Tavisuflebebs.~   I TavSi   311. pirveli muxlidan gamomdinareobs, rom wevri saxelmwifoebi pasuxs   ageben uflebebisa da Tavisuflebebis nebismieri darRvevisaTvis, romelic   Cadenilia maT `iurisdiqciaSi~ myof pirebTan mimarTebaSi.   iurisdiqciis   xelSemkvreli saxelmwifosaTvis, raTa is CaiTvalos pasuxismgeblad im   moqmedebebTan da umoqmedobasTan mimarTebaSi, romelTa   ganxorcieleba   warmoadgens   aucilebel   pirobas   ganxorcieleba/ganuxorcielebloba mas eracxeba da wamoWris konvenciiT   gaTvaliswinebuli uflebebisa da Tavisuflebebis darRvevis varauds.   312. sasamarTlo iSveliebs mis mier dadgenil precedentul samarTals im   sakiTxTan dakavSirebiT, rom unda CaiTvalos, rom `iurisdiqciis cneba~   konvenciis pirveli muxlis miznebisaTvis asaxavs saerTaSoriso sajaro   samarTalSi moazrebul termins (ix. Gentilhomme and Others v. France, ##.   48205/99, 48207/99 da48209/99, punqti 20, 2002 wlis 14 maisis ganaCeni; Banković and   Others v. Belgium and Others (dec.) [GC], #. 52207/99, punqtebi 59-61, ECHR 2001-XII; da   Assanidze v. Georgia [GC], #. 71503/01, punqti 137, ECHR 2004-II).   saerTaSoriso sajaro samarTlis kuTxiT, sityvebi `iurisdiqciaSi~   konvenciis pirvel muxlSi imgvarad unda iqnes gagebuli, rom saxelmwifos   iurisdiqciuli kompetencia uwinaresad warmoadgens teritoriuls (ix.   zemoxsenebuli ganaCeni saqmeze Banković and Others, punqti 59) da, amave dros,   iurisdiqcia zogadad ganxorcielebuli unda iqnes saxelmwifos mTel   teritoriaze.   xsenebuli prezumfcia SesaZlebelia SeizRudos garkveul garemoebebSi,   kerZod, rodesac saxelmwifo moklebulia SesaZleblobas, ganaxorcielos   Tavisi uflebamosileba teritoriis nawilze. es SesaZlebelia moxdes   teritoriis sxva qveynis SeiaraRebuli Zalebis mier okupaciis SemTxvevaSi,   rodesac es Zalebi efeqturad akontroleben Sesabamis teritorias (ix.   Loizidou v. Turkey (pirveladi pretenziebi), 1995 wlis 23 martis ganaCeni, seria   A #310, da gadawyvetileba zemoxsenebul saqmeze Cyprus v. Turkey, punqtebi 76-   80, aseve zemoxsenebuli gadawyvetileba saqmeze Banković and Others, punqtebi   70-71), omis an ajanyebis dros an sxva saxelmwifos mier ganxorcielebuli   iseTi qmedebebis SemTxvevaSi, romlebic mxars uWers separatistuli   saxelmwifos Camoyalibebas Sesabamis saxelmwifoSi.   313. imisaTvis, rom mivideT zemoxsenebul daskvnamde, rom saqme gvaqvs aseT   gamonaklis situaciasTan, sasamarTlom, erTis mxriv, unda ganixilos yvela   Sesabamisi   faqtori,   romelic   zRudavs   saxelmwifos   mier   Tavis   teritoriaze uflebamosilebis efeqturad ganxorcielebas, da, meores   mxriv, TviT am saxelmwifos qmedeba. xelSemkvreli saxelmwifoebis mier   konvenciis pirveli muxliT nakisri valdebulebebi, garantirebul   uflebaTa ganxorcielebaSi Carevisagan Tavis Sekavebis garda, damatebiT   moicavs pozitiur valdebulebebs, gadadgmuli iqnes pozitiuri nabijebi   teritoriis SigniT uflebebis pativiscemis uzrunvelyofis kuTxiT (sxva   magaliTebs Soris ix. Z and Others v. the United Kingdom [GC], no. 29392/95, punqti 73,   ECHR 2001-V).   valdebulebaTa Sesruleba savaldebuloa maSinac ki, rodesac Sesabamisi   saxelmwifos xelisuflebis mier ganxorcieleba SezRudulia teritoriaze.   am SemTxvevaSi saxelmwifos kvlav akisria valdebuleba, ganaxorcielos   yvela is nabiji, romlis ganxorcielebac mas SeuZlia.   314. ufro metic, sasamarTlos miaCnia, rom marTalia, zemoxsenebuli   Banković and Others-is saqmis me-80 punqtSi xazgasmuli iqna konvenciis   teritoriuli principis Sesabamisad gamoyenebis upiratesoba, magram   sasamarTlom aseve aRiara, rom `iurisdiqciis~ cneba pirveli muxlis   mniSvnelobiT aucileblad Semofargluli ar aris maRali xelSemkvreli   mxareebis erovnuli teritoriiT (ix. Loizidou v. Turkey (arsebiTi ganxilva),   wlis 18 dekembris ganaCeni, ganaCenebi da gadawyvetilebebi 1996-VI, gv.   2234-35, punqti 52).   sasamarTlom   dauSva,   rom   gamonaklis   garemoebebSi   xelSemkvreli   saxelmwifoebis qmedebebi, romlebic Cadenilia saxelmwifo teritoriis   gareT an zegavlenas axdens teritoriis gareT, SesaZloa CaiTvalos am   saxelmwifos mier iurisdiqciis ganxorcielebad konvenciis pirveli   muxlis mniSvnelobiT.   saerTaSoriso samarTlis Sesabamisi principebis Tanaxmad, SesaZlebelia   dadges saxelmwifos pasuxismgebloba, rodesac samxedro RonisZiebis –   iqneba is kanonieri Tu ukanono – Sedegad igi praqtikulad axorcielebs   efeqtur kontrols im teritoriaze, romelic ganTavsebulia misi   teritoriis farglebs gareT. konvenciiT garantirebuli uflebebisa da   Tavisuflebebis dacvis valdebuleba aseT teritoriaze gamomdinareobs   aseTi kontrolis faqtidan, miuxedavad imisa, igi pirdapir, SeiaraRebuli   Zalebis meSveobiT xorcieldeboda Tu damokidebuli adgilobrivi   xelisuflebis meSveobiT (iqve).   315. aucilebeli ar aris imis garkveva, xelSemkvreli mxare detalurad   axorcielebs kontrols erovnuli teritoriis gareT myofi adgilobrivi   xelisuflebis organoebis qmedebebsa da politikaze Tu ara, radgan srul   kontrols aseT teritoriaze SeuZlia warmoSvas Sesabamisi xelSemkvreli   mxaris pasuxismgebloba (ix. zemoxsenebuli ganaCeni Loizidou-s saqmeze   (arsebiTi ganxilva), gv.2235-36, punqti 56).   316. rodesac xelSemkvreli mxare axorcielebs srul kontrols erovnuli   teritoriis gareT mdebare teritoriaze, misi pasuxismgebloba ar   Semoifargleba im qmedebebiT, romlebsac axorcieleben misi jariskacebi an   am teritoriaze myofi misi oficialuri pirebi, aramed aseve vrceldeba im   qmedebebze,   romlebsac   axorcieleben   adgilobrivi   xelisuflebis   organoebi, maTTvis aRmoCenili samxedro an sxva saxis mxardaWeriT rom   arseboben (ix. zemoxsenebuli ganaCeni saqmezeCyprus v. Turkey, punqti 77).   317. saxelmwifos pasuxismgeblobis sakiTxi aseve SeiZleba dadges im   qmedebebis gamo, romlebic aisaxeba konvenciiT garantirebul uflebebze,   im SemTxvevaSic ki, Tu isini aisaxeba iurisdiqciis farglebs gareT.   magaliTad, araxelSemkvrel saxelmwifoSi eqstradiciasTan mimarTebaSi   sasamarTlom daadgina, rom xelSemkvreli mxare konvenciis faseulobebis   sawinaaRmdegod   politikuri   imoqmedebda,   tradiciebis,   `aseT   idealebis,   faseulobebs   ki   warmoadgens   da kanonis   Tavisuflebisa   uzenaesobis memkvidreoba, razec miTiTebas akeTebs konvenciis preambula~,   im SemTxvevaSi, Tu gangeb gadascemda mimalvaSi myof pirs sxva   saxelmwifos, rodesac am ukanasknelSi saxezea arsebiTi safuZvlebi imis   dasajereblad, rom Sesabamis pirs emuqreba realuri riski, daeqvemdebaros   wamebas Tu araadamianur mopyrobas an sasjels (ix. Soering v. the United   Kingdom, 1989 wlis 7 ivlisis ganaCeni, seriaA #. 161, gv. 35, punqtebi 88-91).   318. garda amisa, xelSemkvreli saxelmwifos umoqmedoba da dumiliT   gamoxatuli Tanxmoba kerZo pirebis mier Cadenil qmedebebTan mimarTebaSi   arRvevs   saxelmwifos   iurisdiqciaSi   myof   sxva   pirTa   konvenciiT   gaTvaliswinebul   uflebebs   da SesaZloa   warmoSvas   saxelmwifos   pasuxismgeblobis sakiTxi konvenciis Tanaxmad (ix. zemoxsenebuli ganaCeni   saqmeze Cyprus v. Turkey, punqti 81). xsenebuli namdvilad ase iqneba Sesabamisi   saxelmwifos mier im TviTaRiarebuli xelisuflebis organoebis qmedebebis   aRiarebis SemTxvevaSi, romlebic ar aris aRiarebuli saerTaSoriso   Tanamegobrobis mier.   319. saxelmwifo pasuxismgeblad SeiZleba CaiTvalos im SemTxvevaSic ki,   rodesac misi warmomadgenlebi aWarbeben instruqciiT maTze dakisrebul   uflebamosilebas.   konvenciis   Tanaxmad,   saxelmwifos   xelisuflebis   organoebi mkacrad pasuxismgebelni arian maT daqvemdebarebaSi myof pirTa   qmedebebze; maT evalebaT, gaataron TavianTi neba-survili da ver   gaimarTleben Tavs imiT, rom ar ZaluZT am neba-survilis mimarT   pativiscemis uzrunvelyofa (ix. Ireland v. the United Kingdom, 1978 wlis 18   ianvris ganaCeni, seria A # 25, gv. 64, punqti 159; ix. aseve saerTaSoriso   samarTlis komisiis muxlebis proeqti saxelmwifoebis mier saerTaSoriso   kanondarRvevebTan dakavSirebul pasuxismgeblobebze, muxli   (ssk-s   naSromi), gv. 104, da Cairo-s saqme, romelic ganxiluli iqna zogadi   pretenziebis komisiis mier (1929), saerTaSoriso saarbitraJo komentarebi 5   (RIAA), gv. 516).   (b) saxelmwifos pasuxismgebloba ukanono qmedebisaTvis   320. saerTaSoriso samarTlis kidev erT aRiarebul princips warmoadgens   saxelmwifos   pasuxismgebloba   saerTaSoriso   valdebulebebis   darRvevisaTvis, rogorc es dadasturebulia ssk-s naSromebiT.   321. ukanono qmedeba SesaZloa gangrZobadi iyos, Tu igi grZeldeba   garkveuli   xnis   ganmavlobaSi   da   ewinaaRmdegeba   saerTaSoriso   valdebulebas (ix. ssk-s naSromis komentarebis proeqti me-14 muxlis me-2   punqtTan mimarTebaSi, gv. 139).   garda amisa, sasamarTlos miaCnia, rom seriozuli kanondarRvevebisa da   umoqmedobebis dros darRveva vrceldeba mTel periodze, dawyebuli   pirveli qmedebidan manam, sanam moqmedebebi meordeba da ewinaaRmdegeba   Sesabamis   saerTaSoriso   valdebulebas   (ix.   aseve   ssk-s   naSromis   komentarebis proeqti me-15 muxlis me-2 punqtTan mimarTebaSi).   2. zemoxenebuli principebis gamoyeneba   322. Sesabamisad, sasamarTlom unda gamoikvlios, saxezea Tu ara moldovis   pasuxismgebloba imis gaTvaliswinebiT, rom, erTis mxriv, mas evaleboda,   Tavi Seekavebina ukanono qmedebisagan, meores mxriv ki ganexorcielebina   konvenciiT dakisrebuli valdebulebebi.   323. sasamarTlo pirvel rigSi aRniSnavs, rom moldova amtkicebda, rom mas   ar   SeeZlo   Tavisi   erovnuli   teritoriis   nawilis,   saxeldobr,   dnestrispireTis regionis kontroli.   324.   sasamarTlo   aRniSnavs,   man daadgina,   rom   rom   dasaSvebobasTan   dakavSirebul   konvenciis   gadawyvetilebaSi   moldovis mier   ratificirebis sigelSi gakeTebuli daTqma, romelic exeboda moldovis   kanonieri xelisuflebis organoebis mier dnestrispireTis teritoriaze   kontrolis uqonlobas, ar warmoadgenda dasaSveb daTqmas konvenciis 57-e   muxlis mniSvnelobiT.   Sesabamisad, kiTxva, romelic wamoiWreba, mdgomareobs imaSi, axdens Tu ara   zegavlenas moldovis samarTlebriv mdgomareobaze konvenciiT dakisrebul   mis   pasuxismgeblobasTan   mimarTebaSi,   zemoxsenebulis   miuxedavad,   faqtobrivi situacia, romelsac moldovis daTqma da SemdgomSi moldovis   mTavrobis mier warmodgenili komentarebi exeba.   325. sasamarTlo aRniSnavs, rom winamdebare saqmeSi moldovis respublika,   romelic suverenulad iqna aRiarebuli parlamentis mier 1990 wlis 23   ivniss, damoukidebeli gaxda 1991 wlis 27 agvistos da SemdgomSi   aRiarebuli iqna saerTaSoriso Tanamegobrobis mier, maleve waawyda   separatistul moZraobas dnestrispireTis regionSi. xsenebuli moZraoba   gaZlierda 1991 wlis dekemberSi adgilobrivi arCevnebis organizebiT,   romelic   organoebis mier (ix. winamdebare ganaCenis 47-e punqti). 1991 wlis bolos   samoqalaqo omi gaCaRda moldovis respublikis Zalebsa da   ukanonod   iqna   gamocxadebuli   moldovis   xelisuflebis   dnestrispireTis separatistebs Soris, romlebsac aqtiurad uWerdnen   mxars, sul mcire, me-14 armiis garkveuli jariskacebi. 1992 wlis martSi   situaciis seriozulobis gamo gamocxadebuli iqna sagangebo mdgomareoba   (ix. winamdebare ganaCenis 69-e punqti).   SeiaraRebuli konfliqtis dros moldovis xelisuflebis organoebma   ramdenimejer mimarTes TxovniT saerTaSoriso sazogadoebas, maT Soris   gaero-s uSiSroebis sabWos 1992 wlis 23 ivniss (ix. winamdebare gnaCenis 83-e   punqti),   damoukideblobisTvis brZolaSi. brals sdebda ra ruseTis federacias   dnestrispireTis separatistebis mxardaWeraSi, moldovis mTavroba   uSiSroebis   sabWos   mxari   daeWira   moldovisaTvis   daJinebiT sTxovda ruseTs, `SeeCerebina~ mis winaaRmdeg mimarTuli agresia   (ix. winamdebare ganaCenis 78-e-79-e da 82-e-83-e punqtebi).   326. 1992 wlis 21 ivliss status quo-s safuZvelze xelmowerili iqna cecxlis   SewyvetasTan dakavSirebuli SeTanxmeba da gadawyda usafrTxoebis zonis   Seqmna xsenebuli situaciis SesanarCuneblad (ix. winamdebare ganaCenis 87-e-   89-e punqtebi).   wlis 29 ivliss miRebuli iqna moldovis respublikis axali   konstitucia. 111-e muxli iTvaliswinebda dnestris marcxena mxareze   mdebare   teritoriisaTvis   avtonomiurobis   statusis   miniWebis   SesaZleblobas. me-11 muxli krZalavda ucxo qveynis jarebis ganlagebas   qveynis teritoriaze (ix. winamdebare ganaCenis 294-e punqti).   327. SemdgomSi, rodesac ganxorcielda konvenciis ratificireba 1997 wlis   seqtembers, moldovam saratifikacio sigelSi gaakeTa daTqma, rom mas ar   SeeZlo konvenciis debulebebTan Sesabamisobis uzrunvelyofa qveynis im   nawilSi, romelzec efeqtur kontrols axorcielebdnen `dnestrispireTis   TviTgamocxadebuli respublikis xelisuflebis organoebi~ im dromde,   sanam miRweuli iqneboda konfliqtis mogvareba (ix. winamdebare ganaCenis   298-e punqti).   328. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebiT dasrulda   pirveli etapi moldovis mcdelobisa, srulad ganexorcielebina sakuTari   uflebamosileba Tavis teritoriaze.   329. sasamarTlo aRniSnavs, rom xsenebuli periodis Semdeg moldova   cdilobda, gaetarebina dumiliT gamoxatuli midgoma dnestrispireTis   regionze iseTi SezRuduli kontrolis ganxorcielebiT, romelic exeboda   piradobis mowmobebisa da sabaJo beWdebis gacemas (ix. winamdebare ganaCenis   179-80 punqtebi).   Sesabamisad, sasamarTlo konvenciis saratifikacio sigelTan erTad   wardgenil daTqmaSi swored aRniSnul situaciaze gakeTebul miTiTebas   xedavs.   330. xelT arsebuli mTeli informaciis safuZvelze sasamarTlos miaCnia,   rom moldovis mTavroba, saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad moldovis   saxelmwifos   erTaderTi   legitimuri   mTavroba,   ver   axorcielebs   xelisuflebas Tavisi teritoriis nawilze, saxeldobr im nawilze,   romelic `mdr~-s xelSia.   ufro metic, xsenebuli sadavo ar gauxdiaT mxareebs an rumineTis   mTavrobas.   331. Tumca dnestrispireTis regionze efeqturi kontrolis ararsebobis   SemTxvevaSic ki moldovas kvlav ekisreba konvenciis pirveli muxliT   dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis Sesrulebis movaleoba, kerZod,   valdebulebisa, ganaxorcielos mis xelT arsebuli da saerTaSoriso   samarTlis Sesabamisi diplomatiuri, ekonomikuri, sasamarTlo Tu sxva   saxis   RonisZiebebi,   raTa   daicvas   ganmcxadeblebis   konvenciiT   garantirebuli uflebebi.   3. pozitiuri valdebulebebis cneba   332. saxelmwifos pozitiur   valdebulebaTa   gansazRvrisas   gaTvaliswinebuli unda iqnes samarTliani balansi individis pirad   interesebsa da zogad interesebs Soris, xelSemkvrel saxelmwifoebSi   arsebuli mravalgvari situacia, da arCevani unda gakeTdes prioritetebisa   da arsebuli saSualebebis WrilSi. xsenebuli valdebulebebi ar unda   iqnes ganmartebuli imgvarad, rom saxelmwifoebs daakisros ararealuri an   araproporciuli tvirTi (ix. Özgür Gündem v. Turkey, #23144/93, punqti 43, ECHR   2000-III).   333. sasamarTlos miaCnia, rom rodesac xelSemkvrel saxelmwifos ara aqvs   SesaZlebloba, xelisufleba ganaxorcielos Tavisi teritoriis mTlian   nawilze de facto arsebuli situaciis gamo, rogoric warmoiqmneba   separatistuli reJimis Seqmnis SemTxvevaSi, ara aqvs mniSvneloba, amas Tan   axlavs Tu ara meore saxelmwifos samxedro okupacia, amiT konvenciis   pirveli muxliT gaTvaliswinebuli iurisdiqcia ar wyvets moqmedebas   teritoriis aseT nawilze, romelic droebiT eqvemdebareba adgilobriv   xelisuflebas, romelsac mxars uWeren ajanyebulebi an sxva qveynis   Zalebi.   miuxedavad   amisa,   aseTi   faqtobrivi   situacia   amcirebs   aRniSnul   iurisdiqcias imiT, rom saxelmwifos mier 1-li muxliT nakisri   valdebuleba sasamarTlos mier ganxiluli unda iqnes am teritoriaze   myof pirTan mimarTebaSi mxolod xelSemkvreli saxelmwifos pozitiuri   valdebulebis TvalsazrisiT. Sesabamisi saxelmwifo unda ecados, mis   xelT arsebuli yvela saSualebiT da sxva saxelmwifoebTan da   saerTaSoriso   diplomatiuri   organizaciebTan   saSualebebiT, gaagrZelos   mimarTebaSi   samarTlebrivi   da   konvenciiT   garantirebul   uflebaTa da TavisuflebaTa dacva.   334. marTalia, sasamarTlos ara aqvs ufleba, miuTiTos saxelmwifoebs da   xelisuflebis organoebs, Tu ra RonisZiebebi unda iqnes ganxorcielebuli   imisaTvis, rom yvelaze efeqturad Sesruldes maTze dakisrebuli   valdebulebebi,   magram   sasasamarTlom   unda   Seamowmos,   rom   ganxorcielebuli RonisZiebebi Sesaferisi da sakmarisi iyo winamdebare   saqmeSi. rodesac saxezea qmedebebis ganxorcielebis sruli an nawilobrivi   ugulebelyofa, sasamarTlos amocanaa imis garkveva, Tu ra minimaluri   mcdelobebis ganxorcieleba iyo SesaZlebeli da ganxorcielda Tu ara   isini. xsenebuli sakiTxis gansazRvra gansakuTrebiT aucilebelia iseT   SemTxvevebSi,   romlebic   exeba   absoluturi   uflebebis,   rogoric,   magaliTad, konvenciis me-2 da me-3 muxliT gaTvaliswinebuli uflebebia,   savaraudo darRvevas.   335. Sesabamisad, sasamarTlo askvnis, rom ganmcxadeblebi xvdebian   moldovis   respublikis   iurisdiqciaSi   konvenciis   pirveli   muxlis   mniSvnelobiT, magram misi pasuxismgebloba im gasaCivrebul qmedebebTan   mimarTebaSi, romlebic Cadenili iqna `mdr~-s teritoriaze, Sefasebuli   unda iqnes konvenciiT dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis WrilSi.   4. ganaxorciela Tu ara moldovam masze dakisrebuli pozitiuri   valdebulebebi?   336. sasamarTlom unda gansazRvros, Seasrules Tu ara moldovis   xelisuflebis organoebma maTze dakisrebuli valdebulebebi, raTa   uzrunveleyoT konvenciiT garantirebuli uflebebi, Tu, rogorc es   ganmcxadeblebma da rumineTis mTavrobam asaxes, ar ganuxorcielebia   sakmarisi RonisZiebebi uflebebis dacvis kuTxiT.   337. winamdebare saqmeSi rTuli faqtobrivi situaciis mxedvelobaSi   miRebiT,   sasamarTlo   pirvel   rigSi   aRniSnavs,   rom   is   sakiTxi,   ganaxorciela   Tu ara   moldovam   masze dakisrebuli   pozitiuri   valdebulebebi, Zalze mWidrod aris dakavSirebuli moldovasa da   ruseTis federacias Soris da dnestrispireTsa da ruseTis federacias   Soris arsebul urTierTobebTan. garda amisa, mxedvelobaSi unda iqnes   miRebuli, Tu ra zegavlenis moxdena SeuZlia moldovas ruseTis   xelisuflebis organoebis meSveobiT ganmcxadebelTa situaciaze moldovis   dnestrispireTis teritoriaze.   338. sasamarTlo adgens, rom mas ar gaaCnia iurisdiqcia, imsjelos im   qmedebebze,   ratificirebamde.   ratificirebamde   romlebic   ganxorcielda   moldovis   mier   gaiTvaliswinos   moldovis pozitiur   konvenciis   Tumca sasamarTlos   ganxorcielebuli   SeuZlia   qmedebebi   valdebulebaTa Sefasebisas da yovelive es gamoiyenos Sedarebis   miznebisaTvis, rodesac Seafasebs moldovis mier 1997 wlis 12 seqtembris   Semdeg ganxorcielebul mcdelobebs.   339. moldovis pozitiuri valdebulebebi ukavSirdeba rogorc im   RonisZiebebs, romlebic ganxorcielda dnestrispireTis teritoriaze   kontrolis aRdgenasTan dakavSirebiT misi iurisdiqciis gamoxatvis saxiT,   aseve RonisZiebebs, romlebic miznad isaxavda ganmcxadebelTa uflebebis,   maT Soris maTi gaTavisuflebis uzrunvelyofas.   340. dnestrispireTze kontrolis aRdgenis valdebuleba, pirvel rigSi,   moldovis saxelmwifosagan moiTxovda `mdr~-s reJimisaTvis yovelgvari   Tanadgomis aRmoCenisagan Tavis Sekavebas, xolo meore rigSi   _ xelisuflebis xelT arsebuli yvela saxis politikuri, sasamarTlo da   sxva saxis RonisZiebebis ganxorcielebas, raTa aRdgeniliyo kontroli   dnestrispireTis teritoriaze.   sasamarTlos ar SeuZlia miuTiTos yvelaze Sesaferis RonisZiebebze,   romlebic moldovas unda ganexorcielebina an unda ganaxorcielos am   miznis misaRwevad. sasamarTlos aseve ar SeuZlia imis gansazRvra, aseTi   RonisZiebebi sakmarisi iyo Tu ara. sasamarTlom mxolod unda Seamowmos   moldovas survili, romelic gamoixata konkretul qmedebebsa da   RonisZiebebSi, kvlav daemyarebina kontroli `mdr-s~ teritoriaze.   341. winamdebare SemTxvevaSi, 1991-92 wlebSi SuRlis Camovardnidan,   moldovis xelisuflebis organoebs arasodes SeuwyvetiaT pretenziebis   gamoTqma   im   agresiasTan   dakavSirebiT,   romelsac   Tvlidnen,   rom   daeqvemdebarnen, da gmobdnen `mdr-s~ damoukideblobis gamocxadebas.   sasamarTlos azriT, rodesac saxezea iseTi reJimi, romelsac zurgs   umagrebs samxedro, politikuri da ekonomikuri TvalsazrisiT imgvari   Zala, rogoric ruseTis federaciaa (ix. winamdebare ganaCenis me-11-61-e   punqtebi), moldovas TiTqmis arafris gakeTeba ar SeeZlo, raTa aRedgina   kontroli dnestrispireTis teritoriaze. xsenebuls mowmobs samxedro   konfliqtis   dasasruli,   romelmac   warmoaCina,   rom   moldovis   xelisuflebis organoebs ar gaaCndaT saSualeba, daemyarebinaT kontroli   dnestrispireTis teritoriaze da gamklavebodnen ajanyebul Zalebs,   romlebsac zurgs me-14 armiis personali umagrebda.   342.   moldovis   xelisuflebis   damTvrebis   organoebma   Semdegac     ganagrZes   wels   RonisZiebebis   dnestrispireTis   samxedro   dapirispirebis   ganxorcieleba,   teritoriaze.   raTa   daemyarebinaT   kontroli   magaliTad,   wlidan   moyolebuli   moldovis   xelisuflebis organoebma daiwyes sisxlis samarTlis saqmeebis aRZvra   dnestrispireTis xelisuflebis organoebis konkretuli warmomadgenlebis   winaaRmdeg   da   brals   sdebdnen   maT   saxelmwifo   organoebis   saxelebis/ufleba-movaleobebis miTviseba-uzurpirebaSi (ix. winamdebare   ganaCenis 167-e da 229-e-230-e punqtebi).   343. moldovis mcdelobebi, romlebic mimarTuli iyo dnestrispireTis   teritoriaze   xelisuflebis   ganxorcielebis   mcdelobisaken,   aseve   grZeldeboda 1994 wlis Semdegac. moldovis xelisuflebis organoebi   amtkicebdnen maT suverenitets `mdr-s~ mier kontrolirebad teritoriaze   rogorc qveynis SigniT, aseve saerTaSoriso asparezze (ix. winamdebare   ganaCenis 31-e, 53-e, 66-e, 68-e, 69-e da 77-e-83-e punqtebi). 1994 wels moldovam   miiRo axali konstitucia, romlis Tanaxmadac gaTvaliswinebuli iyo, inter   alia, dnestrispireTis teritoriisaTvis garkveuli avtonomiis miniWeba. imave   wels moldovam xeli moawera ruseTis federaciasTan SeTanxmebas   dnestrispireTis teritoriidan ruseTis jarebis 3 wlis ganmavlobaSi   gayvanis Sesaxeb.   wlis 12 seqtembers moldovam moaxdina konvenciis ratificireba da   konvenciasTan   erTad   warmodgenil   daTqmebSi   daadastura   Tavisi   miswrafeba, aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze.   344. miuxedavad iseTi sasamarTlo RonisZiebebis Semcirebisa, romlebic   mimarTuli iyo dnestrispireTis teritoriaze moldovis xelisuflebis   aRdgenisaken, xsenebuli mcdelobebi mainc grZeldeboda 1997 wlis   Semdegac. dnestrispireTis xelisuflebis Tanamdebobis pirebis winaaRmdeg   aRZrul gamoZiebas araferi ar mohyva Sedegad. es gamoZieba Sewyda 2000   wels,   xolo   dnestrispireTis   xelisuflebis   erT-erTi   maRali   Tanamdebobis piri dabrunda moldovaSi da dabrunebis Semdeg SeZlo   daekavebina maRali postebi (ix. winamdebare ganaCenis 168-e punqti).   meores mxriv, moldovis xelisuflebis organoebis mcdelobebi mimarTuli   iyo ufro diplomatiuri RonisZiebebis gatarebisaken. 1998 wlis martSi   moldovam, ruseTis federaciam, ukrainam da dnestrispireTis regionma   xeli moaweres ramdenime xelSekrulebas, romlebic miznad isaxavda   dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas. Sexvedrebi da molaparakebebi   tardeboda moldovisa da dnestrispireTis xelisuflebis organoebs   Sorisac. bolos, 2002 wlidan moyolebuli, konfliqtis mogvarebasTan   dakavSirebuli ramdenime winadadeba iqna warmodgenili da ganxiluli   moldovis prezidentis, euTo-sa da ruseTis federaciis mier (ix.   winamdebare ganaCenis 107-e-110-e punqtebi).   sasamarTlo ar miiCnevs, rom moldovis mxridan RonisZiebebis Semcireba   niSnavda moldovis mier uaris gancxadebas regionze iurisdiqciis   aRdgenasTan dakavSirebuli mcdelobebis ganxorcielebasTan mimarTebaSi.   mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli is faqti, rom adre moldovis   xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebuli ramdenime RonisZieba   dablokili iqna `mdr-s~ sapasuxo RonisZiebebiT.   sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom, moldovis mtkicebiT, molaparakebebis   strategiis Secvla diplomatiuri midgomebiT miznad isaxavda moldovis   samarTlebriv sferoSi dnestrispireTis dabrunebis momzadebas da es   warmoadgenda pasuxs im moTxovnebze, romlebsac ayenebdnen separatistebi   dnestrispireTSi arsebuli situaciis gadaWrasTan da ganmcxadebelTa   gaTavisuflebasTan   moldovis xelisuflebis   dakavSirebuli   msjelobebis   Sewyvites   dros.   im   Sesabamisad,   RonisZiebebis   organoebma   ganxorcieleba, romlebsac adre axorcielebdnen, kerZod, samarTlebriv   sferoSi. sasamarTlo xsenebulTan mimarTebaSi aRniSnavs b-ni sturcas   mowmis Cvenebas (ix. danarTi, punqtebi 309-14) da b-ni sidorovis mowmis   Cvenebas (ix. danarTi, punqti 446).   345. strategiis Secvlis paralelurad damyarda urTierToba moldovisa   da dnestrispireTis separatistuli reJimis xelisuflebis organoebs   Soris. miRweuli iqna SeTanxmebebi ekonomikuri TanamSromlobis kuTxiT,   urTierToba damyarda moldovis parlamentsa da `mdr-s parlaments~ Soris,   ramdenime wlis ganmavlobaSi xorcieldeboda TanamSromloba policiasa   da   uSiSroebis   sakiTxebTan   dakavSirebiT   da   aseve   saxeze   iyo   TanamSromloba sxva sferoebSi, rogoric aris sahaero marSrutebis   kontroli, satelefono kavSirebi da sporti (ix. winamdebare ganaCenis 114-e,   178-e da 185-e punqtebi).   moldovis   xorcieldeboda moldovis xelisuflebis organoebis mxridan im motiviT,   rom gaumjobesebuliyo dnestrispireTSi mcxovrebi adamianebis   mTavrobis   ganmartebiT,   xsenebuli   TanamSromloba   yoveldRiuri cxovreba da miscemoda maT rac SeiZleba normaluri   cxovrebis SesaZlebloba. sasamarTlo, moldovis mTavrobis msgavsad,   miiCnevs, rom Tu gaviTvaliswinebT qmedebebis SezRudul bunebasa da   xasiaTs, xsenebuli qmedebebi ar SeiZleba CaiTvalos mxardaWerad   dnestrispireTis xelisuflebis organoebisaTvis. sapirispirod, xsenebuli   qmedebebi warmoadgens moldovis mxridan dadasturebas survilisa,   aRedgina kontroli dnestrispireTis regionze.   346. rac Seexeba ganmcxadebelTa situacias, sasamarTlo aRniSnavs, rom 1997   wels konvenciis ratificirebamde moldovis xelisuflebis organoebma   ganaxorcieles garkveuli sasamarTlo, politikuri da administraciuli   RonisZiebebi. es RonisZiebebi moicavda:   - uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCens, romelic auqmebda   ganmcxadebelTa 1993 wlis dekembris msjavrdebas da maTi patimrobis   brZanebas (ix. winamdebare ganaCenis 222-e-223-e punqtebi);   - sisxlis samarTlis saqmes, romelic aRiZra 1993 wlis 28 dekembers   `dnestrispireTis uzenaesi sasamarTlos mosamarTleebis~ winaaRmdeg (ix.   winamdebare ganaCenis 223-e punqti);   - moldovis prezidentis mier 1995 wlis   agvistos gamocxadebul   amnistias (ix. winamdebare ganaCenis 226-e punqti) da moldovis parlamentis   wlis 3 oqtombris Txovna (ix. winamdebare ganaCenis 227-e punqti);   - moldovidan eqimebis gagzavnas, raTa gaesinjaT dnestrispireTSi   patimrobaSi myofi ganmcxadeblebi (ix. winamdebare ganaCenis 239-e da 263-e   punqtebi); da   - ganmcxadebelTa ojaxebisaTvis finansuri daxmarebis gawevas da   daxmarebis aRmoCenas ganmcxadeblebis monaxulebaSi (ix. winamdebare   ganaCenis 239-e punqti).   xsenebuli periodis ganmavlobaSi, rogorc es mowmeTa Cvenebebidan irkveva,   dnestrispireTis liderebTan molaparakebisas moldovis xelisufebis   organoebi aseve sistematurad wamoWridnen xolme ganmcxadeblebis   gaTavisuflebasTan da maTi uflebebis pativiscemasTan dakavSirebul   sakiTxebs (ix. winamdebare ganaCenis 172-e da 274-e-277-e punqtebi). kerZod,   sasamarTlo   aRniSnavs   erovnuli   sasamarTlo   organoebis   mier   ganxorcielebul mcdelobebs; magaliTad, iusticiis ministri b-ni sturca   mravaljer   dnestrispireTis   Cavida   dnestrispireTSi,   xelisuflebis   raTa   organoebTan   molaparakebebi   gaemarTa   ganmcxadebelTa   gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.   347. moldova 1997 wlis Semdegac axorcielebda RonisZiebebs, raTa   uzrunveleyo ganmcxadebelTa uflebebi: dnestrispireTSi gagzavna eqimebi   ganmcxadeblebis gasasinjad (kiSiniovidan Casuli eqimebis mier gasinjva   Sedga 1999 wels), maT ojaxebs xelisuflebis organoebi uwevdnen finansur   daxmarebas   da   b-ni   sturca,   iusticiis   yofili   ministri   da   dnestrispireTTan molaparakebaTa komitetis Tavmjdomare, agrZelebda   ganmcxadebelTa gaTavisuflebasTan dakavSirebuli sakiTxebis wamowevas   dnestrispireTis   dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom garkveul mowmeTa Cvenebebis   Tanaxmad, b-ni ilaSkus gaTavisufleba Sedegad mohyva `mdr~-s   xelisuflebis   organoebis   winaSe.   xsenebulTan   xelisuflebis organoebTan gamarTul xangrZliv molaparakebebs. ufro   metic, swored b-ni sturcas vizits da dnestrispireTSi 2001 wlis aprilSi   ganmcxadebelTa CamoyvanasTan dakavSirebul molaparakebebs mohyva Sedegad   b-ni ilaSkus gaTavisufleba (ix. winamdebare ganaCenis 274-e punqti;   danarTi: b-ni sturca, punqtebi 310-12).   simarTles warmoadgens is faqti, rom moldovis xelisuflebis organoebi   aRar   axorcielebdnen   konkretul   RonisZiebebs,   romlebsac   adre   axorcielebdnen, kerZod, gamoZiebas im pirebis winaaRmdeg, romlebic   monawileobdnen ganmcxadebelTa msjavrdebasa da dapatimrebaSi. Tumca   sasamarTlo Tvlis, rom moldovis mxridan dnestrispireTis teritoriaze   kontrolis uqonlobis pirobebSi nebismieri saxis sasamarTlo gamoZieba   dnestrispireTSi mcxovrebi pirebis an im pirebis winaaRmdeg, romlebmac   danaSauli Caidines dnestrispireTSi, ubralod araefeqturi iqneboda.   xsenebuli dadasturebulia am sakiTxTan dakavSirebiT mowmeTa mier   micemuli CvenebebiT (ix. danarTi: b-ni postovani, punqti 184; b-ni cadgana.   punqti 208; da b-ni rusu, punqti 302).   bolos moldovis xelisuflebis organoebma daxmarebisaTvis mimarTes ara   mxolod `mdr-s~ reJims, aramed sxva saxelmwifoebsa da saerTaSoriso   organizaciebsac,   raTa   maT   daxmareba   aRmoeCinaT   ganmcxadebelTa   gaTavisuflebis sakiTxSi (ix. danarTi: b-ni moSanu, punqti 249).   348. sasamarTlos ar gaaCnia raime saxis mtkicebuleba, rom 2001 wlis   maisSi b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg efeqturi nabijebi iqna   gadadgmuli xelisuflebis organoebis mxridan, raTa bolo moReboda   ganmcxadebelTa konvenciiT garantirebul uflebaTa xelyofas, razec   Cioda danarCeni sami ganmcxadebeli. da bolos, xsenebulTan dakavSirebiT   b-ni   ganmcxadebelTa situaciis sakiTxi regularulad wamoiWreba xolme   moldovis xelisuflebis organoebis mier `mdr~-s xelisuflebis   sturcas   mtkicebulebis   garda   imasTan   mimarTebaSi,   rom   organoebTan molaparakebebisas, sasamarTlos ar gaaCnia araviTari sxva   informacia, romelsac ZaluZs im daskvnis gamyareba, rom moldovis   mTavroba gulmodgined axorcielebda mis xelT arsebul yvela RonisZiebas   ganmcxadebelTa gaTavisuflebis mizniT.   separatistebTan molaparakebebisas moldovis xelisuflebis organoebi   ganmcxadebelTa situaciasTan dakavSirebiT Semoifarglebodnen mxolod   sityvebiT,   raime   iseTi   SeTanxmebis   miRwevis   gareSe,   romelic   uzrunvelyofda konvenciiT garantirebuli uflebebis pativiscemas (ix.   danarTi, punqtebi 310-313).   analogiurad, miuxedavad imisa, rom ganmcxadeblebs aRkveTili hqondaT   Tavisufleba daaxloebiT 12 wlis ganmavlobaSi, sasamarTlos winaSe   warmodgenili aranairi gegma dnestrispireTis konfliqtis mogvarebasTan   dakavSirebiT ar iTvaliswinebs maT situacias da moldovis mTavroba ar   acxadebs pretenzias, rom aseTi dokumenti arsebobda an mimdinareobda   molaparakeba mis SeqmnasTan dakavSirebiT.   349. moldovis xelisuflebis organoebi aseve aRar mokidebian yuradRebiT   ganmcxadebelTa beds ruseTTan ormxrivi urTierTobebisas.   sasamarTlos azriT, is faqti, rom 2001 wlis 6 ivlisis mosmenaze   moldovis mTavrobam Tavi Seikava imis mtkicebisagan, rom ruseTis   federacia iyo pasuxismgebeli savaraudo darRvevebisTvis im mizeziT, rom   misi armia imyofeboda dnestrispireTSi, da es TavSekaveba ganpirobebuli   iyo imiT, rom xeli ar SeSloda `ganmcxadebelTa gaTavisuflebisaken   mimarTul process~ (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti), mTavrobis   mxridan warmoadgenda ruseTis xelisuflebis organoebis im zegavlenis   aRiarebas, romelic maT SesaZloa hqonodaT dnestrispireTis reJimze, Tuki   daJinebiT mosTxovdnen ganmcxadebelTa gaTavisuflebas. 2001 wlis maisamde   arsebuli poziciis sapirispirod, rodesac moldovis xelisuflebis   organoebi wamoWridnen xolme ruseTis xelisuflebis organoebTan sakiTxs   ganmcxadeblebis gaTavisuflebis Taobaze, es mcdelobebic, rogorc Cans,   am dRis Semdeg aseve Sewyda.   nebismier SemTxvevaSi, sasamarTlos ar miuRia aranairi informacia 2001   wlis maisis Semdeg moldovis xelisuflebis organoebis mxridan ruseTis   xelisuflebis organoebisaTvis raime mimarTvis Sesaxeb, romelic miznad   daisaxavda ganmcxadebelTa gaTavisuflebas.   350. mokled rom vTqvaT, sasamarTlo aRniSnavs, rom dnestrispireTSi   situaciis gadaWrasTan dakavSirebuli molaparakebebi, romlebSic ruseTis   federacia gamodioda garanti saxelmwifos saxiT, grZeldeba 2001 wlis   Semdeg ganmcxadeblebis raime saxiT moxseniebis gareSe da moldovis   xelisuflebis organoebis mxridan raime saxis RonisZiebis ganxorcielebis   an ganxilvis gareSe, raTa momxdariyo ganmcxadeblebis konvenciiT   garantirebuli uflebebis uzrunvelyofa.   351. mxedvelobaSi iRebs ra mis xelT arsebul yvela masalas, sasamarTlo   Tvlis, rom 2001 wlis maisSi b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg   moldovis mTavrobas ZaluZda, ganexorcielebina RonisZiebebi, raTa   uzrunveleyo   uflebebiT.   ganmcxadeblebi   maTTvis   konvenciiT   garantirebuli   352. Sesabamisad, sasamarTlo adgens, rom SesaZloa saxeze iyos moldovis   xelisuflebis pasuxismgebloba konvenciis safuZvelze, imis gamo, rom man   ar ganaxorciela masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi im   gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda 2001 wlis   maisis Semdeg.   amitomac imisaTvis, rom zustad iqnes gansazRvruli, namdvilad dgas Tu   ara   konvenciis   Tanaxmad   moldovis   pasuxismgebloba,   sasamarTlo   ganixilavs ganmcxadeblebis mier warmodgenil TiToeul saCivars.   II. xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis iurisdiqciaSi?   a. sasamarTlos winaSe warmodgenili argumentebi   1. ruseTis federaciis mTavroba   353. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, gasaCivrebuli qmedebebi ar Sedis   ruseTis   federaciis   `iurisdiqciaSi~   konvenciis   pirveli   muxlis   mniSvnelobiT.   354. ruseTis federacias ar ganuxorcielebia da ar axorcielebs   iurisdiqcias dnestrispireTis regionze, romelic ekuTvnis moldovis   respublikas. kerZod, ruseTis federacias arasodes mouxdenia moldovis   respublikis   okupireba   da   iq   ganTavsebuli   sajariso   nawilebi   imyofebodnen moldovis TanxmobiT. me-14 armiis SenaerTebi ar ereodnen   moldovasa da dnestrispireTs Soris arsebul SeiaraRebul konfliqtSi,   aramed, moldovasa da ruseTis federacias Soris gaformebuli SeTanxmebis   Sesabamisad asrulebdnen samSvidobo movaleobebs da amiT xels uSlidnen   konfliqtis gamwvavebas da mSvidobian moqalaqeebSi msxverplis raodenobis   zrdas. ra Tqma unda, ukanono SeiaraRebuli qmedebebisas, iqneboda es   dnestrispireTis Tu moldovis mxridan, romlebic ganxorcielebuli   iqneboda me-14 armiis jariskacebis winaaRmdeg, isini valdebulni iyvnen,   Tavi daecvaT. SeuZlebeli iyo im valdebulebis Sesruleba, romelic   ruseTis federaciam aiRo 1994 wels da gulisxmobda samxedro Zalebis   gayvanas moldovis respublikis teritoriidan   SeTanxmebaze xelis moweridan, radganac xsenebuli gayvana ar iyo mxolod   ruseTze damokidebuli. pirvel rigSi, amis winaaRmdegni `mdr~-s   wlis ganmavlobaSi   xelisuflebis organoebi iyvnen, meore rigSi, mxedvelobaSi unda yofiliyo   miRebuli samxedro sawyobebis gadatanis teqnikuri mxare. stambulSi   gamarTul euTo-s samitze gayvanis vadad dasaxelda 2002 wlis 31 dekemberi   da ruseTis federacia cdilobda, Seesrulebina samitze miRweuli   SeTanxmebebi.   355. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, dnestrispireTSi ruseTis jarebis   ganTavseba ar SeiZleba SevadaroT TurqeTis jarebis ganTavsebas kviprosis   CrdiloeT nawilSi, ra situaciac sasamarTlom ganixila Loizidou-s da Cyprus   v. Turkey saqmeebSi (orive saqme zemoT aris naxsenebi). umTavresi sxvaoba   mdgomareobs ganTavsebuli jarebis raodenobaSi. maSin, rodesac rod-s   mxolod 2000 jariskaci hyavs, TurqeTis jarebs CrdiloeT kviprosSi 30 000   meti jariskaci gaaCniaT.   rod-is jarebi ar moqmedebdnen `mdr~-sTan erTad an maTi saxeliT, maT   akisriaT samSvidobo misia da maTi xelmZRvanelis mizans warmoadgens   regionSi mSvidobisa da stabilurobis dacva da aseve iq arsebuli   uzarmazari raodenobis iaraRis dacva. samSvidobo Zalebi icavdnen   neitralitets, romelsac moiTxovda 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmeba.   mokled rom vTqvaT, ruseTis samxedro Zalebis yofnam moldovis   respublikis teritoriaze, moldovis TanxmobiT, regionSi mSvidobis   SenarCunebis mizniT, ar SeiZleba dRis wesrigSi daayenos ruseTis   federaciis pasuxismgebloba konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobidan   gamomdinare.   356. ruseTis mTavroba kategoriulad uaryofda, rom axorcielebda an   warsulSi ganuxorcielebia raime saxis kontroli dnestrispireTis   teritoriaze da aRniSna, rom `mdr-m~ Seqmna sakuTari struqturebi, maT   Soris parlamenti da marTlmsajulebis organoebi.   ruseTis mTavroba ar axorcielebda raime saxis ekonomikur kontrols   dnestrispireTis regionze, romelic damoukideblad warmarTavda sakuTar   ekonomikur politikas moldovis respublikis farglebSi, magaliTad,   axdenda sakvebi produqtebisa da alkoholuri sasmelebis eqsports   sakuTari markebiT, oRond moldovis respublikis saxeliT da TiToeul   sferoSi moqmedi wesebis mixedviT. Sesabamisad, CrdiloeT kviprosSi   arsebuli situaciisagan gansxvavebiT, dnestrispireTis reJimi Sors iyo   imisagan rom misi arseboba damokidebuli yofiliyo ruseTis federaciaze.   ruseTis   jarebis   srulad   gayvanis   SemTxvevaSi   dnestrispireTis   adgilobrivi xelisuflebis organoebs ar SeeqmnebodaT araviTari   problemebi   mimarTebaSi.   TavianTi   qmedebebis   Tavisuflad   ganxorcielebasTan   357.   ruseTis   federacias   arasodes   aRmouCenia dnestrispireTis   xelisuflebis organoebisaTvis Tundac cotaodeni samxedro, finansuri Tu   sxva saxis daxmareba. mas arasodes uRiarebia `mdr~, rogorc amas regioni   Tavad asaxelebs Tavis saxelad. dnestrispireTis regioni warmoadgenda   moldovis respublikis ganuyofel nawils iseve, rogorc, magaliTad,   gagauzia.   mTavrobam uaryo ganmcxadeblebis mtkiceba imasTan dakavSirebiT, rom   ruseTis federaciam gaxsna sakonsulo dnestrispireTis teritoriaze,   magram aRiara, rom xsenebuli sakiTxi didi xania dgas dRis wesrigSi   moldovasTan molaparakebisas.   wlis 20 martis SeTanxmeba im sakiTxebze, romlebic ukavSirdeboda me-   armiis qonebas (ix. winamdebare ganaCenis 299-e punqti) da sxva   SeTanxmebebs   `mdr~-sTan   ekonomikuri   TanamSromlobis   kuTxiT,   warmoadgenda kerZosamarTlebriv xelSekrulebas or kerZo mxares Soris   da ar iyo saerTaSoriso samarTlis regulirebis sagani. ar SeiZleba   xsenebuli argumentebis safuZvelze im daskvnis gamotana, TiTqos ruseTis   federaciam aRiara `mdr~.   analogiurad, aranairi daskvnis gamotana ar SeiZleba moldovasa da   ruseTis federacias Soris 1994 wlis 21 oqtombers xelmowerili   SeTanxmebis me-7 da me-13 muxlebidan (ix. winamdebare ganaCenis 296-e punqti),   romlebic iTvaliswinebda tiraspolis samxedro aeroportis erToblivad   gamoyenebas ruseTis federaciis samxedro aviaciisa da `moldovis   respublikis dnestrispireTis samoqalaqo aviaciis mier~ da `moldovis   xelisuflebis   adgilobrivi   TviTmmarTvelobis   organoebisaTvis~   im   gaTavisuflebuli sacxovrebeli Senobebis an meqanikuri nawilebis   gadacemas, romlebic darCa ruseTis federaciis samxedro formirebebis   gayvanis Sedegad. ruseTis mTavrobis Tanaxmad, `dnestris regioni~   iTvleboda `saqmian gaerTianebad~, romelic axorcielebda sakuTar   qmedebebs konkretul teritoriaze.   358. moldovaSi mowmeebis mier micemuli Cvenebebis, kerZod ki yofili   samxedro prokuroris b-ni timoSenkos mier micemuli Cvenebis safuZvelze   ruseTis mTavrobam aRiara, rom ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen   me-14 armiis kuTvnil SenobaSi, magram mTavroba amtkicebda, rom xsenebuli   patimroba ganxorcielebuli iyo rod-is disciplinuri wesebis darRveviT   da Tavad patimroba Zalze mcire xnis ganmavlobaSi ganxorcielda, radgan   b-nma timoSenkom swrafadve mouRo bolo kanonis darRvevas. Sesabamisad,   nebismier SemTxvevaSi, samarTlebrivi debulebebis SesaZlo darRveva   maleve iqna aRmofxvrili da ganmcxadeblebi ar SeiZleba CaTvliliyvnen   msxverplebad.   rac Seexeba sxva pretenziebs, ruseTis mTavroba acxadebda, rom ar   arsebobda araviTari mizezobrivi kavSiri ruseTis samxedro Zalebis   dnestrispireTSi yofnasa da ganmcxadebelTa situacias Soris.   2. moldovis mTavroba   359. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil werilobiT komentarebSi,   moldovis mTavrobis mtkicebiT, SesaZlo iyo winamdebare saqmeSi ruseTis   federaciis pasuxismgeblobaze saubari konvenciis pirveli muxlis   mniSvnelobiT, da mxedvelobaSi unda miRebuliyo ruseTis federaciis   kuTvnili   jarebisa   da   aRWurvilobis   ganTavseba   dnestrispireTis   teritoriaze. xsenebulTan dakavSirebiT moldovis mTavroba eyrdnoboda   komisiis gadawyvetilebas saqmeze Cyprus v. Turkey (# 8007/77, 1978 wlis 10   ivlisi, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 13) da sasamarTlos ganaCens   zemoxsenebul Loizidou-s saqmeze (pirveladi pretenziebi).   360. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul saqmis mosmenaze moldovis mTavroba   acxadebda, rom surda 2000 wlis 24 oqtombris werilobiT komentarebSi   dafiqsirebuli poziciis Secvla im sakiTxTan mimarTebaSi, romelic   exeboda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas. Tavis pozicias mTavroba   xsnida imiT, rom xsenebuli nabijis mizans warmoadgenda `arasasurveli   Sedegebis, kerZod, im procesisaTvis xelis SeSlis Tavidan acileba,   romelic miznad isaxavda dnestrispireTis konfliqtis mogvarebas da sxva   ganmcxadeblebis patimrobisaTvis bolos moRebas~.   361. 2003 wlis   oqtombers warmodgenil werilobiT komentarebSi   moldovis mTavroba xazs usvamda, rom me-14 armia aqtiurad monawileobda,   pirdapir da arapirdapir, 1991-92 wlis konfliqtSi separatistebis mxareze,   aRmouCina separatistebis mxares samxedro daxmareba da aseve zurgs   umagrebda mas. moldovis mTavroba Tvlida, rom ruseTis mTavroba iyo   ssrk-s uflebamonacvle saxelmwifo saerTaSoriso konteqstSi da rom   amitom ruseTi pasuxismgebeli unda yofiliyo ssrk-s organoebis, am   SemTxvevaSi ki me-14 armiis (romelsac saxeli gadaerqva rod-ad) mier   Cadenil qmedebebze. ruseTi pasuxismgeblad unda yofiliyo miCneuli   dnestrispireTis separatistuli reJimis damkvidrebisaTvis da am reJimis   mier ganxorcielebuli qmedebebisaTvis.   garda amisa, moldovis mTavroba amtkicebda, rom saxeze iyo ruseTis   federaciis pasuxismgebloba imis gamo, rom me-14 armiis personali   monawileobda   ganmcxadeblebis   dakaveba-dakiTxvaSi,   ganmcxadeblebi   patimrobaSi me-14 armiis kuTvnil SenobaSi imyofebodnen da isini gadasces   dnestrispirel separatistebs.   362.   dnestrispireTis teritoriaze Cadenili qmedebebi konvenciis pirveli   muxlis Tanaxmad xvdeboda ruseTis federaciis iurisdiqciaSi   dnestrispireTis konfliqtis saboloo mogvarebamde.   Sesabamisad,   moldovis   mTavroba   Tvlida,   rom   zogadad   363. moldovis mTavroba amtkicebda, rom marTalia, ar ewinaaRmdegeboda   dnestrispireTis mxarisaTvis rod-is kuTvnili garkveuli samoqalaqo   aRWurvilobis gadacemas, igi yovelTvis kategoriulad winaaRmdegi iyo   regionisaTvis raime saxis SeiaraRebis an samxedro an ormagi gamoyenebis   teqnologiis gadacemisa (romelic gamoiyeneba rogorc samoqalaqo, ise   samxedro daniSnulebiT).   rac Seexeba terminis `moldovis respublikis dnestrispireTis regionis   adgilobrivi   TviTmmarTvelobis   organoebi~   mniSvnelobas,   romelic   ruseTis federaciis monawileobiT dadebul ramdenime SeTanxmebaSi   (romlebic aRniSnul organoebze garkveul miTiTebas akeTebs) gvxvdeba,   moldovis mTavroba acxadebda, rom xsenebuli miuTiTebda moldovis   konstituciis Sesabamisad Seqmnil administraciul organoebze, romlebic   eqvemdebarebodnen   xelisuflebis   centralur   organoebs.   moldovis   mTavroba kategoriulad uaryofda im ganmartebas, romlis Tanaxmadac   zemoaRniSnul SeTanxmebebSi moxseniebul xelisuflebis organoebSi   igulisxmeboda is administraciuli organoebi, romlebic tiraspolis   xelisuflebis organoebs emorCilebodnen.   3. ganmcxadeblebi   364.   ganmcxadebelTa   mtkicebiT,   saxeze   iyo   ruseTis   federaciis   pasuxismgebloba ramdenime faqtoris gamo. xsenebuli moicavda im wvlils,   romelic Seitanes ssrk-m da ruseTis federaciam `mdr~-s SeqmnaSi, ruseTis   SeiaraRebuli Zalebisa da rusi kazakebis monawileobas moldovasa da   `mdr~-s Soris 1991-92 wlebis konfliqtSi da im ekonomikur da politikur   mxardaWeras, romelsac ruseTis federacia `mdr~-s uCenda.   365. pirvel rigSi, ruseTis xelisuflebis organoebi mxars uWerdnen   dnestrispirel separatistebs rogorc politikuri gziT, ise SeiaraRebul   konfliqtSi monawileobiT. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi   miuTiTebdnen faqtobriv mtkicebulebebze, romlebic mowmobda ruseTis   federaciis mxardaWeras (ix. winamdebare ganaCenis 111-e-136-e punqtebi) da   mraval   pretenziaze,   romlebic     wels   gamoTqves   moldovis   xelisuflebis organoebma moldovis teritoriaze me-14 armiis agresiasTan   dakavSirebiT. xelisuflebis organoebi aseve pretenziebs gamoTqvamdnen im   sajaro gancxadebebis gamo, romlebsac separatistebis mxardasaWerad   akeTebdnen me-14 armiis xelmZRvaneloba da ruseTis liderebi. pretenziebi   exeboda aseve me-14 armiis xelmZRvanelobis monawileobas dnestrispireTSi   gamarTul arCevnebSi, dnestrispireTis mxaris mier gamarTul samxedro   aRlumebsa da sxva sazogadoebriv RonisZiebebSi.   366. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ruseTis federaciam ar gaakeTa   araferi imisaTvis, rom xeli SeeSala kazakebisa da sxva rusi   daqiravebuli   boevikebisaTvis,   ebrZolaT   separatistebis   gverdiT.   sapirispirod, ruseTis federacia axalisebda daqiravebul boevikebs   amisaken, am dros ki me-14 armia aiaraRebda da wvrTnida dnestrispirel   separatistebs.   367.   ganmcxadebelTa   mtkicebiT,   e.w.   `mdr~-s   Zalovani   organoebi   faqtobrivad ruseTis mTavrobis marionetebi iyvnen.   368. ufro metic, ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom `mdr~ aRiarebuli iyo   ruseTis mTavrobis mier. xsenebulTan dakavSirebiT ganmcxadeblebi   miuTiTebdnen im SeTanxmebaze, romelic ukavSirdeboda me-14 armiis   sakuTrebas da dadebuli iyo 1998 wlis 20 marts ruseTis federaciasa da   dnestrispireTs   Soris   (ix.   winamdebare   ganaCenis   299-e   punqti).   ganmcxadeblebi aseve amtkicebdnen, rom ruseTis politikur partiebs   gaaCndaT filialebi tiraspolSi, rom ruseTis federaciis sagareo saqmeTa   saministros gaxsnili hqonda sakonsulo moldovis xelisuflebis   organoebis nebarTvis gareSe da rom dnestrispireTis liderebs, maT Soris   b-n smirnovs, b-n maraCutas da b-n karamans, hqondaT rusuli pasportebi.   369. `mdr~-s de facto aRiarebis garda, ruseTis federacia mxars uWerda   tiraspolis   dadasturebulia zemoxsenebuli 1998 wlis 20 martis SeTanxmebiT,   romelmac `mdr~-s mxares miakuTvna Semosavali rod-is kuTvnili   aRWurvilobis gayidvidan, dnestrispireTis mxares ruseTis xelisuflebis   reJims   ekonomikurad   da   finansurad,   rogorc   es   organoebma   urTierTobebi   aseve   Seumcires   vali,   damyarebuli   iqna   ekonomikuri   da   ruseTis   iaraRis   mwarmoebel   `rosvooruJeniesa~   dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris da dnestrispireTis   bankma gaxsna sabanko angariSebi ruseTis centralur bankSi.   370. ganmcxadebelTa Tanaxmad, aseTi qmedebebi, ruseTis federaciis mier   dnestrispireTis teritoriis de facto kontrolTan erTad aRebuli,   warmoSobda ruseTis federaciis pasuxismgeblobas adamianis uflebaTa iq   Cadenil darRvevebTan mimarTebaSi.   ganmcxadeblebi eyrdnobodnen sasamarTlos precedentul samarTals   zemoxsenebul Loizidou-s saqmeSi (pirveladi pretenziebi) im argumentis   gasamyareblad, rom ruseTis federacia SesaZloa pasuxismgebeli yofiliyo   misi teritoriis gareT, kerZod ki mis mier kontrolirebadi regionis   teritoriaze Cadenil qmedebebTan mimarTebaSi.   ganmcxadeblebi aseve eyrdnobodnen haagis saerTaSoriso sasamarTlos   precedentul samarTals, romelmac samxreT afrikis namibiaSi yofnis   saqmeze sakonsultacio daskvnaSi aRniSna, rom saxelmwifoebs evalebodaT,   uzrunveleyoT, rom kerZo pirebis mier ganxorcielebul qmedebebs   zegavlena ver moexdinaT xsenebul teritoriaze mcxovreb pirebze.   ganmcxadeblebi aseve miuTiTebdnen Kling-is saqmeze, romelSic zogadi   pretenziebis komisiam, romelic Seqmnes SeerTebulma Statebma da meqsikam   wels, daadgina, rom saxelmwifo pasuxismgebeli iyo misi jariskacebis   mier mowyobil ajanyebaze.   4. rumineTis mTavroba, saqmeSi CarTuli mesame mxare   371. rumineTis mTavroba Tavdapirvel etapze amtkicebda, rom saqmeSi misi   CarTvis   mizans   warmoadgenda   faqtebisaTvis   naTelis   mofena   da   samarTlebrivi argumentaciis warmodgena ganmcxadeblebis, romlebic misi   moqlaqeebi iyvnen, sasargeblod.   372. uSvebda ra, rom gasaCivrebuli qmedebebi namdvilad ganxorcielda da   grZeldeboda `mdr-Si~ da rom moldovis teritoriis nawili imyofeboda   tiraspolis separatistuli xelisuflebis qveS, rumineTis mTavrobam   xazgasmiT   aRniSna   ruseTis   jarebis   monawileoba   da   zegavlena   dnestrispireTis regionis kiSiniovis kontrolis gareT gangrZobad   yofnaze.   rumineTis mTavrobis mtkicebiT, me-14 armia xels uwyobda separatistebis   SeiaraRebuli Zalebis Seqmnas. konfliqtis damTavrebis Semdeg me-14 armiis   personali rCeboda moldovis teritoriaze.   373. rumineTis mTavroba miuTiTebda konvenciis organoebis precedentul   samarTalze, romlis Tanaxmadac xelSemkvreli mxaris pasuxismgebloba   SesaZloa saxeze iyos, rodesac samxedro RonisZiebis safuZvelze igi   praqtikulad axorcielebs kontrols misi teritoriis gareT mdebare   sivrceze (ix. Cyprus v. Turkey, komisiis zemoxsenebuli gadawyvetileba; Loizidou-   s saqme (pirveladi pretenziebi), da Cyprus v. Turkey, komisiis 1994 wlis 4   ivnisis moxseneba).   rumineTis mTavrobis mtkicebiT, xsenebuli precedentuli samarTali   srulad miesadageboda winamdebare saqmeSi arsebul faqtebs, pirvel rigSi,   imis safuZvelze, rom me-14 armiis Zalebi monawileobdnen samxedro   konfliqtSi, romlis drosac moldova cdilobda Tavisi suverenuli   iurisdiqciis aRdgenas xsenebul teritoriaze, da, meore rigSi, imis   safuZvelze,   rom   xsenebuli   jarebi   imyofebodnen   `mdr~-Si.   didi   mniSvneloba ar hqonda im faqts, rom ruseTis jarebis raodenoba   TandaTanobiT Semcirda adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier   sakuTari   SeiaraRebuli   Zalebis   Camoyalibebisa   da   ganviTarebis   proporciulad, radgan sapirispiro komponenti moldovis teritoriaze   ruseTis jarebis ganTavsebisa da xangrZlivi yofnis saxiT kvlav saxeze   iyo.   274. ufro metic, ruseTis federaciis organoebi politikur zegavlenas   axorcielebdnen tiraspolis separatistul xelisuflebaze.   375. rumineTis mTavroba amtkicebda, rom saxelmwifo pasuxismgebeli iyo   misi   uflebamosilebis borotad gamoyenebis SemTxvevaSic, da xsenebulTan   dakavSirebiT miuTiTebda ruseTis xelisuflebis organoebis mier   organoebis   mier   ganxorcielebul   qmedebebze,   maT   Soris   gakeTebul gancxadebebze, maT Soris prezident elcinis gancxadebaze da   im rus jariskacebze, romlebic ibrZodnen separatistebis mxares. garda   amisa, rumineTis mTavrobis azriT, saxelmwifo pasuxismgebeli unda   yofiliyo im kanondarRvevebze, romlebic Cadenili iyo kerZo pirebis mier,   rodesac aseTi qmedebebi warmoadgenda saxelmwifos xelisuflebis   organoebis umoqmedobis Sedegs, aseTi qmedebebis aRkveTis, kontrolis   ararsebobis Tu gaufrTxileblobis kuTxiT.   b. sasamarTlos Sefaseba   1. zogadi principebi   376. sasamarTlos miaCnia, rom zemoxsenebuli zogadi principebis reziume   (ix. winamdebare ganaCenis 310-e-321-e punqtebi) Sesabamisia im sakiTxis   ganxilvisa, xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi ruseTis federaciis   iurisdiqciaSi.   2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba   377. winamdebare saqmeSi sasamarTlos amocanas warmoadgens imis garkveva,   zemoxsenebuli principebis gaTvaliswinebiT (ix. kerZod 314-e-316-e punqtebi)   SesaZlebelia Tu ara, rom ruseTis federacia iyos pasuxismgebeli   savaraudo darRvevebze.   378. sasamarTlo Tavdapirvel etapze aRniSnavs, rom ruseTis federacia   saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad warmoadgens ssrk-s uflebamonacvle   saxelmwifos (ix. winamdebare ganaCenis 290-e punqti). sasamarTlo aseve   aRniSnavs, rom rodesac dsT Seiqmna, moldova ar SeuerTda dsT-s   SeiaraRebuli Zalebis wvrTnebs da amiT damtkicda, rom mas ar surda,   monawileoba   mieRo   dsT-s   samxedro   sferoSi   ganxorcielebul   TanamSromlobaSi (ix. winamdebare ganaCenis 293-e-294-e punqtebi).   (a) ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebamde   379. sasamarTlo aRniSnavs, rom 1991 wlis 14 noembers, rodesac daiSala   ssrk, moldovis axalgazrda respublikam ganacxada Tavisi uflebebi   aRWurvilobasa da iaraRze, romlebic inaxeboda mis teritoriaze   ganTavsebuli me-14 armiis sawyobebSi (ix. winamdebare ganaCenis 37-e punqti).   moldova aseve awarmoebda molaparakebebs ruseTis federaciasTan im   mizniT,   rom   am   ukanasknels   gaeyvana   Tavisi   jarebi   moldovis   teritoriidan.   380. sasamarTlos azriT, moldovis 1991-92 wlebis konfliqtis dros me-14   armiis Zalebi (romlebic miekuTvnebodnen ssrk-s, dsT-s, SemdgomSi ki   ruseTis federacias), romlebic ganTavsebulni iyvnen dnestrispireTSi,   moldovis respublikis ganuyofeli nawilis teritoriaze, ibrZodnen   dnestrispireTis Zalebis mxares. ufro metic, me-14 armiis (romelic rod-   ad   gadaiqca)   sawyobebidan   didi   raodenobis   iaraRi   gadaecemoda   separatistebs, romlebic aseve axerxebdnen iaraRis dapatronebas rusi   jariskacebis mxridan raime saxis winaaRmdegobis gawevis gareSe (ix.   winamdebare ganaCenis 48-e-136-e punqtebi).   sasamarTlo aRniSnavs, rom 1991 wlis dekembridan moyolebuli moldovis   xelisufebis organoebi sistematurad aprotestebdnen sxva organoebTan   erTad saerTaSoriso organoebis winaSec `agresiis qmedebebs~, rogorc   isini amas uwodebdnen, me-14 armiis mxridan moldovis respublikis   winaaRmdeg da brals sdebdnen ruseTis federacias dnestrispireTis   separatistebis mxardaWeraSi.   Tu   mxedvelobaSi   miviRebT   borotad gamoyenebasTan   saxelmwifoebis   pasuxismgeblobas   aranairi   uflebamosilebis   mimarTebaSi,   mniSvneloba ara aqvs, rogorc amas ruseTis federacia amtkicebda, rom me-   armias monawileoba ar miuRia, rogorc aseTi, moldovis Zalebsa da   dnestrispirel ajanyebulebs Soris samxedro operaciebSi.   381. moldovis xelisufebis organoebsa da dnestrispireTis mxares Soris   Setakebebisas   ruseTis   federaciis   liderebi   Tavisi   politikuri   gancxadebebiT mxars uWerdnen separatistuli xelisuflebis organoebs (ix.   winamdebare ganaCenis 46-e, 75-e, 137-e da 138-e punqtebi). ruseTis federaciam   Seadgina 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebis didi nawili   da ufro metic, misi mxarec ki iyo.   382. xsenebuli garemoebebidan gamomdinare, sasamarTlo Tvlis, rom saxezea   ruseTis federaciis pasuxismgebloba im ukanono qmedebebTan mimarTebaSi,   romlebic ganxorcielda dnestrispireTis teritoriaze separatistebis   mier. is samxedro da politikuri mxardaWera, romelsac ruseTi   separatistebs uCenda separatistuli reJimis SeqmnaSi, da ruseTis   samxedro personalis konfliqtSi monawileoba naTlad adasturebs   xsenebuls. aseTi qmedebebiT ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi   xels uwyobdnen samxedro da politikuri TvalsazrisiT separatistuli   reJimis Seqmnas dnestrispireTis im regionSi, romelic moldovis   respublikis ganuyofel nawils warmoadgens.   sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis   SeTanxmebis Semdgomac ki ruseTis federacia agrZelebda samxedro,   politikuri da ekonomikuri mxardaWeris aRmoCenas separatistuli   reJimisaTvis (ix. winamdebare ganaCenis 111-e-161-e punqtebi) da amiT   SesaZleblobas   aZlevda,   earseba   da gaZlierebuliyo moldovasTan   mimarTebaSi avtonomiurobis mopovebis paralelurad.   383. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom zemoxsenebuli movlenebis konteqstSi,   ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen 1992 wlis ivnisSi me-14 armiis (SemdgomSi   rod-i) jariskacebis monawileobiT. pirveli sami ganmcxadebeli SemdgomSi   dapatimrebulni iqnen me-14 armiis SenobaSi da maT darajobdnen me-14 armiis   jariskacebi.   patimrobis   periodSi   xsenebuli   sami   ganmcxadebeli   dakiTxulni iqnen da isini dauqvemdebares iseT mopyrobas, romelic   SesaZloa CaiTvalos konvenciis me-3 muxlis sawinaaRmdegod. isini   SemdgomSi gadaecnen dnestrispireTis policias.   analogiurad, me-14 armiis jariskacebis mier dakavebis Semdeg meoTxe   ganmcxadebeli   SemdgomSi igi daapatimres, dakiTxes da policiis SenobaSi dauqvemdebares   mopyrobas, romelic SesaZloa CaiTvalos konvenciis me-3 muxlis   sawinaaRmdegod.   gadaeca   dnestrispireTis   separatistul   policias,   384. sasamarTlo Tvlis, rom, zemoxsenebuli movlenebis gaTvaliswinebiT,   ganmcxadeblebi xvdebodnen ruseTis federaciis iurisdiqciaSi konvenciis   pirveli muxlis mniSvnelobiT, miuxedavad imisa, rom rodesac xsenebuli   ganxorcielda, ruseTis federaciisaTvis konvencia ar iyo ZalaSi Sesuli.   swored amitom unda CaiTvalos, rom is qmedebebi, romlebmac warmoSva   ruseTis federaciis pasuxismgebloba, moicavda ara mxolod qmedebebs,   romlebSic monawileobdnen saxelmwifos warmomadgenlebi _ rogoric aris,   magaliTad, ganmcxadebelTa dakaveba da patimroba, aramed aseve maT   gadacemas dnestrispireTis policiisa da iq arsebuli reJimisaTvis da   SemdgomSi maTdami arasaTanado mopyrobas policielebis mxridan. aseTi   qmedebebisas   gaTviTcnobierebuli,   arakonstituciur reJims.   ruseTis   warmomadgenlebs   isini gadascemdnen   srulad   pirebs   hqondaT   ukanono da   rom   garda amisa, Tuki gaviTvaliswinebT im qmedebebs, romelTa CadenaSic   ganmcxadeblebs edebodaT brali, ruseTis xelisuflebis warmomadgenlebma   icodnen an unda scodnodaT im bedis Sesaxeb, romelic ganmcxadeblebs   moelodaT.   385. sasamarTlos azriT, rusi jariskacebis mier Cadenili yvela qmedeba   ganmcxadeblebTan mimarTebaSi, maT Soris ganmcxadebelTa gadacema   separatistuli reJimisaTvis, ruseTis xelisuflebis ukanono reJimTan   TanamSromlobis konteqstSi, warmoaCens ruseTis pasuxismgeblobas am   reJimis mier ganxorcielebul qmedebebTan dakavSirebiTac.   dasadgeni rCeba, saxeze iyo Tu ara kvlav pasuxismgebloba da saxezea Tu   ara igi ruseTis federaciis mier konvenciis ratificirebisas.   (b) ruseTis fedraciis mier konvenciis ratificirebis Semdeg   386. 1998 wlis 5 maiss konvenciis ratificirebis Semdgom periodTan   mimarTebaSi sasamarTlo aRniSnavs Semdegs:   387. ruseTis armia kvlav ganTavsebulia moldovis teritoriaze im   valdebulebis sawinaaRmdegod, romelic gulisxmobs jarebis srulad   gayvanas da romelic ruseTis federaciam ikisra euTo-s samitze (1999) da   portos samitze (2001). miuxedavad im faqtisa, rom dnestrispireTSi   ganTavsebuli rusuli jarebis raodenoba faqtiurad mniSvnelovnad   Semcirda 1992 wlis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 131-e punqti),   sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is iaraRis sawyobebi kvlav iq rCeboda.   Sesabamisad,   arsebuli   arsenalis   moculobis   gaTvaliswinebiT   (ix.   winamdebare ganaCenis 131-e punqti), rod-is samxedro mniSvneloba regionSi   da misi gadamarwmunebeli zegavlena mainc arsebobs.   388. sasamarTlo amasTanave aRniSnavs, rom ruseTis federaciasa da   moldovis dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris miRweuli   SeTanxmebis Tanaxmad (ix. winamdebare ganaCenis 112-e-120-e da 123-e punqtebi),   `mdr~-s xelisuflebis organoebs unda mieRoT rod-is infrastruqtura da   arsenali rod-is srulad gayvanisas. xsenebulTan dakavSirebiT unda   aRiniSnos, rom ruseTis mTavrobis mier micemuli ganmarteba terminisa   `dnestrispireTis regionis adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebi~,   romelic moipoveba sxva SeTanxmebebTan erTad 1994 wlis 21 oqtombris   SeTanxmebaSic (ix. winamdebare ganaCenis 116-e punqti), sul sxvanairad   aRiqmeba, vidre es molodvis mTavrobam aRiqva, da am faqtma SesaZlebloba   misaca `mdr~-s reJims, moepovebina infrastruqtura.   389. rac Seexeba samxedro urTierTobebs, sasamarTlo aRniSnavs, rom   moldovis delegacia Sereul sakontrolo komisiaSi mudmivad wamoWrida   pretenziebs rod-is personalsa da dnestrispireTis xelisuflebis   organoebs Soris faruli SeTanxmebebis arsebobasTan dakavSirebiT,   romelTa safuZvelzec xorcieldeboda dnestrispirelebisaTvis iaraRis   miwodeba. sasamarTlo aRniSnavs, rom rod-is personali uaryofda   xsenebul pretenziebs delegatebis TandaswrebiT da acxadebda, rom   garkveuli aRWurviloba marTlac SesaZlebelia aRmoCnda separatistebis   xelSi qurdobis Sedegad.   rod-is winaaRmdeg gamoTqmuli braldebebisa da iaraRis sawyobebis saSiSi   xasiaTis mxedvelobaSi miRebiT, sasamarTlosaTvis rTulia imis aRqma, Tu   ratom ara aqvs rod-is jarebs efeqturi kanonieri saSualebebi, rom   aRkveTos iaraRis aseTi gadacema da qurdoba, rogorc es naTlad ikveTeba   delegatebisaTvis micemul mowmeTa Cvenebebidan.   390. sasamarTlo gansakuTrebul mniSvnelobas aniWebs im finansur   mxardaWeras, romelsac `mdr~ iRebda ruseTis federaciasTan dadebuli   Semdegi SeTanxmebebis safuZvelze:   - 1998 wlis 20 marts xelmowerili SeTanxmeba ruseTis federaciasa da   `mdr-s~   warmomadgenlebs   Soris,   romelic   iTvaliswinebda   rod-is   aRWurvilobis gayidvidan Semosuli Tanxebis ganawilebas `mdr~-sa da   ruseTis federacias Soris;   - 2001 wlis 15 ivnisis SeTanxmeba, romelic exeboda erToblivi samuSaoebis   ganxorcielebas SeiaraRebis, samxedro teqnologiebisa da aRWurvilobis   sakiTxebSi;   - ruseTis federaciis mier `mdr~-saTvis 100 milioni amerikuli dolaris   valis Semcireba, da   - dnestrispireTSi rusuli gazis ufro xelsayrel fasad miwodeba   moldovis sxva regionebTan SedarebiT (ix. winamdebare ganaCenis 156-e   punqti).   sasamarTlo amasTanave aRniSnavs ganmcxadeblebis mier warmodgenil   informacias, romelic ar uaryo ruseTis mTavrobam da romelic exeba   ruseTis federaciis mier kontrolirebad kompaniebsa da dawesebulebebs,   an romelTa politikac eqvemdebareba saxelmwifo nebarTvas, romlebic   moqmedeben,   kerZod,   samxedro   sferoSi   da   SeZles   komerciuli   urTierTobebis damyareba `mdr~-Si arsebul analogiur firmebTan (ix.   winamdebare ganaCenis 150-e da 151-e punqtebi).   391. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom rogorc 1998 wlis 5 maisamde, aseve am   TariRis   Semdegac   ruseTis   federaciis   samSvidobo   Zalebis   mier   kontrolirebad usafrTxoebis zonaSi `mdr~-s reJimi axorcielebda Tavisi   jarebis ganTavsebas ukanonod, aseve grZeldeboda iaraRis warmoeba da   gayidva, rac arRvevda 1992 wlis 21 ivliss miRweul SeTanxmebas (ix.   winamdebare ganaCenis 99-e, me-100, 150-e da 151-e punqtebi).   392. yovelive zemoxsenebuli adasturebs, rom 1991-92 wlebSi ruseTis   federaciis   xelSewyobiT   Seqmnili   `mdr~,   Tavisi   saxelisuflo   organoebiTa da administraciiT, rCeba ruseTis federaciis efeqturi   kontrolis qveS an, sul mcire, gadamwyveti zegavlenis qveS da nebismier   SemTxvevaSi arsebobs samxedro, ekonomikuri da politikuri mxardaWeriT,   romelsac mas ruseTis federacia uCens.   393. zemoxsenebulis gaTvaliswinebiT sasamarTlos miaCnia, rom arsebobs   ganmcxadebelTa bedTan ruseTis federaciis pasuxismgeblobis gangrZobadi   da mudmivi kavSiri, vinaidan ruseTis federaciis politika da mxardaWera   dnestrispireTis reJimisaTvis da masTan TanamSromloba grZeldeboda 1998   wlis 5 maisis Semdegac da xsenebuli TariRis Semdgom ruseTis federacias   ar ganuxorcielebia aranairi mcdeloba, raTa bolo moeRo ganmcxadebelTa   situaciisTvis, romelic misi warmomadgenlebis qmedebiT iyo gamowveuli,   da, amave dros, araferi gaukeTebia im darRvevebis aRsakveTad, romlebic   savaraudod 1998 wlis 5 maisi Semdeg moxda.   zemoxsenebulis gaTvaliswinebiT Zalze mcire mniSvneloba aqvs, rom 1998   wlis   maisis   Semdeg ruseTis   federaciis   warmomadgenlebi   ar   monawileobdnen pirdapir winamdebare ganacxadSi gasaCivrebul qmedebebSi.   394. da bolos, unda iTqvas, rom ganmcxadeblebi xvdebian ruseTis   federaciis `iurisdiqciaSi~ konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobidan   gamomdinare da saxezea ruseTis pasuxismgebloba gasaCivrebul qmedebebTan   mimarTebaSi.   III. sasamarTlos iurisdiqcia RATIONE TEMPORIS   395. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil komentarebSi moldovis mTavroba   amtkicebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli darRvevebi atarebda   gangrZobad xasiaTs da, Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnda iurisdiqcia maT   ganxilvasTan mimarTebaSi.   396. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli   qmedebebi ganxorcielda ruseTis mxarisaTvis 1998 wlis 5 maiss konvenciis   ZalaSi Sesvlamde da, Sesabamisad, xvdeboda sasamarTlos ratione temporis   iurisdiqciis farglebs gareT.   397. ganmcxadebelTa mtkicebiT, gasaCivrebuli qmedebebi Tavisi bunebiT   atarebda gangrZobad xasiaTs da, Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnda   iurisdiqcia maT ganxilvasTan mimarTebaSi.   398. rumineTis mTavrobas ar warmoudgenia argumentacia xsenebul   sakiTxTan dakavSirebiT.   399. sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovisaTvis konvencia ZalaSi Sevida   wlis 12 seqtembers, xolo ruseTis federaciisaTvis _ 1998 wlis 5   maiss. sasamarTlo aRniSnavs, rom TiToeul xelSemkvrel mxaresTan   mimarTebaSi konvencia gamoiyeneba mxolod im movlenebTan dakavSirebiT,   romlebic am mxarisaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg moxda.   a. konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli pretenzia   400. sasamarTlo aRniSnavs, rom, ganmcxadebelTa mtkicebiT, maT ver   isargebles   samarTliani   sasamarTlos   uflebiT   `mdr-s   uzenaesi   sasamarTlos winaSe~.   Tumca sasamarTlos winaSe gamarTuli xsenebuli samarTalwarmoeba   damTavrda 1993 wlis 9 dekembris ganaCeniT (ix. winamdebare ganaCenis 215-e   punqti), anu moldovisa da ruseTis federaciis mier konvenciis   ratificirebamde, xolo sasamarTlo samarTalwarmoeba ar SeiZleba iyos   gangrZobadi situacia.   Sesabamisad, sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa   ganixilos pretenzia me-6 muxlis darRvevasTan dakavSirebiT.   b. konvenciis me-3, me-5 da me-8 muxlis darRvevasTan dakavSirebuli   pretenziebi   401. ganmcxadebelTa mtkicebiT, maTi patimroba ar iyo kanonieri, radgan is   ganaCeni, romlis Tanaxmadac isini daapatimres, xolo sami ganmcxadeblis   SemTxvevaSi es patimroba grZeldeboda, ar iyo gamotanili kompetenturi   sasamarTlos mier. isini amtkicebdnen, rom tiraspolis cixeSi yofnisas   maT ar SeeZloT, Tavisuflad dakavSirebodnen sasamarTlos an hqonodaT   SesaZlebloba,   rom   maTi   ojaxis   wevrebs   moenaxulebinaT   isini.   ganmcxadeblebi aseve asaCivrebdnen maTi patimrobis pirobebs.   402. sasamarTlo aRniSnavs, rom savaraudo darRvevebi exeba im movlenebs,   romlebic daiwyo ganmcxadebelTa dapatimrebiT 1992 wels da kvlavac   grZeldeba.   403. amitom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganixilos   is pretenziebi, romlebic ukavSirdeba 1997 wlis 12 seqtembris Semdeg   ganviTarebul movlenebs moldovis respublikasTan mimarTebaSi da 1998   wlis 5 maiss ganviTarebul movlenebs ruseTis federaciasTan mimarTebaSi.   g. damatebiTi oqmis pirvel muxlTan dakavSirebuli pretenzia   404. ganmcxadeblebi Ciodnen, rom CamoarTves maTi sakuTreba damatebiTi   oqmis pirveli muxlis moTxovnebis darRveviT, radgan ganaCeni, romlis   Tanaxmadac maT qoneba CamoerTvaT, ar iyo kanonieri. isini TavianT Tavs   gangrZobadi darRvevis msxverplebad Tvlidnen.   405. sasamarTlo aRniSnavs, rom ganmcxadeblebs ar warudgeniaT raime   detalebi konfiskaciis gadawyvetilebis aRsrulebasTan dakavSirebiT, rac   sasamarTlos   saSualebas   miscemda,   gaerkvia,   savaraudo   darRveva   gangrZobadi xasiaTis iyo Tu ara. Tumca qvemoT mocemuli daskvnebis   gaTvaliswinebiT (ix. winamdebare ganaCenis 474-e punqti), sasamarTlo ar   Tvlis aucileblad, gansazRvros, gaaCnia mas iurisdiqcia ratione temporis   aRniSnuli pretenziis ganxilvasTan mimarTebaSi Tu ara.   d. b-ni ilaSkus pretenzia konvenciis me-2 muxlis darRvevasTan   dakavSirebiT   406. me-2 muxlze dayrdnobiT, b-ni ilaSku asaCivrebda mis mimarT gamotanil   sasikvdilo ganaCens da amtkicebda, rom sasjeli ar iyo gauqmebuli im   xelisuflebis organoebis mier, romlebmac igi daakisres, da rom sasjeli   SesaZloa   sisruleSi   yofiliyo   moyvanili   dnestrispireTSi   misi   gamgzavrebis SemTxvevaSi.   407. sasamarTlos azriT, 1993 wlis 9 dekembers ganmcxadebels miesaja   sikvdiliT dasja dnestrispireTis im xelisuflebis organoebis Seqmnili   sasamarTlos   mier,   romelic   ar   aris   aRiarebuli   saerTaSoriso   Tanamegobrobis mier. im dros, rodesac moxda konvenciis ratificireba   mopasuxe saxelmwifoebis mier, sasjeli kidev ar iyo gauqmebuli im   xelisuflebis organoebis mier, romlebmac igi Seufardes ganmcxadebels   da, Sesabamisad, es sasjeli kvlav ZalaSia.   408. Sesabamisad, sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, rom   ganixilos xsenebuli pretenzia.   IV. konvenciis me-2 muxlis savaraudo darRveva   409. b-ni ilaSkus mtkicebiT, sasikvdilo ganaCeni mas Seufarda ukanono   sasamarTlom da amitom, misi mtkicebiT, mas emuqreboda sikvdiliT dasjis   safrTxe. konvenciis me-2 muxlis 1-li punqtis Tanaxmad:   `yoveli adamianis sicocxlis ufleba kanoniT aris daculi. aravis   SeiZleba waerTvas sicocxle ganzrax. sicocxlis warTmeva dasaSvebia   mxolod sikvdilis sasjelis aRsrulebis Sedegad, rac sasamarTlos   ganaCeniT Seefarda mocemul pirs iseTi danaSaulis CadenisaTvis,   romlisTvisac kanoni iTvaliswinebs am sasjels~.   a. sasamarTlos winaSe wardgenili argumentebi   410. ganmcxadeblis mtkicebiT, `mdr-s prezidentis~ mier 2001 wlis 5 maiss   xelmowerili Sewyaleba yalbi iyo da Seqmnili iyo erTaderTi mizniT _   SecdomaSi Seeyvana sasamarTlo maSin, rodesac `mdr~-s xelisuflebis   organoebis mier misTvis sikvdilis Sefardeba kvlav ZalaSi rCeboda.   ganmcxadebeli amtkicebda, rom 2001 wlis 22 ivniss, misi gaTavisuflebis   Semdeg, moldovis xelisuflebis organoebma ganacxades, rom ar gaaCndaT   aranairi dokumenti misi Sewyalebis Taobaze. mxolod 2001 wlis 16   noembers sasamarTlos mier damatebiTi SekiTxvebis sapasuxod warudgina   mTavrobam sasamarTlos Sewyalebis asli. ganmcxadebeli acxadebs, rom 2001   wlis 5 maiss `igi gadaeca~ moldovis xelisuflebis organoebs gadacemis   amsaxveli dokumentis safuZvelze, romelic gadaeca moldovis dazvervis   samsaxuris ufross b-n Sevcovs `mdr-s uSiSroebis ministris~ mier,   dokumenti ki ganmcxadebelma Tavisi TvaliT naxa. garda amisa, b-nma   Sevcovma ganacxada, rom ganmcxadeblis sasjeli kvlav ZalaSi rCeboda da   sisruleSi iqneboda moyvanili b-ni ilaSkus dnestrispireTSi dabrunebis   SemTxvevaSi.   411. ruseTis mTavrobas ar warmoudgenia araviTari komentarebi pretenziis   arsebiT mxaresTan dakavSirebiT.   412. moldovis mTavroba ar uaryofs, rom adgili hqonda ganmcxadeblis   mimarT mis mierve miTiTebuli muxliT gaTvaliswinebuli uflebis   darRvevas.   413.   rumineTis   mTavrobis   mtkicebiT,   radgan   moldovis   uzenaesi   sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCeni, romelic auqmebda sasjels,   ar iqna aqamde sisruleSi moyvanili, kvlav arsebobda riski, rom b-n   ilaSkus sikvdiliT dasjidnen, Tu igi dnestrispireTSi dabrundeboda.   b. sasamarTlos Sefaseba   414. sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovam 1997 wlis 1 oqtombers moaxdina   konvenciis me-6 oqmis ratificireba, romelic auqmebs sikvdiliT dasjas   mSvidobianobis periodSi da amave dros 2002 wlis 3 maiss xeli moawera   konvenciis me-13 oqms, romelic exeba sikvdiliT dasjis gauqmebas yvela   garemoebaSi. ruseTis federacias ar mouxdenia arc me-6 oqmis da arc me-13   oqmis ratificireba, man mxolod gamoacxada moratoriumi sikvdiliT   dasjis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.   415. `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ mier b-ni ilaSkusTvis 1993 wlis 9   dekembers dakisrebuli sikvdiliT dasja gauqmebuli iqna moldovis   uzenaesi sasamarTlos mier 1994 wlis 3 Tebervals gamotanili ganaCeniT,   magram dRemde xsenebul gadawyvetilebas ar gamouRia aranairi Sedegi (ix.   winamdebare ganaCenis 222-e punqti).   mxolod 2001 wlis noemberSi moxda, rom moldovis mTavrobam warudgina   sasamarTlos 2001 wlis 5 maisiT daTariRebuli `mdr-s prezidentis~   brZanebuleba, romelic iwyalebda ganmcxadebels (ix. winamdebare ganaCenis   281-e punqti). imave dros moldovis mTavrobam acnoba sasamarTlos im   Worebis Sesaxeb, rom b-nma smirnovma Seucvala b-n ilaSkus sikvdiliT   dasja samudamo patimrobiT. sasamarTlo aRniSnavs, rom b-ni smirnovis mier   gamocemuli Sewyalebis avTenturoba kiTxvis qveS iqna dayenebuli   ganmcxadeblis mier, romelic amtkicebda, rom igi ubralod gadasces   moldovis xelisuflebis organoebs, rom misTvis Sefardebuli sasjeli   kvlavac ZalaSi rCeboda da rom dnestrispireTSi dabrunebis SemTxvevaSi   igi idga sasjelis aRsrulebis safrTxis winaSe.   416.   gaiTvaliswina   ra   mis   winaSe   warmodgenili   mtkicebulebebi,   sasamarTlos ar SeuZlia daadginos b-ni ilaSkus gaTavisuflebasTan   dakavSirebuli zusti garemoebebi da arc is, Secvlili iqna Tu ara   sikvdiliT dasja samudamo patimrobiT (ix. winamdebare ganaCenis 282-e   punqti).   vinaidan b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna da axla ojaxTan erTad   cxovrobs rumineTSi, saxelmwifoSi, romlis moqalaqeobac aqvs, da ukavia   maRali Tanamdeboba senatSi (ix. winamdebare ganaCenis me-20 punqti),   sasamarTlo Tvlis, rom 1993 wlis 9 dekembers mis mimarT gamotanili   sasikvdilo ganaCenis aRsrulebis SesaZlebloba ufro hipoTeturia, vidre   realuri.   417. meores mxriv, sadavo ar gamxdara, rom ori mopasuxe saxelmwifos mier   konvenciis ratificirebis Semdeg b-ni ilaSku ganicdida tanjvas rogorc   misTvis Sefardebuli sasikvdilo ganaCenis, aseve patimrobis im pirobebis   gamo, romlebSic imyofeboda maSin, rodesac elodeboda sikvdiliT dasjis   sisruleSi moyvanas.   418. xsenebulidan gamomdinare sasamarTlos miaCnia, rom b-ni ilaSkus mier   gasaCivrebuli faqtebi ar wamoWris konvenciis me-2 muxlis darRvevis   ganxilvis aucileblobas da xsenebuli pretenziebis ganxilva ufro   marTebuli iqneboda me-3 muxlis safuZvelze.   V. konvenciis me-3 muxlis savaraudo darRveva   419. ganmcxadeblebi pretenziebs gamoTqvamdnen maTi patimrobis pirobebTan   da im mopyrobasTan dakavSirebiT, romelic maT mimarT ganxorcielda   patimrobis periodSi. damatebiT, b-ni ilaSku gaTqvamda pretenzias misi   patimrobis im pirobebTan dakavSirebiT, romlebSic imyofeboda sikvdiliT   dasjis molodinSi. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen konvenciis me-3 muxls,   romlis Tanaxmadac:   `aravin SeiZleba daeqvemdebaros wamebas an araadamianur Tu Rirsebis   Semlaxvel mopyrobas an sasjels.~   a. sasamarTlos winaSe wardgenili argumentebi   420. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom gansakuTrebiT sastikma mopyrobam,   romelsac isini daeqvemdebarnen patimrobis periodSi, daamcira da Rirseba   Seulaxa maT da saSineli Sedegebi gamoiRo maTi fizikuri da sulieri   mdgomareobisTvis. b-ni ilaSkus SemTxvevaSi gaTvaliswinebuli unda iqnes   is gaurkvevloba, romelic mas tanjavda imasTan dakavSirebiT moyvanili   iqneboda Tu ara sisruleSi sasikvdilo ganaCeni.   421. ruseTis mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadebelTa pretenziebi ar   exeboda ruseTis federacias da absoluturad usafuZvlo iyo.   422. moldovis mTavroba mis mier 2000 wlis 24 oqtombers wardgenil   komentarebSi amtkicebda, rom ganmcxadebelTa pretenziebi maTi patimrobis   pirobebTan dakavSirebiT safuZvliani iyo.   423. mesame mxared CarTvisas rumineTis mTavrobam ganacxada, rom   ganmcxadeblebis mier maTi patimrobis periodSi gadatanili mopyroba   SesaZlebelia Sefasdes `wamebad~ me-3 muxlis mniSvnelobiT, gamomdinare   mopyrobis gamiznuli da umsgavsi xasiaTidan da im faqtidan, rom aman   gamoiwvia ganmcxadebelTa saSineli tanjva.   b. sasamarTlos Sefaseba   1. zogadi principebi   424. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis me-3 muxli icavs demokratiuli   sazogadoebis erT-erT yvelaze fundamentur Rirebulebas. TviT yvelaze   ufro   rTul   garemoebebSic   ki,   rogoric   aris   terorizmisa   da   organizebuli danaSaulis winaaRmdeg brZola, konvencia absoluturi   terminebiT krZalavs wamebas da araadamianur an Rirsebis Semlaxvel   mopyrobas an sasjels. konvenciisa da 1-li da me-4 oqmebis umetesi   debulebebisgan gansxvavebiT, me-3 muxli ar iTvaliswinebs raime debulebas   gamonaklisTan dakavSirebiT da misgan gadaxveva dauSvebelia konvenciis me-   muxlis me-2 punqtis safuZvelze TviT iseT SemTxvevebSic ki, rogoricaa   sagangebo mdgomareoba, romelic emuqreba xalxis sicocxles (sxva   magaliTebs Soris ix. Selmouni v. France [GC], #. 25803/94, punqti 95, ECHR 1999-V,   daLabita v. Italy [GC], #. 26772/95, punqti 119, ECHR 2000-IV).   425. sasamarTlom mopyroba `araadamianurad~ CaTvala, radgan, inter alia, igi   winaswar iyo dagegmili, gamoiyeneboda saaTebis ganmavlobaSi da iwvevda   rogorc sxeulis dazianebas, ise intensiur fizikur Tu sulier tanjvas.   sasamarTlom `Rirsebis Semlaxvelad~ CaTvala qmedeba imitom, rom igi   warmoSobda msxverplSi SiSis, daucvelobisa da ususurobis grZnobebs,   romelTac SeeZlo msxverplTa damcireba da daknineba (ix., magaliTad, Kudła   v. Poland [GC], #30210/96, punqti 92, ECHR 2000-XI).   426. imisaTvis, rom dadgindes, warmoadgens Tu ara konkretuli formis   arasaTanado mopyroba wamebas, sasamarTlom unda gaiTvaliswinos me-3   muxlSi arsebuli gansxvaveba am cnebasa da araadamianur da Rirsebis   Semlaxvel mopyrobas Soris. rogorc es sasamarTlom adre daadgina,   ganzraxvas   specialuri   warmoadgenda,   stigma (niSani)   rom   konvencias   mieniWebina   gansxvavebis   ganzrax araadamianuri   meSveobiT   mopyrobisaTvis, romelic iwvevs Zalian seriozul da saSinel tanjvas;   igive gansxvavebaa dadgenili gaero-s wamebis da sxva formis saSineli,   araadamianuri   an   Rirsebis   Semlaxveli   mopyrobisa   da   dasjis   sawinaaRmdego konvenciaSi (ix. zemoxsenebuli Selmouni-s saqme, punqti 97).   `winamdebare konvenciis miznebisaTvis gansazRvreba `wameba~ niSnavs   nebismier moqmedebas, romliTac romelime pirs ganzrax ayeneben Zlier   tkivils an tanjvas, fizikurs da zneobrivs, raTa misgan an mesame   pirisagan miiRon cnobebi an aRiareba, dasajon qmedebisaTvis, romelic man   an mesame pirma Caidina an romlis CadenaSic igi eWvmitanilia, agreTve   daaSinon an aiZulon igi an mesame piri, anda nebismieri mizeziT, romelsac   safuZvlad udevs nebismieri xasiaTis diskriminacia, roca aseT tkivilsa   da tanjvas ayenebs saxelmwifos Tanamdebobis piri an sxva oficialuri   piri, an es xdeba maTi waqezebiT, nebarTviT da mdumare TanxmobiT...~   427. sasamarTlom aseve daadgina, rom termini `sastiki~, iseve, rogorc   `minimaluri sisastike~, romelic saWiroa me-3 muxlis gamoyenebisaTvis,   Tavisi bunebiT fardobiTia (iqve, punqti 100): igi damokidebulia saqmis   yvela garemoebaze, rogoricaa mopyrobis xangrZlivoba, misi fizikuri da   sulieri Sedegebi da zogierT SemTxvevaSi msxverplis sqesi, asaki da   janmrTeloba (ix., sxva magaliTebs Soris, Kalashnikov v. Russia, #. 47095/99,   punqti 95, ECHR 2002-VI, da zemoxsenebuli Labita-s saqme, punqti 120). garda   amisa, imis garkvevisas, mopyroba `Rirsebis Semlaxvelia~ Tu ara me-3   muxlis mniSvnelobiT, sasamarTlo gaiTvaliswinebs mopyrobis mizans:   warmoadgenda Tu ara Sesabamisi piris damcirebas daknineba da Sedegebis   mxedvelobaSi miRebiT aman negatiurad imoqmeda Tu ara mis pirovnebaze   imgvarad, rom Seusabamo iyo me-3 muxlTan. TviT aseTi miznis   ararsebobasac ki ar SeuZlia gamoricxos me-3 muxlis darRveva (ix. Valašinas   v. Lithuania, #44558/98, punqti 101, ECHR 2001-VIII).   428. sasamarTlom mravalgzis aRniSna xazgasmiT, rom arsebuli tanjva da   damcireba nebismier SemTxvevaSi unda aWarbebdes im tanjvisa da   damcirebis elementebs, romlebic Tan axlavs kanonier mopyrobasa da   dasjas. RonisZiebebs, romelTa saSualebiTac pirs ezRudeba Tavisufleba,   mudmivad Tan axlavs aseTi saxis tanjva da damcireba. me-3 muxli moiTxovs   saxelmwifoebisagan, uzrunvelyon, rom TiToeuli patimari imyofebodes   patimrobis iseT pirobebSi, romlebic Sesabamisi iqneba mis adamianur   RirsebasTan, rom aseTi RonisZiebebis ganxorcieleba ar uqvemdebarebdes   adamians stressa da siZneleebs, romlebic aWarbeben im tanjvas, romelic   Tan   axlavs   patimrobas,   da,   gamomdinare   patimrobis   praqtikuli   moTxovnebidan, misi janmrTeloba da keTildReoba adekvaturad iyos   daculi (ix. zemoxsenebuli Kudła-s saqme, punqtebi 92-94).   429. sasamarTlom adre aRniSna, rom gaTvaliswinebuli unda iqnes evropis   sabWos wevr saxelmwifoebSi sisxlis samarTlis sferoSi SemuSavebuli   politika da erToblivad dadgenili standartebi am sferoSi, rom   sasikvdilo ganaCens SeuZlia gamoiwvios me-3 muxlis darRveva. rodesac   gamotanilia sasikvdilo ganaCeni, sikvdilmisjili adamianis pirovnuli   garemoebebi,   Cadenili   danaSaulis   simZime   da   sasjelis   masTan   proporciuloba da patimrobis piroebebi sikvdiliT dasjis molodinSi   warmoadgens   sikvdilmisjilis   im   faqtorebis   mimarT ganxorcielebuli   magaliTebs,   romlebsac   mopyroba Tu   SeuZlia   sasjeli   moaxvedros me-3 muxlis akrZalvis sferoSi (ix. Soering v. the United Kingdom,   wlis 7 ivlisis ganaCeni, seriaA #. 161, gv. 41, punqti 104, daPoltoratskiy v.   Ukraine, #. 38812/97, punqti 133, ECHR 2003-V).   430. nebismieri sikvdilmisjili pirisaTvis sikvdilis misjasa da ganaCenis   sisruleSi moyvanamde arsebuli periodis gaxangrZlivebis elementi da   gancdili stresi, romelic gamowveuli iqneba mkacri izolaciiT, ubralod   gardauvalia (ix. zemoxsenebuli Soering-is saqme, gv. 44, punqti 111).   miuxedavad amisa, garkveul garemoebebSi aseTi sasjelis dakisrebam   SesaZlebelia gamoiwvios mopyroba, romelic scildeba me-3 muxliT   dadgenil farglebs, rodesac, magaliTad, didi dro unda gaataros pirma   sikvdilmisjilTa sakanSi saSinel pirobebSi, sul Tanmdevi sikvdiliT   dasjis sisruleSi moyvanis fiqriT (iqve).   431. garda amisa, ususuroba da tanjva, romlebic Tan axlavs aseT sasjels,   SeiZleba mxolod gamwvavdes im samarTalwarmoebis TviTneburi xasiaTiT,   romlis Sedegadac aseTi gadawyvetileba iqna gamotanili, imgvarad, rom   Tu gaviTvaliswinebT, rom sasworze devs adamianis sicocxle, aseTi   sasjeli gamodis konvenciis darRveva.   432. sxva patimrebTan urTierTobis akrZalva usafrTxoebis, disciplinuri   an uSiSroebis sxva mizezebidan gamomdinare ar warmoadgens, rogorc   aseTi, araadamianur mopyrobas an sasjels. meores mxriv, srul izolacias,   romelsac Tan axlavs sruli socialuri izolacia, SeuZlia gamoiwvios   pirovnebis daknineba da warmoadgens araadamianuri mopyrobis saxes,   romelic ar SeiZleba gamarTlebulad CaiTvalos usafrTxoebisa Tu sxva   mizezebis gamo (ix., sxva magaliTebs Soris, Messina v. Italy (#. 2) (dec.), #.   25498/94, ECHR 1999-V).   433. ufro metic, rodesac xdeba patimrobis pirobebis Sefaseba,   gaTvaliswinebuli unda iqnes aseTi pirobebisa da ganmcxadeblis mier   gamoTqmuli konkretuli pretenziebis kumulaciuri (saerTo) Sedegebi (ix.   Dougoz v. Greece, #. 40907/98, punqti 46, ECHR 2001-II).   2. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi   (a) b-ni ilaSku   434. ganmcxadebels miusajes sikvdiliT dasja 1993 wlis 9 dekembers da igi   patimrobaSi imyofeboda gaTavisuflebamde 2001 wlis   winamdebare ganaCenis 215-e da 234-e punqtebi).   maiss (ix.   sasamarTlo imeorebs, rom konvencia ar aris savaldebulo xelSemkvreli   mxareebisaTvis, garda im faqtebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda   konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, aseT TariRs ki warmoadgens 1997 wlis     seqtemberi   moldovisaTvis   da     rom   wlis   SevafasoT   maisi   ganmcxadebelze   ruseTis   federaciisaTvis.   Tumca imisaTvis,   patimrobis pirobebis Sedegebi, romlebic met-naklebad erTnairi iyo misi   cixeSi yofnis mTeli periodis ganmavlobaSi, sasamarTlom aseve   mxedvelobaSi unda miiRos mTliani periodi, romelic ganmcxadebelma   gaatara cixeSi, maT Soris is periodic, romelic ganmcxadebelma gaatara   cixeSi   TiToeul   saxelmwifosTan   mimarTebaSi   konvenciis   ZalaSi   Sesvlamde.   435. Zalian didi xnis ganmavlobaSi, romelic ganmcxadebelma gaatara   sikvdilmisjilTa sakanSi, ganmcxadebeli imyofeboda sikvdiliT dasjis   SiSis qveS. uZluri iyo ra gaekeTebina rame, igi mravali wlis   ganmavlobaSi cxovrobda, maT Soris konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdegac,   iseT pirobebSi, romlebic sul axsenebdnen mas, rom SeiZleboda   daqvemdebareboda sasikvdilo ganaCenis sisruleSi moyvanas (ix. winamdebare   ganaCenis 196-e-210-e da 240-e-53-e punqtebi).   kerZod, sasamarTlo aRniSnavs, rom moldovis parlamentisaTvis 1999 wlis   martSi werilis gagzavnis Semdeg b-ni ilaSku sastikad iqna nacemi   tiraspolis cixis mesakneebis mier, romlebic emuqrebodnen mas mokvliT   (ix. winamdebare ganaCenis 249-e, 250-e, 269-e da 27-e punqtebi). incidentis   Semdeg mas ar aWmevdnen 2 dRis ganmavlobaSi da sibneleSi amyofebdnen sami   dRis ganmavlobaSi (ix. winamdebare ganaCenis 271-e punqti).   rac Seexeba sikvdiliT dasjis imitirebas, romelic ganxorcielda   konvenciis ZalaSi Sesvlamde (ix. winamdebare ganaCenis 98-e punqti), eWvi ar   aris,   rom   aseTi   barbarosuli   qmedebebis   mizans   warmoadgenda   ganmcxadeblis ususurobis grZnobis gamwvaveba, romelic ganmcxadebels   gaaCnda mis mimarT sasikvdilo ganaCenis aRsrulebasTan dakavSirebiT.   436. gaurkvevloba da tanjva gamwvavebuli iyo im faqtiT, rom ganaCens ar   gaaCnda araviTari kanonieri safuZveli konvenciis miznebisaTvis. `mdr-s   uzenaesi sasamarTlo~, romelmac gamoutana ganaCeni b-n ilaSkus, Seqmnili   iyo im gaerTianebis mier, romelic ukanonod aris miCneuli saerTaSoriso   samarTliT da ar aris aRiarebuli saerTaSoriso Tanamegobrobis mier.   `sasamarTlo~ miekuTvneba im sistemas, romelic Znelad Tu SeiZleba   iTqvas, rom funqcionirebda konstituciur da samarTlebriv sawyisebze,   romlebic asaxavs konvenciasTan Sesabamis marTlmsajulebis tradiciebs.   xsenebuls mowmobs im garemoebaTa SemTxveviTi da TviTneburi xasiaTi,   romlebSic ganmcxadeblebi gansajes da msjavri dasdes, rogorc amas   ganmcxadeblebi aRwerdnen da sadavo ar gauxdiaT sxva mxareebs (ix.   winamdebare ganaCenis 212-e-216-e punqtebi) da rogorc es aRweres da   gaaanalizes euTo-s organoebma (ix. winamdebare ganaCenis 285-e punqti).   437. moldovis uzenaesis sasamarTlos ganaCenma, romelmac gaauqma   ganmcxadebelTa msjavrdeba (ix. winamdebare ganaCenis 22-e punqti),   daadastura 1993 wlis 9 dekembris ganaCenis ukanono da TviTneburi   xasiaTi.   438. rac Seexeba ganmcxadeblis patimrobis pirobebs sikvdilmisjilTa   sakanSi, sasamarTlo aRniSnavs, rom b-ni ilaSku patimrobaSi imyofeboda 8   wlis ganmavlobaSi, 1993 wlidan 2001 wels gaTavisuflebamde, Zalze mkacri   izolaciis pirobebSi: mas ar hqonda kavSiri sxva patimrebTan, ver   Rebulobda veranair siaxleebs garedan – radgan ekrZaleboda gaegzavna an   mieRo werilebi – da ar hqonda ufleba, dakavSireboda Tavis advokats an   regularulad Sexvedroda ojaxis wevrebs. misi sakani ar Tbeboda TviT   mkacri zamTris pirobebSic ki da mas ar gaaCnda bunebrivi sinaTlis wyaro   Tu ventilacia. mtkicebulebebi adasturebs, rom b-n ilaSkus aseve   aSimSilebdnen sasjelis saxiT da, nebismier SemTxvevaSi, amanaTebze   dawesebuli SezRudvebidan gamomdinare, TviT is saWmelic ki, romelsac   igi garedan iRebda, uvargisi iyo gamoyenebisaTvis. ganmcxadeblebs Sxapis   miReba SeeZloT Zalian iSviaTad da uxdebodaT ramdenime Tvis   ganmavlobaSi daubaneli yofna. xsenebulTan dakavSirebiT sasamarTlo   miuTiTebs   daskvnebze,   romlebic   mocemulia   wamebis   sawinaaRmdego   komitetis moxsenebaSi dnestrispireTSi ganxorcielebuli vizitis Semdeg   (ix. winamdebare ganaCenis 289-e punqti); moxsenebaSi komiteti sruliad   gaumarTleblad   ganmavlobaSi.   miiCnevda   aseTi   saxis   izolacias   amdeni   wlis   ganmcxadeblis patimrobis pirobebma Zalze uaryofiTi Sedegebi iqonia mis   janmrTelobaze, romelic gauaresda patimrobis im didi xnis ganmavlobaSi,   romelic man cixeSi gaatara. xsenebulidan gamomdinare, igi ver   mkurnalobda jerovnad, ver eqvemdebareboda regularul samedicino   gamokvlevebsa da mkurnalobas (ix. winamdebare ganaCenis 253-e, 258-e-260-e,   262-e-263-e da 265-e punqtebi) da ver iRebda Sesabamis sakvebs. garda amisa,   amanaTebze dawesebuli SezRudvebis gamo igi ver iRebda wamlebs da   sakvebs, raTa gaeumjobesebina janmrTeloba.   439. sasamarTlo SeSfoTebiT aRniSnavs iseTi wesebis arsebobas, romlebic   Zalian did uflebamosilebas aniWebda mesakneebsa da xelisuflebis   organoebis warmomadgenlebs korespondenciasa da cixeSi ganxorcielebul   vizitebTan dakavSirebiT da xazs usvams, rom aseTi wesebi TviTneburi da   Seusabamoa uflebamosilebis borotad gamoyenebis sawinaaRmdego Sesaferis   da   efeqtur   garantiebTan,   romlebic   nebismieri   demokratiuli   sazogadoebis cixis sistemaSi unda arsebobdes. ufro metic, winamdebare   saqmeSi aseTi wesebi ufro sastiks xdidnen ganmcxadebelTa patimrobis   pirobebs.   440. sasamarTlo askvnis, rom sasikvdilo ganaCeni, romelic ganmcxadebels   hqonda Sefardebuli, agreTve, pirobebi, romlebSic igi cxovrobda, da   konvenciis   ratificirebis   Semdeg   patimrobis   dros   mis   mimarT   ganxorcielebuli mopyroba, raticirebamde aseT pirobebSi ramdenime wlis   gatarebis Sedegad misi mdgomareobis gaTvaliswinebiT, warmoadgenda   gansakuTrebiT seriozul da sastik mopyrobas da, Sesabamisad, unda   CaiTvalos wamebis qmedebad konvenciis me-3 muxlis mniSvnelobiT.   Sesabamisad, adgili hqonda me-3 muxlis moTxovnaTa dacvis ugulebelyofas.   441. vinaidan b-ni ilaSku patimrobaSi imyofeboda im droisaTvis, rodesac   konvencia ZalaSi Sevida ruseTis federaciisaTvis, anu 1998 wlis 5 maiss,   es   ukanaskneli   pasuxismgebelia,   zemoxsenebul   mizezTa   gamo   (ix.   winamdebare ganaCenis 393-e punqti), ganmcxadeblis patimrobis pirobebze,   mis mimarT ganxorcielebul qmedebebze da cixeSi gancdil tanjvaze.   b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis maisSi da mxolod am dRis   Semdeg   aris   saxeze   moldovis   pasuxismgebloba   ganuxorcielebel   qmedebebsa da pozitiur valdebulebaTa Seusruleblobaze (ix. winamdebare   ganaCenis 352-e punqti). Sesabamisad, adgili ar hqonia moldovis mier b-ni   ilaSkus mimarT konvenciis me-3 muxlis darRvevas.   442. daskvnis saxiT unda aRiniSnos, rom konvenciis me-3 muxlis darRveva b-   ni ilaSkus mimarT Seeracxeba mxolod ruseTis federacias.   (b) danarCeni sami ganmcxadebeli: patimrobis pirobebi da mopyroba   patimrobis periodSi   (i) b-ni ivantoSi   443.   sasamarTlo   Tavdapirvelad   aRniSnavs,   rom   mis   winaSe   ganxorcielebuli samarTalwarmoebis arc erT etapze mTavrobebs ar   uaruyviaT, rom gasaCivrebuli incidentebi namdvilad moxda.   sasamarTlos miaCnia, rom b-ni ivantoSis mier warmodgenili faqtebis   aRwera sakmarisad zustia da gamyarebulia misi analogiuri mtkicebiT misi   colis winaSe da sxva mowmeebis mier sasamarTlos delegatebisTvis   micemuli CvenebebiT.   mis xelT arsebuli mTeli informaciis safuZvelze sasamarTlo Tvlis,   rom mas SeuZlia dadgenilad miiCnios, rom ganmcxadebelTa patimrobis   periodSi,   maT   Soris   im   periodSic,   romelic   gavida   mopasuxe   saxelmwifosaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, ganmcxadeblebi   daeqvemdebarnen Zalian bevr cemas da arasaTanado mopyrobas, rasac kidev   ufro amwvavebda patimrobis pirobebi. kerZod, sasamarTlo yuradRebas   amaxvilebs gamoZiebasa da arasaTanado mopyrobaze, romelsac b-ni ivantoSi   daeqvemdebara 1999 wlis maisSi, mis mier sasamarTloSi ganacxadis   wardgenis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 251-e-252-e punqtebi) da 2001   wels, 2002 wlis noembersa da 2003 wlis TebervalSi (ix. winamdebare   ganaCenis 254-e, 256-e da 269-e-272-e punqtebi).   444. damatebiT unda iTqvas, rom b-ni ivantoSi 1993 wels msjavrdebis Semdeg   imyofeboda ganmartoebiT patimrobaSi, sxva patimrebTan raime kontaqtis   gareSe, mas ar miewodeboda gazeTebi. mas ara aqvs ufleba, Sexvdes   advokats, gare samyarosTan urTierTobis erTaderT wyaros warmoadgens   misi colisagan gamogzavnili amanaTebi, rac aseve eqvemdebareba cixis   administraciis mier gacemul nebarTvas, Tuki administracia aseTi   nebarTvis gacemas Sesaferisad miiCnevs.   yvela xsenebuli SezRudva, romlebsac ar gaaCnia aranairi samarTlebrivi   safuZveli, dawesebulia mxolod xelisflebis organoebis neba-surviliT   da Seusabamoa cixis reJimTan demokratiul sazogadoebaSi. xsenebulma   SezRudvebma   Zalian   didi   roli   iTamaSa   ganmcxadeblis   stresis   gauaresebasa da sulier tanjvaSi.   445. ganmcxadebeli moTavsebulia sakanSi, romelic ar Tbeba, ar niavdeba,   romelSic bunebrivi sinaTle ar Sedis. mas ar mkurnaloben misi   janmrTelobis mdgomareobis Sesabamisad, Tu ar CavTvliT ramdenime   samedicino Semowmebas, romlebzec nebarTva gasca cixis administraciam.   xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT sasamarTlo miuTiTebs im daskvnebze,   romlebic warmodgenilia wamebis sawinaaRmdego komisiis moxsenebSi   dnestrispireTSi ganxorcielebuli vizitis Semdeg (ix. winamdebare   ganaCenis 289-e punqti).   446. sasamarTlos azriT, aseTi mopyroba atarebda iseT xasiaTs, rom   gamoewvia tkivili da tanjva, rogorc fizikuri, aseve sulieri, rac   SeiZleboda gamwvavebuliyo mxolod ganmcxadeblis sruli izolaciiT da   miznad isaxavda masSi SiSis, daucvelobisa da ususurobis grZnobebis   warmoSobas, rac amcirebda da akninebda ganmcxadebels da anadgurebda   misi winaaRmdegobis grZnobasa da survils.   sasamarTlos   azriT,   xsenebuli   mopyroba   b-ni   ivantoSis   mimarT   ganxorcielda ganzrax im pirebis mier, romlebic miekuTvnebodnen `mdr~-s   administraciul organoebs, im mizniT, rom daesajaT ganmcxadebeli   savaraudod Cadenili qmedebebisaTvis.   447. xsenebulis arsebobis gamo sasamarTlo Tvlis, rom mTlianobaSi da   faqtebis seriozulobidan, mopyrobis ganmeorebadi xasiaTidan da miznidan   gamomdinare, b-ni ivantoSisadmi ganxorcielebulma mopyrobam gamoiwvia   `sastiki~ tkivili da tanjva da atarebda gansakuTrebiT seriozul da   sastik xasiaTs. yvela xsenebuli qmedeba unda CaiTvalos wamebad   konvenciis me-3 muxlis mniSvnelobiT.   448. vinaidan b-ni ivantoSi patimrobaSi imyofeboda im dros, rodesac   ruseTis federaciisaTvis konvencia ZalaSi Sevida, es ukanaskneli   pasuxismgebelia, zemoxsenebuli mizezebis gamo (ix. winamdebare ganaCenis   393-e punqti), misi patimrobis pirobebze, ganxorcielebul mopyrobasa da   cixeSi gancdil tanjvaze.   gaTvaliswinebulia ra is daskvnebi, romlebamdec sasamarTlo mivida   gasaCivrebul qmedebebze moldovis pasuxismgeblobasTn dakavSirebiT mis   mier     wlis   maisis   Semdeg   pozitiuri   valdebulebebis   ganuxorcieleblobis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 352-e punqti), moldova   pasuxismgebelia b-ni ivantoSis mimarT me-3 muxlis darRvevis gamo   xsenebuli TariRidan moyolebuli.   449. da bolos, b-n ivantoSTan dakavSirebiT adgili hqonda konvenciis me-3   muxlis darRvevas ruseTis federaciis mier 1998 wlis 5 maiss konvenciis   ratificirebis Semdeg da moldovis mier 2001 wlis maisis Semdeg.   (ii) b-ni leSko da b-ni petrov-popa   450. sasamarTlo Tavdapirvelad aRniSnavs, rom mis winaSe gamarTuli   samarTalwarmoebis arc erT etapze mopasuxe mTavrobebs ar uaruyviaT, rom   gasaCivrebuli incidentebi namdvilad moxda.   sasamarTlo   ganmcxadeblebisa da maTi meuRleebis mier faqtebis aRwera sakmarisad   naTelia da gamyarebulia sasamarTlos xelT arsebuli sxva   mtkicebulebebiT.   aRniSnavs,   rom   mosmenili   mowmeebis,   maT   Soris   451. Sesabamisad, sasamarTlo Tvlis, rom mas dadgenilad SeuZlia miiCnios,   rom patimrobis periodSi, maT Soris im periodSic, romelic grZeldeboda   orive mopasuxe saxelmwifosaTvis konvenciis ZalaSi Sesvlis Semdeg, b-ni   leSko da b-ni petrov-popa imyofebodnen patimrobis gansakuTrebiT sastik   piroebebSi:   - ojaxis wevrebis vizitebi da ojaxebidan gamogzavnili amanaTebi   eqvemdebareboda TviTnebur nebarTvas cixis administraciis mxridan;   - zogjer maT ar aWmevdnen an aZlevdnen saWmels, romelic uvargisi iyo   sakvebad, drois umetes periodSi maT uars eubnebodnen Sesaferis   samedicino daxmarebaze, miuxadavad maTi janmrTelobis mdgomareobisa,   romelic ufro da ufro uaresdeboda patimrobis pirobebis gamo; da   - maT ar aZlevdnen eqimis mier daniSnul, dieturad Sesabamis sakvebs (ix.   winamdebare ganaCenis 265-e punqti).   sasamarTlo aseve xazs usvams im faqts, rom xsenebuli pirobebi gauaresda   wlis Semdeg (ix. winamdebare ganaCenis 254-e punqti).   garda amisa, b-ni petrov-popa moTavsebuli iqna ganmartoebiT patimrobaSi   wlidan, mas ar hqonda kontaqti sxva patimrebTan da ar miewodeboda   gazeTebi sakuTar enaze (ix. winamdebare ganaCenis 240-e, 254-e da 255-e   punqtebi).   verc b-ni petrov-popa da verc b-ni leSko ver xvdebodnen advokats 2003   wlis ivnisamde (ix. winamdebare ganaCenis 257-e punqti).   452. sasamarTlos azriT, aseTi mopyroba iwvevs tkivilsa da tanjvas,   rogorc fizikurs, aseve suliers. mTlianobaSi aRebuli da mopyrobis   seriozuli xasiaTidan gamomdinare, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas   mimarT ganxorcielebuli mopyroba SesaZlebelia kvalificirebuli iqnes   araadamianur da damamcirebel mopyrobad konvenciis me-3 muxlis   mniSvnelobiT.   453. b-ni leSko da b-ni petrov-popa patimrobaSi imyofebodnen im dros,   rodesac konvencia ZalaSi Sevida ruseTis federaciisaTvis, amitom es   ukanaskneli, zemoxsenebuli mizezebis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 393-e   punqti), pasuxismgebelia ganmcxadebelTa patimrobis piroebebze, maT mimarT   ganxorcielebul mopyrobasa da maT mier cixeSi gancdil tanjvaze.   gaTvaliswinebulia ra is daskvnebi, romlebamdec sasamarTlo mivida   gasaCivrebul qmedebebze moldovis pasuxismgeblobasTn dakavSirebiT mis   mier     wlis   maisis   Semdeg   pozitiuri   valdebulebebis   ganuxorcieleblobis gamo (ix. winamdebare ganaCenis 352-e punqti), moldova   pasuxismgebelia b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas mimarT me-3 muxlis   darRvevaze 2001 wlis maisidan moyolebuli.   454. da bolos, b-n leSkosTan da b-n petrov-popasTan mimarTebaSi adgili   hqonda konvenciis me-3 muxlis darRvevas ruseTis federaciis mier 1998   wlis 5 maiss konvenciis ratificirebis Semdeg da moldovis mier 2001   wlis maisis Semdeg.   VI. konvenciis me-5 muxlis savaraudo darRveva   455. ganmcxadebelTa mtkicebiT, maTi patimroba ukanono iyo da sasamarTlo,   romelmac maT msjavri dasdo, ar iyo kompetenturi sasamarTlo.   ganmcxadeblebi eyrdnobian konvenciis me-5 muxlis 1-l punqts, romlis   Sesabamisi nawilis Tanaxmad:L   1. yvelas aqvs Tavisuflebisa da piradi xelSeuxeblobis ufleba. aravis   SeiZleba aRekveTos Tavisufleba, garda Semdegi SemTxvevebisa da kanoniT   gansazRvruli proceduris Tanaxmad. es SemTxvevebia:   a) uflebamosili sasamarTlos mier msjavrdebuli piris kanonieri   dapatimreba;   ... ~   456.   ruseTis   mTavrobis   mtkicebiT,   ganmcxadebelTa   pretenziebi   absoluturad ar exeboda ruseTis federacias da nebismier SemTxvevaSi   dausabuTebeli iyo.   457. 2000 wlis 24 oqtombers warmodgenil komentarebSi moldovis mTavroba   xazgasmiT aRniSnavda, rom ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen brZanebis   gareSe da   Tvis ganmavlobaSi datyvevebulni iyvnen me-14 armiis   StabbinaSi. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze mTavroba amtkicebda,   rom surda Seecvala winaT miRebuli pozicia, magram ar gamouxatavs   mosazreba savarudo darRvevebTan dakavSirebiT.   458. mesame mxared CarTvisas rumineTis mTavrobam ganacxada, rom   ganmcxadebelTa patimrobas ar gaaCnda aranairi samarTlebrivi safuZveli,   radgan maT msjavri dasdo kanonis darRveviT Seqmnilma sasamarTlom.   miuxedavad   separatistuli   xelisuflebis   organoebis   mier   ganxorcielebuli garkveuli qmedebebisa, rogoricaa iseTi qmedebebi,   romlebic ukavSirdeba dabadebis, sikvdilisa da qorwinebis registracias,   isini aRiarebuli unda iqnes ise, rom ar auaresebdes mosaxleobis   situacias (ix. saerTaSoriso sasamarTlos sakonsultacio daskvna, 1971   wlis     ivnisi,   saxelmwifoebisaTvis   samarTlebriv   SedegebTan   dakavSirebiT, miuxedavad uSiSroebis sabWos 276-e rezuliciisa samxreT   afrikis namibiaSi gangrZobad yofnasTan mimarTebaSi), xsenebuli ar unda   gavrceldes im xelisufebis yvela qmedebaze, romelic aRiarebuli ar aris   saerTaSoriso Tanamegobrobis mier, winaaRmdeg SemTxvevaSi xsenebuli   xelisuflebis organoebi legitimurad CaiTvleba.   winamdebare saqmeSi ganmcxadebelTa msjavrdeba iyo marTlmsajulebis   uxeSi   uaryofis   Sedegi,   radgan   ganmcxadeblebs   ar   usargebliaT   samarTliani ganxilvis uflebiT `mdr-s uzenaesi sasamarTlos winaSe~.   459. sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis, raTa ganixilos is   sakiTxi, arRvevda Tu ara konvenciis me-6 muxls sisxlis samarTalwarmoeba,   romlis Sedegadac ganmcxadeblebi msjavrdebulni iqnen `mdr~-s uzenaesi   sasamarTlos mier. ramdenadac ganmcxadeblebis patimroba gagrZelda im   TariRis Semdeg, rodesac mopasuxe saxelmwifoebma moaxdines konvenciis   ratificireba, sasamarTlos mainc gaaCnia iurisdiqcia, rom gansazRvros, am   TariRis Semdeg TiToeuli ganmcxadebeli dapatimrebuli iyo Tu ara   `kanonierad~   `kanoniT   dadgenili   procedurebis   Sesabamisad~   da   `kompetenturi sasamarTlos mier msjavrdebis Sedegad~ konvenciis me-5   muxlis 1-li (a) punqtis mniSvnelobiT.   460. rogorc es dadgenili iqna sasamarTlos precedentuli samarTliT,   sityva `tribunali~, romelic gamoyenebulia konvenciis frangulenovani   versiis me-5 muxlsa da sxva muxlebSi, kerZod, me-6 muxlSi (tribunali),   miuTiTebs,   Sesabamisad~   damoukideblobis   pirvel   da   rigSi,   akmayofilebs   moTxovnas, kerZod   organoze   garkveul   ki   `romelic   pirobebs,   aRmasrulebel   Seqmnilia   kanonis   Soris   mxaresTan   maT   mimarTebaSi, akmayofilebs miukerZoeblobis moTxovnas, misi wevrebis   samsaxurebrivi uflebamosilebis vada dadgenilia da organo   uzrunvelyofs marTlmsajulebriv xasiaTs (ix. De Wilde, Ooms and Versyp v.   Belgium, 1971 wlis 18 ivnisis ganaCeni, seriaA #12, gv. 41, punqti 78).   garkveul garemoebebSi sasamarTlo, romelic ekuTvnis saerTaSoriso   samarTliT   araRiarebuli   gaerTianebis   marTlmsajulebis   sistemas,   SesaZloa CaiTvalos `kanoniT Seqmnil~ tribunalad, Tuki es ukanaskneli   warmoadgens marTlmsajulebis sistemis nawils, romelic moqmedebs   `konstituciur da kanonier safuZvelze~ da asaxavs marTlmsajulebriv   tradiciebs, romlebic Sesabamisia konvenciasTan, raTa SesaZlebloba   misces   individualur   pirebs,   isargeblon   konvenciiT   miniWebuli   garantiebiT (ix., mutatis mutandis, Cyprus v. Turkey, punqtebi 231 da236-37).   461. kanonierebis moTxovnisaTvis, romelic Camoyalibebulia me-5 muxlis   1(a) punqtSi (`kanonis Sesabamisad dadgenili proceduris Tanaxmad~   nabrZanebi `kanonieri dapatimreba~) sakmarisi ar aris mxolod Sesabamis   erovnul kanonmdeblobasTan Sesabamisoba, erovnuli kanonmdebloba, Tavis   mxriv, unda Seesabamebodes konvencias, maT Soris masSi gamoxatul an   nagulisxmev zogad principebs, kerZod ki kanonis uzenaesobis princips,   romelic naTlad aris asaxuli konvenciis preambulaSi. cneba, romelic   safuZvlad udevs gamoTqmas `kanoniT dadgenil proceduras~, aris   samarTlianobisa da Sesabamisi proceduris arsebobis principi, romlis   Tanaxmadac nebismieri RonisZieba, romliTac pirs Tavisufleba ezRudeba,   unda gamomdinareobdes da aRsruldes Sesabamisi xelisuflebis organos   mier da ar unda iyos TviTneburi (ix. sxva magaliTebs Soris Winterwerp v. the   Netherlands, 1979 wlis 24 oqtombris ganaCeni, seria A #33, gv. 19-20, punqti 45).   garda amisa, radgan me-5 muxlis ZiriTad mizans warmoadgens individebis   dacva TviTnebobisagan (ix. sxva magaliTebs Soris Stafford v. the United Kingdom   [GC], #. 46295/99, punqti 63, ECHR 2002-IV), `msjavrdeba~ ar SeiZleba   ganxorcieldes marTlmsajulebis uxeSi darRveviT (ix., mutatis mutandis, Drozd   and Janousek v. France and Spain, 1992 wlis 26 ivnisis ganaCeni, seria A #. 240, gv.   34-35, punqti 110).   sasamarTlo aseve miuTiTebs Tavis daskvnaze konvenciis me-3 muxlTan   mimarTebaSi, romelic exeba `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ winaSe gamarTul   samarTalwarmoebas.   462. Sesabamisad, sasamarTlo adgens, rom arc erTi ganmcxadebeli ar   yofila msjavrdebuli `sasamarTos~ mier da rom patimrobis sasjelis   gamotana iseTi organos mier, rogoric aris `mdr-s uzenaesi sasamarTlo~   da romelmac winamdebare SemTxvevaSi samarTalwarmoebis bolos gamoitana   ganaCeni, ar SeiZleba CaiTvalos `kanonier patimrobad~, romelic   `Sefardebuli iqna kanoniT dadgenili proceduris Sesabamisad~.   463.   xsenebulidan   gamomdinare,   Tavisuflebis   aRkveTa,   romelsac   ganmcxadeblebi daeqvemdebarnen im periodis ganmavlobaSi, romlis   ganxilvac Sedis sasamarTlos iurisdiqciaSi ratione temporis mopasuxe   mxareebTan mimarTebaSi (saxeldobr, b-n ilaSkusTan mimarTebaSi 1997 wlis   seqtembridan 2001 wlis 5 maisamde moldovis mxriv da 1998 wlis 5   maisidan 2001 wlis 5 maisamde ruseTis mxriv, xolo rac Seexeba danarCen   ganmcxadeblebs, mopasuxe saxelmwifoebis mier ratificirebis dRidan   dRevandel dRemde), ar SeiZleba akmayofilebdes konvenciis me-5 muxlis 1(a)   punqtiT gaTvaliswinebul moTxovnebs.   xsenebulidan gamomdinareobs, rom adgili hqonda konvenciis me-5 muxlis 1-   li punqtis darRvevas 2001 wlis maisamde b-n ilaSkusTan mimarTebaSi da   adgili aqvs imave debulebis gangrZobad darRvevas danarCen sam   ganmcxadebelTan mimarTebaSi, romlebic kvlav patimrobaSi imyofebian.   464. Tu gaviTvaliswinebT im faqts, rom ruseTis mxarisTvis konvenciis   ZalaSi SesvlisaTvis ganmcxadeblebi patimrobaSi imyofebodnen, Tu   mxedvelobaSi miviRebT aseve sasamarTlos zemoxsenebul daskvnas (ix.   winamdebare ganaCenis 393-e punqti), sasamarTlo adgens, rom qmedeba,   romelic warmoadgens me-5 muxlis darRvevas, Seeracxeba ruseTis   federacias yvela ganmcxadebelTan mimarTebaSi.   Tu mxedvelobaSi miviRebT sasamarTlos zemoxsenebul daskvnebs (ix.   winamdebare ganaCenis 352-e punqti), rom SesaZlebelia saxeze iyos   moldovis   respublikis   pasuxismgeblobis   dayeneba   pozitiuri   valdebulebebis Seusruleblobis gamo 2001 wlis maisidan, sasamarTlo   adgens, rom adgili ar hqonia konvenciis me-5 muxlis darRvevas moldovis   mxridan b-n ilaSkusTan mimarTebaSi. meores mxriv, adgili hqonda imave   debulebis darRvevas moldovis mxridan danarCen sam ganmcxadebelTan   mimarTebaSi.   VII. konvenciis me-8 muxlis savaraudo darRveva   465. ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom maT ar SeeZloT ewarmoebinaT   mimowera TavianT ojaxebTan da evropis sasamarTlosTan, kerZod, isini   amtkicebdnen, rom ar SeeZloT Tavisuflad miemarTaT sasamarTlosaTvis   da imisaTvis, rom es gaekeTebinaT, maT uxdebodaT TavianTi colebis   daxmarebiT sargebloba. isini aseve amtkicebdnen, rom ekrZalebodaT   ojaxis wevrebis naxva `mdr-s prezidentisagan~ winaswari Tanxmobis   miuReblad. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen konvenciis me-8 muxls, romlis   Tanaxmadac:   `yvelas aqvs ufleba, pativi scen mis ojaxur cxovrebas, da... mimoweras.   dauSvebelia am uflebis ganxorcielebaSi sajaro xelisuflebis Careva,   garda iseTi SemTxvevisa, rodesac aseTi Careva xorcieldeba kanonis   Sesabamisad   uSiSroebis,   da aucilebelia demokratiul sazogadoebaSi erovnuli   sazogadoebrivi usafrTxoebis an qveynis ekonomikuri   keTildReobis interesebisaTvis, uwesrigobis an danaSaulis Tavidan   asacileblad, janmrTelobis an zneobisa Tu sxvaTa uflebebisa da   Tavisuflebebis dasacavad~.   466. ruseTis mTavroba Tavis komentarebSi Semoifargla imis mtkicebiT,   rom ganmcxadeblebis pretenziebi ar exeboda ruseTis federacias da   nebismier SemTxvevaSi usafuZvlo iyo.   467. 2000 wlis 24 oqtombris komentarebSi moldovis mTavroba acxadebda,   rom ganmcxadeblebs ar hqondaT SesaZlebloba, esargeblaT advokatis   momsaxurebiT, rom saerTaSoriso organizaciebis warmomadgenlebs uars   eubnebodnen maT naxvaze da rom maT ar SeeZloT Tavisufali mimowera   cixidan. 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze mTavrobam ganacxada, rom   surda Seecvala adre dafiqsirebuli pozicia, magram ar gamouTqvams   mosazreba savaraudo darRvevebTan dakavSirebiT.   468. rumineTis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadeblebis ojaxisa da mimoweris   pativiscemis uflebaSi Careva ar iyo ganxorcielebuli kanonis Sesabamisad   me-8 muxlis me-2 punqtis mniSvnelobiT, pirvel rigSi imitom, rom `mdr~-Si   moqmedi sabWoTa kanonmdebloba ar iyo ZalaSi myofi kanonmdebloba   moldovis teritoriaze da, meore, imitom rom `mdr-s prezidentis   winaswari Tanxmoba~ ar SeiZleba gaTanabrebuli iqnes kanonTan, radgan ar   Seicavs garantiebs TviTnebobis winaaRmdeg.   469. sasamarTlo Tvlis, rom xsenebuli saCivari Semoifargleba im faqtiT,   rom ganmcxadeblebisaTvis SeuZlebeli iyo cixidan Tavisuflad mieweraT   TavianTi ojaxebisaTvis da sasamarTlosaTvis da isini siZneleebs   ganicdidnen ojaxebis monaxulebaSi. rac Seexeba saCivars sasamarTlosTan   dakavSirebis SesaZleblobis uqonlobasTan dakavSirebiT, xsenebuli   bunebrivad ufro konvenciis 34-e muxlis sferoSi xvdeba, romelsac   sasamarTlo calke ganixilavs.   470. Tumca xsenebuli pretenziebis mxedvelobaSi miRebiT me-3 muxlis   konteqstSi (ix. winamdebare ganaCenis 438-e, 439-e, 444-e da 451-e punqtebi),   sasamarTlo Tvlis, rom aucilebeli aRar aris maTi ganxilva calke me-8   muxlis safuZvelze.   VIII. 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis savaraudo darRveva   471. ganmcxadeblebi Ciodnen, 1-li damatebiTi oqmis 1-l muxlze   dayrdnobiT, maTi qonebis konfiskaciasTan dakavSirebiT, romelic   ganxorcielda konvenciis me-6 muxlis moTxovnaTa darRveviT Catarebuli   sasamarTlo gadawyvetilebis safuZvelze.   472. ruseTis mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadebelTa pretenziebi ar exeboda   ruseTis federacias da nebismier SemTxvevaSi usafuZvlo iyo.   473. moldovisa da rumineTis mTavrobebs ar gamouTqvamT mosazreba.   474. Tundac CavTvaloT, rom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia ratione   temporis, rom imsjelos saCivarTan dakavSirebiT, sasamarTlo aRniSnavs, rom   faqtobrivi safuZveli ar aris sakmarisi.   vinaidan saCivari ver iqna dasabuTebuli, sasamarTlo Tvlis, rom adgili   ar hqonia 1-li damatebiTi oqmis 1-li muxlis darRvevas.   IX. konvenciis 34-e muxlis savaraudo darRveva   475.   ganmcxadeblebi   asaCivrebdnen   Carevas,   romelic   ganxorcielda   sasamarTlosaTvis maTi mimarTvis uflebaSi. ganmcxadeblebi eyrdnobodnen   konvenciis 34-e muxls, romlis Tanaxmadac:   `sasamarTlos SeuZlia miiRos ganacxadebi nebismieri fizikuri piris,   arasamTavrobo organizaciis an calkeul pirTa jgufisagan, romlebic   amtkiceben, rom isini arian erT-erTi maRali xelSemkvreli mxaris mier   konvenciiT an misi oqmebiT gaTvaliswinebuli uflebebis darRvevis   msxverplni. maRali xelSemkvreli mxareebi kisruloben valdebulebas,   arafriT SeuSalon xeli am uflebis efeqtian ganxorcielebas.~   476. ganmcxadeblebi pirvel rigSi amtkicebdnen, rom maT ar gaaCndaT   ufleba, cixidan miemarTaT sasamarTlosaTvis, ase rom xsenebulis   ganxorcieleba maTi saxeliT uwevdaT maT meuRleebs. isini aseve   amtkicebdnen, rom sdevnidnen cixeSi imis gamo, rom gabedes miemarTaT   sasamarTlosaTvis.   garda amisa, isini amtkicebdnen, rom moldovis prezidentis b-ni voroninis   gancxadeba,   rom   b-ni   ilaSkus   uari   ganacxadis   ukan   gamotanaze   warmoadgenda ganmcxadebelTa patimrobaSi gangrZobadi yofnis mizezs (ix.   winamdebare ganaCenis 285-e punqti), unda CaTvliliyo individualuri   saCivriT mimarTvis uflebaSi Carevad.   bolos, ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ruseTis sagareo saqmeTa   saministros nota (ix. winamdebare ganaCenis 278-e punqti) warmoadgenda   individualuri saCivriT mimarTvis uflebaSi Carevas.   477. moldovis mTavrobam daadastura b-ni voroninis komentarebi, magram   amtkicebda, rom xsenebuli gamoiwvia b-nma ilaSkum, rodesac b-n   voroninTan Sexvedrisas aRniSna, rom mzad iyo, gamoetana moldovis   winaaRmdeg Setanili ganacxadis nawili, Tuki moldovis xelisuflebis   organoebi   TavianTi   qmedebebiT   daadasturebdnen   TavianT   survils   ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. moldovis mTavroba   amtkicebda, rom xsenebul garemoebebSi b-ni voroninis winaaRmdeg   ganxorcielebuli braldeba mimarTuli iyo moldovis prestiJisTvis   Cirqis mocxebisaken da ara ganmcxadebelTa sasamarTlosadmi mimarTvis   uflebaSi Carevis gasaCivrebasaken.   478. ruseTis mTavroba acxadebda, rom ganmcxadeblebma zemoxsenebuli nota   moipoves motyuebiT da amitom sasamarTlo ar unda dayrdnoboda mas.   479. rumineTis mTavrobis mtkicebiT, b-ni ilaSkus daSinebis faqti,   romelic moiazrebda mis dasjas winamdebare ganacxadis sasamarTloSi   Setanis gamo, warmoadgenda 34-e muxliT gaTvaliswinebuli individualuri   ganacxadis Setanis uflebaSi Carevas.   480. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis 34-e muxliT gaTvaliswinebuli   individualuri saCivris sistemis efeqtianad moqmedebisaTvis Zalze   mniSvnelovania, rom ganmcxadeblebsa da potenciur ganmcxadeblebs   SeeZloT   Tavisuflad   daukavSirdnen   sasamarTlos   xelisuflebis   organoebisagan raime zewolis gareSe, romelic igulisxmebda saCivrebis   gamotanas an maT Secvlas (ix. Akdivar and Others v. Turkey, 1996 wlis 16   seqtembris ganaCeni, moxsenebebi 1996-IV, gv. 1219, punqti 105, da Aksoy v. Turkey,   wlis 18 dekembris ganaCeni, moxsenebebi 1996-VI, gv. 2288, punqti 105).   termini `raime saxis zewola~ gagebuli unda iqnes ise, rom moicavdes ara   mxolod pirdapir zewolasa da uxeS qmedebebs, aramed aseve ukanono irib   qmedebebsa   ganmcxadebelTa gadarwmuneba an maTTvis survilis warTmeva konvenciiT   gaTvaliswinebuli samarTlebrivi dacvis saSualebis gamoyenebasTan   da   urTierTobebs,   romelTa   mizansac   warmoadgens   dakavSirebiT (ix. Kurt v. Turkey, 1998 wlis 25 maisis ganaCeni, moxsenebebi 1998-   III, gv. 1192-93, punqti 160).   ufro metic, dauSvebelia Tu ara xelisuflebis organoebsa da   ganmcxadebels Soris arsebuli urTierToba konvenciis 34-e muxlis   TvalsazrisiT, gansazRvruli unda iqnes saqmis konkretuli garemoebebis   WrilSi.   xsenebulTan   dakavSirebiT   sasamarTlom   unda   Seafasos   ganmcxadeblis ususuroba da riski, rom masze zegavlenas moaxdenen   xelisuflebis organoebi (ix. ori zemoxsenebuli saqme Akdivar and Others, gv.   1219, punqti 105, daKurt, gv. 1192-93, punqti 160).   481. winamdebare saqmeSi ganmcxadeblebi amtkicebdnen, rom ar SeeZloT   miemarTaT sasamarTlosaTvis patimrobis adgilidan da rom maTi ganacxadi   faqtobrivad Setanili iyo mxolod erTi advokatis b-ni tanases mier,   romelic warmoadgenda maT samarTalwarmoebis dasawyisSi da ganacxadebi   xelmowerili iyo maTi colebis mier.   sasamarTlom aseve gaiTvaliswina is muqara, romelic ganxorcielda   ganmcxadeblebis   winaaRmdeg   dnestrispireTis   cixis   xelisuflebis   organoebis mier da ganmcxadebelTa patimrobis pirobebis gauareseba mas   Semdeg, rac Setanili iqna ganacxadi. sasamarTlos miaCnia, rom aseTi   qmedebebi warmoadgens araswori da dauSvebeli zewolis formas, romelmac   xeli SeuSala ganmcxadeblebs individualuri saCivris uflebis   ganxorcielebaSi.   damatebiT sasamarTlo SeSfoTebiT aRniSnavs 2001 wlis 19 aprilis   diplomatiuri notis Sinaarss, romelic ruseTis federaciam gaugzavna   moldovis xelisuflebis organoebs (ix. winamdebare ganaCenis 278-e punqti).   notidan Cans, rom ruseTis xelisuflebis organoebma mosTxoves moldovis   respublikas,   ukan   gaetana   is   komentarebi,   romlebic   moldovam   sasamarTlos warudgina 2000 wlis 24 oqtombers. xsenebuli komentarebidan   ruseTi iTxovda komentarebis im nawilis ukan gaTxovas, romelic exeboda   ruseTis federaciis pasuxismgeblobas savaraudo darRvevebisaTvis imis   gamo, rom ruseTis jarebi ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze,   dnestrispireTSi.   mogvianebiT, 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze, moldovis mTavrobam   marTlac ganacxada, rom surda, ukan gaetana 2000 wlis 24 oqtombers mis   mier wardgenili komentarebis is nawili, romelic exeboda ruseTis   federacias (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti).   sasamarTlo Tvlis, rom aseTi qmedeba ruseTis federaciis mxridan   warmoadgens konvenciis preambulaSi moxseniebuli saerTo memkvidreobis,   politikuri   tradiciebis,   idealebis,   Tavisuflebisa   da   kanonis   uzenaesobis fexqveS gaTelvas da SeuZlia seriozulad SeuSalos xeli   sasamarTlos winaSe individualuri saCivris uflebis ganxorcielebis   safuZvelze wardgenili ganacxadis ganxilvas da amiT SezRudos   konvenciis 34-e muxliT garantiebuli ufleba.   Sesabamisad, adgili hqonda konvenciis 34-e muxlis darRvevas ruseTis   federaciis mxridan.   482. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg   es ukanaskneli esaubra moldovis xelisuflebis organoebs sxva   ganmcxadeblebis gaTavisuflebasTan dakavSirebiT da am konteqstSi b-nma   voroninma sajarod dasdo brali b-n ilaSkus, rom swored is iyo misi   megobrebis gangrZobadi patimrobis mizezi, imis gamo, rom uars ambobda   moldovisa da ruseTis federaciis winaaRmdeg Setanili ganacxadis   gamotanaze.   sasamarTlos azriT, xelSemkvreli saxelmwifos xelisuflebis umaRlesi   Tanamdebobis   piris   aseTi   gancxadebebi,   romelTa   Tanaxmadac   ganmcxadeblebis situaciis gaumjobeseba damokidebulia am saxelmwifos an   sxva saxelmwifos winaaRmdeg Setanili ganacxadis gamotanaze, warmoadgens   pirdapir   zewolas,   romlis   mizansac   warmoadgens   individualuri   ganacxadis uflebis ganxorcielebisaTvis xelis SeSla. xsenebuli iqneba   daskvna yvela SemTxvevaSi, miuxedavad imisa, hqondaT Tu ara xelisuflebis   organoebs realuri Tu Teoriuli SesaZlebloba, zegavlena moexdinaT   ganmcxadebelTa situaciaze.   Sesabamisad, b-ni voroninis gancxadeba warmoadgens moldovis respublikis   mier ganmcxadeblis im uflebaSi Carevas, romelic gulisxmobs   individualuri saCivriT mimarTvis uflebas, da ewinaaRmdegeba konvenciis   34-e muxls.   X. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba   483. konvenciis 41-e muxlis Tanaxmad:   `Tu sasamarTlo daadgens, rom dairRva konvencia da misi oqmebi, xolo   Sesabamisi maRali xelSemkvreli mxaris Sidasaxelmwifoebrivi samarTali   darRvevis mxolod nawilobrivi gamosworebis SesaZleblobas iZleva,   saWiroebis SemTxvevaSi, sasamarTlo dazaralebul mxares samarTlian   dakmayofilebas miakuTvnebs~.   A. ziani   484. TavianTi pretenziebi samarTlian dakmayofilebasTan dakavSirebiT   ganmcxadeblebma 2001 wlis noemberSi warmoadgines.   sasamarTlos mier 2004 wlis 12 noembers miRebul werilSi b-nma tanasem   waradgina axali pretenziebi misi klientis, b-ni leSkos, saxeliT, raTa   moexdina pretenziebis ganaxleba da mxedvelobaSi miRebuliyo 2001 wlis   Semdgomi periodi.   b-nma gribenceamac igive gaakeTa sxva ganmcxadeblebis saxeliT im werilis   saSualebiT, romelic sasamarTlom miiRo 2004 wlis 24 Tebervals.   485. ganmcxadeblebi Ciodnen, rom maTma msjavrdebam da patimrobam   gamoiwvia maT mier samsaxurebis dakargva. analogiurad, im devnis fonze,   romelic xorcieldeboda maT meuRleebTan mimarTebaSi, q-ni ilaSku da q-ni   ivantoSi iZulebulebi iyvnen, daetovebinaT samsaxurebi tiraspolSi da   gadasuliyvnen kiSiniovSi. garda amisa, b-ni leSkos ojaxs mouxda   tiraspolSi   saxlis   datoveba   da   sxva   sacxovreblis   moZebna.   ganmcxadeblebi moiTxovdnen yvela im xarjis dafarvas, romlis gaRebac   mouxdaT maT colebsa da ojaxebs, raTa moenaxulebinaT ganmcxadeblebi   cixeSi da gaegzavnaT maTTvis amanaTebi. bolos, fizikuri mdgomareobis   gauaresebis gamo, ganmcxadeblebs Zalian didi samedicino xarjebis gaweva   mouxdaT.   kerZod, ganmcxadeblebi iTxovdnen Semdeg Tanxmebs:   b-ni ilaSku iTxovda 1861 evros gacdenili xelfasis gamo, rac gamoiwvia   misma patimrobam 1992 wlis ivnisidan 1994 wlis Tebervlamde, rodesac igi   arCeuli iqna moldovis parlamentSi. igi acxadebda, rom misTvis, rogorc   parlamentarisaTvis, kuTvnili Tanxebi exdeboda mis ojaxs moldovis   mTavrobis mier. b-ni ivantoSi moiTxovda 9560 evros misi Semosavlis   dakargvis gamo misi dakavebis dRidan. b-ni petrov-popa iTxovda 21510 evros   Semosavlis dakargvis gamo misi dakavebis dRidan. b-ni leSko iTxovda 30000   evros, Tanxas, rac Rirda tiraspolSi misi kuTvnili bina, romelic man   dakarga misi msjavrdebis Semdeg da dnestrispireTidan misi ojaxis   gamgzavrebis Sedegad.   b-ni ilaSku, b-ni ivantoSi da b-ni petrov-popa amtkicebdnen, rom radgan   mxolod ruseTis federacia akontrolebda dnestrispireTis teritorias,   mxolod ruseTis federacia iyo pasuxismgebeli gancdili materialuri   zianis anazRaurebaze.   darRvevebis seriozuli xasiaTis, saqmis garemoebebis, saqmisadmi mopasuxe   mTavrobebis midgomis, sakuTari janmrTelobis mdgomareobisa da gancdili   travmebis gaTvaliswinebiT ganmcxadeblebi pretenzias acxadebdnen Semdeg   Tanxebze moraluri zianisaTvis: b-ni ilaSku 7 395 000 evroze, b-ni ivantoSi   842 000 evroze, b-ni petrov-popa 7 441 000 evroze da b-ni leSko 7 800 000   evroze.   moraluri zianis asanazRaurebel TanxebTan dakavSirebiT b-ni ilaSku, b-ni   ivantoSi da b-ni petro-popa acxadebdnen, rom dakmayofildebodnen, Tuki   moldovis mTavroba gadauxdida TiToeul maTgans 1000 evros, xolo   darCenil Tanxebs gadauxdida ruseTis mTavroba.   jamSi materialuri da moraluri zianisaTvis ganmcxadeblebi iTxovdnen   Semdeg Tanxebs: b-ni ilaSku 7 396 861 evros; b-ni ivantoSi 7 851 560 evros; b-   ni petrov-popa 7 462 510 evros da b-ni leSko 7 830 000 evros.   486. moldovis mTavroba acxadebda, rom ar gamoTqvamda pretenzias b-ni   ilaSkus, b-ni ivantoSisa da b-ni petrov-popas pretenziebTan dakavSirebiT   da xsenebulidan gamomdinareobda, rom mTavroba gadauxdida TiToeul   ganmcxadebels 1000 evros. meores mxriv, mTavrobam b-ni leSkos mier   moTxovnili Tanxebi gadametebulad da usafuZvlod miiCnia.   ruseTis mTavrobam ganacxada, rom ar SeiZleboda pasuxismgeblad   yofiliyo miCneuli savaraudo darRvevebTan mimarTebaSi. ufro metic,   mTavroba acxadebda, rom ganmcxadeblebis mier gasaCivrebuli faqtebi ar   xvdeboda sasamarTlos ratione temporis iurisdiqciaSi.   nebismier SemTxvevaSi ruseTis mTavroba Tanxebs gadametebulad da   usafuZvlod Tvlida.   487. sasamarTlo imeorebs, rom konvenciis 46-e muxlis Sesabamisad   sasamarTlo ganaCenebis aRsrulebis konteqstSi, ganaCeni, romelSic   sasamarTlo   daadgens   darRvevas,   akisrebs   mopasuxe   saxelmwifos   samarTlebriv valdebulebas, imave debulebis Tanaxmad bolo mouRos   darRvevas da moaxdinos gamowveuli Sedegebis reparacia imgvarad, rom   maqsimalurad aRadginos darRvevamde arsebuli situacia. Tuki, erTis   mxriv, erovnuli kanonmdebloba ar iZleva – an mxolod nawilobriv iZleva   – reparaciis SesaZleblobas darRveviT gamowveul SedegebTan mimarTebaSi,   konvenciis 41-e muxli uflebamosilebas aniWebs sasamarTlos, miakuTvnos   dazaralebul mxares iseTi dakmayofileba, rogoric Sesabamisad miaCnia.   xsenebulidan gamomdinareobs, inter alia, rom ganaCeni, romelSic sasamarTlo   daadgens konvenciis an oqmebis darRvevas, akisrebs mopasuxe saxelmwifos   samarTlebriv valdebulebas, ara mxolod gadauxados Sesabamis pirebs   mikuTvnebuli Tanxebi, aramed aseve airCios, ministrTa komitetis   zedamxedvelobiT, zogadi da/an, Tuki es Sesaferisia, individualuri   xasiaTis RonisZieba, romelsac ganaxorcielebs erovnul sistemaSi, raTa   bolo moeRos sasamarTlos mier dadgenil darRvevas da ganaxorcielos   SesaZlebeli reparacia darRveviT gamowveuli SedegebisaTvis imgvarad,   rom maqsimalurad aRadginos darRvevamde arsebuli situacia (Assanidze v.   Georgia [GC], #. 71503/01, punqti 198, ECHR 2004-II; Maestri v. Italy [GC], #. 39748/98,   punqti 47, ECHR 2004-I; Menteş and Others v. Turkey (muxli 50), 1998 wlis 24   ivlisis ganaCeni, moxsenebebi 1998-IV, gv. 1695, punqti 24; daScozzari and Giunta v.   Italy [GC], ##. 39221/98 da41963/98, punqti 249, ECHR 2000-VIII).   488. sasamarTlo imeorebs, rom man daadgina konvenciis ramdenime   debulebis darRveva ruseTis federaciisa da moldovis mier, am   ukanasknels darRveva Seeracxeba 2001 wlis maisidan.   sasamarTlom daadgina, rom b-ni ilaSku da b-ni ivantoSi daeqvemdebarnen   mopyrobas, romelic kvalificirebuli iqna wamebad konvenciis me-3 muxlis   mniSvnelobiT,   rom   danarCeni   ori   ganmcxadebeli   daeqvemdebara   araadamianur da Rirsebis Semlaxvel mopyrobas me-3 muxlis moTxovnaTa   sawinaaRmdegod, rom yvela ganmcxadebeli patimrobaSi imyofeboda   TviTneburad konvenciis me-5 muxlis moTxovnaTa darRveviT da b-ni   ivantoSi, b-ni leSko da b-ni petrov-popa kvlavac patimrobaSi imyofebian   me-5 muxlis moTxovnaTa darRveviT.   sasamarTlom aseve daadgina, rom adgili hqonda konvenciis 34-e muxlis   darRvevas ruseTis federaciisa da moldovis mxridan.   489.   sasamarTlo   ar   Tvlis,   rom   moTxovna   materialur   zianTan   dakavSirebiT dasabuTebulia, magram amave dros miaCnia, rom aragonivruli   ar aris imis gaTvaliswineba, rom ganmcxadeblebma ganicades Semosavlis   wyaros dakargva da es aSkarad gamowveuli iyo darRvevebiT. sasamarTlos   aseve miaCnia, rom dadgenili darRvevebis Sedegad ganmcxadeblebma   ueWvelad ganicades moraluri ziani, romlis aRmofxvrac SeuZlebelia   mxolod darRvevis dadgenis faqtiT.   Sesabamisad, mxedvelobaSi iqna ra miRebuli konvenciis seriozuli   darRvevebi, romelTa msxverplnic ganmcxadeblebi Seiqnen, da adgens ra   Tanafardobis safuZvelze, rogorc es moTxovnilia konvenciis 41-e   muxliT, sasamarTlo aniWebs ganmcxadeblebs Semdeg Tanxebs, plius is   Tanxebi, romelTa gadaxdac ganmcxadeblebs SeiZleba mouwioT gadasaxadis   saxiT:   (a) TiToeul ganmcxadebels 180 000 evro materialuri da aramaterialuri   zianisaTvis, romelic warmoiSva konvenciis me-3 da me-5 muxlebis   darRvevidan;   (b) TiToeul ganmcxadebels 10 000 evro moraluri zianisaTvis, romelic   warmoiSva ruseTis federaciisa da moldovis mier 34-e muxlis darRvevis   gamo.   490. sasamarTlo aseve Tvlis, rom sami ganmcxadeblis ukanono da   TviTneburi patimrobis gagrZeleba aucileblad gamoiwvevs sasamarTlos   mier dadgenili me-5 muxlis darRvevis seriozul gaxangrZlivebas da   mopasuxe saxelmwifoebis im valdebulebis darRvevas, romelic akisriaT   konvenciis 46-e muxlis 1-li punqtiT da gulisxmobs sasamarTlos ganaCenis   aRsrulebis valdebulebas.   b. xarjebi da gaweuli danaxarjebi   491. advokatebisaTvis gadasaxdeli TanxebisaTvis b-ni ilaSku iTxovda 8000   evros, xolo b-ni ivantoSi da b-ni petrov-popa 8500 evros TiToeuli. isini   aseve iTxovdnen 2500 evros sxvadasxva gaweuli xarjebisaTvis.   b-ni leSkos meuRlesa da advokats Soris dadebul xelSekrulebaze   dayrdnobiT b-ni leSko iTxovda damatebiT 200 evros misi advokatis   yovelTviuri muSaobisaTvis, rac mTlianobaSi Seadgenda 11800 evros.   xsenebuli Tanxa warmoadgens misi advokatis gasamrjelos 1999 wlis   ivnisidan,   anu   ganacxadis   Setanidan   (gavida     Tve)   gaweuli   momsaxurebisaTvis, momsaxurebis mTavar elementebs ki warmoadgenda   ganacxadis Sedgena, dokumentebis moZieba, sasamarTlos mier moTxovnili   komentarebis   misiisaTvis,   Sedgena,   sasamarTlos   momzadeba   sasamarTlos   winaSe   faqtebis   gamarTuli   damdgeni   mosmenis   delegatebis   Canawerebis Seswavla, dakavSirebasTan mimarTebaSi ganxorcielebuli   xarjebi (faqsi, satelefono saubrebi, Cveulebrivi da saswrafo fosta),   TargmanTan dakavSirebuli xarjebi da ganmcxadeblebTan ganxorcielebul   vizitebTan dakavSirebiT gaweuli danaxarjebi.   492.   moldovis   mTavroba   ewinaaRmdegeboda   xarjebisa   da   gaweuli   danaxarjebisaTvis moTxovnili Tanxebis gadaxdas im motiviT, rom isini   usafuZvlo da dausabuTebeli iyo.   493. sasamarTlo imeorebs, rom imisaTvis, rom xarjebi da gaweuli   danaxarjebi Setanili iqnes 41-e muxlis Sesabamisad mikuTvnebul TanxebSi,   dadgenili unda iqnes, rom isini namdvilad gadaxdili iqna, aucileblobiT   iyo gamowveuli da gulisxmobda im qmedebis aRkveTas an im qmedebisaTvis   anazRaurebis miRebas, romelic dadgenili iqna, rom arRvevda konvencias.   moTxovnili Tanxebi gonivruli unda iyos moculobiT (ix., magaliTad,   zemoxsenebuli Kalashnikov-is saqme, punqti 146).   sasamarTlo aRniSnavs, rom winamdebare saqmisaTvis saWiro gaxda ramdenime   wyeba komentarebis wardgena sasamarTlos winaSe, ganxorcielda mosmenebi   SejibrebiTobis   safuZvelze   da   mowmeTa   adgilze   dakiTxvasTan   dakavSirebuli mosmena, romelic grZeldeboda 7 dRe.   sasamarTlos   winaSe   warmodgenili   mtkicebulebebi   aCvenebs,   rom   ganmcxadebelTa warmomadgenlebma, b-nma dinum, b-nma tanasem da b-nma   gribinceam namdvilad gaiRes xarjebi da danaxarjebi im qmedebebTan   dakavSirebiT, romlebic warmoadgenda darRvevas.   daadgina ra Tanafardobis safuZvelze da mxedvelobaSi miiRo ra samuSaos   moculoba, romlis Sesrulebac aucilebeli iyo ganmcxadebelTa mxridan   didi   odenobis   dokumentaciisa   da   komentarebis   wardgenisaTvis,   evros   sasamarTlo akuTvnebs ganmcxadeblebs 21 000 evros,   gamoklebiT, romelic maT gadaexadaT samarTlebrivi daxmarebisaTvis   evropis sabWos mier. xsenebuli warmoadgens 4 363 evros b-ni dinus   gasamrjelosa da samdivno xarjebisaTvis, 3 960 evros b-ni gribinceasaTvis   xarjebisa da gaweuli danaxarjebisaTvis da 8 713 evros b-ni tanases   xarjebisa da gaweuli danaxarjebisaTvis.   g. sauravi   494. sasamarTlo Sesaferisad Tvlis, rom unda dawesdes sauravi   centraluri evropuli bankis sesxisaTvis gankuTvnili minimaluri   procentis saxiT, romelsac unda daematos samprocentiani cifri.   yovelive zemoxsenebulidan gamomdinare   1. sasamarTlo 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom ganmcxadeblebi   xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis   mniSvnelobiT mTavrobaze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis kuTxiT;   2. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ganmcxadeblebi xvdebian ruseTis   federaciis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT;   3. erTxmad adgens, rom sasamarTlos ar gaaCnia iurisdiqcia ratione temporis,   rom ganixilos konvenciis me-6 muxlTan dakavSirebuli saCivari;   4. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom sasamarTlos gaaCnia iurisdiqcia   ratione temporis, rom ganixilos konvenciis me-2, me-3, me-5 da me-8 muxlebTan   dakavSirebuli saCivrebi im moculobiT, ra moculobiTac saCivrebi exeba   wlis 12 seqtembris Semdeg ganviTarebul movlenebs moldovis   respublikis SemTxvevaSi da 1998 wlis 5 maisis Semdeg ganviTarebul   movlenebs ruseTis federaciis SemTxvevaSi;   5. 15 xmiT 2 xmis winaaRmdeg adgens, rom sasamarTlos ar moeTxoveba imis   gansazRvra, gaaCnia Tu ara mas iurisdiqcia ratione temporis, rom ganixilos   saCivari 1-li oqmis 1-l muxlTan dakavSirebiT.   6. erTxmad adgens, rom saWiro ar aris konvenciis me-2 muxlis   darRvevasTan dakavSirebuli saCivris ganxilva, romelsac safuZvlad edo   `mdr-s uzenaesi sasamarTlos mier~ sasikvdilo ganaCenis gamotanis faqti;   7. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili ar hqonda moldovis   mxridan konvenciis me-3 muxlis darRvevas, romelsac safuZvlad edo b-ni   ilaSkus mier gancdili arasaTando mopyroba da patimrobis is pirobebi,   romlebSic igi imyofeboda sikvdiliT dasjis molodinSi;   8. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3   muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTnado mopyrobis   gamo, romelic ganxorcielda b-ni ilaSkus mimarT, da im pirobebis gamo,   romlebSic igi imyofeboda patimrobisas sikvdiliT dasjis molodinSi, da   rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes wamebad me-3 muxlis   debulebebis mniSvnelobiT;   9. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3   muxlis darRvevas moldovis mxridan 2001 wlis maisis Semdeg im   arasaTanado mopyrobis gamo, romelic ganxorcielda b-ni ivantoSis   mimarT, da im pirobebis gamo, romlebSic igi imyofeboda patimrobisas, da   rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes wamebad me-3 muxlis   debulebebis mniSvnelobiT;   10. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3   muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTnado mopyrobis   gamo, romelic ganxorcielda b-ni ivantoSis mimarT, da im pirobebis gamo,   romlebSic   kvalificirebuli   mniSvnelobiT;   igi   imyofeboda   unda iqnes   patimrobisas,   wamebad me-3   da   muxlis   rom   xsenebuli   debulebebis   11. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3   muxlis darRvevas moldovis mxridan 2001 wlis maisis Semdeg im   arasaTanado mopyrobis gamo, romelic ganxorcielda b-ni leSkosa da b-ni   petrov-popas mimarT, da im pirobebis gamo, romlebSic isini imyofebodnen   patimrobisas, da rom xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes araadamianur   da Rirsebis Semlaxvel mopyrobad me-3 muxlis debulebebis mniSvnelobiT;   12. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-3   muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan im arasaTanado mopyrobis   gamo, romelic ganxorcielda b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas mimarT, da   im pirobebis gamo, romlebSic isini imyofebodnen patimrobisas, da rom   xsenebuli kvalificirebuli unda iqnes araadamianur da Rirsebis   Semlaxvel mopyrobad me-3 muxlis debulebebis mniSvnelobiT;   13. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-5   muxlis darRvevas moldovis mxridan b-ni ilaSkus patimrobis gamo;   14. 11 xmiT 6 xmis winaaRmdeg adgens, rom 2001 wlis Semdeg adgili hqonda   da amJamadac grZeldeba konvenciis me-5 muxlis darRveva moldovis mxridan   b-ni ivantoSis, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas patimrobis gamo;   15. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili hqonda konvenciis me-5   muxlis darRvevas ruseTis federaciis mxridan 2001 wlis maisamde b-ni   ilaSkus patimrobis gamo da adgili hqonda da amJamadac grZeldeba imave   debulebis darRveva b-ni ivantoSis, b-ni leSkosa da b-ni petrov-popas   mimarT.   16. erTxmad adgens, rom saWiro ar aris, calke iqnes ganxiluli   ganmcxadebelTa saCivari konvenciis me-8 muxlTan dakavSirebiT;   17. 15 xmiT 2 xmis winaaRmdeg adgens, rom adgili ar hqonia 1-li damatebiTi   oqmis 1-li muxlis darRvevas;   18. 16 xmiT xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom moldovam ver SeZlo   ganexorcielebina konvenciis 34-e muxliT masze dakisrebuli valdebuleba;   19. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ruseTis federaciam ver SeZlo   ganexorcielebina konvenciis 34-e muxliT masze dakisrebuli valdebuleba;   20. 10 xmiT 7 xmis winaaRmdeg adgens, rom moldovam 3 Tvis ganmavlobaSi   ganmcxadeblebs unda gadauxados Semdegi Tanxebi plius gadasaxadebi,   romelTa gadaxdac maT SesaZloa daekisroT:   (a) b-n ivantoSs, b-n leSkosa da b-n petrov-popas 60 000 evro (samoci aTasi   evro) TiToeuls, maT mier gancdili materialuri da moraluri   zianisaTvis;   (b) TiToeul ganmcxadebels 3 000 evro (sami aTasi evro) moraluri   zianisaTvis, romelic maT ganicades 34-e muxlis darRvevis safuZvelze;   (g) ganmcxadeblebs sruli Tanxa 7 000 evros odenobiT (Svidi aTasi evro) 1   321,34 (aTas samas ocdaerTi evro da ocdaToTxmeti centi), gamoklebiT,   romlebic maT miiRes samarTlebrivi daxmarebis saxiT, xarjebisa da   gaweuli danaxarjebisaTvis 1 454,33 (aTas oTxas ormocdaTerTmeti evro da   ocdacameti centi) b-ni dinusaTvis, 1 320 (aTas samas oci evro) b-ni   gribinceasaTvis da   904,33 evro (oriaTas cxraas oTxi evro da   ocdacameti centi) b-ni tanasesaTvis;   21. 16 xmiT 1 xmis winaaRmdeg adgens, rom ruseTis federaciam sami Tvis   ganmavlobaSi ganmcxadeblebs unda gadauxados Semdegi Tanxebi plius   gadasaxadebi, romelTa gadaxdac maT SesaZloa daekisroT:   (a) b-n ilaSkus 180 000 (as oTxmoci aTasi evro) materialuri da moraluri   zianisaTvis;   (b) TiToeul sxva ganmcxadebels 120 000 evro (as oci aTasi evro)   materialuri da moraluri zianisaTvis;   (g) TiToeul ganmcxadebels 7 aTasi evro (Svidi aTasi evro) 34-e muxlis   darRvevasTan dakavSirebiT gancdili moraluri zianisaTvis;   (d) ganmcxadeblebs sruli Tanxa 14 000 evros (ToTxmeti aTasi evro)   odenobiT,   642,66 evros (ori aTas eqvsas ormocdaori evro da   samocdaeqsvi centi) gamoklebiT, romelic gadaxdili iqna samarTlebrivi   daxmarebis saxiT xarjebTan da gaweul danaxarjebTan dakavSirebiT, 2   908,67 evro (ori aTas cxraas rva evro da samocdaSvidi centi) b-n dinus, 2   evro (ori aTas eqvsas ormoci evro) b-n gribinceas da 5 808,67 evro   (xuTi aTas rvaas rva evro da samocdaSvidi centi) b-ni tanasesaTvis;   22. erTxmad adgens, rom mopasuxe saxelmwifoebma unda ganaxorcielon   yvela aucilebeli RonisZieba, raTa bolo mouRon ganmcxadebelTa,   romlebic kvlav patimrobaSi imyofebian, TviTnebur patimrobas da   uzrunvelyon maTi dauyovnebliv gaTavisufleba.   23. erTxmad adgens, rom me-20 da 21-e punqtebSi miTiTebuli Tanxebi   gadayvanili unda iqnes TiToeuli ganmcxadeblis sacxovrebeli qveynis   erovnul   valutaSi   gadaxdis   dRisaTvis   arsebuli   kursiT   da   zemoxsenebuli 3 Tviani vadis gasvlis Semdeg gadaxdis dRemde sauravi   unda iqnes gadaxdili maTTvis im moculobiT, rac utoldeba evropuli   bankis sesxisaTvis gankuTvnil minimalur procents, romelsac unda   daematos samprocentiani cifri;   24. erTxmad uaryofs danarCen pretenziebs samarTlian dakmayofilebasTan   dakavSirebiT.   Sesrulebulia inglisur da frangul enebze da gacxadebulia sajaro   mosmenaze adamianis uflebaTa SenobaSi, 2004 wlis 8 ivliss.   lucius vildhaberi   Tavmjdomare   pol mahoni   registratori   konvenciis 45-e muxlis me-2 punqtisa da sasamarTlos reglamentis 74-e   muxlis me-2 punqtis Tanaxmad, ganaCens Tan erTvis Semdegi gancalkevebuli   mosazrebebi:   (a) b-ni kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac   SeuerTdnen b-ni resi, b-ni birsani, q-ni tulkensi da q-ni fura-sandstromi;   (b) b-ni resis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba   (g) ser nikolas bratcas nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac   SeuerTdnen b-ni rozakisi, b-ni hedigani, q-ni tomaseni da b-ni pantiru;   (d) b-ni lukadesis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba;   (e) b-ni kovleris gansxvavebuli mosazreba.   l.v.   p.j.m   nawilobriv gansxvavebuli mosazreba   b-ni kasadevalis nawilobriv gansxvavebuli mosazreba, romelsac   SeuerTdnen b-ni resi, b-ni birsani, q-ni tulkensi da q-ni fura-   sandstromi   (Targmani)   1. me ar veTanxmebi didi palatis umravlesobis im gadawyvetilebas, rom   moldovis pasuxismgebloba konvenciiT dakisrebuli valdebulebebis   SeusruleblobisaTvis saxezea mxolod 2001 wlidan moyolebuli.   xsenebul mosazrebas mivyavarT iseT daskvnamde, romelic, Cemi azriT,   paradoqsuli da arasworia da gulisxmobs, rom moldovam konvenciis me-3   da me-5 muxlebi daarRvia imis gamo, Tu ra saxis arasaTanado mopyrobas   daeqvemdebarnen da patimrobis rogor pirobebSi imyofebodnen b-ni   ivantoSi, b-ni leSko da b-ni petrov-popa (mxolod 2001 wlis maisis Semdeg),   magram moldovas pasuxismgebloba ar dakisrebia im faqtebTan dakavSirebiT   da miT ufro sasikvdilo ganaCenTan mimarTebaSi, romelic Seufarda `mdr-s   uzenaesma sasamarTlom~ b-n ilaSkus.   radgan ganmcxadeblebi xvdebian moldovis iurisdiqciaSi (ix. winamdebare   ganaCenis 355-e punqti) da saxezea moldovis pasuxismgebloba mis mier   konvenciis ratificirebis dRidan dRemde ganxorcielebul movlenebTan da   ganmcxadeblebTan mimarTebaSi, ar arsebobs gamarTleba im mosazrebisa,   rom pozitiuri valdebulebebi ar arsebobda 1997 wlis 12 seqtembridan 2001   wlis maisamde, rogorc es daadgina mosamarTleTa umravlesobam. qvemoT me   vayalibeb mizezebs, Tu ratom ar veTanxmebi umravlesobis azrs.   2. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmeba iyo dasasruli   mcdelobebis pirveladi etapisa, romelic moldovam ganaxorciela Tavis   teritoriaze kontrolis srulad aRdgenasTan dakavSirebiT. xsenebuli   dRis Semdeg moldovam ganaxorciela dumiliT gamoxatuli midgoma da misi   mcdelobebi   warmoadgenda   ganmcxadeblebis   gadavida   dnestrispireTze   uflebebis dacvasTan   molaparakebis   kontrolis   dakavSirebuli   fazaSi,   romlis   aRdgena   mizansac   da   ara   mcdeloba,   ganmcxadeblebisa, romlebic ukanonod gansajes da romlebic patimrobaSi   imyofebodnen 10 wlis ganmavlobaSi b-ni ilaSkus SemTxvevaSi da 12 wlis   ganmavlobaSi danarCeni sami ganmcxadeblis SemTxvevaSi.   3. rogorc es sasamarTlom aRniSna, faqtobrivi situaciis sirTulidan   gamomdinare, is sakiTxi, ganaxorciela Tu ara moldovam masze   dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, Zalian mWidrodaa dakavSirebuli   moldovasa da ruseTis federacias Soris arsebul urTierTobebze da   dnestrispireTsa da ruseTis federacias Soris arsebul urTierTobebze.   garda amisa, mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli is zegavlena, romlis   moxdenac SeeZlo moldovas ruseTis federaciis xelisuflebis organoebis   meSveobiT ganmcxadebelTa mdgomareobis gaumjobesebis mxriv. da bolos,   aseve mniSvnelovania im faqtebis gaTvaliswineba, romlebic ganxorcielda   konvenciis ratificirebamde, da maTi gamoyeneba SedarebiTi miznebisaTvis,   rodesac viwyebT 1997 wils 12 seqtembris Semdeg moldovis mier   ganxorcielebuli mcdelobebis Sefasebas (ix. winamdebare ganaCenis 337-e-   338-e punqtebi). Sesabamisad, aucilebelia situaciis sruli Sefaseba, im   kuTxiT, ra kuTxiTac igi ganviTarda droSi, aseve saWiroa   ganxorcielebuli moqmedebebisa da umoqmedobebis Sefaseba.   4. simarTles warmoadgens is faqti, rom SuRlis Camovardnidan moldovis   xelisuflebis organoebs arasodes SeuwyvetiaT pretenziebis gamoTqma im   agresiasTan dakavSirebiT, romelsac Tvlidnen, rom daeqvemdebarnen.   moldovis xelisufleba gmobda separatistebis mier damoukideblobis   gamocxadebas.     ivlisSi   SuRlis   Cacxromis   Semdeg   moldovis   xelisuflebis organoebi ganagrZobdnen RonisZiebebis ganxorcielebas   kontrolis xelaxla damyarebasTan dakavSirebiT, sisxlis samarTlis   saqmis aRZvris meSveobiT. mogvianebiT, 1994 wlis Semdeg, mTavroba   ganagrZobda Tavisi suverenitetis mtkicebas teritoriaze, romelsac   akontrolebda `mdr~, rogor qveynis SeigniT, aseve saerTaSoriso asparezze   (ix. winamdebare ganaCenis 341-e-343-e punqtebi).   5. Tumca 1997 wlidan moyolebuli, ucilobeli daskvna unda iqnes   gamotanili,   rom   adgili   hqonda   moldovis   xelisuflebis   mier   mcdelobebis ganxorcielebis Semcirebas dnestrispireTze kontrolis   aRdgenasTan mimarTebaSi da rom xsenebuli mcdelobebi SezRuduli iyo   diplomatiuri qmedebebiT. ufro metic, mas Semdeg, rac miRebuli iqna   evropis sabWos wevrad, moldovam dRemde, raoden paradoqsuladac unda   JRerdes, ar isargebla im SesaZleblobebis potencialiT, romlebic   arsebobs am politikur gaerTianebaSi.   meores mxriv, TanamSromlobis aSkara an de facto RonisZiebebi iqna   ganxorcielebuli moldovis xelisuflebis organoebsa da dnestrispirel   separatistebs Soris: miRweuli iqna administraciuli, ekonomikuri da   politikuri SeTanxmebebi, urTierTobebi damyarda moldovis parlamentsa   da `mdr~-s parlaments Soris, ramdenime wlis ganmavlobaSi TanamSromloba   ganxorcielda policiis organoebs Soris da penitenciur da uSiSroebis   sferoebSi. ganviTarda aseve TanamSromloba iseT sferoebSi, rogoric aris   piradobis mowmobebis gacema, sahaero marSrutebis kontroli, satelefono   kavSirebi da sporti (ix. winamdebare ganaCenis 114-e, 174-e-175-e, 177-e-179-e da   185-e punqtebi).   6. rac Seexeba ganmcxadebelTa situacias, 1997 wels konvenciis   ratificirebamde moldovis xelisuflebis organoebma ganaxorcieles   garkveuli RonisZiebebi, rogoric aris 1994 wlis 3 Tebervlis uzenaesi   sasamarTlos ganaCeni, romelic auqmebda ganmcxadebelTa msjavrdebas da   maTi patimrobis brZanebas; 1993 wlis 28 dekembers `mdr-s uzenaesi   sasamarTlos~   `mosamarTleebis~   winaaRmdeg   da   dnestrispireTis   xelisuflebis sxva warmomadgenlebis mimarT aRZruli saqme xelisuflebis   funqciebis uzurpirebasTan dakavSirebiT; modlovis prezidentis mier 1995   wlis 4 agvistos gamocemuli Sewyaleba; 1995 wlis 3 oqtombris moldovis   parlamentis moTxovna; dnestrispireTSi patimrobaSi myof patimrebTan   eqimebis gagzavna da ojaxebisaTvis daxmarebis aRmoCena (ix. winamdebare   ganaCenis 222-e-223-e, 226-e-227-e punqtebi da 239-e punqti).   7. magram 1997 wlis Semdeg ganmcxadebelTa uflebebis dacvis mxriv kidev   erTxel ganxorcielebuli RonisZiebebi Semoifargla eqimebis gagzavniT   (bolo viziti ganxorcielda 1999 wels), ojaxebisaTvis daxmarebis micemiT   da b-ni sturcas CareviT da ganmcxadeblebis gaTavisuflebis mcdelobiT   (bolo aseTi mcdeloba ganxorcielda 2001 wlis aprilSi). moldovis   mTavrobam daadastura, rom konfliqtis gadaWrasTan dakavSirebuli   molaparakebebis dros separatistebis mier gakeTebuli moTxovnebis   sapasuxod moldovis xelisuflebam Secvala molaparakebaTa strategia da   ufro didi prioriteti mianiWa diplomatiur molaparakebebs moldovis   samarTlebriv sferoSi dnestrispireTis dabrunebasTan dakavSirebiT. amave   dros,   RonisZiebebi   marTlmsajulebis   sferoSi,   romlebic   adre   xorcieldeboda, miviwyebuli iqna (ix. winamdebare ganaCenis 344-e punqtis   bolo nawili). gasagebia, rom garkveuli RonisZiebebi TanamSromlobis   sferoSi ganxorcielebuli iqna keTili miznebisaTvis, rac gulisxmobda   dnestrispirelTa yoveldRiuri cxovrebis pirobebis gaumjobesebas da   maTTvis maqsimalurad nomraluri cxovrebis SesaZleblobis micemas.   8. me ar msurs Cemi Sefasebis gamoTqma moldovis mier ganxorcielebuli   politikuri strategiis efeqturobasTan dakavSirebiT iseT mniSvnelovan   sakiTxze, rogoric aris teritoriuli mTlianoba. miuxedavad amisa, TviT   dnestrispireTis teritoriaze efeqturi kontrolis ganxorcielebis   ararsebobis pirobebSic ki, moldovis xelisuflebis organoebs ekisrebaT   valdebuleba, ganaxorcielon maT xelT arsebuli yvela RonisZieba, iqneba   es politikuri, diplomatiuri, ekonomikuri Tu marTlmsajulebrivi   xasiaTis RonisZiebebi (ix. winamdebare ganaCenis 331-e punqti), raTa daculi   iqnes konvenciiT garantirebuli uflebebi im pirebisaTvis, romlebic   formalurad mis iurisdiqciaSi xvdebian da, Sesabamisad, yvela im   pirisaTvis, romlebic imyofebian moldovis sayovelTaod aRiarebuli   sazRvrebis SigniT.   rac Seexeba RonisZiebebis xasiaTsa da maT efeqturobas an im RonisZiebebs,   romlebic unda ganxorcielebuliyo, garkveuli faqtebi SesaZloa ufro   mniSvnelovani iyos, vidre danarCeni, aseTi RonisZiebebis Sedegebidan   gamomdinare. xsenebulTan dakavSirebiT, 2001 wlis maisSi b-ni ilaSkus   gaTavisuflebis faqtis gaTvaliswinebiT, SesaZlebelia imis miCneva, rom   yvela is RonisZieba, romelic mimarTuli iqneboda ganmcxadebelTa   gaTavisuflebisaken, ar iqna ganxorcielebuli, rogorc amas aRniSnavs   sasamarTlo ganaCenis 347-e punqtis me-2 nawilSi.   9.   ganxorcielebuli   dacvasTan dakavSirebiT 1997 wlis ratificirebis Semdeg ar iqna   ganxorcielebuli imdenad mtkiced, ramdenadac amas moiTxovda   me   vTvli,   rom   moldovis   xelisuflebis   organoebis   mier   mcdelobebi   konvenciiT   gansazRvruli   uflebebis   ganmcxadebelTa seriozuli situacia, rac gamoixateboda maTi saqmis   ganxilviTa da msjavrdebiT da ganmcxadebelTa yofis seriozuli   situaciiT. magaliTad, unda aRiniSnos aSkara umoqmedobis Semdegi   SemTxvevebi da zogjer sapasuxo RonisZiebebic:   (a) 1993 wlis 28 dekembers aRiZra gamoZieba im pirebTan dakavSirebiT,   romlebic monawileobdnen ganmcxadebelTa mimarT aRZrul gamoZiebasa da   msjavrdebaSi, magram raime saxis informaciis uqonlobam xelisuflebis   organoebis mier gamoZiebis warmatebiT dasrulebis mizniT raime   RonisZiebis   seriozuli   ganxorcielebasTan   eWvebi RonisZiebebis   mimarTebaSi,   efeqturobasTan   SesaZloa,   warmoSvas   (ix.   dakavSirebiT   winamdebare ganaCenis 221-e punqti).   (b) moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3 Tebervlis ganaCeni,   romelic auqmebda `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ mier 1993 wlis   dekembers gamotanil ganaCens da brZanebda saqmis dabrunebas sagamoZiebo   organoebisaTvis xelaxali gamoZiebis mizniT, arasodes ganxorcielebula   (ix. winamdebare ganaCenis 22-e punqti).   (g) aranairi nabijebi ar gadadgmula moldovis prezidentis mier 1995 wlis   agvistos gamocxadebuli amnistiis Semdeg. analogiurad, sasamarTlos ar   miuRia raime informacia ganmcxadebelTa saxeliT moldovis mTavrobis an   sagareo   saqmeTa   saministros   mier   ganxorcielebul   qmedebebTan   dakavSirebiT, miuxedavad parlamentis 1995 wlis 3 oqtombris Txovnisa   xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis 227-e punqti).   (d) 2000 wlis 16 agvistos 1993 wlis 28 dekembris brZaneba Zaladakargulad   iqna gamocxadebuli prokuroris mier imis safuZvelze, rom danaSaulebi   ar iyo sworad kvalificirebuli. igive gadawyvetileba ayalibebda axal   braldebebs. magram mizanSewonilad ar iqna miCneuli gamoZiebis aRZvra   xsenebul braldebebTan mimarTebaSi xandazmulobis gamo. SesaZlebelia,   gamoiTqvas eWvebi im samarTalwarmoebis seriozulobasTan dakavSirebiT,   romelSic xelisuflebis organoebi icdidnen 7 weli, sanam moaxdendnen   danaSaulebis kvalifikaciis Secvlas mxolod imitom, rom gadaewyvitaT   dasasruls, rom gamoZieba axal braldebebTan mimarTebaSi xandazmulobis   gamo ar SeiZleboda aRZruliyo. ver SevZeli ra, Camomeyalibebina sakuTari   azri   im   sakiTxTan   dakavSirebiT,   vrceldeba   Tu   ara   moldovis   kanonmdeblobis xandazmuloba im danaSaulebTan mimarTebaSi, romlebic   warmoadgens CvenTvis saintereso sisxlis samarTalwarmoebis sagans, unda   aRvniSno, rom winamdebare saqmeSi xandazmuloba gamoiwvia im gamoZiebis   xangrZlivobam, romelic, rogorc aRmoCnda, araefeqturi iyo (ix.   winamdebare ganaCenis 229-e punqti).   (e) 2000 wlis 16 agvistos prokuroris mier sisxlissamarTlebrivi   gamoZiebis aRZvra hlinaias cixis mmarTvelis winaaRmdeg ar gagrZelebula   da, nebismier SemTxvevaSi, cixis mmarTvelma ganucxada sasamarTlos   delegatebs, rom misTvis ar SeutyobinebiaT xsenebulis Sesaxeb (ix.   winamdebare ganaCenis 230e punqti da danarTis 137-e punqti).   (v) zemoxsenebuli gamoZiebebis SeCerebis Sedegad amJamad `mdr~-s reJimis   xelisuflebis organoebis calkeul warmomadgenlebs, maT Soris b-n   Cevtsvovs, SeuZliaT Sevidnen moldovaSi im qmedebebisaTvis yovelgvari   pasuxismgeblobis SiSis gareSe, romlebic maT ganaxorcieles reJimis   samsaxurSi (ix. danarTi: b-ni ilaSku, punqti 21, da b-ni rusu, punqti 304).   ufro metic, me aRvniSnav, sul mcire gakvirvebis gareSe, rom moldovaSi   dabrunebis Semdeg `mdr-s iusticiis yofil ministrs~ b-n sidorovs ekava   ramdenime maRali Tanamdeboba da iyo moldovis parlamentis adamianis   uflebaTa da umciresobaTa komitetis Tavmjdomare 2001 wlis Semdeg (ix.   winamdebare ganaCenis 168-e punqti).   10. unda aRiniSnos, rom maSin, rodesac idgmeboda nabijebi separatistebis   reJimTan TanamSromlobis gaRrmavebis kuTxiT da im keTilSobiluri   mizniT, rom dnestrispireTis mosaxleobis cxovreba gaadvilebuliyo,   moldovis xelisuflebis organoebs ar gamoumJRavnebiaT igive mondomeba   ganmcxadeblebis bedTan mimarTebaSi. separatistebTan ganxorcielebuli   molaparakebebisas, iqneba es 2001 wlis maisamde Tu maisis Semdeg,   moldovis xelisuflebis organoebi Semoifarglebodnen sakiTxis mxolod   zepir doneze wamoweviT, raime werilobiTi SeTanxmebis miRwevis gareSe,   romelic   gaiTvaliswinebda   ganmcxadebelTa   gaTavisuflebas   (ix.   winamdebare ganaCenis 172-e da 348-e punqtebi). analogiurad, marTalia, sam   ganmcxadebels ukanonod aRekveTa Tavisufleba daaxloebiT 12 wlis   ganmavlobaSi,   magram   dnestrispireTis   konfliqtis   mogvarebasTan   dakavSirebuli arc erTi gegma ar exeba ganmcxadeblebis situacias (ix.   winamdebare ganaCenis 348-e punqtis bolo nawili).   11. sasamarTlo uSvebs, rom moldovis xelisuflebis organoebi aRar   iCendnen yuradRebas ganmcxadeblebis bedTan dakavSirebiT ruseTis   federaciasTan gamarTuli molaparakebebisas da is faqti, rom moldovis   mTavrobam Tavi Seikava 2001 wlis 6 ivniss gamarTul mosmenaze imis   mtkicebisagan, rom ruseTis federacia SesaZloa pasuxismgebeli yofiliyo,   xolo   TavSekaveba   axsna   `arasasurveli   SedegebiT,   saxeldobr   ki   ganmcxadeblebis patimrobis bolos moRebis procesisaTvis xelis SeSlis   SesaZleblobiT~ (ix. winamdebare ganaCenis 360-e punqti), warmoadgenda maTi   mxridan imis aRiarebas, rom ruseTis federaciis xelisuflebis organoebs   SesaZloa gaaCndaT zegavlenis moxdenis SesaZlebloba dnestrispireTis   reJimze (ix. winamdebare ganaCenis 349-e punqti). Tumca aRniSnuli iqneboda   imis aRiareba, rom moldovis xelisuflebis organoebi, 2001 wlamdec da   wlis Semdegac, ar iyenebdnen maT xelT arsebul yvela SesaZleblobas,   raTa zemoxsenebuli zegavlena miemarTaT ganmcxadebelTa sasargeblod.   12. da bolos, SesaZloa adamiani ar daeTanxmos umciresobas, romelic   Tvlis, rom ganmcxadeblebi ar xvdebian moldovis iurisdiqciaSi   konvenciis 1-li muxlis miznebidan gamomdinare, rom moldovas ar   daurRvevia Tavisi pozitiuri valdebulebebi da misi pasuxismgebloba ar   aris saxeze gasaCivrebul darRvevebTan mimarTebaSi, magram xsenebuli   midgoma Zalian logikuria. meores mxriv, daskvnas, rom ganmcxadeblebi   xvdebian moldovis iurisdiqciaSi da moldova valdebulia, Seasrulos   masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi, mivyavarT imis aRiarebamde,   rom moldovis pasuxismgebloba srulad saxezea mis mier 1997 wlis 12   seqtembers konvenciis ratificirebis dRidan.   sabediswero dRe `2001 wlis maisi~ arabunebrivad da uazrod gamoiyureba.   mosamarTle resis gansxvavebuli mosazreba   1. me SevuerTdi mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebul   mosazrebas, magram minda gavakeTo damatebiTi komentarebi moldovis   pozitiur valdebulebebTan dakavSirebiT. sasamarTlo mivida im daskvnamde,   rom ganmcxadeblebi xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi (ix.   winamdebare ganaCenis me-300-301-e punqtebi) da rom moldovis mier   konvenciis ratificirebis instrumentTan erTad warmodgenili deklaracia   miuTiTebs kontrolTan dakavSirebul de facto situaciaze. dnestrispireTis   regionze de facto kontrolis ararsebobis SemTxvevaSic ki, konvenciis 1-li   muxlis   ganaxorcielos is RonisZiebebi, romelTa ganxorcielebis saSualebac mas   aqvs saerTaSoriso samarTlis Sesabamisad, raTa daicvas   Tanaxmad   moldovas   ekisreba   pozitiuri   valdebuleba,   ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli uflebebi. sasamarTlom   sworad ganmarta, rom kvlavac saxezea iurisdiqcia xsenebul garemoebebSi   im SemTxvevaSic ki, rodesac xelSemkvreli saxelmwifo ver axorcielebs   Tavis uflebamosilebebs mTel Tavis teritoriaze da SezRudulia de facto   situaciiT, anu rogoric xdeba xolme calke reJimis Seqmnis dros.   moldovis suvereniteti mis srul teritoriaze arc gamxdara da arc   amJamad aris sadavo saerTaSoriso TanamegobrobaSi, sadavo ar gauxdia is   arc ruseTis federacias, romelic, Tavis mxriv, jarebis iq ganTavsebis   safuZvelze, axorcielebs kontrols dnestrispireTis regionze da,   Sesabamisad   masac   gaaCnia   iurisdiqcia   da   amgvarad   inawilebs   pasuxismgeblobas, Tumca mas sul sxva saxis pasuxismgebloba ekisreba,   vidre moldovas. me ar davaskvnidi, rogorc es sasamarTlom gaakeTa 333-e   punqtSi, rom `faqtobrivi situacia amcirebs iurisdiqciis farglebs~.   iurisdiqciis `farglebi~ yovelTvis erTi da igivea, magram SesaZloa   CaiTvalos, rom xelSemkvreli saxelmwifos pasuxismgebloba, romelic   warmoiSoba saxelmwifoebis mier 1-li muxliT aRebuli valdebulebidan,   exeba mxolod pozitiur valdebulebebs teritoriaze arsebul pirebTan   mimarTebaSi da ara yvela qmedebas, romlebic ganxorcielebulia   adgilobrivi xelisuflebis organoebis mier, romlebsac warmoadgenen   dnestrispireTSi ajanyebuli Zalebi. rac Seexeba iurisdiqciisa da   pasuxismgeblobis sakiTxebs, Sesabamisi saxelmwifo ucxo saxelmwifosTan   da saerTaSoriso organoebTan urTierTobisas yvela xelTarsebuli   samarTlebrivi   da   diplomatiuri   saSualebiT   unda   ecados,   rom   gaagrZelos konvenciiT uzrunvelyofili uflebebisa da Tavisuflebebis   uzrunvelyofa.   2. me veTanxmebi ganaCenis 335-e punqtSi moyvanil mosazreba, rom   ganmcxadeblebi imyofebian moldovis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li   muxlis miznebidan gamomdinare, magram moldovis pasuxismgebloba im   gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi, romlebic ganxorcielda `mdr~-s   teritoriaze, romelzec moldova ver axorcielebs efeqtur kontrols,   unda Sefasdes pozitiuri valdebulebebis WrilSi. Zalian Znelia imis   aRqma, Tu rogor SeiZleba miviCnioT moldova pirdapir pasuxismgeblad   yvela im qmedebaze, romlebsac axorcielebs dnestrispireTis reJimi   teritoriis im nawilSi. faqtobrivi situaciis sirTulidan gamomdinare da   im   siZnelis   gaTvaliswinebiT,   romelic   Tan   axlavs   pozitiur   valdebulebebTan SesabamisobisaTvis gansaxorcielebeli yvelaze efeqturi   RonisZiebis miTiTebas, sasamarTlom daaskvna, rom intensiuri RonisZiebebi   iqna ganxorcielebuli 1991-92 wlebis Semdgom periodSi imisaTvis, rom   moldovas aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze. magram   xsenebuli RonisZiebebis intensiuroba ufro da ufro Sesustda moldovis   mier konvenciis ratificirebis Semdeg 1997 wlis 12 seqtembridan da   faqtobrivad aRar ganxorcielebula b-ni ilaSkus gaTavisuflebis Semdeg.   rogorc   es   sasamarTlom   marTebulad   aRniSna,   dnestrispireTis   teritoriaze kontrolis aRdgenis valdebuleba moiTxovda moldovasagan,   pirvel rigSi Tavi Seekavebina `mdr~-s reJimis mxardaWerisagan, kerZod 1997   wlis Semdeg, da, meore, ganexorcielebina mis xelT arsebuli sxva   politikuri, sasamarTlo da sxva saxis RonisZiebebi, kerZod, iseTi   RonisZiebebi, romlebic ukavSirdeboda ganmcxadebelTa situacias da maT   mimarT konvenciis darRvevis Semdgom SemTxvevebs. sasamarTlo aRniSnavs,   rom adgili hqonda `im sasamarTlo RonisZiebebis Semcirebas, romelTa   mizansac   warmoadgenda   dnestrispireTis   teritoriaze   moldovis   uflebamosilebis aRdgena~ (ix. ganaCenis 344-e punqti). me srulad veTanxmebi   mosamarTle kasadevalis analizs, rom araferi amarTlebs im daskvnas, rom   moldova axorcielebda masze dakisrebul pozitiur valdebulebebs 2001   wels b-ni ilaSkus gaTavisuflebamde; xsenebuli gaTavisuflebis Semdeg   Zalian cota ram Seicvala, Tuki rame Seicvala, im RonisZiebebis   efeqturobaSi, romlebic moldovis mTavrobas SeeZlo ganexorcielebina,   raTa uzrunveleyo ganmcxadeblebisaTvis konvenciiT garantirebuli   uflebebi.   aSkaraa,   rom   arsebobda   met-naklebad   efeqtiani   politikuri   da   marTmsajulebrivi mcdelobebis sxvadasxva `etapebi~, raTa moldovas   daemyarebina Tavisi xelisufleba dnestrispireTis teritoriaze da bolo   moeRo   ganmcxadebelTa   konvenciiT   garantirebuli   uflebebis   darRvevebisaTvis. mas Semdeg, rac 1991-1992 wlebSi ruseTis federaciis   mxardaWeriT Seiqmna `mdr~, igi mudmivad rCeboda ruseTis federaciis   efeqturi xelisuflebis an, sul mcire, gadamwyveti zegavlenis qveS da   arsebobda samxedro, ekonomikuri, finansuri da politikuri mxardaWeris   safuZvelze, romelsac mas uCenda ruseTis federacia (ix. winamdebare   ganaCenis 392-e punqti). xsenebul garemoebebSi moldovis elementarul   valdebulebas warmoadgenda masze dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis   ganxorcieleba, rac gulisxmobda ganmcxadebelTa bedis gamosworebaze   mudmiv   diplomatiuri   zrunvas   ruseTis   federaciasTan   ormxrivi   urTierTobisas.   ruseTis   mcdelobebisa   da argumentebis   ararseboba   federaciis mier darRvevebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT aSkara   Seiqmna 2001 wlis maisis Semdeg, magram, Cemi azriT – rogorc es   sasamarTlom Tavadac aRniSna – aseve aSkara iyo 1997 wlis Semdeg (ix.   winamdebare ganaCenis 349-e punqti). ruseTis federacia, romelic moqmedebda   rogorc garanti saxelmwifo, iyo erTaderTi, romlisTvisac moldovas   Tavisi pozitiuri valdebulebebis ganxorcielebisas unda miemarTa   intensiurad da unda mieTiTebina ruseTis pasuxismgeblobaze konvenciis   Tanaxmad. me ar SemiZlia davinaxo raime gamyofi xazi 1997 wlis   ratificirebamde da amJamad, iqneba es 2001 wlis maisi Tu drois sxva   periodi.   3. situacia moldovaSi gansxvavdeba im situaciisagan, romelic aRwerili   iyo saqmeSi Cyprus v. Turkey ([GC], no. 25781/94, punqti 78, ECHR 2001-IV), sadac   sasamarTlom   miuTiTa   kviprosis   respublikis   uunarobaze,   ganexorcielebina konvenciiT masze dakisrebuli valdebulebebi CrdiloeT   kviprosSi, radgan adgili hqonda CrdiloeT kviprosis srul okupacias   TurqeTis mxridan. winamdebare saqmeSi adgili ara aqvs dnestrispireTis   teritoriis okupirebas, miuxedavad imisa, rom iq aris ajanyebulTa reJimi   da ruseTis federacia teritoriaze axorcielebs gadamwyvet zegavlenas da   TviT kontrolsac ki. magram moldovas kvlavac rCeba zegavlenis moxdenis   mniSvnelovani saSualebebi, raTa Seasrulos masze dakisrebuli pozitiuri   valdebulebebi, rasac igi ver axorcielebs efeqturad. moldovam   TanamSromlobis midgomac ki ganaxorciela sxvadasxva sferoSi da dado   administraciuli SeTanxmebebi ajanyebulTa reJimTan, ramac mosamarTle   kasadevals misca imis safuZveli, efiqra, rom moldovis mxridan adgili   hqonda dumiliT gamoxatul Tanxmobas. Tumca rodesac saxelmwifos ar   gaaCnia SesaZlebloba, arsebuli garemoebebis gamo ganaxorcielos   xelisufleba teritoriis nawilebze ajanyebulTa reJimis gamo, misi   pasuxismgeblobis sakiTxi SesaZloa dadges im SemTxvevaSic ki, Tuki misi   mcdelobebi ar warmoadgens dumiliT gamoxatul Tanxmobas ukanono   administraciis moqmedebasTan dakavSirebiT. Tuki davaskvniT, rom adgili   hqonda dumiliT gamoxatul Tanxmobas, maSin Zneli iqneba saerTaSoriso   valdebulebebis darRvevasTan dakavSirebiT pasuxismgeblobis dakisreba   ajanyebulTa reJimisaTvis. aseTi dumiliT gamoxatuli Tanxmoba aseve   Znels gaxdis Sesabamisi saxelmwifosaTvis, miiRos daxmareba mesame   saxelmwifoebisagan ajanyebulebTan brZolisas. damxmare saxelmwifosaTvis   es   advilad   SesaZlebelia,   warmoadgendes   ukanono   intervencias.   Sesabamisad, pozitiuri valdebulebis darRveva SesaZlebelia dadgindes   maSin, rodesac sasamarTlos gaaCnia mtkicebuleba, romelic naTlad ar   warmoaCens saidumlo SeTanxmebas an dumiliT gamoxatul Tanxmobas   ajanyebulebis   mier   teritoriaze   xelisuflebis   ganxorcielebasTan   dakavSirebiT, magram, miuxedavad amisa, gamoxatavs droebiT situacias,   rogorc es winamdebare saqmeSia, rodesac saxelmwifo ar moqmedebda   Sesabamisi   miswrafebiTa   da   mondomebiT,   rac   SesaZlebeli   iyo   ganxorcielebuliyo.   4. sasamarTlos ar SeuZlia gamoricxos dumiliT gamoxatuli SeTanxmeba an   Tanxmoba saxelmwifoebs Soris kontrolis ganxorcielebasTan   dakavSirebiT. magram konvenciis Tanaxmad yvela aseT SemTxvevaSi   saxelmwifos ekisreba pozitiuri valdebuleba, uzrunvelyos konvenciiT   garantirebuli uflebebisa da valdebulebebis dacvis gagrZeleba.   yvelaze mniSvnelovan sakiTxs warmoadgens is, Tu ra RonisZiebebi unda   miuTiTos sasamarTlom, rogorc absoluturad aucilebeli, xsenebuli   pozitiuri valdebulebebis Sesasruleblad. Cemi azriT, imisaTvis, rom ar   CaiTvalos, rom saxelmwifo dumiliT gamoxatavs Tanxmobas ajanyebulebis   mier Cadenil qmedebebTan dakavSirebiT, saxelmwifom unda:   a) ganagrZos myari protestis gamoTqma ormxriv da saerTaSoriso doneze   teritoriaze ukanono xelisuflebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT;   b) ganagrZos yvela SesaZlebeli da samarTlebrivad daSvebuli RonisZiebis   ganxorcieleba, raTa aRadginos Tavis teritoriaze sruli kontroli;   g) ganagrZos mxardaWeris mopoveba, iqneba es ormxriv Tu saerTaSoriso   doneze, kerZod, saerTaSoriso organizaciebis meSveobiT, raTa   ganxorcieldes yvela saxis RonisZieba ukanono reJimis winaaRmdeg, radgan   xelSemkvrel saxelmwifoebs moeTxovebaT adamianis uflebebis dacva   TavianT teritoriebze; da   d) Tavi Seikavos ajanyebulTa reJimisaTvis daxmarebis aRmoCenisagan, rasac   SesaZloa   niSnavdes   dumiliT   gamoxatuli   Tanxmoba   teritoriaze   xelisuflebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.   sakiTxebi, romlebic ukavSirdeba mkacri RonisZiebebis ganxorcielebas,   rogoricaa ekonomikuri blokada, magaliTad, imisaTvis, rom   uzrunvelyofili iqnes adamianis uflebaTa dacva mokle droSi, an   ekonomikuri, kulturuli da sxva saxis TanamSromlobis sasargeblooba   situaciis   gadaWrisaTvis,   warmoadgens   politikuri   Sefasebisa   da   diplomatiis sakiTxs da sasamarTlo frTxilad Seecada, gverdi aevlo   misTvis da ar gaeca pasuxi.   5.   kviprosis   situaciisagan   gansxvavebiT,   urTierTobebi   moldovis   konstituciuri xelisuflebis organoebsa da dnestrispireTis ukanono   reJimis warmomadgenlebs Soris arasodes yofila srulad Sewyvetili.   rogorc   es   sasamarTlom   aRniSna,   adgili   hqonda   urTierTobebs   tiraspolis aerodromTan dakavSirebiT, saerTo satelefono sistemis   sferoSi da aseve TanamSromlobas bevr sxva doneze. radgan gansaxilvel   sakiTxs warmoadgens is, axorcielebs Tu ara moldova iurisdiqcias   teritoriaze, yvela is elementi, romlebic ukavSirdeba ekonomikur   urTierTobebs, politikur uSiSroebas da sxva saxis TanamSromlobas   moldovasa da dnestrispireTis xelisuflebis organoebs Soris, aZnelebs,   gavaqarwyloT moldovis pasuxismgebloba winamdebare saqmeSi. amitomac   situacia ufro axlos dgas saqmeTan Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR   2004-II), vidre zemoxsenebul saqmesTan Cyprus v. Turkey. pirvel saqmeSi,   romelic   exeboda   aWaris   regions,   saqarTvelos   konstituciuri   xelisuflebis organoebi waawydnen siZneleebs aWaris teritoriaze   konvenciiT garantirebuli uflebebis dacvaSi. winamdebare saqmeSi   pozitiuri valdebuleba kontrolis aRdgenasTan dakavSirebiT moiTxovs   dnestrispireTis reJimis mudmiv da mtkice dagmobas da moldovis   mTavrobis uflebebis gacxadebas qveynis mTel teritoriaze. xsenebuli   unda ganxorcieldes saxelmwifos yvela uflebamosilebis gamoyenebiT,   iqneba es sasamarTlo, aRmasrulebeli Tu marTlmsajulebrivi xasiaTis   uflebamosileba.   me   ver   vxedav   simbolur   efeqts   mxolod   marTlmsajulebrivi RonisZiebebis ganxorcielebaSi. Tumca 1997 wlidan   aseve adgili hqonda moldovis mxridan Semcirebas saerTaSoriso doneze   mcdelobebisa, gaecxadebina Tavisi uflebamosileba dnestrispireTis   teritoriaze, da sagrZnoblad Semcirda misi mcdelobebi ganmcxadeblebis   uflebaTa dacvasTan dakavSirebiT, Tundac mxedvelobaSi miviRoT is   mcdelobebi, romlebic b-nma sturcam ganaxorciela.   6. yovelTvis Zneli iqneba aseTi RonisZiebebis mozaikis Sefaseba, magram   Tuki vaRiarebT, rom movlenebis ganviTarebis dros ruseTis federacias   gaaCnda   iurisdiqcia   dnestrispireTis   teritoriaze   da   xsenebuli   iurisdiqciis ganxorcieleba axlac grZeldeba, maSin gavaanalizebT, rom   adgili hqonda imgvari formaluri protestebis, gancxadebebis an sxva   RonisZiebebis ararsebobas ruseTis federaciasTan, mesame qveynebTan,   gaeros-Tan da sxva saerTaSoriso organizaciebTan mimarTebaSi, romelTa   mizanic   situaciisTvis   mdgomareobis gamosworeba.   iqneboda   zegavlenis   moxdena   da   dnestrispireTSi   ganmcxadebelTa   ukanono   dauSvebeli   bolos   moRebaze   mosamarTle ser nikolas bratcas nawilobriv gansxvavebuli azri,   romelsac SeuerTdnen mosamarTleebi rozakisi, hedigani, tomaseni da   pantiru   1. me veTanxmebi sasamarTlos umravlesobas imasTan dakavSirebiT, rom   saxezea ruseTis federaciis pasuxismgebloba konvenciis im darRvevebTan   dakavSirebiT, romlebsac amtkicebdnen ganmcxadeblebi da romlebic   dadasturda, magram ar SemiZlia gaviziaro umravlesobis mosazreba, rom   moldovis pasuxismgebloba analogiurad saxezea.   2. saqmeSi orive mopasuxe mxarisaTvis mTavar sakiTxs warmoadgens is,   xvdebian Tu ara ganmcxadeblebi `iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis   mniSvnelobiT. Tuki isini xvdebian, saxelmwifos pasuxismgebloba saxeze   iqneba konvenciis darRvevisaTvis, romlis arsebobac warmoCinebuli iqna an   grZeldeboda   moldovis   mimarT     wlis     seqtembers,   xolo   ruseTisaTvis 1998 wlis 5 maisidan ZalaSi Sesvlis Semdeg.   3. saqmeSi Banković and Others v. Belgium and Others ((dec.) [GC], no. 52207/99, punqtebi   59-61, ECHR 2001-XII) sasamarTlom daadastura, rom cneba `iurisdiqcia~   konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT uwinaresad teritoriuls niSnavs   Tavisi xasiaTidan gamomdinare da mxolod gamonaklis SemTxvevebSi   SeiZleba warmoadgendes xelSemkvreli saxelmwifos teritoriis gareT   ganxorcielebuli qmedebebi `iurisdiqciis~ ganxorcielebas am miznisaTvis.   sapirispirod, imis miCneva, rom teritoriis SigniT myofi piri xvdeba   `iurisdiqciaSi~ konvenciis miznebisaTvis, SesaZloa gaqarwylebuli iqnes   da gamonaklisis saxiT saxelmwifos pasuxismgebloba ar iqneba saxeze   konvenciis im darRvevasTan mimarTebaSi, romelic ganxorcielda mis   teritoriaze. xsenebuli naTlad Cans saqmidan Cyprus v. Turkey ([GC], no.   25781/94, punqti 78, ECHR 2001-IV), sadac sasamarTlom miuTiTa `[kviprosis   respublikis]   gangrZobad   uunarobaze,   ganexorcielebina   konvenciiT   dakisrebuli valdebulebebi CrdiloeT kviprosSi~ da amgvarad miniSneba   gakeTda `adamianis uflebaTa dacvis sistemaSi vakuumis Seqmnaze~, rac   mohyveboda im gadawyvetilebas, rom ganmcxadeblebi ar xvdebodnen   TurqeTis iurisdiqciaSi.   4. umniSvnelovanesi gansaxilveli sakiTxebia: (i) aris Tu ara es is   gamonaklisi SemTxveva, rodesac ganmcxadeblebi unda CaiTvalon ruseTis   federaciis   `iurisdiqciaSi~,   miuxedavad   imisa,   rom   imyofebian   am   saxelmwifos teritoriis gareT, da (ii) moldovis teritoriaze yofnisas   ganmcxadeblebi unda CaiTvalon Tu ara moldovis `iurisdiqciaSi~ ise, rom   saxeze iyos am saxelmwifos pasuxismgebloba Tu, gamonaklisis saxiT, unda   gabaTildes is prezumfcia, rom isini moldovis iurisdiqciaSi iyvnen da   arian. ori sakiTxi mWidrodaa dakavSirebuli erTmaneTTan, damokidebulia,   rogorc amas sasamarTlos ganaCeni amJRavnebs, faqtobrivi situaciis   guldasmiT analizze, da ukavSirdeba dnestrispireTis teritorias 1991   wlidan dRemde.   a. Sesabamisi principebi   5. garemoebebi, romlebSic saxelmwifo SesaZloa pasuxismgeblad CaiTvalos   konvenciis darRvevisaTvis, romelic xdeba misi teritoriis gareT,   ganxiluli da gansazRvruli iqna sasamarTlos ganaCenSi saqmeze Loizidou v.   Turkey (pirveladi pretenziebi) (1995 wlis 23 martis ganaCeni, seria A #. 310),   Loizidou v. Turkey (arsebiT ganxilva) (1996 wlis 18 dekembris ganaCeni, ganaCenebi   da gadawyvetilebebi 1996-VI),zemoxsenebul saqmeebzeCyprus v. Turkey daBanković   and   Others   gamotanil   zemoxsenebul   gadawyvetilebaSi.   aseTi   pasuxismgebloba SesaZloa saxeze iyos:   (i) rodesac samxedro RonisZiebis Sedegad – iqneba es kanonieri Tu   ukanono – saxelmwifo axorcielebs efeqtur kontrols misi teritoriis   gareT arsebul arealze. aseTi kontroli SesaZloa ganxorcieldes   pirdapir, saxelmwifos Zalebis gamoyenebiT, an iribad, damokidebuli   adgilobrivi administraciis meSveobiT (ix. Loizidou-s saqme (pirveladi   pretenziebi), gv. 23-24, punqti 62). rodesac saxelmwifo axorcielebs   efeqtur kontrols mTlian teritoriaze, misi pasuxismgebloba ar   SeiZleba Semoifarglos mxolod misi jariskacebisa da xelisuflebis   organoebis warmomadgenelTa mier ganxorcielebuli qmedebebiT – ara aqvs   mniSvneloba, am qmedebebis ganxorcieleba nebadarTuli iyo Tu ara   saxelmwifos xelisuflebis maRali Tanamdebobis pirebis mier - `aramed   aseve saxezea es pasuxismgebloba adgilobrivi administraciis (romelic   suldgmulobs samxedro mxardaWeris safuZvelze) mier ganxorcielebuli   qmedebebis gamo~ (ix. Cyprus v. Turkey, punqti 77). garda amisa, rodesac   dadgindeba, rom aseTi efeqturi kontroli saxezea, pasuxismgebloba   warmoiSoba maSinac ki, Tu aranairi saxis detaluri kontroli ar   xorcieldeba   adgilobrivi   xelisuflebis   organoebis   mier   ganxorcielebul politikasa da qmedebebze (ix. Loizidou (arsebiTi ganxilva),   gv. 2235-36, punqti56);   (ii) rodesac saxelmwifo, teritoriis mTavrobis Tanxmobis gamoxatvis,   mowodebis an dumilis saSualebiT, axorcielebs srul an garkveul   sajaro uflebamosilebebs, rac normalur pirobebSi unda ganaxorcielos   mTavrobam (ix.Banković and Others, punqti71).   6. pirdapiri uflebamosilebaa saxeze sapirispiro SemTxvevaSi   saxelmwifos pasuxismgebloba, romlis teritoriazec xdeba konvenciis   darRveva, magram romelsac ar SeuZlia efeqturi kontrolis   – im   ganxorcieleba Sesabamis teritoriaze, iqneba es sxva saxelmwifos jarebis   mier samxedro okupaciis gamo, Tu omis an teritoriaze ajanyebulebis   arsebobis gamo an iseTi separatistuli administraciis mier teritoriis   okupirebis da gakontrolebis gamo, romelsac zurgs umagrebs sxva   saxelmwifos Zalebi. naTelia, rom individualuri piri rCeba saxelmwifos   `iurisdiqciaSi~   qarwyldeba, rodesac warmoCindeba, rom Sesabamisi saxelmwifo saidumlod   gaurigda adgilobrivi xelisuflebis organoebs teritoriaze   da   saxelmwifos   pasuxismgeblobis   prezumfcia   ar   administraciuli uflebamosilebebis ganxorcielebasTan dakavSirebiT.   garda amisa, im SemTxvevaSic ki, Tu saxelmwifo ar axorcielebs efeqtur   kontrols   teritoriis   nawilze,   individualuri   piri   CaiTvleba   saxelmwifos `iurisdiqciaSi~ konvenciis im darRvevebTan mimarTebaSi,   romlebic xdeba mis nawilSi, Tuki damtkicdeba, rom misi xelisuflebis   warmomadgenlebi an agentebi monawileobdnen pirdapir an iribad Sesabamis   konkretul qmedebebSi an dumiliT gamoxatavdnen Tanxmobas aseTi   qmedebebis ganxorcielebisas.   7. sasamarTlos umravlesoba kidev ufro Sors midis, rodesac askvnis, rom   roca xelSemkvrel saxelmwifos ar SeuZlia xelisuflebis ganxorcieleba   teritoriis srul nawilze xelSemSleli de facto situaciis gamo, rogoric   warmoiSoba separatistuli reJimis Seqmnis SemTxvevaSi, misi iurisdiqcia   ar wyvets moqmedebas konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobiT teritoriis   im nawilze, romelic droebiT eqvemdebareba adgilobrivi xelisuflebis   organoebs da mas mxars umagrebs ajanyebuli Zalebi an sxva saxelmwifo;   aseTi faqtobrivi situacia `amcirebs iurisdiqciis farglebs imiT, rom   saxelmwifoze pirveli muxliT dakisrebuli valdebuleba ganxiluli unda   iqnes sasamarTlos mier mxolod xelSemkvreli mxaris pozitiuri   valdebulebebis WrilSi mis teritoriaze myof pirebTan mimarTebaSi~ (ix.   winamdebare ganaCenis 333-e punqti). amgvarad dakisrebuli pozitiuri   valdebulebebi sxvadasxvagvarad aris aRwerili winamdebare ganaCenSi,   magaliTad: `yvela im Sesabamisi RonisZiebis ganxorcieleba, romlis   ganxorcielebac saxelmwifos SeuZlia,~ raTa uzrunvelyos konvenciiT   gaTvaliswinebuli uflebebis pativiscema (ix. winamdebare ganaCenis 313-e   punqti); `valdebuleba, romelic gulisxmobs dipomatiuri, ekonomikuri,   sasamarTlo da sxva saxis RonisZiebebs, romelTa ganxorcielebac   SesaZlebelia saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad, raTa uzrunvelyofili   iqnes konvenciiT garantirebuli ganmcxadebelTa uflebebis dacva~ (ix.   winamdebare ganaCenis 331-e punqti); da movaleoba, `Seecados yvela   samarTlebrivi   da   diplomatiuri   xelmisawvdomi   saSualebiT,   sxva   saxelmwifoebTan   da saerTaSoriso   organizaciebTan   mimarTebaSi,   konvenciiT gaTvaliswinebul uflebaTa da TavisuflebaTa ganxorcielebis   uzrunvelyofas~ (ix. winamdebare ganaCenis 333-e punqti). umravlesobis   azriT, sasamarTlos rols ar warmoadgens xelisuflebis organoebisaTvis   im RonisZiebebis miTiTeba, romlebic man unda ganaxorcielos imisaTvis,   rom Seasrulos masze dakisrebuli valdebulebebi ufro efeqturad,   aramed   sasamarTlo   amowmebs   imas,   ganxorcielebuli   RonisZiebebi   Sesabamisi da sakmarisi iyo winamdebare saqmeSi Tu ara, sasamarTlos   amocanas warmoadgens `imis garkveva, Tu ra doneze iyo, miuxedavad   arsebuli   situaciisa,   minimaluri   mcdelobebis   ganxorcielebis   SesaZlebloba da unda ganxorcielebuliyo Tu ara isini~ (ix. winamdebare   ganaCenis 334-e punqti). winamdebare saqmeSi xsenebuli principebis   gamoyenebiT sasamarTlos umravlesoba adgens, rom `ganmcxadeblebi   xvdebian moldovis respublikis iurisdiqciaSi konvenciis pirveli muxlis   mniSvnelobiT,   magram   misi   pasuxismgebloba   `mdr~-s   teritoriaze   ganxorcielebul gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi unda Sefasdes   moldovaze konvenciiT dakisrebuli pozitiuri valdebulebebis WrilSi~   (ix. winamdebare ganaCenis 335-e punqti).   8. ar SemiZlia daveTanxmo xsenebul analizs. pirvel rigSi, me ver miviReb   mosazrebas, rom pirebi, romlebic imyofebian saxelmwifos teritoriaze,   romlis okupaciis Sedegad ukanono separatistuli xelisuflebis mier   saxelmwifos ar SeuZlia masze raime Zalauflebis ganxorcieleba an   kontrolis daweseba, mainc SeiZleba miCneulni iqnen am saxelmwifos   `iurisdiqciaSi~ konvenciis pirveli muxlis damoukidebeli mniSvnelobiT.   xsenebuli termini gulisxmobs, rom saxelmwifos gaaCnia Zalaufleba,   `uzrunvelyos konvenciaSi gaTvaliswinebuli uflebebi da Tavisuflebebi   yvelasaTvis...~. me aseve SeuZleblad mimaCnia sasamarTlos umravlesobis   daskvnis miReba, rom aseT faqtobriv situaciaSi teritoriis SigniT myofi   pirebi rCebian saxelmwifos `iurisdiqciis SigniT~, magram `iurisdiqciis~   farglebi SezRudulia da saxelmwifos kvlav ekisreba pozitiuri   valdebulebebi teritoriaze myofi yvela piris uflebebTan mimarTebaSi.   `saxelmwifos pozitiuri uflebebis~ terminis gamoyeneba da ganaCenSi   gamJRavnebuli dayrdnoba 1-l muxlTan dakavSirebul sasamarTlos   precedentul samarTalze, romelic aseT valdebulebebs ukavSirdeba,   winamdebare konteqstSi CemTvis warmoadgens Secdomas da arafris momcemia.   xsenebuli precedentuli samarTali – misi miTiTebebiT Tanabar balansze,   romelic unda arsebobdes zogad interesebsa da individis interesebs   Soris da im arCevanTan dakavSirebiT, romelic unda gakeTdes arsebuli   saSualebebis   prioritetebidan   gamomdinare   – ganviTarebuli   iqna   faqtobriv konteqstSi, rodesac mopasuxe saxelmwifo axorcielebda srul   da efeqtur kontrols mTlian teritoriaze da rodesac individebi misi   teritoriis SigniT udavod imyofebodnen saxelmwifos `iurisdiqciaSi~   konvenciis miznebisaTvis. Cemi azriT, sasamarTlos argumentacia ar   SeiZleba miesadagos arsebiTad sxva konteqsts, rodesac saxelmwifos   ezRudeba, misi kontrolis gareT myofi garemoebebisda gamo, raime   xelisuflebis ganxorcielebis SesaZlebloba teritoriis SigniT da   mTavar sakiTxs warmoadgens is, unda CaiTvalon Tu ara teritoriis SigniT   myofi   pirebi   saxelmwifos   `iurisdiqciaSi~   konvenciis   miznebidan   gamomdinare.   ar SemiZlia daveTanxmo, rom aseT situaciaSi pirisaTvis konvenciiT   garantirebuli uflebebis darRvevis gamo saxelmwifos pasuxismgebloba   SeiZleba iyos saxeze mxolod imitom, rom, Tavis mxriv, saxelmwifom ver   SeZlo daedgina, rom man ver ganaxorciela sakmarisi mcdelobebi   samarTlebriv, diplomatiur doneze, raTa moexdina xsenebul uflebaTa   uzrunvelyofa. winamdebare saqmis konkretul konteqstSi, saxelmwifos   pasuxismgebloba efeqturi kontrolis miRma arsebul teritoriaze pirebis   ukanono   patimrobasTan   dakavSirebiT,   Cemi   azriT,   ar   SeiZleba   damokidebuli iyos imaze, drois garkveul monakveTSi saxelmwifo, Tavisi   SefasebiT, axorcielebs sakmaris mcdelobebs pirTa gaTavisuflebasTan   dakavSirebiT Tu ara. ar SemiZlia aseve daveTanxmo konvenciis iseT   ganmartebas, romelic moiTxovs sasamarTlosagan Sefasebis gakeTebas,   rTul da cvalebad saerTaSoriso situaciaSi, imasTan dakavSirebiT,   efeqturi iqneboda Tu ara konkretuli samarTlebrivi da diplomatiuri   RonisZiebebi teritoriaze konstituciuri wyobis aRdgenasTan mimarTebaSi,   praqtikulad   SesaZlebeli   iqneboda   Tu   ara   aseTi   RnisZiebebis   ganxorcieleba da Sesabamisi saxelmwifos mier ganxorcielebuli iqna Tu   ara isini.   9. me SemiZlia daveTanxmo im mosazrebas, rom rodesac saxelmwifos ar   gaaCnia SesaZlebloba, ganaxorcielos raime saxis uflebamosileba an   kontroli mis sazRvrebSi arsebul teritoriaze, Sesabamisi saxelmwifos   umoqmedobam mainc SesaZloa warmoSvas misi pasuxismgebloba konvenciis   Tanaxmad am teritoriis SigniT. aseTi saxis pasuxismgebloba SesaZloa,   Cemi azriT, saxeze iyos mxolod gamonaklis garemoebebSi, rodesac   sasamarTlos winaSe warmodgenili mtkicebulebebi naTlad warmoaCens   valdebulebebis Seusruleblobas an mcdelobebis ganuxorcieleblobas   Sesabamisi saxelmwifos mxridan, raTa aRadginos Tavisi xelisufleba an   konstituciuri wyoba teritoriis SigniT, dumiliT gamoxatuli TanxmobiT   ukanono   administraciis   mier   teritoriaze   ganxorcielebul   uflebamosilebasTan an `iurisdiqciasTan~ mimarTebaSi.   b. zemoxsenebuli principebis gamoyeneba winamdebare saqmeSi   1. ruseTis federacia   10. winamdebare saqmis faqtebTan mimarTebaSi zemoxsenebuli principebis   gamoyenebisas me srulad veTanxmebi sasamarTlos umravlesobas, rodesac   igi adgens, rom xsenebul periodSi ganmcxadeblebi iyvnen, xolo sami   ganmcxadeblis SemTxvevaSi rCebian, ruseTis federaciis `iurisdiqciis~   qveS konvenciis pirveli muxlis mniSvnelobiT da, Sesabamisad, saxezea misi   pasuxismgebloba   konvenciis   darRvevaze,   romelic   dadgenili   iqna   sasamarTlos mier. kerZod, me dadgenilad da sasamarTlos winaSe   warmodgenil mtkicebulebebze damyarebulad vTvli Semdeg faqtebs:   (i) 1991-1992 wlebSi mimdinare konfliqtis ganmavlobaSi me-14 armiis Zalebi   (1992 wlis 1 aprilis Semdeg ruseTis operatiuli danayofi - rod),   romlebic ganTavsebuli iyo dnestrispireTSi, ibrZodnen teritoriaze   arsebuli separatistuli Zalebis mxareze da TavianTi surviliT aZlevdnen   maT, an nebas rTavdnen, rom xelSi CaegdoT, didi raodenobiT SeiaraReba.   (ii) konfliqtis ganmavlobaSi ruseTis federaciis liderebi uCendnen   dnestrispirel separatistebs politikur Tanadgomas, inter alia, sajaro   gancxadebebiT.   (iii) ganmcxadeblebi dakavebulni iqnen 1992 wlis ivnisSi me-14 armiis/rod-is   jariskacebis   pirdapiri   monawilebis   Sedegad,   sami   ganmcxadebeli   patimrobaSi imyofeboda me-14 armiis/rod-is garnizonis StabbinaSi, sadac   maT mimarT ganxorcielda sastiki xasiaTis arasaTanado mopyroba, da   mogvianebiT   armiis   warmomadgenlebma   ganmcxadeblebi   gadasces   separatistebis policias, uwyodnen ra im danaSaulebis Sesaxeb, romelTa   CadenaSic ganmcxadeblebi iyvnen eWvmitanilni da aseve icodnen ra im   Sedegebis Sesaxeb, rac mohyveboda ganmcxadebelTa gadacemas ukanono da   arakonstituciuri reJimisaTvis.   (iv) 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis SeTanxmebis Semdeg ruseTis   federacia agrZelebda samxedro, politikuri da ekonomikuri xasiaTis   daxmarebis aRmoCenas teritoriaze arsebuli separatistuli reJimisaTvis   da amiT uzrunvelyofda reJimis arsebobas.   (v) konvenciis ratificirebis Semdgom periodSi ruseTis federacia,   moldovis teritoriaze jarebis gangrZobadi ganTavsebis meSveobiT, riTac   arRvevda jarebis gayvanis valdebulebas, aRebuli erTianobaSi misi   daxmarebiT   aRmoCenil   SesaZleblobas   Seqmnil   ekonomikur,   dnestrispireTis   ukanono   politikur   xelisuflebisaTvis   mxardaWerasTan,   finansur   reJims,   da   earseba   aZlevda   da   ganexorcielebina   uflebamosileba da kontroli teritoriis SigniT.   2. moldova   11. dasawyisSi me aRvniSnavdi, rom cota xnis win sasamarTlos mier   ganxiluli saqmisagan Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR 2004-II)   gansxvavebiT, winamdebare saqme ar aris iseTi xasiaTis, rodesac moldovis   xelisuflebis organoebi ubralod `[awydebian] siZneleebs konvenciiT   garantirebuli uflebebis Sesrulebis uzrunvelyofasTan dakavSirebiT   saxelmwifos yvela nawilSi~ (ix. Assanidze-s saqme, punqti 146). rogorc es   aRiniSna winamdebare ganaCenSi (ix. winamdebare ganaCenis 330-e punqti),   miRebuli safuZvelia, rom 1991 wlis konfliqtis dawyebidan dRemde   moldovas ar hqonda da arc amJamad aqvs saSualeba, ganaxorcielos   uflebamosileba   an   kontroli   dnestrispireTis   teritoriaze   am   ukanasknelis okupaciis gamo ukanono reJimis mier. ufro metic,   sasamarTlos umravlesobam aRiara ganaCenSi, rom 1991 wlidan 1997 wlis   seqtemberSi moldovis mier konvenciis ratificirebamde moldovas ara   mxolod   gasaCivrebul konvenciis darRvevebTan mimarTebaSi, aramed aranairi   kritikis gamoTqma ar SeiZleba moldovis mier ganxorcielebul   ar   ekisreboda   pasuxismgebloba   ganmcxadeblebis   mier   mcdelobebTan mimarTebaSi, romlebic ukavSirdeboda kontrolis aRdgenas   teritoriis SigniT an ganmcxadebelTa uflebebis dacvas. es, Cemi azriT,   aSkarad marTebulia.   SuRlis da brZolebis periodSi moldovis konstituciuri xelisuflebis   organoebi damarcxdnen, radgan mowinaaRmdege ufro mravalricxovani iyo   da SeiaraReba da sabrZolo Zalac meti hqonda, Sesabamisad, moldovam ver   SeZlo aRedgina kontroli dnestrispireTis teritoriaze. ufro metic,   rogorc es ganaCenSi iqna aRniSnuli, brZolebis dawyebidanve moldovis   xelisuflebis organoebma ara mxolod uaryves separatistebis mier   calmxrivad   gacxadebuli   damoukidebloba,   aramed   aseve   sajarod   ganacxades pretenzia moldovis winaaRmdeg mimarTuli agresiis gamo da   moiTxoves saerTaSoriso mxardaWera. TviT mas Semdegac ki, rodesac   SeiaraRebuli konfliqtebi Sewyda, moldovis xelisuflebis organoebs ar   gaaCndaT praqtikuli SesaZlebloba, aRedginaT konstituciuri wyoba   teritoriis SigniT. moldovis xelisufleba awydeboda reJims, romelsac   samxedro, politikuri da ekonomikuri TvalsazrisiT zurgs umagrebda   ruseTis federacia. me ar SemiZlia davinaxo raime saxis dumiliT   gamoxatuli Tanxmoba moldovis xelisuflebis organoebis mxridan   terotoriaze   arsebul   ukanono   administraciuli   xelisuflebis   organoebTan mimarTebaSi; sapirispirod, rogorc amas mtkicebulebebi   warmoaCens da ganaCeni aRniSnavs, moldovis xelisuflebis organoebi   agrZelebdnen separatistuli reJimis dagmobas da TavianTi suverenitetis   gacxadebas teritoriaze, rogorc qveynis SigniT, aseve saerTaSoriso   doneze. magaliTad, 1994 wels moldovam miiRo axali konstitucia,   romelic iTvaliswinebda, inter alia, dnestrispireTisaTvis garkveuli   avtonomiis miniWebas; imave wels moldovam xeli moawera ruseTis   federaciasTan SeTanxmebas moldovis teritoriidan ruseTis jarebis sami   wlis ganmavlobaSi srulad gayvanasTan dakavSirebiT.   12. rac Seexeba individualuri ganmcxadeblebis mdgomareobas, maTi   dakaveba, patimroba da maT mimarT cixeSi ganxorcielebuli mopyroba ara   marto ar Seeracxeba moldovis xelisuflebis organoebs, aramed, rogorc   es ganaCenSia xazgasmuli, araferi mianiSnebs imaze, rom adgili hqonda   saidumlo molaparakebebs an dumiliT gamoxatul Tanxmobas moldovis   mxridan konvenciis darRvevasTan dakavSirebul nebismier qmedebasTan   mimarTebaSi, rasac ukavSirdeboda saCivari. piriqiT, mtkicebulebebi   warmoaCens,   rom   saxelmwifos   aRmasrulebelma   da   sasamarTlo   xelisuflebis organoebma gadadges mravali nabiji, raTa xazi gaesvaT im   ukanonobisaTvis, rac ganxorcielda, da uzrunveleyoT ganmcxadeblebis   gaTavisufleba. kerZod, gauqmebuli iqna ganmcxadebelTa msjavrdeba, aRiZra   sisxlis samarTalwarmoeba im pirebis winaaRmdeg, vinc pasuxismgebelni   iyvnen ganmcxadebelTa saqmis gamoZiebasa da maT mimarT msjavrdebis   gamotanaze, separatistebis liderebTan da ruseTis federaciasTan   gamarTuli molaparakebebisas sistematurad iyo wamoWrili ganmcxadebelTa   gaTavisuflebis sakiTxi.   13. moldovis mier gakeTebul daTqmaSi, romelic Tan erTvoda konvenciis   ratificirebis instruments da deponirebuli iqna 1997 wlis 12 seqtembers,   aRniSnuli iyo, rom moldovas `ar SeeZlo uzrunveleyo konvenciis   debulebebis Sesruleba im umoqmedobasa da moqmedebebTan mimarTebaSi,   romlebic ganxorcielebuli iqneboda dnestrispireTis TviTgamocxadebuli   respublikis organoebis mier amave organoebis mier kontrolirebad   teritoriaze im dromde, sanam regionSi arsebuli konfliqti sabolood ar   gadaiWreboda~. maSin, rodesac sasamarTlom mis mierve gamotanil   dasaSvebobis gadawyvetilebaSi gadawyvita, rom daTqma ar iyo vargisi   konvenciis 57-e muxlis miznebidan gamomdinare, aranairi dava ar arsebobs   imasTan dakavSirebiT, rom daTqma warmoadgenda ratificirebis dRisaTvis   arsebuli faqtobrivi situaciis zust gacxadebas.   14. 1997 wlis seqtembris Semdgom periodTan mimarTebaSi sasamarTlom   gaakritika   moldova.   vinaidan   aRiarebulia,   rom   moldova   ver   axorcielebda kontrols dnestrispireTis teritoriis SigniT, araferi   miuTiTebs imaze, rom saxelmwifos ekisreba pirdapiri pasuxismgebloba   konvenciis   umravlesobam   darRvevebTan   daadgina,   dakavSirebul   rom moldovis   saCivrebTan   mimarTebaSi;   aseTi   pasuxismgebloba   darRvevebisaTvis saxeze iyo mis mier pozitiuri valdebulebebis   ganuxorcieleblobisaTvis, rac gulisxmobda sakmarisi, efeqturi da   Sesabamisi   nabijebis   ganxorcielebas   ganmcxadebelTa   konvenciiT   garantirebuli uflebebis uzrunvelyofisaTvis. Tumca mosamarTleebi,   romlebic umravlesobas warmoadgenen, iyofian imasTan dakavSirebiT, Tu   zustad   romeli   dRidan   ekisreba   moldovas   pasuxismgebloba   valdebulebebis ganuxorcieleblobisaTvis da, Sesabamisad, rodidan iwyeba   konvenciis dadasturebuli darRvevisaTvis moldovis pasuxismgebloba.   mosamarTleTa erTi nawili (`pirveli jgufi~), romelTa Sexedulebac   asaxulia mosamarTle kasadevalis nawilobriv gansxvavebul mosazrebaSi,   Tvlis, rom moldovam ar ganaxorciela masze dakisrebuli pozitiuri   valdebulebebi 1997 wlis seqtemberSi konvenciis ZalaSi Sesvlis dRidan   da, Sesabamisad, moldova pasuxismgebelia konvenciis darRvevebze am   dRidan,   warmodgenilia TviT ganaCenSi, Tvlis, rom pozitiuri valdebulebebis   darRveva ganxorcielda 2001 wlis maisis Semdeg da moldovis   pasuxismgebloba ar aris saxeze am TariRamde ganxorcielebul   sxva   nawili   (`meore   jgufi~),   romelTa   Sexedulebebic   movlenebTan mimarTebaSi, maT Soris im movlenebTan mimarTebaSic,   romlebic exeba b-n ilaSkus, romelic gaTavisuflebuli iqna patimrobidan   zustad 2001 wlis maisSi. aucilebelia, rom ganvixiloT mosamarTleTa   orive nawilis argumentebi da me pirvel rigSi ganvixilav im mosazrebas,   romelic gulisxmobs moldovis ufro farTo pasuxismgeblobas.   (a) pasuxismgebloba 1997 wlis Semdeg   15. mosamarTleTa pirveli nawilis daskvna, rom moldovam daarRvia masze   dakisrebuli pozitiuri valdebulebebi konvenciis ZalaSi Sesvlis dRidan,   emyareba sam ZiriTad principul faqtors:   (a) moldovis mier savaraudo mcdelobebis Semcirebas dnestrispireTze   kontrolis damyarebasTan dakavSirebiT da amave mcdelobebis Semcirebas   diplomatiur qmedebebTan mimarTebaSi;   (b) administraciuli, ekonomikuri, politikuri, uSiSroebisa da sxva   sferoebSi arsebul TanamSromlobas moldovasa da dnestrispireTis   xelisuflebis organoebs Soris; da   (g)   RonisZiebebis   Semcirebas   moldovis   mier   ganmcxadeblebis   gaTavisuflebasTan mimarTebaSi.   marTebuli iqneba, rom jer ganvixiloT TiToeuli faqtori, romlebic arc   erTobliobaSi da arc individualurad ar amarTleben saxelmwifo   pasuxismgeblobis dadgenas moldovasTan mimarTebaSi.   16. rac Seexeba pirvel faqtors, romelzec moxda dayrdnoba, marTlac Cans,   rom   ganxorcieleba, romelTa daniSnulebasac warmoadgenda dnestripireTis   teritoriaze uflebamosilebis damyareba. kerZod, ganmcxadebelTa   Semcirda   moldovis   mier   iseTi   sasamarTlo   RonisZiebebis   winaaRmdeg mimarTuli danaSaulebis gamoZieba (xsenebulTan dakavSirebiT   gamoZiebis warmarTvis brZaneba gasca uzenaesma sasamarTlom) ar yofila   realurad ganxorcielebuli da sisxlis samarTalwarmoeba hlinaias cixis   ufrosis winaaRmdeg, romelic aRiZra 2000 wlis 16 agvistos, ar   gagrZelebula. garda amisa, imave dRes gauqmebulad iqna gamocxadebuli   wlis 28 dekembers gamoZiebis aRZvris dadgenileba im pirebis   winaaRmdeg, romlebic monawileobdnen ganmcxadebelTa winaaRmdeg aRZrul   samarTalwarmoebaSi.   17.   me   did   mniSvnelobas   ar   vaniWeb   xsenebuli   RonisZiebebis   ganuxorcieleblobas – es RonisZiebebi wlebis ganmavlobaSi araefeqturi   iyo da ver mouRo bolo mimdinare danaSauls an ukanono reJims, romelic   arsebobda teritoriaze; xsenebuli RonisZiebebis realuri efeqti mxolod   simboluri iyo. pirvelma jgufma specialurad xazi gausva im faqts, rom   brldebebis   gadakvalificirebiT   im   pirebis   winaaRmdeg,   romlebic   monawileobdnen ganmcxadebelTa saqmis gamoZiebasa da maT msjavrdebaSi   wlis 16 agvistos, moldovis xelisuflebis organoebma ar   ganaxorcieles   gamoZieba   im   safuZvelze,   rom   samarTalwarmoebis   xandazmulobis vada gasuli iyo da eWvmitanili pirebi uars ambobdnen   gamoZiebisaTvis daxmarebis aRmoCenaze gamoZiebis warmarTvaSi. maSin,   rodesac, rogorc es pirveli jgufis mosazrebaSia warmodgenili,   SesaZlebelia eWvis gamoTqma sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis warmarTvis   seriozulobaSi, rasac xelisuflebis organoebi axorcielebdnen 7 wlis   ganmavlobaSi braldebebis gadakvalificirebamde, saxeze ar aris aranairi   mtkicebuleba, rom danaSaulis gadakvalificirebis gadawyvetileba an is   gadawyvetileba,   romelic   ukavSirdeboda   braldebaTa   gauqmebas   SidasamarTliT gaTvaliswinebuli xandazmulobis vadis gasvlis gamo,   warmoadgenda iseT gadawyvetilebebs, romlebic miRebuli ar iyo   keTilsindisierad   da   samarTlian   safuZvelze.   ufro   metic,   marTlmsajulebis organoebis mier ganxorcielebuli midgoma, Cemi azriT,   aranairad ar metyvelebs imaze, rom moldovis xelisuflebis organoebma   uari   Tqves   yvela   mcdelobaze,   raTa   aRedginaT   kontroli   arakontrolirebad teritoriaze.   18. rogorc amas ganaCeni adgens, 1998 wels da mas Semdeg moldovis   xelisuflebis organoebis mcdelobebi ufro metad mimarTuli iyo   diplomatiuri   qmedebebisaken,   romelTa   daniSnulebas   warmoadgenda   situaciis srulad mogvareba regionSi da konstituciuri wyobis aRdgena   dnestrispireTis teritoriaze. kerZod, 1998 wlis martSi moldovis,   ruseTis   federaciis,   ukrainisa   da   dnestrispireTis   regionis   xelisuflebis organoebma xeli moaweres ramdenime aqts dnestrispireTSi   konfliqtis mogvarebis mizniT (ix. winamdebare ganaCenis 97-e punqti);   ramdenime   Sexvedra   da   molaparakeba   gaimarTa   moldovisa   da   dnestrispireTis xelisuflebis organoebis warmomadgenlebs Soris imave   mizniT (ix. winamdebare ganaCenis 103-e-104-e da 171-e punqtebi); da 2002   wlidan dRemde moldovas, ruseTis federaciisa da euTo-s Soris   warmodgenili da ganxiluli iqna mravali winadadeba konfliqturi   situaciis mogvarebasTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis 106-e-109-e   punqtebi). me ver vxedav veranair mizezs imisaTvis, rom eWvi Sevitano   moldovis mTavrobis argumentSi, romelic gamyarebuli iqna b-ni sturcas   mier warmodgenili CvenebiT (ix. danarTi, punqtebi 309-13) da b-ni sidorovis   CvenebiT (ix. danarTi punqti 446), rom strategiis es cvlileba   diplomatiur midgomebTan dakavSirebiT miznad isaxavda dnestrispireTis   teritoriis dabrunebas moldovis iurisdiqciaSi da amiT   ganxorcieldeboda teritoriaze mcxovreb pirTa konstituciuri uflebebis   aRdgena, maT Soris ganmcxadebelTa uflebebisac. me ar SemiZlia moldovis   xelisuflebis organoebis mier ganxorcielebul mcdelobebSi, romlebic   miznad isaxavda konfliqtis srul mogvarebas, davinaxo raime, rac   mianiSnebs separatistebis reJimisaTvis gaweul mxardaWeraze an dumiliT   gamoxatul Tanxmobaze reJimis mier teritoriaze uflebamosilebis   ganxorcielebasTan dakavSirebiT.   19. dayrdnoba im argumentze, rom xorcieldeboda TanamSromloba   separatistul xelisuflebasTan, Cemi azriT, imave WrilSi unda iqnes   ganxiluli.   sagangebo   yuradRebaa   gamaxvilebuli   pirveli   jgufis   mosazrebaSi ekonomikur TanamSromlobaze, SeTanxmebebze, urTierTobebis   damyarebaze moldovis parlamentsa da e.w. `mdr-s parlaments~ Soris,   policiisa da uSiSroebis sakiTxebSi TanamSromlobaze, TanamSromlobaze   sxva sferoebSi, rogoric aris sahaero gzebis kontroli, satelefono   kavSirebi da sporti. moldovis mTavrobam warmoadgina argumenti, rom   xsenebuli TanamSromlobis RonisZiebebi mimarTuli iyo im pirebis   yoveldRiuri   cxovrebis   gaumjobesebisaken,   romlebic   cxovrobdnen   dnestrispireTis teritoriaze, da maTTvis cxovrebis maqsimalurad   normaluri pirobebis Seqmnisaken. aranairi damajerebeli safuZveli ar   yofila warmodgenili eWvis Sesatanad imaSi, rom swored es warmoadgenda   namdvil mizans – mizans, romelic pirveli jgufis mosazrebaSi qebas   imsaxurebs – da gamomdinare miznis xasiaTidan da SezRuduli saxidan,   RonisZiebebi, Cemi azriT, ar SeiZleba danaxuli iqnes imgvarad, rom   uCendes raime saxis daxmarebas dnestrispireTis reJims. sapirispirod,   xsenebuli RonisZiebebi warmoadgens moldovis mier imis damtkicebas, rom   mas gaaCnda survili, aRedgina kontroli mis srul teritoriaze.   20. pirveli jgufi akritikebs im faqts, rom teritoriaze mcxovrebTa   pirobebis   xelisuflebis   ganmcxadebelTa   gaumjobesebisaken   organoebma   gadadgmuli   nabijebiT   igive   rodesac   moldovis   gulmodgineba   sasamarTlo   ar   gamoamJRavnes   bedTan   mimarTebaSic.   maSin,   amtkicebs, rom mis kompetenciaSi ar Sedis moldovis mier iseT   mniSvnelovan sakiTxTan dakavSirebiT ganxorcielebuli politikuri   strategiis   mTlianobis   Sesabamisobis   dacva, pirvelma   Sefaseba,   rogoric   aris   teritoriuli   rom moldovis   jgufma   daadgina,   xelisuflebis organoebs mainc rCebaT valdebuleba, `ganaxorcielon maT   xelT arsebuli yvela RonisZieba, iqneba es politikuri, diplomatiuri,   ekonomikuri,   uzrunvelyofili   sasamarTlo   iqnes   Tu   konvenciiT   sxva   xasiaTis   RonisZiebebi...,   raTa   garantirebuli   uflebebis   ganxorcieleba im pirebTan mimarTebaSi, romlebic imyofebian maT   iurisdiqciaSi da, Sesabamisad, yvela im pirTan mimarTebaSi, romlebic   imyofebian moldovis sazRvrebSi~. Tumca garda imisa, rom me ar veTanxmebi   im mosazrebas, rom dnestrispireTis teritoria unda CaiTvalos moldovis   `iurisdiqciaSi~ konvenciis miznebisaTvis, xsenebuli kritika, Cemi azriT,   ar iTvaliswinebs, rom politikuri strategiis mTavar mizans warmoadgenda   da warmoadgens konstituciuri marTlwesrigis aRdgena separatistTa   teritoriaze, rac kvlavac rCeba umniSvnelovanes winapirobad teritoriaze   myofi   pirebisaTvis,   maT   Soris   ganmcxadeblebisTvisac,   konvenciiT   garantirebuli uflebebis uzrunvelyofisaTvis.   21.     wlis   Semdeg   moldovis   xelisuflebis   organoebis   mier   ganmcxadeblebis konvenciiT garantirebuli uflebebis ganxorcielebasTan   dakavSirebuli mcdelobebis savaraudo ganuxorcielebloba warmoadgens   mesame umniSvnelovanes faqtors, romelsac mosamarTleTa xsenebuli jgufi   eyrdnoba. gamoTqmulia pretenzia, rom ratificirebis dRis Semdeg   ganmcxadeblebis uflebebis dacvasTan dakavSirebuli mcdelobebi `ar iqna   ganxorcielebuli myarad, mtkiced da mizanswrafulad, rac moiTxoveboda   im seriozuli situaciidan gamomdinare, romelSic ganmcxadeblebi iyvnen~.   rogorc   ganxorcielebuli RonisZiebebi ganmcxadeblebis uflebebis dacvasTan   dakavSirebiT Semoifargleboda mxolod dnestrispireTSi eqimebis   gagzavniT, raTa gaesinjaT ganmcxadeblebi, ganmcxadebelTa ojaxebisaTvis   finansuri daxmarebis aRmoCeniT da b-ni sturcas saSualebiT   ganmcxadebelTa gaTavisuflebis mcdelobiT.   aRniSnulia,   xsenebuli   dRis   Semdeg   moldovis   mier   22. CemTvis Znelia xsenebuli kritikis gageba im moculobiT, ra   moculobiTac igi exeba 1997 wlis Semdgom periods 2001 wlamde. b-nma   moSanum warmoadgina mtkicebuleba, rom ganmcxadebelTa sakiTxi wamoweuli   iyo euTo-s Sexvedrebze, ucxo saxelmwifoebTan gamarTul Sexvedrebze da   parlamentTaSorisi gaerTianebis Sexvedrebze (ix. danarTi, punqti 249).   yofili iusticiis ministrisa da dnestrispireTTan molaparakebis   komitetis Tavmjdomaris b-ni sturcas CvenebaSi, romelic ar gamxdara   kamaTis sagani, naTqvami iyo, rom 1997 wlis Semdeg igi agrZelebda   ganmcxadebelTa sakiTxis wamowevas separatistuli xelisuflebis winaSe.   swored xsenebuli molaparakebebis Semdeg gaemgzavra b-ni sturca   dnestrispireTSi 2001 wlis aprilSi, raTa kiSiniovSi Camoeyvana oTxive   ganmcxadebeli. b-ni sturca darwmunebuli iyo, rom maT gaaTavisuflebdnen   (ix. danarTi, punqti 312) da,   sasamarTlos winaSe warmodgenili   mtkicebulebebis Tanaxmad, swored am molaparakebebis Sedegi iyo, rom b-ni   ilaSku gaTavisuflebuli iqna momdevno TveSi. gamomdinare im faqtidan,   rom moldovis xelisuflebis organoebi kvlavac imedovnebdnen darCenili   ganmcxadeblebis gaTavisuflebas, mosamarTleTa pirveli jgufisagan   gansxvavebiT, me ver vxedav verafer gasakvirs, rom b-n Sevcovs neba darTes,   Sesuliyo moldovaSi da Caeyvana b-ni ilaSku `raime pasuxismgeblobis   dakisrebis gareSe im qmedebebisaTvis, romlebic man ganaxorciela reJimis   samsaxurSi~.   23. Sesabamisad, me SemiZlia daveTanxmo mosamarTleTa meore jgufis _   romlebic warmoadgenen umravlesobas   _ mosazrebas, rom moldovis   pasuxismgebloba ar iyo saxeze konvenciis im darRvevebTan mimarTebaSi,   romlebic ganxorcielda 2001 wlamde. pasuxi gasacemi rCeba kiTxvaze,   saxeze iyo Tu ara aseTi pasuxismgebloba xsenebuli dRis Semdeg.   (b) pasuxismgebloba 2001 wlis maisis Semdeg   24. meore jgufis daskvna, rom moldovis pasuxismgebloba saxeze iyo 2001   wlis maisis Semdeg, ar emyareba moldovis mier dnestrispireTis   teritoriaze   RonisZiebebis   kontrolis   Semcirebas   damyarebisaken   xsenebuli dRis   mimarTuli   Semdeg;   sasamarTlo   sapirispirod   mosamarTleTa meore jgufis mosazrebisa, moldovis mxridan mcdelobebis   Semcireba ar unda iqnes aRqmuli moldovis mxridan regionSi iurisdiqciis   aRdgenis mcdelobebis Semcirebad, imis ramdenime faqtis gaTvaliswinebiT,   romlebic moldovam ganaxorciela, magram dablokili iqna `mdr~-s   winaaRmdegobis Sedegad 2001 da 2002 wlebSi (ix. winamdebare ganaCenis 344-e   punqti). amis nacvlad meore jgufis dasabuTeba ZiriTadad emyareboda   mtkicebulebebis ararsebobas, rom radgan ganxorcielebuli iqna b-ni   ilaSkus   gaTavisuflebasTan   dakavSirebuli   efeqturi   RonisZiebebi   moldovis xelisuflebis organoebis mier, raTa bolo moReboda mis   mimarT konvenciiT garantirebuli uflebebis gangrZobad darRvevas,   analogiuri mcdelobebi ar ganxorcielebula sxva ganmcxadeblebTan   mimarTebaSi. mosazrebaSi naTqvamia, rom b-ni sturcas mtkicebulebis garda   imasTan dakavSirebiT, rom ganmcxadeblebis situaciis sakiTxs moldovis   xelisuflebis organoebi mudmivad wamoWridnen xolme `mdr~-s reJimTan   gamarTuli konsultaciebisas, `sasamarTlos ar gaaCnia sxva aranairi   informacia, romelsac SeuZlia daasabuTos is daskvna, rom moldovis   mTavroba keTilsindisierad asrulebda masze dakisrebul movaleobebs   ganmcxadeblebTan mimarTebaSi (ix. ganaCenis 348-e punqti).   25. simarTles warmoadgens is faqti, rom 2001 wlis maisis Semdeg   molaparakebebi   dnestrispireTisa   da   ruseTis   federaciis   warmomadgenlebTan ZiriTadad ufro konfliqtis srul mogvarebas exeboda,   vidre patimrobaSi myofi sami ganmcxadeblis konkretul situacias. ufro   metic, b-ni sturcas mtkicebulebis Tanaxmad, xsenebuli dRis Semdeg b-nma   smirnovma uari ganacxda Semdgom Sexvedrebze, raTa ganexila patimrobaSi   myofi ganmcxadeblebis sakiTxi (ix. danarTi, punqti 313). Tumca imave mowmis   mtkicebulebis   molaparakebebi moicavda ara marto iseT sakiTxs, rogoric aris is, Tu ra   unda ganxorcielebuliyo im ganaCenebTan mimarTebaSi, romlebic   Tanaxmad,   romelic   ar   gamxdara   kamaTis   sagani,   Sefardebuli iyo dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier gasuli   wlis ganmavlobaSi, aramed imasac, rogorc es ganaCenSia aRwerili, rom   tiraspolis xelisuflebaSi dnestrispireTis saiTxebze mis kolegasTan   gamarTuli molaparakebisas b-ni sturca agrZelebda sami ganmcxadeblis   gaTavisuflebis sakiTxis wamoWras (ix. danarTi, punqti 309).   26.   aRiarebuli   iqna   ra,   rom   xsenebuli   mcdelobebi   marTlac   ganxorcielda, dayrdnoba ganaCenSi moxda im faqtze, rom ganmcxadebelTa   situaciasTan dakavSirebiT sakiTxi wamoiWra mxolod sityvierad da   sasamarTlosaTvis ar iyo cnobili raime iseTi gegma dnestrispireTis   konfliqtis mogvarebasTan dakavSirebiT, romelic aseve zegavlenas   moaxdenda ganmcxadeblebis situaciaze (ix. winamdebare ganaCenis 348-e   punqti).   aseve   aRniSnulia,   rom   sasamarTlos   winaSe   ar   yofila   warmodgenili raime saxis mtkicebuleba moldovis xelisuflebis mxridan   ruseTis federaciisadmi ganxorcielebul midgomasTan dakavSirebiT,   romelic miznad daisaxavda darCenili ganmcxadeblebis gaTavisuflebas   (ix. winamdebare ganaCenis 349-e punqti). maSin, rodesac orive xsenebuli   sakiTxi WeSmaritebas warmoadgens, me veranairad ver var darwmunebuli,   rom xsenebuli werilobiTi masalebis uqonloba amyarebs umravlesobis   daskvnas, rom moldovam ar ganaxorciela sakmarisi, efeqturi da Sesabamisi   RonisZiebebi, raTa ganmcxadeblebisaTvis uzrunveleyo konvenciiT   garantirebuli uflebebi. kidev ufro naklebad SemiZlia miviRo is, rom   sasamarTlos winaSe warmodgenili mtkicebuleba mianiSnebs moldovis   mTavrobis   mier   dumiliT   gamoxatul   Tanxmobaze   danarCeni   sami   ganmcxadeblis gangrZobad patimrobasTan mimarTebaSi.   27. xsenebuli mizezebidan gamomdinare me davaskveni, rom ganmcxadeblebi   saqmeSi mocemul arc erT momentSi ar xvdebodnen moldovis   `iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis miznebisaTvis, rom moldovas ar   daurRvevia ganmcxadeblebTan mimarTebaSi imave muxliT masze dakisrebuli   valdebulebebi da, Sesabamisad, saxeze ar aris moldovis pasuxismgebloba   konvenciis   savaraudo   darRvevasTan   dakavSirebiT,   rogorc   amas   ganmcxadeblebi amtkiceben, arc 2001 wlis winmswreb da arc Semdgom   periodSi.   28. xsenebulidan gamomdinareobs, rom me ara mxolod xma ar miveci im   gadawyvetilebis   garantirebuli uflebebis darRvevas moldovis mxridan, aramed aseve xma   ar miveci im daskvnas, rom moldova valdebulia, gadauxados   sasargeblod,   rom   adgili   hqonda   konvenciiT   ganmcxadeblebs samarTliani dakmayofileba. me daveTanxme umravlesobas   yvela sxva sakiTxSi ganaCenis samotivacio nawilTan dakavSirebiT (maT   Soris im nawilSic, rom moldovam ar ganaxorciela masze 34-e muxliT   dakisrebuli valdebuleba), garda im nawilisa, romelic gulisxmobs   kompensaciis mikuTvnebas 21 (g) punqtSi moraluri zianisaTvis ruseTis   federaciis   mier   34-e   muxliT   dakisrebuli   valdebulebebis   Seusruleblobis gamo. Cemi azriT, im SemTxvevaSic ki, Tu valdebulebis   aseTi Seusrulebloba warmoadgens `konvenciis darRvevas~ konvenciis 41-e   muxlisaTvis, raTa nebadarTuli iqnes samarTliani dakmayofilebis   miniWeba, rasac me saeWvod vTvli, me ar mimaCnia, rom winamdebare saqmeSi   unda momxdariyo samarTliani dakmayofilebis miniWeba 34-e muxlis   darRvevisaTvis.   mosamarTle lukadesis nawilobriv gansxvavebuli azri   pirvel rigSi me msurs gavimeoro is mosazreba, romelic gamovTqvi saqmeSi   Assanidze v. Georgia ([GC] no. 71503/01, ECHR 2004-II) konvenciis 1-l muxlSi   xsenebul cneba `iurisdiqciasTan~ dakavSirebiT da romelic ganxiluli   iqna winamdebare ganaCenis 310-e-314-e da 319-e punqtebSi.   `Cemi azriT, `iurisdiqcia~ niSnavs xelisuflebas, anu saxelmwifos neba-   survilis dakisrebasa da moxvevas nebismier pirze maRali xelSemkvreli   mxaris teritoriaze Tu teritoriis gareT. amitom maRali xelSemkvreli   mxare konvenciis Tanaxmad pasuxismgebelia nebismieri piris winaSe, romlis   mimarTac pirdapir xorcieldeba qmedeba aseTi xelSemkvreli mxaris   xelisuflebis mier msoflios nebismier wertilSi. xelisuflebis aseTi   ganxorcieleba SesaZlebelia ramdenime formiT da SeiZleba iyos   kanonieric da ukanonoc. Cveulebrivi forma mdgomareobs samTavrobo   xelisuflebaSi maRali mxaris teritoriaze. magram igi SesaZloa   gavrceldes im xelisuflebamde, romelic gulisxmobs sxva teritoriaze   sruli kontrolis formas, miuxedavad imisa, rom SesaZlebelia igi   kanonier Tu ukanono formas atarebdes (saqmeze Loizidou v. Turkey (pirveladi   pretenzia) gamotanili ganaCeni, 1995 wlis 23 marti, seria A #. 310), aSkarad   okupirebuli teritoriebi (Cyprus v. Turkey [GC], # 25781/94, ECHR-2001-IV). igi   aseve SesaZloa gavrceldes xelisuflebaze, romelic SeiZleba gamoxatuli   iqnes dominanturobis an sxva saxelmwifos mTavrobisaTvis politikuri,   finansuri, samxedro Tu sxva arsebiTi mxardaWeris gziT masze efeqturi   zegavleniT. da, Cemi azriT, mas SesaZloa gaaCndes forma sxva saxelmwifos   nebismieri saxis samxedro Tu sxva qmedebis saxiT Sesabamisi maRali mxaris   nawilSi msoflios nebismier wertilSi (ix. sapirispirod saqme Bankovic and   Others v. Belgium and Others (dec.) [GC], no. 52207/99, ECHR 2001-XII, romelic zemoT   aris naxsenebi).   ganxilva yovelTvis unda warimarTos im mimarTulebiT, rom pirma,   romelic acxadebs, rom imyofeba im saxelmwifos `iurisdiqciaSi~, romelic   aris konvenciis maRali xelSemkvreli mxare, da Civis, rom daerRva   uflebebi calkeuli qmedebis Sedegad, SeZlos warmoaCinos, rom Sesabamisi   qmedeba   warmoadgenda   Sesabamisi   saxelmwifos   xelisuflebis   ganxorcielebis Sedegs. nebismieri sxva ganmarteba, romelic gamoricxavs   maRali   romlebic   xelSemkvreli   warmoadgenda   mxaris   pasuxismgeblobas   im   qmedebebisaTvis,   ganxorcielebis   saxelmwifo   xelisuflebis   Sedegs, migviyvanda im absurdul mosazrebamde, rom konvencia awesebs   adamianis uflebaTa pativiscemis valdebulebas mxolod im teritoriaze,   romelic imyofeba aseTi mxaris kanonieri Tu ukanono kontrolis qveS da   aRniSnuli konteqstis gareT, yuradReba rom ar mivaqcioT gamonaklis   garemoebebs (romelTa arseboba gadawyvetili iqneba TiToeul saqmeSi),   Sesabamis mxare-saxelmwifos SeuZlia imoqmedos dausjelad qmedebaTa im   standartebis darRveviT, romlebic dadgenilia konvenciaSi. me mjera, rom   konvenciis debulebaTa gonivrulma ganmartebam misi obieqtis WrilSi unda   migviyvanos im daskvnamde, rom konvencia uzrunvelyofs qcevis kodeqss   yoveli maRali xelSemkvreli mxarisaTvis, yovelTvis, rodesac isini   axorcieleben saxelmwifo xelisuflebas da aRniSnuls garkveuli   Sedegebi moaqvs individualuri pirebisaTvis~.   me msurs ganvavrco Cemi zemoxsenebuli midgoma da davamato, rom   saxelmwifo aseve pasuxismgebeli SeiZleba iyos konvenciis Sesabamisi   pozitiuri valdebulebebis ganuxorcieleblobis gamo nebismier im pirTan   mimarTebaSi, romelic iyo misi pirdapiri uflebamosilebis qveS, an Tu   saxelmwifos SeeZlo uflebamosileba ganexorcielebina iribad im   teritoriaze, romelzec piri imyofeba.   zemoxsenebulisa da saqmis arsebuli faqtebis da ganaCenSi aRwerili   garemoebebis WrilSi me veTanxmebi umravlesobas, rom ganmcxadeblebi   xvdebian ruseTis federaciis `iurisdiqciaSi~ konvenciis 1-li muxlis   miznebisaTvis   da   ruseTis   federaciis   pasuxismgebloba   saxezea   gasaCivrebul qmedebebTan mimarTebaSi. rogorc es marTebulad iqna   aRniSnuli ganaCenSi, damtkicebuli iqna, rom `mdr~-s, romelic Seiqmna 1991-     wlebSi   ruseTis   federaciis   daxmarebiT,   gaaCnia   sakuTari   saxelisuflebo da administraciuli organoebi, romlebic, Tavis mxriv,   imyofebian ruseTis federaciis efeqturi kontrolis an, sul mcire,   arsebiTi zegavlenis qveS da nebismier SemTxvevaSi igi arsebobas   ganagrZobs ruseTis federaciis samxedro, ekonomikuri, finansuri da   politikuri mxardaWeriT~ (winamdebare ganaCenis 392-e punqti).   magram me ar veTanxmebi umravlesobas imaSi, rom ganmcxadeblebi xvdebian   moldovis `iurisdiqciaSi~ da moldova pasuxismgebelia im pozitiuri   valdebulebebis ganuxorcieleblobaze, romlebic gulisxmobs efeqturi   da Sesabamisi RonisZiebebis warmarTvas ganmcxadebelTa konvenciiT   garantirebuli uflebebis uzrunvelyofis mizniT. araferi ar mianiSnebs   imaze, rom moldovas gaaCnda raime saxis pirdapiri an arapirdapiri   uflebamosilebis ganxorcielebis SesaZlebloba teritoriaze, sadac   ganmcxadeblebi imyofebodnen patimrobaSi.   arc erTi faqtori, romelic gamoTqmuli iqna umravlesobis mier miRebul   daskvnaSi, rom moldovas gaaCnda iurisdiqcia ganmcxadeblebze, Cemi azriT,   ar SeiZleba ganxiluli iqnes rogorc mimaniSnebeli imaze, rom xdeboda   iurisdiqciis ganxorcieleba an misi ganxorcielebisagan Tavis Sekaveba   ganmcxadeblebTan   mimarTebaSi.   xsenebulTan   dakavSirebiT   me   aseve   vuerTdebi ser nikolas bratcas mier nawilobriv gansxvavebuli azris me-   15-26-e punqtebSi gamoTqmul mosazrebas.   nebismier SemTxvevaSi imisaTvis, rom dadgenili iqnes, rom arsebobs   `iurisdiqcia~ garkveul pirebze konvenciis miznebidan gamomdinare   mxolod   imitom,   rom   Sesabamisma   saxelmwifom   ver   ganaxorciela   marTlmsajulebrivi, politikuri, diplomatiuri da ekonomikuri an sxva   saxis RonisZiebebi, rogorc amas umravlesoba aRniSnavs, im mizniT, rom   uzrunveleyo ganmcxadeblebis konvenciiT garantirebuli uflebebi im   pirobebSi, rodesac mTavroba ver axorcielebda Sesabamis pirebze   uflebamosilebas,   gawelavda   da   gazrdida   `iurisdiqciis~   cnebas   ararealur da absurdul donemde. sxva sityvebiT, rom vTqvaT, Cemi azriT,   araswori iqneboda, rom konvenciis maRal xelSemkvrel mxares gaaCndes   `iurisdiqcia~ nebismier pirze, romelic imyofeba misi uflebamosilebis   gareT mxolod imitom, rom igi ar axorcielebs politikur an sxva   RonisZiebebs, romlebic moxseniebulia zogadi terminebiT umravlesobis   mier. amgvari midgoma, Cemi azriT, migviyvanda aralogikur daskvnamde, rom   konvenciis   yvela   xelSemkvrel   mxares   eqneboda   iurisdiqcia   da   daekisreboda pasuxismgebloba im pirTa uflebebis darRvevisaTvis,   romlebic imyofebian maRali xelSemkvreli mxaris nebismier teritoriaze,   maT Soris maT teritoriazec, romelic ar imyofeba saxelmwifos   uflebamosilebis qveS (an de facto, an de jure, anda orive, gaaCnia teritorias),   mxolod imitom, rom ar cdiloben RonisZiebebis gatarebas konvenciiT   garantirebuli uflebebis dacvisaTvis, im saxelmwifos winaaRmdeg,   romelic realurad axorcielebs aseT uflebamosilebas Sesabamis pirebze.   me mjera, rom xelSekrulebis ganmartebas ar unda mivyavdeT iseT   mniSvnelobamde, romelsac mivyavarT calsaxad absurdul Sedegebamde.   Banković and Others-is gadawyvetilebaSi (romelsac me piradad ar veTanxmebi)   sasamarTlos didma palatam daadgina, rom belgradSi Senobebis dabombva,   ramac gamoiwvia 16 moqalaqis daRupva, warmoadgenda eqstrateritoriul   aqts, romelic ar xvdeboda konvenciis xelSemkvreli im saxelmwifoebis   `iurisdiqciaSi~, romlebmac ganaxorcieles dabombva, da xsenebulis gamo   daRupulTa naTesavebis saCivari ar iqna miRebuli da gamocxadda arsebiT   ganxilvaze dauSveblad. CemTvis Zalian gaugebari da ucnauria, rom maRal   xelSemkvrel saxelmwifos pasuxismgebloba ar daekisros konvenciis   Tanaxmad im safuZvelze, rom bombebis Camoyra misi TviTmfrinavebidan   dasaxlebul adgilze msoflios nebismier wertilSi ar moiazrebs aseTi   dabombvis   uflebamosilebis   msxverplT   qveS),   am   saxelmwifos   rodesac   `iurisdiqciaSi~   aseTi mxaris   (anu   mier   maSin,   ganuxorcielebloba `mis xelT arsebuli yvela RonisZiebisa, iqneba es   politikuri, diplomatiuri, ekonomikuri, sasamarTlo Tu sxva xasiaTis...   RonisZiebebi, raTa daecva konvenciiT garantirebuli uflebebi maTTvis,   vinc formalurad [de jure] mis iurisdiqciaSia~, magram realurad misi   efeqturi uflebamosilebis farglebs gareT imyofeba, axvedrebs am pirebs   aRniSnuli saxelmwifos iurisdiqciaSi da akisrebs saxelmwifos maT   mimarT pozitiuri valdebulebebis ganxorcielebas.   nebismier SemTxvevaSi me mjera, rom moldovis xelisuflebis organoebma   faqtobrivad yvelaferi gaakeTes, rac gonivrul farglebSi moiTxoveboda   maTgan saqmis konkretul garemoebebSi. ararealuri da usamarTlo   iqneboda, rom dagvekisrebina moldovisaTvis pasuxismgebloba nebismier im   situaciasTan dakavSirebiT, romelic gasaCivrebuli iyo ganmcxadeblebis   mier.   mosamarTle kovleris gansxvavebuli azri   (Targmani)   `sazRvari marTlmsajulebasa da politikas Soris is aRar aris, rac iyo.   aRarc kanonierebis sawyisebi, romlebic nakleb normatiulia da sul ufro   mravlobiTi da mzardad gabneuli xdeba~ (A. Lajoie, Jugements de valeurs, Paris,   PUF, 1997, gv. 207).   vwuxvar, rom ar movxvdi umravlesobaSi da Tumca pativs vcem Cemi   kolegebis mosazrebebs, sajarod minda ganvacxado, konvenciis 45-e muxlis   me-2 punqtis Tanaxmad, Cemi Rrma uTanxmoeba winamdebare saqmeSi didi   palatis ganaCenTan.   Cemi uTanxmoeba exeba analizis meTodologias, faqtebis warmodgenis   maneras, `iurisdiqciisa~ da `pasuxismgeblobis~ cnebaTa analizs da bolos   im daskvnas, romelic miRebuli iqna sasamarTlos mier. Sesabamisad,   valdebulad vTvli Tavs, garkveuli dro davuTmo TiToeul am aspeqts.   I. analizis meTodologia   winamdebare saqme iseTi situaciis magaliTia, romelSic `adamianis   uflebebi warmoadgens politikas~ (M. Gauchet, La démocratie contre elle-même, Paris,   2002, gv. 326). saqmis gansakuTrebuli xasiaTidan gamomdinare, romelSic   ganmcxadebelTa situacia ganuyofelia Zalze rTuli geopolitikuri   konteqstisagan,   sasamarTlos   winaSe   warmodgeba   axali   teritoria,   gamomdinare Sesabamisi mwiri precedentuli samarTlidan. sasamarTlos   ganaCeni winamdebare saqmeSi SesaZloa qmnides axal precedents analogiuri   situaciebisaTvis evropis sabWos wevri saxelmwifoebis konfliqtis sxva   zonebSi, maT Soris im saxelmwifoebSic, romlebic evropis sabWoSi   axlaxans Sevidnen. im konfliqtis istoriuli sawyisebi, romelSic   regionis qveynebi iqnen CaTreulni da `fragmentirebadi imperiis~ efeqti is   niSnebia, romlebic ase axasiaTebs da SeimCneva arc ise Sor balkaneTsa da   kavkasiaSi.   Tumca sasamarTlom (Cemi azriT, SecdomiT) amjobina, daenaxa situacia   kviprosis tipis konfliqtis WrilSi da aRniSnuli situaciis Sesabamisi   precedentuli samarTlis WrilSi moxvedriliyo iseT xafangSi, romelsac   es   precedentuli   samarTali   warmoadgens.   Cemi   azriT,   es   iyo   meTodologiuri Secdoma. zedapirul msgavsebas winamdebare saqmesa da   Loizidou-s saqmes Soris SecdomaSi Seyvana SeuZlia. erTaderTi, rac saerToa   (da rasac me davubrundebi), aris konfliqtis saTave, saxeldobr, qveyanaze   mibmuli   istoriuli, ekonomikuri da kulturuli kavSiriT, gamoyofis Sansi.   xsenebulidan gamomdinare, konfliqtis monawileTa reaqciam da   sazogadoebis,   romelic   gansxvavdeba   qveynisagan   Tavisi   sapirispiro reaqciam hpova danaSaulebrivi formebi da adamianTa   tragediamde migviyvana.   Tumca   TviT   Loizidou-sTan   dakavSirebul   precedentul   samarTalSic   arsebobs bevri gakveTili, romlebic Cven SegviZlia amovikiTxoT, raTa   dagvexmaros naCqarevi da martivi gadawyvetilebebis Tavidan acilebaSi.   Loizidou-s saqmeze Tavis gansxvavebul mosazrebaSi mosamarTle bernhardti,   romelsac daeTanxma mosamarTle lopes roCa, aRniSnavs: `winamdebare   saqmeSi ... dauSvebelia individis situaciis gancalkeveba kompleqsuri   istoriuli ganviTarebisagan da aranakleb kompleqsuri dRevandeli   situaciisagan~. (Loizidou v. Turkey (arsebiTi ganxilva), 1996 wlis 18 dekembris   ganaCeni, moxsenebebi da gadawyvetilebebi, 1996-VI, gv. 2242). kviprosis   gamTlianebasTan dakavSirebuli molaparakebis warumateblobis aRniSvniT,   ramac gamoiwvia ganmcxadeblis situacia, raTa ganevrco, man dasva kiTxva:   `vin aris pasuxismgebeli valdebulebis darRvevisaTvis? mxolod erTi   mxare? SesaZlebelia Tu ara naTeli pasuxis gacema da daskvnis gamotana am   da sxva kiTxvebze?~ (iqve).   meore gansxvavebul mosazrebaSi imave saqmeze mosamarTle petiti acxadebs:   `is pasuxismgebloba, rac aRebuli iqna 1974 wlis gadatrialebis dros, an   romelic warmoiSva TurqeTis jarebis SesvliT imave wels, ra drosac   saerTaSoriso Tanamegobroba orWofobda Tavis mcdelobebSi, gadaeWra   kviprosTan dakavSirebuli saerTaSoriso problema 1974 wlis Semdeg ...,   xsenebuli pasuxismgeblobebi iyo ra sxvadasxva warmomavlobisa da   xasiaTis, ori sazogadoebis (romlebic arian erovnuli umciresobebi,   rogorc es termini aRiqmeba saerTaSoriso samarTalSi) problema ufro   metad warmoadgens politikisa da diplomatiis sakiTxs, vidre evropuli   sasamarTlos gamoZiebis sagans, dafuZnebuls q-ni loizidus saqmesa da 1-   li   oqmiT   gaTvaliswinebuli   uflebis   darRvevaze   (ix.   Loizidou-s   zemoxsenebuli saqme, gv. 2253-54). xsenebuli sityvebiT gamoTqmuli   gafrTxileba   da   am   sityvebSi   Cadebuli   sibrZne   srulad   aris   gamarTlebuli.   samwuxarod, winamdebare saqmeSi sasamarTlom gariska, oTxi ganmcxadeblis   izolirebuli situaciis safuZvelze (radgan, kviprosis situaciisagan   gansxvavebiT, sxva analogiuri SemTxvevebis warmoCinebis aranairi sistema   ar gamomJRavnebula) ganexila kavSiri sxvadasxva: samxedro (ganaCeni   Seicavs analizs dnestrispireTis konfliqtis samxedro mxareebTan   dakavSirebiT da aseve moicavs iaraRis sawyobebis kalkulacias, romelic   Stabbinis   personalze   ukeTesad   aris   warmoebuli),   ekonomikur   (urTierTobis Sefaseba partniorebs Soris, romlebic moqmedebdnen   aTwleulobis ganmavlobaSi imave ekonomikur zonaSi), politikur (Znelia   citatebis moyvana politikuri liderebisa da samxedro personalis   `dauTariRebeli~ gancxadebebidan) problemas Soris. rogorc Cans,   sasamarTlos waredgina uzarmazari raodenobis urTierTsapirispiro   informacia ganmcxadeblebis, sami saxelmwifos (romlebic CarTulni iyvnen   samarTalwarmoebaSi), adgilze mivlenili sagamoZiebo misiis mier da,   Sesabamisad,   xsenebulis   safuZvelze   sasamarTlom   ganaxorciela   uzarmazari da sarwmuno arCeva xsenebuli mtkicebulebebidan. magram   mkacrad   klasifikacia   samarTlebrivi   mieniWebina   sakiTxebi   xalxebis   (magaliTad,   TviTgamorkvevis   ra   samarTlebrivi   uflebisaTvis,   Sesabamis sazRvrebSi, an ganmcxadeblis winaaRmdeg arsebul darRvevebze   mis dapatimrebamde) pasuxgaucemeli darCa. Cemi azriT, xsenebuli   warmoadgenda meore meTodologiur Secdomas, romelmac sxva Secdomebamde   migviyvana.   II. faqtebis warmodgena   iseT rTul da `mgrZnobiare~ saqmeSi, rogoric winamdebare saqmea, saqmis   garemoebebis detaluri da obieqturi warmodgena mniSvnelovan rols   TamaSobs, radgan igi gansazRvravs, Tu rogor unda iqnes saqme ganxiluli,   masTan dakavSirebuli pozitiuri kuTxiT. Cemi azriT, saqmis zogadi   konteqsti warmodgenilia Sejamebulad im saxiT, rac mniSvnelovnad   amaxinjebs faqtebs. es aris ganmcxadeblebis mier Tavsmoxveuli mosazreba,   gasagebia, risken mimarTulic, da swored es mosazreba dominirebs. me   SemiZlia mxolod gamovyo ramdenime faqti da is meTodi, romliTac isini   iqna ganmartebuli da mivyavarT samarTliani poziciis cru warmodgenamde.   saqmis zogadi konteqstis umTavres siZneles warmoadgens moldova-   dnestrispireTis konfliqtis saTavis gansazRvra. marTlac da rTul da   saWoWmano saqmeebSi, rogoric aris Gorzelik and Others v. Poland ([GC], no. 44158/98,   ECHR 2004-I) daAssanidze v. Georgia ([GC], no. 71503/01, ECHR 2004-II), didma palatam   ganixila me-14 saukunis movlenebi imisaTvis, rom moexdina sileziis   problemis analizi (Gorzelik, punqti 13), da ganixila TviT me-11 saukunis   movlenebic ki, raTa naTeli moefina aWaris statusze saqarTvelos   SemadgenlobaSi (Assanidze, punqtebi 100-07). winamdebare saqmeSi is, rac ar   Tqmula, ufro Rirebulia, vidre is, rac iTqva: rumineTisagan besarabiis   nawilis uecari CamoWra 1940 wlis 28 ivniss molotov-ribentropis paqtis   Sedegad da ukrainisgan `dnestris marcxena carieli sanapiros~ gadacema   sabWoTa moldaveTisTvis qmnis STabeWdilebas, rom am mravaleTnikuri   regionis istoriac swored aq iwyeba (ix. winamdebare ganaCenis 28-e punqti)   – yovelive es miTiTebuli iyo (da unda iTqvas, rom Zalian SerCeviTi   formiT) euTo-s dokumentSi. magram dokumenti ambobda, rom iseve, rogorc   sxva istoriuli mimoxilva, isic warmoaCinebda regionis istoriis srul   asaxvas, rasac me Zalian mokled Camovayalibeb.   moldovis saTavado, romelic Camoyalibda 1360 wels ungreTidan gamoyofis   Semdeg, 1456 wels moeqca otomanebis imperiis mbrZaneblobis qveS, rac   ramdenime   saukunis   ganmavlobaSi   grZeldeboda.     wels   princi   (gospodari) dimitri kantemiri (romlis Svili antioxic SemTxvevis   wyalobiT unda gamxdariyo cnobili rusi mwerali da emsaxura ruseTis   elCad londonsa da parizSi) SeuTanxmda petre dids, rom igi daicavda   moldovas da es iyo 1791 wels TurqeTsa da ruseT-avstriis koaliciis   omisSemdgomi xelSekrulebis meSveobiT (koaliciis jarebs meTaurobda a.   suvorovi), rodesac ruseTma moipova kontroli dnestris marcxena   sanapiroze, sadac mosaxleobis umravlesoba slavebi iyvnen. 1812 wels   ruseTis imperiasa da TurqeTs Soris ganaxlebuli omis Semdeg buqarestis   xelSekruleba ruseTis imperiaSi aerTianebda moldovis aRmosavleT   nawils, romelic mdebareobs prutsa da dnestrs Soris da romelsac   saxelad erqva besarabia. besarabiis samxreT nawili dasaxlebulia   bulgarelebiT da gaguazebiT (Turqulenovani qristiani xalxi). yirimis   omis (1854-56) Semdeg ruseTma, parizis xelSekrulebis Tanaxmad (1856)   dauTmo besarabia gamarjvebul saxelmwifoebs. xsenebuli teritoria   Sevida rumineTis samefos SemadgenlobaSi, romelic Seiqmna (1859 wels),   magram berlinis xelSekrulebiT (1878) besarabia daubrunda ruseTs da   rumineTma kompensaciis saxiT miiRo dobruja. 1918 wlis ianvarSi rumineTma   moaxdina besarabiis okupireba da adgilobrivi sabWosagan miiRo Tanxmoba   rumineTis samefosTan gaerTianebasTan dakavSirebiT. imave dros ukrainis   direqtoratma (romelic damoukidebeli iyo im dros) gamoacxada Tavisi   suvereniteti dnestris marcxena sanapiroze (im droisaTvis mosaxleobis   48% iyo ukrainelebi, 30% moldovelebi, 9% rusebi da 8,5% ebraelebi), 1924   wels ki Seiqmna moldovis avtonomiuri respublika, mas Semdeg, rac 1924   wels ssrk-m aiZula rumineTi, Caetarebina plebisciti besarabiaSi (venis   molaparakebebi), sanam moaxdenda mis okupirebas 1940 wlis 28 ivniss. es   aris regionis sakamaTo situacia, romelic 1940 wlis Semdeg warmoadgenda   moldovis mTlian teritorias, romlis orive nawilsac gaaCnda Tavisi   istoriuli, ekonomikuri, kulturuli da lingvisturi Taviseburebebi.   xsenebuli Taviseburebebi ar gamoeparaT informirebul damkvirveblebs:   `dnestrispireTi, romlis mosaxleobis umravlesobas warmoadgenen rusebi   da ukrainelebi, yovelTvis ufro axlos iyo ruseTTan, romlis nawilsac   igi warmoadgenda ori saukunis ganmavlobaSi. rodesac ssrk daiSala,   dnestrispireTma uari ganacxada moldovis damoukidebeli pirveli   mTavrobis politikaze rumineTTan gaerTianebasTan dakavSirebiT~ (Libération,   Paris, 1 August 2002).   rac Seexeba enasa da damwerlobas, me ar minda vispekuliro Zalian   delikatur problemaze da vwuxvar, rom sasamarTlo Zalze martiv   mniSvnelobas aniWebs xsenebuls (ix. ganaCenis 28-e punqti), rasac mivyavar   or citatamde. `uZvelesi ruminuli damwerloba TariRdeba 1521 wliT: es   aris boiar neskus mier dawerili werili maior brasovisadmi... xsenebuli   teqstebi   gadmoTargmnilia   slavuridan   (marTlmadidebeli   slavebis   liturgiuli ena da aseve ruminelebis ena), sadac weria rusuli SriftiT...   me-19 saukunemde Tanamedrove ruminuli ena sabolood ar Camoyalibebula,   masze Zlier zegavlenas axdenda franguli   – xsenebul process   zogierTebi uwodebdnen `relaTinizacias~. swored am dros iyo, rom   laTinurma anbanma Secvala rusuli~. (wyaro: Atlas des peuples de l’Europe Centrale,   Paris, La Découverte, 2002, gv. 137). rac Seexeba enas, romelic gamoiyeneboda, 1978   wlis konstitucia uzrunvelyofda `Tanabar uflebebs erovnuli enis   gamoyenebasTan dakavSirebiT~ (muxli 34) da `swavla-ganaTlebis erovnul   enaze warmarTvasTan dakavSirebiT~ (muxli 43). arsebuli debulebis   Tanaxmad, `kanonebi da sxva kanonmdebloba... gamoqveynebuli unda iqnes   moldovur   da   rusul   enebze~   (muxli   103)   da   `marTlmsajuleba   xorcieldeba rogorc moldovur da rusul enebze, aseve im enaze,   romelzec laparakobs regionis mosaxleobis umravlesoba~ (muxli 158).   es istoriuli gadaxveva imitom gavakeTe, rom gamemeorebina sasamarTlos   pozicia, romelic gamoxatulia Semdegi saxiT: `sasamarTlo Tvlis, rom man   maqsimalurad unda Seikavos Tavi mxolod im wminda istoriuli movlenebis   ganxilvisagan, romelTa ganxilvis iurisdiqciac sasamarTlos ar gaaCnia;   Tumca sasamarTlos SeuZlia mxedvelobaSi miiRos garkveuli istoriuli   faqtebi, romlebic cnobilia yvelasaTvis, da xsenebulze daafuZnos Tavisi   argumentacia~ (ix. Ždanoka v. Latvia, #. 58278/70, punqti 77, 2004 wlis 17 ivnisi;   ix. aseve Marais v. France, #. 31159/96, komisiis 1996 wlis 24 ivnisis   gadawyvetileba, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 86-A, gv. 184, da Garaudy v.   France, #. 65831/01, ECHR 2003-IX). magram, rogorc Cans, Cvens ganaCenSi   `istoriuli faqtebi~ mniSvnelovnad aris damaxinjebuli da Sedegad, Cemda   samwuxarod, garkveul dasabuTebasac analogiuri bedi ewia.   punqtebi 30-41 aranairi garkveuli mimdevrobiT ar asaxaven moldova-   dnestrispireTis konfliqtis dawyebasa da ganviTarebas da aqcents   akeTeben samxedro aspeqtebze, TiTqos mTavari problema yofiliyo me-14   armia da `dosaafis~ (romelic ar iyo saxelmwifo organo maSindeli   kanonmdeblobis Tanaxmad) aRWurviloba. rogorc erovnul mosamarTles, me   msurs aRvniSno, rom ssrk-s daSlam 1988-91 wlebSi zegavlena moaxdina ara   mxolod masSi Semaval 15 respublikaze, romlebmac saTiTaod gamoacxades   TavianTi suvereniteti (xSirad aRniSnuls uwodeben `suverenitetebis   aRlums~), aramed iseT teritoriebzec, romlebic iyo mravalerovan   respublikebSi, magaliTad, mTian yarabaxze, afxazeTze, CeCneTze da a.S.   moldovamac ver aicila Tavidan xsenebuli zogadi Zvrebi, gansakuTrebiT   imis gaTvaliswinebiT, rom moldovis erovnulma frontma ganacxada Tavisi   survili,   moxseniebuli kanonebi enisa da axali droSis Sesaxeb aRniSnuli   mimarTulebis mxolod pirvel nabijs warmoadgenda. gagauziam,   srulad   gaerTianebuliyo   rumineTTan   da   29-e   punqtSi   Turqulenovanma regionma, pirvelma gamoacxada Tavisi suvereniteti 1990   wlis 18 agvistos, mas mohyva dnestrispireTi 1990 wlis 2 seqtembers.   xsenebuli, Cemi azriT, ar warmoadgenda `moldovis damoukideblobisaTvis   winaaRmdegobis gawevas~ (ix. winamdebare ganaCenis 43-e punqti), aramed es   iyo TviTgamorkvevis uflebis uaryofis politika. ar unda daviviwyoT (da   es warmoadgens meore sagans, rac ar Tqmula ganaCenSi), rom moldovis   policiis specdaniSnulebis jarebis mier ganxorcielebuli pirveli   operacia, romelic daiwyo dubasaris `separatistebis~ winaaRmdeg 1990   wlis     ivniss,   win   uswrebda   zemoxsenebul   damoukideblobaTa   gamocxadebas da xeli Seuwyo maT daCqarebas.   Cemi azriT, swored am situaciaSi unda eZebna sasamarTlos konfliqtis   saTave, ramac pirdapiri zegavlena moaxdina oTx ganmcxadebelze, da ara   wlis 2 seqtembris damoukideblobis deklaraciaSi, romelic exeboda   `moldovis dnestrispireTis respublikis~ Seqmnas, rogorc amaze miuTiTebs   ganaCenis 30-34 punqtebi.   samarTlebrivad rom vilaparakoT, xsenebuli deklaraciebi ar niSnavda im   areul dros gamoyofis gacxadebas (rasac mowmobs sityva `moldovis~   `mdr~-s dasaxelebaSi), aramed warmoadgenda ufro didi avtonomiurobis   gacxadebis survils, maT Soris referendumis uflebas, romelic   gamoaaSkaravebda saxelmwifos SemadgenlobaSi darCenis survils im   SemTxvevaSi,   Tu   saxelmwifo   gamoacxadebda   gaerTianebas   ucxo   saxelmwifosTan, rac im droisaTvis savsebiT SesaZlebel safrTxed iyo   warmodgenili. `1990 wels pirveli avtonomiuri moZraobebis warmoSobam,   rasac mohyva 1991 wels damoukideblobis gamocxadeba, daaCqara kiSiniovsa   da buqarests Soris gegmis Camoyalibeba, romelic miznad isaxavda   moldovis rumineTSi integracias an mis aneqsirebas. magram gegma, romelic   moldovelebs moswondaT Tavdapirvel etapze, daviwyebas mieca SemdgomSi,   rodesac 1994 wlis 6 marts gamarTul referendumze buqarestis sawyenad   moldovis amomrCevelTa 96,4%-ma xma misca rumineTTan gaerTianebis   winaaRmdeg. magram respublikis damoukideblobis mowinaaRmdege, ufro   metad ki rumineTTan mierTebisadmi mtrulad ganwyobilma slavurma   mosaxleobam, romelic umetesad dnestrispireTSi cxovrobda, 5000   kvadratuli kilometris teritoriaze dnestris aRmosavleTiT, gamoacxada   avtonomiuroba~, _ werda Jan kristofer romeri, profesori, Institut des Hautes   Etudes européennes and the Ecole Spéciale militaire de Saint-Cyr (J.-Ch.Romer, Géopolitique de   la Russie, Paris, Economica, 1999, gv. 63).   zemoxsenebul analizs davamateb, rom 1992 wlis TebervalSi moldovis   saxalxo frontma me-2 kongresze gamoacxada moldova, maT Soris   dnestrispireTis regionic, rumineTis ganuyofel nawilad da 1992 wlis   martSi   daiwyo   konfliqti   policiis   specialur   danayofebsa   da   `separatistebs~ Soris. 1992 wlis 19 ivnisi – avad gasaxsenebeli dRe –   gaxda benderSi moldovis specdaniSnulebis Zalebis operaciis dawyebis   dRe. Sedegad daiRupa 416 adamiani mSvidobiani mosaxleobidan. mxolod 1992   wlis 29 ivliss Sevidnen ruseTis mSvidobismyofelebi tiraspolSi ruseT-   moldovas Soris 1992 wlis 21 ivliss gaformebuli xelSekrulebis   safuZvelze. me SemiZlia aRvadgino movlenaTa jaWvi, magram aq gavCerdebi.   me mxolod vambob, rom ganaCenis nawili, romelic exeba `saqmis winmswreb   zogad movlenebs~, ar moicavs mniSvnelovan faqtebs, maSin, rodesac masSi   uxvad aris bundovani citireba politikuri gancxadebebidan, romlebic   asaxavs mxolod calmxriv midgomas movlenebis ganviTarebisadmi. amitomac   advili ar aris, davadginoT, sad aris simarTle. kidev erTxel aRvniSnav,   rom me vgmob am faqts.   aseve wuxils gamovTqvam im faqtTan dakavSirebiT, rom sasamarTlom   mxedvelobaSi ar miiRo 1992 wlis movlenebi (`samSvidobo~ operacia,   romelic   ganaxorcieles   xelisuflebis   centralurma   organoebma,   ajanyebulebis SeiaraRebuli winaaRmdegoba, gardamavali periodi sabWoTa   kavSiris daSlis Semdeg da sxv.) _ realurad forsmaJoruli situacia,   romelSic konfliqtSi pirdapir Tu arapirdapir CarTuli yvela mxare, maT   Soris me-14 armiac, iRebda monawileobas.   me aseve msurs warmogidginoT 1991-92 wlebis SeiaraRebuli konfliqtis   sruliad gansxvavebuli versia, radgan vfiqrob, rom ganaCenis am nawilis   (ix. 42-100 punqtebi) _ romlis mizansac calsaxad warmoadgens konfliqtSi   ruseTis monawileobis da separatistebisaTvis samxedro mxardaWeris   damtkiceba   _ realurad   aranormaluri   masStabi   zemoxsenebuli   meTodologiuri Secdomis Sedegia. TviT saxelmwifoTaSoris saqmeze Cyprus   v. Turkey sasamarTlo ufro `realisturi~ iyo amgvar analizSi da   koncentrirebas axdenda samarTlebriv problemebze.   marTalia, ara maqvs survili, winamdebare teqsti ufro ganvavrco, ar   SemiZlia movaxdino `kazakTa sakiTxis~ ignorireba. ganaCeni imeorebs   ganmcxadebelTa mtkicebas, rom `1988 wels moldovis teritoriaze saerTod   ar iyvnen kazakebi~ (ix. ganaCenis me-60 punqti). me mxolod imis aRniSvna   mindoda, rom dawyebuli 1571-74 wlebidan ukraineli kazakebi monawileobas   iRebdnen moldovelTa ganmaTavisuflebel omSi otomanebis batonobis   winaaRmdeg da Tavisufali kazakebi cxovrobdnen moldovaSi, padoliasa da   zaporoJieSi saukuneebis ganmavlobaSi (ix. sxva wyaroebs Soris Ph.Longworth,   The Cossacks, London, 1969). kazakebi gaxdnen stalinuri teroris msxverplni,   magram isini rebilitirebulni iqnen ruseTis parlamentis mier 1992 wlis   ivnisis dadgenilebiT, rogorc nawili im pirTa reabilitaciisa,   romlebic daeqvemdebarnen represiebs. mxolod 1995 wlis 9 agvistos iyo,   rom ruseTis federaciis prezidentma xeli moawera brZanebulebas kazakTa   asociaciis daregistrirebasTan dakavSirebiT, 1996 wlis 16 aprils ki xeli   moewera brZanebulebas kazakTa samoqalaqo da samxedro samsaxuris Sesaxeb.   kazakTa   organizaciis   gadaadgilebis   Tavisufleba   da   naxevrad   SeiaraRebuli xasiaTi kazakTa cxovrebis kargad cnobili damaxasiaTebeli   niSania. SesaZlebelia imis Tqma, rom es mxolod detalebia, magram mTavari   Secdoma swored am detalebSia damaluli.   teqstSi   sakmaod   mcire   detalebia,   maT   Soris   `dauTariRebeli~   gancxadebebi ruseTis vice-prezidentis mier (ix. ganaCenis 137-e punqti),   ruseTis prezidentis `dauTariRebeli~ satelevizio gamosvla (ix. ganaCenis   138-e punqti), satelevizio intervius gadacema `daudgenel dRes~ (punqti   145), da a.S. miuxedavad sasamarTlos mier 26-e punqtSi gamoTqmuli   poziciisa, rom `werilobiTi da zepiri mtkicebulebebis Sefasebisas   sasamarTlo iyenebda ,gonivrul eWvs miRma~ tests mtkicebis moTxovnili   standartisaTvis~.   me gancvifrebuli var, rom sasamarTlos winaSe warmodgenili naTeli   informaciis   sapirispirod,   ganaCenis   141-e   punqti   warmoaCens   (`damtkicebulad miiCnevs~!) yalb informacias imasTan dakavSirebiT, rom   ruseTma organizeba gaukeTa 2004 wlis 17 martis arCevnebs `moldovis   xelisuflebis organoebTan SeTanxmebis gareSe~. ruseTis federaciis   saarCevno   kanonmdebloba   uzrunvelyofs   ruseTis   moqalaqeebisaTvis   arCevnebSi monawileobis SesaZleblobas sazRvargareT specialurad   Seqmnil saarCevno ubnebSi (da amitomac es yovelTvis ar warmoadgens   `sakonsulos rogorc saarCevno ubans~) mxolod Sesabamisi ucxo   saxelmwifos nebarTvis safuZvelze. vwuxvar, rom sasamarTlom, romlis   ganaCenebic wuTobrivi sizustiT mowmdeba yvelgan, Zalian bevrjer ver   ganaxorciela   da   ver   Seesabameboda   im   kriteriumebs,   romlebic   Camoyalibebulia 26-e punqtSi.   aseve samwuxaroa, rom saqmis winmswrebi movlenebis Camoyalibebisas   sasamarTlo yovelTvis ar mihyveboda im princips, romelic man Tavad   Camoayaliba saqmeSi Ireland v. the United Kingdom da romlis Tanaxmadac `mis   winaSe warmodgenil saqmeebSi sasamarTlo ganixilavs mTel warmodgenil   masalas, romelic momdinareobs komisiisagan, mxareebisagan an sxva   wyaroebidan, da, Tu es aucilebelia, moipovebs masalebs proprio motu” (1978   wlis 18 ianvris ganaCeni, seria A #25, gv. 64, punqti 160).   magaliTad, me vwuxvar, rom sasamarTlom frTxilad aicila Tavidan   ganaCenSi im qmedebebis xseneba, romlebic exeboda “Bujor“-is jgufsa da   ganmcxadeblebs maT dakavebamde (garda 216-e punqtisa, romelic miuTiTebs   wlis 9 dekembris ganaCenze). magram sasamarTlos winaSe warmodgenili   dokumentebi naTlad metyvelebs xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT.   interviuSi, romelic gamoqveynda leningradis periodul gamocema `smenaSi~   wlis 6 dekembers, b-nma ilaSkum sazogadoebas miawoda cnobili   `direqtiva #6~-is detalebi. `Cven gvaqvs ori Savi sia~, _ ambobda igi.   `pirvel siaSi 23 gvaria, e.w. dnestrispireTis respublikis meTauroba.   meore siaSi aris 480 saxeli da gvari, romlebic ekuTvniT meore kongresis   wevrebs. ganxorcielebuli iqna seriozuli mzadeba xsenebuli pirebis   fizikuri likvidaciisaTvis~. daskvna ki ase gamoiyureboda: `Cven gvyavs   politikosebi, romlebic yovelTvis sufTani unda rCebodnen, magram vinmem   unda gaakeTos WuWyiani saqme~. xsenebuli tipis gancxadebebidan: `Cven   SegviZlia movawyoT uzarmazari sisxlisRvra~, konkretul qmedebebamde   mxolod ramdenime nabiji iyo. xsenebuli qmedebebis msxverplTa vinaoba   cnobilia, iseve rogorc cnobilia maTi qvrivebisa da oblebis vinaoba.   SemTxveviT ar aris, rom ganaCenis 286-e punqtSi xsenebulma cnobilma   specialistebma   wamoayenes   winadadeba,   rom   ganmcxadeblebi   unda   gasamarTlebuliyvnen neitralur qveyanaSi, rogorc es evropis sabWos   generalurma mdivanma ganacxada, romelic faqtiurad ar gamoricxavda `b-ni   ilaSkus SesaZlo axal sasamarTlo process neitralur adgilas~   (SG/Inf(2000) 53, 2001 wlis 19 ianvari). ra azri aqvs maSin gaero-s yvela   rezolucias   terorizmis   aRkveTasTan   dakavSirebiT?   samwuxarod,   sasamarTlos ar gaucia pasuxi xsenebul kiTxvebze, magram man uaryo erT-   erTi aseTi qvrivis, q-ni ludmila gusaris, Txovna sasamarTlosaTvis   Cvenebis micemasTan dakavSirebiT (ix. winamdebare ganaCenis me-8 punqti).   III. `iurisdiqciisa~ da `pasuxismgeblobis~ cnebaTa analizi   magram me ufro im faqtTan dakavSirebiT vwuxvar, rom xelidan iqna   gaSvebuli   Sansi,   ganxorcielebuliyo   cnebebis   `iurisdiqcia~   da   `pasuxsimgebloba~ ufro kargi analizi. me ara maqvs pretenzia, rom Cemi,   rogorc samarTlianobis ukanaskneli mfarvelis, mosazrebaa WeSmariti,   magram mainc msurs avxsna, Tu ra kuTxiT vxedav problemas.   Cemi pirveladi pozicia, romelic davafiqsire 2001 wlis 4 ivlisis   kenWisyrisas saqmis arsebiT ganxilvaze dasaSvebobasTan dakavSirebiT (da   romel mosazrebasac jer kidev vemxrobi), iyo is, rom sasamarTlos   dauSveblad unda gamoecxadebina ganacxadi ruseTTan mimarTebaSi ratione loci   da ratione personae principebze dayrdnobiT da eRiarebina moldovis   iurisdiqcia dnestrispireTis teritoriaze, magram amave dros unda   gaeTvaliswinebina, rom moldova ver axorcielebda de facto kontrols   regionze, sul mcire, im dros, rodesac ganmcxadeblebi iqnen dakavebulni.   sasamarTlos SeeZlo aseTi gadawyvetilebiT misuliyo `samarTlebriv   vakuumamde~ an `iseT sferomde, romelSic kanoni ar moqmedebs~ da romlis   mimarTac konvenciis debulebebi ar gamoiyeneba de facto. xsenebuli idea arc   absurdia da arc siaxles warmoadgens. `biZgi rekomendaciisaTvis~, romlis   dasaxelebac   aris   `kanonis   gareT   myofi   evropis   sabWos   wevri   saxelmwifoebis teritoriebi~, romelic warmodgenili iqna b-ni magnusonis,   SvedeTis saparlamento asambleis wevris, mier (da romelsac misi ramdenime   kolega uWerda mxars), moicavda Semdeg nawyvetebs:   `Tumca asamblea iZulebulia, aRiaros, rom saxeze gvaqvs ramdenime areali   evropis sabWos calkeuli wevri saxelmwifoebis teritoriebze, sadac   adamianis uflebaTa evropuli konvencia da adamianis uflebaTa dacvis   sxva aqtebi ar gamoiyeneba praqtikaSi. xsenebuli naTeli gaxda pirvel   rigSi   adamianis   uflebaTa   evropuli   sasamarTlos   precedentuli   samarTlidan, romlis ramdenime ganaCeni aRsrulebuli iqna. amis magaliTia   saqme Loizidou v. Turkey, romelic exeboda CrdiloeT kvipross, da saqme   Matthews v. the United Kingdom, romelic exeboda gibraltars.   garda amisa, `kanonis gareT myofi~ arealebi Camoyalibda separatistul   regionebSic, rogoric aris CeCneTi, dnestrispireTi, afxazeTi Tu mTiani   yarabaxi~.   moldovis mier teritoriuli daTqma, romelic man gaakeTa konvenciis   ratificirebisas,   migvaniSnebs   regionSi   `samarTlebrivi   vakuumis~   arsebobaze, evropul samarTlebriv arealSi raRac `Savi xvrelis~   magvarze, gansakuTrebiT aseT daskvnamde misvlas SesaZloa Tan axldes   imis aRiareba, rom moldovas ar gaaCnia de facto kontroli Sesabamis   teritoriaze. CemTvis sasiamovnoa, viyo umravlesobis wevri Tundac   xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT, kerZod ki imasTan dakavSirebiT, rom   moldovas gaaCnda iurisdiqcia, Tundac SezRuduli saxiT `iurisdiqcia, ...   romelic moiazrebs pozitiur valdebulebebs~ (samotivacio nawilis 1-li   debuleba).   miuxedavad amisa, me vTvli, rom teritoriuli principis upiratesoba,   romelic Seexeba `iurisdiqcias~ konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT,   srulad gamoiyeneba moldovis mimarT, ganmcxadeblebTan dakavSirebiT misi   pasuxismgeblobebisa da valdebulebebis mimarT, Tundac de facto SezRuduli   xasiaTiT (ix. winamdebare ganaCenis 313-e punqti). nebismier SemTxvevaSi,   dnestrispireTi   ar   aris   dausaxlebeli   teritoria   (terra nullius)   saerTaSoriso samarTlis mniSvnelobiT: saerTaSoriso Tanamegobroba   dnestrispireTs Tvlis moldovis ganuyofel nawilad. is faqti, rom   konvenciis ratificirebisas moldovam gaakeTa daTqma dnestrispireTTan   mimarTebaSi, amtkicebs imas, rom didi xnis ganmavlobaSi moldovas ar   ganuxorcielebia Tavisi valdebulebebi am teritoriaze. sawinaaRmdego   aRiareba iqneboda ufaso saCuqari msoflioSi yvela separatistisaTvis da   miscemda maT SesaZleblobas, eTqvaT, rom pirvelad saerTaSoriso   sasamarTlom aRiara, rom saxelmwifos teritoriis xsenebuli nawili iyo   centraluri xelisuflebis organoebis iurisdiqciis gareT. me mxolod   imaze vwuxvar, rom umravlesobam moldova pasuxismgeblad miiCnia mxolod   wlis Semdeg, miuxedavad im dadgenili faqtisa, rom 1994 wlis Semdeg,   kerZod ki 1997 wels evropis sabWoSi Sesvlis Semdeg, moldovas ar   gadaudgams   aranairi   nabijebi,   raTa   uzrunveleyo   ganmcxadebelTa   xelmeored gasamarTleba an gaTavisufleba. xsenebulTan dakavSirebiT me   veTanxmebi argumentTa umravlesobas mosamarTleebis kasadevalis da sxva   kolegebis nawilobriv gansxvavebul mosazrebaSi.   `eqstrateritoriuli~ iurisdiqciis problema ufro rTulia. me mtkiced   mjera, rom sasamarTlo unda mihyves `cnebebis precedentuli samarTlis~   tradiciebs, sxva sityvebiT rom vTqvaT, daiwyos im ideidan, rom   Tanamedrove pozitiuri samarTlis umniSvnelovanesi cnebebi damyarebuli   iqna iuristTa Taobebis mier da isini ar unda dadges kiTxvis qveS garda   gamonaklisi   SemTxvevebisa.   xsenebuli   iyo   sasamarTlos   erTxmad   dafiqsirebuli pozicia Banković and Others-is saqmeze: `Sesabamisad,   sasamarTlo mivida im azramde, rom konvenciis 1-li muxli ganxiluli unda   iqnes imgvarad, rom asaxavdes iurisdiqciis zogad da aRiarebul   mniSvnelobas da iurisdiqciis sxva safuZvlebi miCneuli unda iqnes   gamonaklisebad, romlebic moiTxovs specialur gamarTlebas TiToeuli   saqmis calkeul garemoebebSi~ (Banković and Others v. Belgium and Others (dec.) [GC],   no. 52207/99, punqti 61, ECHR 2001-XII). sasamarTlom aseve aRniSna, rom   dakmayofilebisaTvis `mas esaWiroeboda gamonaklisi garemoebebis arseboba   winamdebare saqmeSi, romelic SesaZloa CaTvliliyo xelSemkvreli   saxelmwifos mier eqstrateritoriuli iurisdiqciis ganxorcielebad~ (loc.   cit., punqti 74).   ra gansakuTrebul garemoebebs SeuZlia gaamarTlos aseTi daskvna   winamdebare saqmeSi?   Cemi mowiwebuli mosazrebiT, sasamarTlom airCia advili gza _ Tavis   ganaCenSi gamoeyenebina is kriteriumebi, romlebic Camoyalibebuli iqna   meore gansakuTrebul saqmeSi _ Loizidou-s saqmeSi (romlis ugulebelyofac   Znelia), da am saqmidan gamoitana sakmaod bundovani daskvna: `sasamarTlom   dauSva, rom gansakuTrebul garemoebebSi xelSemkvreli saxelmwifoebis   mier Tavisi teritoriis gareT ganxorcielebuli qmedebebi an iseTi   qmedebebi, romlebic zegavlenas axdens saxelmwifos teritoriis gareT   mimdinare movlenebze, SesaZloa CaiTvalos aseTi saxelmwifoebis mier   iurisdiqciis ganxorcielebad konvenciis 1-li muxlidan gamomdinare~ (ix.   winamdebare ganaCenis 314-e punqti). aseTi `qmedebis~ gamoaSkaravebis pirvel   kriteriumad Loizidou-s saqmeSi CaiTvala samxedro qmedebis Sedegad sxva   qveynis teritoriis okupireba. magram xsenebuls adgili ar hqonia   winamdebare SemTxvevaSi, sadac sabWoTa SeiaraRebuli Zalebi teritoriaze   aTwleulobis ganmavlobaSi iyo ganTavsebuli.   Tundac CavTvaloT, rom adgili hqonda `samxedro qmedebas~, rogoric   saxeze iyo kviprosSi, mosamarTleebi golcuklu da petiti absoluturad   marTlebi iyvnen, rodesac cdilobdnen gaemijnaT `pasuxismgebloba~   `iurisdiqciisagan~.   pasuxismgebloba   `maSin,   SesaZloa   rodesac   saxeze   xelSemkvreli   iyos   saxelmwifos   teritoriis gareT   ganxorcielebuli samxedro qmedebis Sedegad, xsenebuli ar gulisxmobs   `iurisdiqciis~ ganxorcielebas (ix. Loizidou-s saqme (pirveladi pretenziebi),   wlis 23 marti, seria A #310, gv. 35). orive cneba avtonomiuria   erTmaneTTan mimarTebaSi, Tumca SesaZlebelia pretenziis gamoTqma imasTan   dakavSirebiT, rom gansxvaveba wminda akademiuri xasiaTisaa.   ratom ugulebelyo sasamarTlom mniSvnelobis es Zalian arsebiTi   gansxvaveba winamdebare saqmeSi da ar Seavso precedentul samarTalSi   arsebuli   xarvezi,   romelic   gamomdinareobs   eqstrateritoriuli   iurisdiqciis arasakmarisi kriteriumebidan? Cemi azriT, xsenebulis mizezs   warmoadgenda ufro pirdapiri gadawyvetilebis miReba pasuxismgeblobis   cnebis meSveobiT (ix. ganaCenis 314-e-317-e punqtebi). es aris iurisdiqcia   (teritoriuli   Tu   eqstrateritoriuli),   romelic   upirvelesad   gansaxilveli cnebaa da pasuxismgebloba gamomdinareobs iurisdiqciidan   da ara piriqiT. sasamarTlom iribad daadastura xsenebuli subordinacia   imis daskvniT, rom moldovas gaaCnda iurisdiqcia, magram ar ekisreboda   pasuxismgebloba 2001 wlamde! magram imis Ziebisas, gaaCnda Tu ara ruseTis   federacias iurisdiqcia, sasamarTlom amjobina sapirispiro logika da   daadgina `iurisdiqcia~ `pasuxismgeblobis~ arsebobis gamo.   Tundac davuSvaT, rom saxelmwifos pasuxismgeblobis sakiTxi saxezea,   aucilebeli iqneba imis damtkiceba, rom mopasuxe saxelmwifo (a) agrZelebs   Tavisi   daqvemdebarebuli   pasuxismgeblobis   ganxorcielebas   da   amas   saSualebiT   axorcielebs   da (b)   adgilobrivi   administraciis   agrZelebs Sesabamisi teritoriis kontrols mravalricxovani jaris   saSualebiT, romelic movaleobas asrulebs da axorcielebs `teritoriis   nawilis efeqtur da yovlismomcvel kontrols~, rogorc es aRniSnuli iyo   Loizidou-s saqmis pirvelad pretenziebSi. kerZod, xsenebuli ori aspeqti   ganxiluli iqna arsebiT ganxilvaze dasaSvebobis gadawyvetilebis 70-e   punqtSi Banković and Others-is saqmeze, romelSic sasamarTlom xazgasmiT   aRniSna   xsenebuli   teritoriuli   aspeqti,   sanam   daaskvnida,   rom   `sasamarTlo ar aris darwmunebuli, rom adgili hqonda raime saxis   iurisdiqciul kavSirs im pirebs Soris, romlebic iyvnen mopasuxe   saxelmwifoebis   mier   ganxorcielebuli   da   ganmcxadeblebis   mier   gasaCivrebuli qmedebebis msxverplni (ix. Banković and Others, zemoxsenebuli   saqme, punqti 82).   imis gansazRvrisas, iyo Tu ara ruseTis federacia pasuxismgebeli   gasaCivrebul qmedebebTan dakavSirebiT, sasamarTlo, miuTiTebs ra saqmeze   Cyprus v. Turkey, iyenebs cnebas `erovnuli teritoriis gareT arsebul   arealze sruli kontroli~ (ix. ganaCenis 316-e punqti). xsenebulTan   dakavSirebiT me mivuTiTeb sasamarTlos Sefasebaze Loizidou-s saqmeSi:   `TurqeTi   realurad   axorcielebs   detalur   kontrols   CrdiloeT   kviprosis TurqeTis respublikis xelisuflebis organoebis politikasa da   maT qmedebebze. CrdiloeT kviprosSi ganTavsebuli jarebis didi   raodenobidan naTelia, rom ... TurqeTis armia axorcielebs efeqtur da   yovlismomcvel kontrols kunZulis nawilze~ (ix. Loizidou-s zemoxsenebuli   saqme (arsebiTi ganxilva), gv. 2235, punqti 56). Tuki maxsovroba ar   mRalatobs, Cemi samxedro wvrTnebis dros termini `aqtiuri samsaxuri~   niSnavda gzebisa da rkinigzis kontrols, strategiuli daniSnulebis   dawesebulebebis (telegrafi/satelefono fosta) kontrols da sadgurebis,   aeroportebisa da sazRvrebis kontrols. samxedro strategobis gareSec ki   yvelas SeuZlia ori situaciis Sedareba: pirvel SemTxvevaSi 30 000   jariskaci mcire zomis teritoriaze, romlis mosaxleobasac Seadgens 120   000-150 000 adamiani, xolo meore SemTxvevaSi 2 500 oficeri da sxva wodebis   jariskaci 4 163 kvadratuli metris teritoriaze, 852 km sigrZis sazRvriT,   mosaxleoba ki aWarbebs 750 000-s. bolos me mivdivar mTavar gansxvavebamde,   romlis Tanaxmadac adgili ar hqonia samxedro SeWras teritoriis garedan   im mizniT, rom damyarebuliyo kontroli: ruseTis jarebi, romlebmac maSin   Sewyvites sabWoTa jarebad arseboba (da romelTa Semadgenlobidanac 2/3 am   regionidan   movlenebis momswre, ganTavsebulni iyvnen ra im adgilas, sadac mravali   wlis ganmavlobaSi imyofebodnen da absoluturad ar Careulan   gawveuli   jariskaci   iyo),   ucabedad   aRmoCndnen   aseTi   administraciul saqmeebSi. xsenebuli jarebi ar arian Cabmulni `aqtiur   qmedebebSi~, garda iaraRis sawyobebis da gasatani aRWurvilobis dacvisa.   rac Seexeba adgilobrivi administraciuli xelisuflebis organoebis   daqvemdebarebas ruseTis xelisuflebisadmi, naTelia is faqti, rom   xsenebuli xelisuflebis organoebi xSirad xels uSlidnen samxedro   aRWurvilobis   gatanas.   saerTaSoriso   zewolis   Sedegad   erT-erTi   ganmcxadeblis gaTavisuflebis Semdeg `mdr~-s xelisuflebis organoebi   tyveobaSi amyofebdnen danarCen ganmcxadeblebs, miuxedavad maTi savaraudo   `damcvelis~ interesisa, rom Tavidan airidos arasasiamovno problema –   Tuki es aris administrirebis magaliTi, `romelic eqvemdebareba ucxo   Zalas~, es sakmaod ucnauri magaliTia.   meore   argumenti,   romelic   ruseTis   federaciis   pasuxismgeblobis   sasargeblod metyvelebs, umravlesobis Tanaxmad, aris is, rom `mdr~   Seiqmna 1991-92 wlebSi ruseTis federaciis mxardaWeriT. me valdebuli var,   aRvniSno, rom `mdr~-s warmoqmna gamocxadebuli iqna 1990 wlis   seqtembers, weliwadze meti xniT adre, vidre ssrk daiSleboda da ruseTi   moipovebda damoukideblobas, rogorc suverenuli saxelmwifo. aq   gavixseneb la fontens: `Tuki es Sen ar iyavi, maSin es Seni Zma iqneboda. –   me ar myavs Zma. – ara aqvs mniSvneloba, maSin es Seni ojaxis romelime   wevri iqneboda.~ moldovis mTavrobis argumenti, rom ruseTi, rogorc   ssrk-s samarTalmemkvidre, kisrulobs srul pasuxismgeblobas ssrk-s mier   ganxorcielebul qmedebebTan dakavSirebiT, gaqarwylebulia saerTaSoriso   samarTlis im wesiT, romlis Tanaxmadac Tu samarTlis monawilis   pasuxismgeblobis sakiTxi saxezea samarTlis meore monawilis qmedebis   Sedegad, misi pasuxismgebloba mxolod iribi SeiZleba iyos (Dictionnaire de   droit international public, Brussels, 2001, gv. 996-97).   mxolod xsenebuli mizezidan gamomdinare, gansxvavebiT CrdiloeT   kviprosis TurqeTis respublikis gamocxadebidan, ruseTi ar unda   CaiTvalos pasuxismgeblad ganxorcielebuli qmedebebisaTvis. garda amisa,   ruseTs arasodes uRiarebia `mdr~ damoukidebel saxelmwifod. megobrobisa   da TanamSromlobis xelSekruleba ruseTis federaciasa da moldovis   respublikas Soris, romelic xelmowerili iqna 2001 wils 19 noembers,   naTlad metyvelebs xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT: `mxareebi gmoben   separatizms   mis   yvela   formiT   gamovlinebaSi   da   kisruloben   valdebulebas, aranairad xeli ar Seuwyon separatistul moZraobas~   (muxli 5, punqti 2). magram sasamarTlo amjobinebs `dauTariRebel~   upasuxismgeblo gancxadebebs, romlebic gamoTqmuli iyo garkveuli   parlamentarebisa da yofili politikosebis mier, da miiCnevs xsenebuls   politikuri mxardaWeris `mtkicebulebad~.   savaraudo ekonomikuri mxardaWeris `mtkicebuleba~ (ix. ganaCenis 156-e-160-e   punqtebi) ver uZlebs Semowmebas. me qvemoT vadareb ganaCenSi aRweril   daskvnas arasamTvarobo organizaciis “British Helsinki Human Rights Group“   (BHHRG) (romelmac moaxdina regionSi arsebuli situaciis analizi) mier   gakeTebul komentarebs.   gazis eqsporti `xelsayrel fasad~ (ix. winamdebare ganaCenis 156-e punqti):   BHHRG-is Tanaxmad, dnestrispireTisaTvis miwodebuli 1000 kuburi metri   rusuli gazis fasi 2003 wels iyo 89 aSS dolari, igive fasi, rac   estoneTisTvis (36 aSS dolari belorusiisTvis, 50 aSS dolari   saqarTvelosTvis).   `dnestrispireTi   eleqtroenergias   iRebs   pirdapir   ruseTidan~   (ix.   winamdebare ganaCenis 157-e punqti): BHHRG-is Tanaxmad, eleqtroenergiis   bazari kontroldeba espanuri kompania “Union Fenosa“-s mier, romelic   awarmoebs eleqtroenergias im gazis meSveobiT, romelsac yidulobs   ruseTidan.   `rusulma kompania `iteram~ iyida dnestrispireTSi yvelaze didi sawarmo   `rabnitas sainJinro warmoeba~ (ix. winamdebare ganaCenis 160-e punqti): 2003   wlis agvistoSi mxolod lixtenSteinis kompaniam iyida fabrikis aqciaTa   15,6% wili.   amerikuli   kompania   `lucent   teqnoloji~   akontrolebs   srulad   kavSirgabmulobas, germaniaSi ibeWdeba banknotebi, evrogaerTianebam mianiWa   prizi “Arc of Europe” samkervalo nawarms, romelic gamoSvebulia   `intercentr luqsis~ kompaniis mier da a.S. (wyaro: British Helsinki Human Rights   Group, Transnistria 2003: Eye in the Gathering Storm – www.bhhrg.org).   Semdegi SeTanxmeba: separatistebisaTvis iaraRis miwodeba. ganmcxadeblebi   amtkiceben (raime mtkicebulebis warmodgenis gareSe), rom me-14 armia   amaragebda separatistebs iaraRiT; es faqti, maTi azriT, moiazrebs   ruseTis federaciis pasuxismgeblobas. ar var ra specialisti xsenebul   dargSi, me mivuTiTeb sando wyaroze: `iaraRis organizebuli marodioroba   daiwyo   moldovis   mier     wlis     ivniss   damoukideblobis   gamocxadebidan da seriozul problemad Camoyalibda 1991 wels ssrk-s   daSlis droisaTvis (analogiuri situacia iyo CeCneTSi, afxazeTsa da sxva   adgilebSi); 21 800 avtomati, aRWurviloba da TviT tankebic ki iqna   `eqsproprirebuli~. swored me-14 armiis sardlis general lebedis   mcdelobebs unda vumadlodeT, rom xsenebuli iaraRis garkveuli nawili   amoRebuli da dabrunebuli iqna sawyobebSi. gamoZieba aRiZra samxedro   prokuraturis mier~ (`komersanti~ (rusuli gazeTi), 2001 wlis 21 ivlisi).   regionis industriuli potenciali SesaZlebels xdis praqtikulad   nebismieri tipis Cveulebrivi iaraRis warmoebas; dResac ki iaraRiT   vaWroba warmoadgens regionis Semosavlis umTavres wyaros (ix. winamdebare   ganaCenis 161-e punqti).   bolos minda aRvniSno, rom ver aRmovaCine faqtobrivi masalebi, romlebic   exeba samxedro, politikur da ekonomikur aspeqtebs, raime xasiaTis vargisi   mtkicebuleba, romelic daadasturebda ruseTis Carevas SezRuduli an   gangrZobadi saxiT dnestrispireTis sasargeblod, an mtkicebuleba imasTan   dakavSirebiT, rom `mdr~ samxedro, politikur da ekonomikur sferoebSi   damokidebulia ruseTze.   damerwmuneT, Zalian vwuxvar, rom ar arsebobs aranairi mtkicebuleba   imisa, rasac axla vuwodebT `humanitarul intervencias~, romelic   warsulSi ufro samxedro SeWris formiT iyo cnobili. me minda, rom   absoluturad   marTali   viyo   ruseTis   pasuxismgeblobis   sakiTxTan   mimarTebaSi. darwmunebuli var, rom ruseTi pasuxismgebeli iyo imisaTvis,   rom ar Caeria ufro energiulad 1992 wels, raTa daecva samoqalaqo   mosaxleoba da Tavidan aecilebina 850-ze meti adamianis sikvdili (maT   Soris politikuri da diplomatiuri saSualebebiT gadaerwmunebina   moldovis xelisuflebis organoebi, ar ganexorcielebinaT damsjeli   samxedro eqspedicia Tavisi mosaxleobis winaaRmdeg). maSin, rodesac sxva   Zalebi ar yoymanoben aRmarTon humanitaruli intervenciis droSa   imisaTvis, rom daamyaron is, rasac ewodeba `axali samxedro humanizmi~ (ix.   N. Chomsky, The New Military Humanism, Lessons from Kosovo, L, 1999), ruseTis   xelisuflebis imdroindelma organoebma amjobines mocdisa da dalodebis   midgoma da amiT zogierT TavianT jariskacsa da oficers (umetesad maT,   vinc Sesabamisi regionidan iyvnen warmomavlobiT) miandes gadaewyvitaT, Tu   ra iyo marTali, rom gaekeTebinaT, rac, Tavis mxriv, niSnavda   alternativas, daecvaT Tu ara TavianTi ojaxebi.   amitom gTavazobT, pasuxi gasceT aSkara kiTxvas: rogorc saerTaSoriso   samarTlis   subieqts,   SeeZlo   Tu   ara   ruseTs   realurad   ekisra   pasuxismgebloba `mdr~-Si, rac niSnavs, rom ekisra amocana, gadaeWra   problemebi an moegvarebina arsebuli sistematuri situacia? imisaTvis, rom   advilad iqnes gacemuli pasuxi am kiTxvaze, me mivuTiTeb saqmeze Ireland v.   the United Kingdom (zemoT, punqti 159): `praqtika, romelic Seusabamoa   konvenciasTan,   Sedgeba   im   identuri   an   analogiuri   darRvevebis   akumulirebisagan,   romlebic   sakmarisad   mravladaa   da   urTierTdakavSirebulia ise, rom warmoadgens ara mxolod izolirebul   incidentebs an gamonaklisebs, aramed sistemis magaliTs; praqtika   TavisTavad ar warmoadgens darRvevas, romelic gancalkevebulia aseTi   darRvevebisagan~. mxolod personaluri situaciis ukan sistematuri   darRvevebi SeiZleba iqnes miCneuli ucxo saxelmwifos obieqtur   pasuxismgeblobad; me swored ase aRviqvam zemoxsenebul ganaCens,   gansakuTrebiT   mtkicebulebebi   dakavSirebiT.   ki   imitom,   analogiuri   rom   ganmcxadeblebma   ar   warmoadgines   xasiaTTan   darRvevebis   sistematur   saerTaSoriso samarTlis sxva wesi, romelic gamyarebulia Cveni   precedentuli samarTliT, aris, rom saxelmwifos eqstrateritoriuli   pasuxismgebloba saxezea im xarisxiT, ra xarisxiTac misi warmomadgenlebi   axorcieleben TavianT uflebamosilebas savaraudo msxverplebze an maT   sakuTrebaze (ix. Cyprus v. Turkey, ##. 6780/74 da 6950/75, komisiis 1975 wlis 26   maisis gadawyvetileba, gadawyvetilebebi da moxsenebebi 2, gv. 150). exeboda   es namdvilad oTx ganmcxadebels maT dakavebamde arsebul mcire   monakveTSi 1992 wels?   faqtobrivi aspeqtebisagan gansxvavebiT, mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli   saxelmwifos saerTaSoriso pasuxismgeblobis samarTlebrivi aspeqtebi.   me miTiTebas vakeTeb Zalian mniSvnelovan dokumentze: es aris rezolucia   56/83, romelic miRebuli iqna 2001 wlis 12 dekembers gaerTianebuli erebis   organizaciis generaluri asambleis mier, saxelwodebiT `saxelmwifoebis   pasuxismgebloba saerTaSoriso masStabiT aRiarebuli darRvevebisaTvis~,   romelic serTaSoriso samarTlebrivi komisiis ramdenime wlis muSaobis   Sedegia. saerTaSoriso samarTlebrivi komisiis naSromze miTiTebiT   ganaCenis 230-e punqti wamoWris saxelmwifos pasuxismgeblobis problemas   saerTaSoriso valdebulebis darRvevis gamo da xazs usvams 321-e punqtSi   `gangrZobad darRvevebs~ rezoluciis me-14 muxlis me-2 punqtis WrilSi.   magram imave dokumentis me-13 muxlis Tanaxmad, `saxelmwifos qmedeba ar   warmoadgens saerTaSoriso valdebulebis darRvevas, garda im SemTxvevisa,   rodesac saxelmwifos akisria Sesabamisi valdebuleba im droisaTvis,   rodesac qmedeba ganxorcielda~.   xsenebuli wesi naTlad adasturebs ratione temporis princips Cvens   precedentul   samarTalSi.   sityvebiT   rom   gamovxatoT,   gangrZobadi   darRvevis   xasiaTis dadgenamde   (Cvens   SemTxvevaSi   dakaveba da   ganmcxadeblebis winaswari patimroba) saWiro iqneboda davrwmunebuliyaviT,   rom savaraudo darRveva ar xvdeba sasamarTlos iurisdiqciis gareT ratione   temporis principis safuZvelze.   rac Seexeba princips ratione temporis, romelic warmoadgens evropuli   sasamarTlos erT-erT dasayrdens, me Zalian vSiSob, rom es principi   daknindeba `iurisdiqciis~ cnebis iseTi ganmartebiT, rogoric winamdebare   saqmeSi moxda da romelic Semdegnairad JRers: `sasamarTlo Tvlis, rom,   zemoxsenebuli movlenebis gaTvaliswinebiT, ganmcxadeblebi xvdebodnen   ruseTis federaciis iurisdiqciaSi konvenciis 1-li muxlis mniSvnelobiT,   miuxedavad imisa, rom rodesac xsenebuli ganxorcielda, konvencia ar iyo   ZalaSi Sesuli ruseTis federaciisaTvis~ (ix. winamdebare ganaCenis 384-e   punqti).   marTlac, vinaidan arc moldovas da arc ruseTs ar hqondaT xelmowerili   konvencia im droisaTvis (1992), isini ar SeiZleba dadanaSaulebulni iqnen   im saerTaSoriso valdebulebis darRvevaSi, romlis Sesrulebac im   droisaTvis maTTvis ar iyo savaldebulo. Sesabamisad, xsenebuli   rezoluciis arc me-14 muxli (saerTaSoriso valdebulebis darRvevis   gangrZobadoba) da arc me-15 muxli (darRveva, romelic Sedgeba ramdenime   qmedebisagan) ar gamoiyeneba, ris sapirispiroc sasamarTlom daadgina Tavis   ganaCenSi (ix. winamdebare ganaCenis 321-e punqti).   meores mxriv, saerTaSoriso samarTlebrivi komisiis naSromis debuleba   srul SesabamisobaSia ruseTis savaraudo pasuxismgeblobasTan, radgan igi   amyarebs forsmaJoris hipoTezas:   `saxelmwifos qmedeba, romelic arRvevs am saxelmwifos mier nakisr   saerTaSoriso valdebulebas, ar CaiTvleba darRvevad, Tuki qmedeba   gamowveulia forsmaJoruli situaciiT, anu iseTi Zalis zemoqmedebiT,   romlisTvis winaaRmdegobis gaweva SeuZlebelia an gauTvaliswinebeli iyo   aseTi movlenis moxdena, iyo saxelmwifos kontrolis farglebs miRma da   SeuZlebels xdida Seqmnil garemoebebSi valdebulebis Sesrulebas.~   (muxli 23, punqti 1).   Cemi kiTxva SemdegSi mdgomareobs: warmoadgens Tu ara samoqalaqo omi   forsmaJorul situacias zemoxsenebuli 23-e muxlis mniSvnelobiT,   gamomdinare iqidan, rom mopasuxe saxelmwifos, ruseTis federacias, ar   mouxdenia situaciis inspirireba im martivi mizezis gamo, rom igi ar   arsebobda rogorc saerTaSoriso samarTlis subieqti?   Cemi azriT, sasamarTlos ar SeuZlia gadauxvios komisiis mosazrebiT   dadgenili wesidan, romelic gaJRerebuli iqna Ribitsch-is saqmeSi: imis   gansazRvrisas, saxezea Tu ara mopasuxe saxelmwifos pasuxismgebloba,   sasamarTlo iyenebs konvenciis debulebebs konvenciis miznisa da   saerTaSoriso   samarTlis   principebis   WrilSi.   komisiis   sityvebiT:   `konvenciis Tanaxmad, saxelmwifos pasuxismgebloba, romelic warmoiSoba   misi yvela organos, warmomadgenlisa da mosamsaxuris qmedebidan, ar   moiTxovs aucileblad saxelmwifos mxridan `braleulobas~ rogorc   moraluri, aseve samarTlebrivi Tu politikuri gagebiT~ (Ribitsch v. Austria,   wlis 4 dekembris ganaCeni, seria A #. 336, komisiis mosazreba, gv. 37,   punqti 110).   IV. konvenciis 34-e muxlis darRveva   rac Seexeba sasamarTlos mier gamotanil daskvnas moldovisa da ruseTis   federaciis mier 34-e muxlis darRvevasTan dakavSirebiT, minda aRvniSno,   rom gaognebuli var moparuli dokumentis gamoyenebiT (an nayidi   dokumentiT – ara aqvs mniSvneloba) – romelic warmoadgenda diplomatiur   notas. me Zalian uxerxul mdgomareobaSi vvardebi imis aRniSvniT, rom   yvela sasamarTlo samarTalwarmoebis elementarul princips warmoadgens   is faqti, rom ukanonod mopovebuli mtkicebuleba ar SeiZleba   mxedvelobaSi   iqnes   miRebuli.   diplomatiuri   mimoweris   konfidencialurobis darRvevis waxalisebiT, rac winaaRmdegobaSi modis   diplomatiuri urTierTobebis Sesaxeb 1961 wlis 18 aprilis venis   konvenciasTan, kerZod ki mis 24-e muxlTan, romelic acxadebs, rom   diplomatiuri misiebis arqivebi da dokumentebi `xelSeuxebeli unda iyos   nebismier dros da nebismier adgilas~, da rac ganxorcielda dokumentis   citirebiT (ix. ganaCenis 278-e punqti) da misi Sinaarsis mxedvelobaSi   miRebiT (ix. ganaCenis 481-e punqti), Cemi azriT, Seuferebelia evropuli   marTlmsajulebis organosaTvis.   konfidencialuri   konsultaciebi   warmoadgens   saerTaSoriso   urTierTobebis normalur praqtikas – da marTlac, xsenebuli praqtika   gamyarebulia ruseT-moldovis 2001 wlis 19 noembris xelSekrulebis me-3   muxlis 1-li punqtiT, romlis Tanaxmadac: `myarad emxrobian ra mSvidobisa   da   usafrTxoebis   ganxorcielebas,   gamarTaven konsultaciebs   da ormxriv urTierTobebTan   maRali   xelSemkvreli   umTavres saerTaSoriso   dakavSirebiT. aseTi   mxareebi   regularulad   problemebTan   konsultaciebi da azrTa urTierTgacvla moicavs urTierTqmedebebs euTo-   s, evropis sabWosa da sxva evropuli struqturebis organoebis SigniT.~   garda amisa, araswori gziT mopovebuli diplomatiuri notis warmodgeniT   ganmcxadeblebma daarRvies ganacxadis wardgenis uflebis borotad   gamoyenebis sawinaaRmdego wesi (konvenciis 35-e muxlis me-3 punqti) da,   amgvarad, pasuxismgebelni Seiqmnen sasamarTlos praqtikis kargad cnobil   Sedegebze. samwuxarod, maT ar gaiziares aseTi bedi. rogorc ukvdavi la   fonteni ityoda: `viRacam miTxra me. me Suri unda viZio~.   V. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba   rac Seexeba ganmcxadeblebisaTvis miniWebul Tanxebs, gansakuTrebiT   pirveli ganmcxadeblisaTvis, romelic gaTavisuflebulia 2001 wlis   Semdeg, sasamarTlo, Cemi azriT, gascda winaT dafiqsirebuli Tanxebis   farglebs, romlebsac igi akuTvnebda xolme konvenciis me-3 da me-5   muxlebis darRvevis SemTxvevaSi, TviT yvelaze SemaZrwunebeli darRvevebis   drosac ki. gadalaxa ra sul axlaxans dadgenili farglebi asaniZis   zemoxsenebul saqmeSi, romelSic miakuTvna 150 000 evro `yvela gancdili   zianisaTvis~, sasamarTlo axla ufro Sors wavida winamdebare saqmeSi   savaraudod ganmcxadebelTa patimrobis xangrZlivobidan gamomdinare. rac   aris, aris, magram me pretenzias vacxadeb imis dadgenasTan dakavSirebiT,   rom adgili ar hqonda 1-li oqmis 1-li muxlis darRvevas, sasamarTlom   aucileblad CaTvala exsenebina materialuri da moraluri ziani,   ganacxada ra ganaCenis 489-e punqtSi, rom `sasamarTlo ar Tvlis, rom   gancdili   iyo savaraudo materialuri ziani,   magram sasamarTlo   aragonivrulad ar Tvlis, miiCnios, rom ganmcxadeblebma ganicades   Semosavlis dakargva da, Sesabamisad, mouxdaT garkveuli Tanxebis gaReba,   romlebic pirdapir gamomdinareobda dadgenili darRvevebidan~. Cemi azriT,   xsenebuli argumenti ver gvarwmunebs da saSiSic ki aris momavali   precedentuli   samarTlisaTvis,   radgan   windauxedavad   da   gauTvaliswineblad xdis Tavsaxurs pandoras yuTs.   VI. aris Tu ara ganaCeni ganxorcielebadi?   bolos me vaanalizeb meore mopasuxe saxelmwifosaTvis obieqtur   SeuZleblobas, aRasrulos ganaCeni, romlis ganxorcielebac moldovasac   ki ar SeuZlia, gansakuTrebiT ki im kuTxiT, rom bolo moeRos   ganmcxadebelTa patimrobas (me xma miveci amis samotivacio nawilis 22-e   punqtis sasargeblod yvela SesaZlo midgomis WrilSi). kvlavac ufro   Zneli iqneba zogadi RonisZiebebis gatareba, romlebic moiTxoveba evropis   sabWos ministrTa komitetis mier. Drozd and Janousek-is saqmeSi sasamarTlom   ganacxada: `konvencia ar moiTxovs xelSemkvreli saxelmwifosagan, rom   damyarebuli iqnes standartebi mesame saxelmwifoebSi Tu teritoriebze~   (Drozd and Janousek v. France and Spain, 1992 wlis 26 ivnisis ganaCeni, seria A #.   240, gv. 34, punqti 110). rodesac xsenebuls gadavTargmniT saerTaSoriso   samarTlis enaze, es niSnavs, rom arc konvencia da arc romelime teqsti ar   moiTxoven xelSemkvreli saxelmwifoebisgan, rom maT gaataron sapirispiro   RonisZiebebi da bolo mouRon ucxoelis patimrobas ucxo qveyanaSi –   gaerTianebuli erebis organizaciis deklaracia saxelmwifoebis Sida   saqmeebSi Carevis dauSveblobis Sesaxeb (rezolucia 26/113 1981 wlis 9   dekemberi) kvlavac ZalaSia. manam, sanam waikiTxavs Cvens ganaCens, xalxi   pativs scems aRmocenebul uflebas Zveli evropis gulSi rogorc axal   hibrids. magram me Zalian veWvob, rom es sasurvel ganviTarebamde   migviyvans.   ilaSkus, ivantoSis, leSkosa da petrov-popas saqme moldovisa da   ruseTis winaaRmdeg   (ganacxadi #48787/99)   ganaCeni (danarTi)   strasburgi, 2004 wlis 8 ivlisi   ilaSkus, ivantoSis, leSkosa da petrov-popas saqme moldovisa da   ruseTis winaaRmdeg   (ganacxadi #48787/99)   ganaCeni   danarTi   sasamarTlos delegatebisaTvis mowmeebis mier micemuli Cvenebebis reziume   strasburgi   wlis 8 ivlisi   winamdebare ganaCeni sabolooa, magram igi SesaZloa daeqvemdebaros   redaqtirebas.   gverdi   1. ilie ilaSku   1. 1992 wlis ivnisSi dakavebamde ganmcxadebeli daaxloebiT 10 wlis   ganmavlobaSi cxovrobda tiraspolSi. 1992 wels ganmcxadebeli iyo   tiraspolSi ganTavsebuli sawarmos mTavari ekonomisti. igi aseve iyo   moldovis demokratiuli qristianuli saxalxo frontis tiraspolis   filialis lideri. es Tanamdeboba mas ekava 1989 wlis oqtomberSi partiis   Seqmnis Semdeg. misi politikuri saqmianobis gamo masze xorcieldeboda   zewola, mis saxlSi Seagdes xelyumbarebi da qvebi da bolos igi   gaTavisuflebuli iqna ufrosi ekonomistis dakavebuli Tanamdebobidan.   TebervalSi mis ojaxs unda eTxova ltolvilTa TavSesafari kiSiniovSi,   Tumca ganmcxadebeli rCeboda tiraspolSi.   2. 1992 wlis 2 ivnisis dilas, daaxloebiT 4 saaTsa da 30 wuTze, ezoSi   misma ZaRlma daiwyo yefa, ganmcxadebelma gaixeda fanjridan da dainaxa   SeiaraRebuli jariskacebi, romlebsac ecvaT samxedro formebi da   atarebdnen tyviisagan damcav Jiletebs. es jariskacebi gadaevlnen mesers   da daikaves sabrZolo pozicia. jariskacebi atarebdnen me-14 armiis   uniformebs sabWoTa kavSiris emblemebiT.   ganmcxadeblis ojaxs, romelic tiraspolSi ramdenime dRiT iyo Camosuli,   eZina. ganmcxadebeli Cavida saxlis karis (romelic Ria iyo) Casaketad. kari   uecrad gaiRo, 5-6 jariskaci Sevarda saxlSi da saxeSi gaartyes mas   avtomatis kondaxi, Semdeg ki zurgs ukan Seukres xelebi. SemdgomSi igi   waiyvanes `volgis~ tipis avtomanqaniT. rodesac gareT gamoiyvanes,   ganmcxadebelma dainaxa ori SeiaraRebuli manqana quCis boloSi, da 50-60   jariskaci, romlebsac win mouZRoda polkovniki, mas ukan mohyveboda vice-   polkovniki, romlis saxeli da gvaric, rogorc es ganmcxadebelma   mogvianebiT Seityo, iyo vladimir gorbovi. im pirebs Soris, vinc misi   saxlis Cxreka daiwyo, ganmcxadebelma icno aseve viqtor guSani   dnestrispireTis saidumlo samsaxuridan. ganmcxadeblis mtkicebiT, mas   saxlSi ar hqonia araviTari iaraRi Tu asafeTqebeli masala. rodesac   ganmcxadeblis coli SeekiTxa jariskacebs, Tu ratom daakaves misi qmari,   b-nma guSanma upasuxa, rom mizezs warmoadgenda ganmcxadeblis moldovis   saxalxo frontis lideroba da radgan isini saomar mdgomareobaSi iyvnen   moldovasTan, ganmcxadebeli warmoadgenda saSiSroebas da amitomac unda   dapatimrebuliyo.   3. ganmcxadebeli waiyvanes tiraspolis uSiSroebis saministros SenobaSi   da Casves mis qveS moTavsebul sakanSi. rodesac pirvelad daakaves,   ganmcxadebels uTxres, rom mis saxlSi napovni iqna iaraRi da igi   eWvmitanili iyo saxlSi iaraRis ukanono SenaxvaSi.   4. garkveuli drois Semdeg ganmcxadebeli aiyvanes oTaxSi da igi dakiTxa   vadim Sevcovma, `mdr-s uSiSroebis ministrma~, da sxva samma polokovnikma,   romlebsac me-14 armiis uniformebi ecvaT. mesame dRes dakiTxvebi daiwyo   RamiTac. erTi dakiTxva Caatara vladimir gorbovma, meore ki samma   polkovnikma. ganmcxadebelma mcvelebisagan gaigona, rom sami polkovniki   me-14 armiis saidumlo kontrdazvervis samsaxuris ganyofilebidan iyo. b-ni   gorbovis mier Catarebuli dakiTxvisas, romelic exeboda mis politikur   saqmianobas,   ganmcxadebels   brali   dasdes   solobizias   raionSi   teroristuli aqtis CadenaSi. meore dakiTxvisas mas SesTavazes garigeba,   romlis Tanaxmadac mas unda eRiarebina, rom, rogorc saxalxo frontis   lideri, Tanaxma iyo TanamSromlobaze, rom mas amzadebdnen rumineTSi   specialuri jarebis SemadgenlobaSi, brasovTan axlos, rom mas iaraRiT   amaragebdnen   ruminelebi   da   igi   gamoagzavnes   dnestrispireTSi   teroristuli aqtebis mosawyobad dnestrispireTSi ruseTis samoqalaqo   mosaxleobis winaaRmdeg. ganmcxadebelma uari ganacxada aseT garigebaze.   Sesabamisad, mas xangrZlivad scemdnen da uqvemdebarebdnen fsiqologiur   tanjvas.   5. patimrobis pirveli kviris ganmavlobaSi mas absoluturad ar aWmevdnen.   pirveladi dakiTxvebisas xSirad mas ar aZlevdnen Zilis saSualebas.   darajebi sakanSi Sediodnen dilis 5 saaTze, sawols kecavdnen kedlis   gaswvriv da amis Semdeg mas aRar hqonda SesaZlebloba, daeZina, sanam   sawols isev ar CamouSvebdnen.   6. 5 Tu 6 dRis Semdeg, SesaZloa kidev ufro gvian, ganmcxadebels auxvies   Tvalebi da waiyvanes sxva adgilas. rodesac mas misces saWmeli,   ganmcxadebelma dainaxa me-14 armiis formaSi gamowyobili jariskacebi,   romlebmac uTxres, rom igi imyofeboda me-14 armiis samxedro garnizonSi.   meore dRes ganmcxadebeli mixvda, rom icoda es Senoba, radgan namyofi iyo   iq adre, rodesac daakaves 1989 wels aseve me-14 armiis warmomadgenlebma   saxalxo frontis daarsebis Semdeg.   7. im droisaTvis, rodesac ganmcxadebeli dakavebuli iyo me-14 armiis   samxedro garnizonSi 1992 wels, meTauri iyo polkovniki bergmani, romelic   ganmcxadebels axsovs erTaderT adamianad, romelic humanurad epyroboda.   b-ni bergmani arasodes iRebda monawileobas mis dakiTxvaSi.   iq patimrobis periodSi ganmcxadebelma naxa mxolod b-ni godiaci da b-ni   ivantoSi. erT dRes misi saknis kari gaiRo da gorbovma, bergmanma da sxva   gamomZieblebma mosTxoves ivantoSs amoecno igi, rac ivantoSma gaakeTa.   ganmcxadebeli ar icnobda b-n ivntocs im droisaTvis, magram ivantoSi,   rogorc Cans, icnobda mas, radgan igi iyo saxalxo frontis lideri.   8.   me-14   armiis   samxedro   garnizonSi   patimrobisas   ganmcxadebeli   ramdenimejer iqna gayvanili dakiTxvaze sxvadasxva oTaxebSi savaraudod   me-2 sarTulze, saknis zemoT mdebare sarTulze. mas Zalian arasaTanadod   ar epyrobodnen, radgan oTaxebi TeTr ferebSi iyo SeRebili da arsebobda   maTze kvalis darCenis SesaZlebloba, Tumca dakiTxvebi aseve grZeldeboda   RamiTac, mis sakanSi, romlis kedlebi Savad iyo SeRebili. iq mas Zalian   cudad scemdnen. aseTi cemis dros ganmcxadebels Caemtvra ramdenime kbili.   cemis Sedegad ganmcxadebels gauCerda Tirkmeli.   9. ganmcxadebeli aseve eqvemdebareboda fsiqologiur wamebas. mas   eubnebodnen, rom kazakebi mividnen mis saxlSi, moitaces misi coli da ori   qaliSvili da gaaupatiures isini, rom misi coli da erT-erTi qaliSvili   ipovnes da waiyvanes fsiqiatriul saavadmyofoSi, magram meore qaliSvili   ver ipovnes. Semdeg mas sTavazobdnen aRiarebis micemasa da xelmoweras. 3   dRis Semdeg b-ni gorbovi dabrunda da uTxra mas, rom misi meore   qaliSvili mkvdari iqna napovni da aiZulebda ganmcxadebels, xeli moewera   aRiarebaze, raTa wasuliyo saxlSi da qristianulad daesaflavebina   qaliSvili. ganmcxadebelma dakarga kontroli Tavze da gaartya gorbovs.   amis Semdeg mas seriozulad arasaTanadod moepyrnen.   10. me-14 armiis bazaze patimrobis periodSi ganmcxadebeli oTxjer   daeqvemdebara sikvdiliT fiqtiur dasjas.   11. sul mTlianad ganmcxadebeli me-14 armiis samxedro garnizonSi   patimrobaSi imyofeboda 2 Tvis ganmavlobaSi. 23 agvistos b-nma bergmanma   warudgina ganmcxadebeli me-14 armiis axal xelmZRvanels, aleqsandre   lebeds. ganmcxadebelsa da b-n lebeds Soris ramdenimewuTiani saubris   Semdeg me-14 armiis axalma sardalma 2 saaTiani vada misca b-n bergmans,   raTa ganmcxadebeli iqidan moecilebinaT. imave dRes b-nma bergmanma,   romelsac Tan axldnen me-14 armiis 5-6 oficeri da   avtomatebiT da ZaRliT saxelad Cenki, waiyvanes ganmcxadebeli manqaniT   tiraspolis qalaqis policiis StabbinaSi. ganmcxadebeli datoves   jariskaci   derefanSi. b-nma bergmanma gabrazebuli toniT uTxra b-n Sevcovs, rom mas   aRar surda ganmcxadeblebis yofna me-14 armiis teritoriaze da amis   Semdeg wavida.   12. ganmcxadebeli patimrobaSi imyofeboda tiraspolis saqalaqo policiis   Stabbinis sardafSi daaxloebiT naxevari wlis ganmavlobaSi da Semdeg   gadayvanili iqna tiraspolis #2 sapyrobileSi mis msjavrdebamde.   gamoZiebis periodSi igi sakanSi sxva patimrebTan erTad iyo moTavsebuli.   13. msjavrdebidan erTi kviris Semdeg, 1993 wlis 9 dekembers, ganmcxadebeli   gadaiyvanes   hlinaias   cixeSi   im   sakanSi,   romelic   specialurad   sikvdilmisjilTaTvis iyo momzadebuli. man am sakanSi 9 weli gaatara   martom.   iq igi daeqvemdebara Zalian uxeS mopyrobas. igi mravaljer scemes.   saWmelad aZlevdnen purs da Cais, xolo sadilad _ `balandas~. mas xSirad   svamdnen aseve karcerSi. dakavebisas ganmcxadebeli iwonida 95 kilograms,   xolo   Tvis Semdeg mxolod 57-s. mas ar aZlevdnen uflebas,   moenaxulebina Tavisi ojaxi an mieRo amanaTebi. ganmcxadeblisTvis   gamogzavnili saWmlis amanaTebi zogjer absoluturad ganadgurebuli iyo   xolme. yoveli viziti unda yofiliyo SeTanxmebuli da damtkicebuli.   zogjer vizitebis damtkiceba ar xdeboda, zogjer xdeboda, magram   rodesac misi coli miuaxlovdeboda xolme cixis WiSkars, ganmcxadebels   ar aZlevdnen misi naxvis uflebas. mas ar aZlevdnen SesaZleblobas,   miewera werili, ase rom uxdeboda sxva saSualebebis gamoyeneba cixidan   Setyobinebis gasagzavnad. radgan ganmcxadebels undoda, rom mis   mosanaxuleblad dedamisi misuliyo, mas uTxres, rom unda daewera   specialuri Txovna b-ni smirnovis saxelze. ganmcxadebelma uari ganacxada,   vinaidan ar aRiarebda `mdr~-s, da Sedegad ar darTes neba, enaxa deda,   romelic gardaicvala misi cixeSi yofnis dros.   14. mas Semdeg, rac ganmcxadebelma xma misca moldovis parlamentSi   sturcas mTavrobas, xsenebulma dauyovnebliv hpova asaxva masTan   ganxorcielebul vizitebze: 1999 wlis aprilidan 2000 wlis ianvramde mas   ar aZlevdnen nebas, Sexvedroda ojaxis wevrebs. amis Semdeg mas mudmivad   sjidnen sxvadasxvanairad – magaliTad, CamoarTves radio.   15. zamTarSi ar iyo gaTboba, radgan ar iyo amis teqnikuri SesaZlebloba.   temperatura ecemoda -10 gradus celsiusamde. ganmcxadebels ar miuRia   Sxapi 6 Tvis ganmavlobaSi da uxdeboda civ wyalSi garecxva. mas hqonda   dRis sinaTle da TviT eleqtronaTurac ki.   16. rodesac ganmcxadebelma moiTxova mkurnaloba cixis eqimisagan, mas   ganucxades, rom ar hqondaT wamlebi. wamlebi mohqonda mxolod   ganmcxadeblis   cols.   eqimebi,   romlebmac   ganmcxadebeli   gasinjes,   kiSiniovidan iyvnen Camosulebi.   17.   ganmcxadebels   arasodes   miumarTavs   saCivriT   tiraspolis   xelisuflebis organoebisaTvis, radgan ar aRiarebda maT, Tavisi   saCivrebiT igi mxolod kiSiniovis kanonieri xelisuflebis organoebs   mimarTavda.   18. 1998 wlis ivlisSi, mas Semdeg, rac ganmcxadebelma ramdenimejer scada   gaqceva, igi gadaiyvanes tiraspolis #2 sapyrobileSi, romelic ukeT iyo   daculi.   tiraspolis sapyrobileSi mopyroba zogjer ukeTesi iyo, zogjer ki uaresi   hlinaias sapyrobilesTan SedarebiT.   19. sakanSi iyo tualeti da civi wyali. sapryobilis yvela daraji ar iyo   mtrulad ganwyobili ganmcxadeblisadmi, magram uSiSroebis brigadis   (romelic Sevcovs eqvemdebareboda) wevrebi arasaTanadod epyrobodnen mas.   cixis mmarTveli da mcvelebi SedarebiT kargad eqceodnen ganmcxadebels.   polkovniki golovaCevi, cixis mmarTveli, acxadebda: `me ar SemiZlia   SevaCero saidumlo samsaxurebi, rom arasaTanadod aRar mogeqcen~.   20. 1999 wlis aprilSi ganmcxadebelma ganacxadi Seitana adamianis   uflebaTa   evropul   sasamarTloSi.   Tavdapirvel   etapze,   rodesac   tiraspolis xelisuflebis organoebma Seityves xsenebulis Sesaxeb, mas   ufro uxeSad epyrobodnen. cemiT ar scemdnen, magram uari uTxres colTan   Sexvedraze, misTvis gagzavnili wignebi amoRebuli iqna, ar aZlevdnen   saknis gareT savarjiSod gamosvlis saSualebas, ewyoboda xSiri Cxrekebi   mis sakanSi da a.S. xsenebuli aseve ganmeorda mas Semdeg, rac igi   moinaxula frangma parlamentarma Jozete durrieqsma, romelmac urCia   ganmcxadebels pirvel rigSi ganacxadis wardgena.   imave periodSi adgili hqonda incidents, romlis drosac ganmcxadebeli   daeqvemdebara arasaTanado mopyrobas b-ni gusarovisa da saidumlo   samsaxuris sxva warmomadgenlebis mxridan. man ikiTxa, Tu ratom   eqvemdebareboda aseT mkacr Cxrekebs, magram gamoaTries saknidan da   Caartyes   avtomatis   kondaxi.   saidumlo   samsaxuris   erT-erTma   warmomadgenelma pirSi lula Caudo, kbili gautexa da emuqreboda, rom   ufro meti mouvidoda, Tuki kvlav mihyveboda evropul sasamarTloSi   Setanil ganacxads. b-ni ivantoSic analogiur mopyrobas daeqvemdebara b-ni   gusarovis mxridan.   21. saidumlo samsaxurebi drodadro midiodnen xolme ganmcxadeblTan   moTxovniT, gamoetana ganacxadi. 2001 wlis 5 maisis dilas misi saknis kari   gaiRo. mas misces 5 wuTi nivTebis mosakrebad. igi SiSveli iyo, rodesac   dnestrispireTis ori satelevizio arxi mis sakanSi mimdinare movlenebs   iRebda, miuxedavad misi Txovnisa, ar gaekeTebinaT es. igi waiyvanes b-n   smirnovTan Sesaxvedrad, rogorc mas ganucxades imitom, rom dasavleTis   warmomadgenlebs surdaT masTan Sexvedra. derefanSi 5-6 samoqalaqo piri   idga, romelTagan zogierTi dnestrispireTis uzenaesi sabWos wevrebi   iyvnen, xolo zogierTs iaraRi ekava.   ganmcxadebeli Casves manqanaSi b-n SevcovTan erTad. rodesac isini mividnen   im teritoriaze, romelic kontroldeboda kiSiniovis mier, ganmcxadebeli   xelborkilebiT miabes or jariskacs. igi waiyvanes prezidentis sasaxleSi   kiSiniovSi, Semdeg ki uSiSroebis saministroSi. b-nma Sevcovma amoiRo   dokumenti, romlis Tanaxmadac patimari ilie ilaSku gadaeca moldovis   xelisuflebis organoebs. man ganucxada ganmcxadebels, rom sasikvdilo   ganaCeni kvlavac ZalaSi rCeboda da mas aranairi survili aRar gaaCnda   misi meored naxvisa. ganmcxadebeli waiyvanes moldovis uSiSroebis   saministroSi, sadac dakiTxes.   22. rac Seexeba e.w. Sewyalebas, b-ni balala mivida ganmcxadeblis sanaxavad   gaTavisuflebamde   dRiT adre, raTa dalaparakeboda mas. Tumca   ganmcxadebelma uari ganacxada Sewyalebis SemoTavazebaze, radgan   dnestrispirelebi moiTxovdnen misi mxridan bralis aRiarebas.   23. gaTavisuflebis Semdeg ganmcxadebeli esaubra moldovisa da rumineTis   saidumlo samsaxurebis warmomadgenlebs misi kolegebis Sesaxeb, romlebic   rCebodnen dnestrispireTis cixeSi. maT uTxres ganmcxadebels, rom   xorcieldeboda zewola evropis sabWos saparlamento asambleis mxridan   ruseTis prezident b-n putinze.   24. ganmcxadebels iseTi STabeWdileba Seeqmna, rom swored rusebi idgnen   misi gaTavisuflebis ukan, radgan swored maT ganacxades, rom sTxovdnen   dnestrispirelebs mis gaTavisuflebas. rumineTis prezidentma b-nma   ilieskum daureka kidevac b-n putins. ganmcxadeblis mtkicebiT, b-ni   Sevcovi ruseTis moqalaqea da warmoadgens ruseTis saidumlo samsaxurebs.   25. rac Seexeba moldovis xelisuflebis organoebis damokidebulebas misi   gaTavisuflebis mimarT, ganmcxadebeli acxadebs, rom dnestrispirelebis   mier dakavebuli 33 piri gacvales moldovis mier dakavebul kazakebze. 1992   wlis ivnisSi molaparakeba midioda mis gacvlaze prezident elcinTan   SeTanxmebis Sedegad. molaparakebebi grZeldeboda sabaJo beWdebTan,   ekonomikur urTierTobebsa da patimrebis, gansakuTrebiT avadmyofi   patimrebis gacvlasTan dakavSirebiT. Tumca, ganmcxadeblis mtkicebiT, mis   SemTxvevaSi moldovis xelisuflebis organoebma ar gaakeTes yvelaferi,   risi gakeTebac SeeZloT.   26. ruseTis federaciis xelisuflebis organoebi pasuxismgebelni arian   imaze, rac xdeba dnestrispireTSi. ruseTis federacia warmoadgens sabWoTa   kavSiris samarTalmemkvidres. 1992 wels aRar arsebobda sabWoTa kavSiri.   omi mimdinareobda ruseTsa da moldovas Soris.   me-14 armia monawileobas iRebda moldovis winaaRmdeg mimarTul agresiaSi,   igi dnestrispireTis Zalebs amaragebda iaraRiT – maT Soris avtomatebiT,   tankebiT, javSanmanqanebiT, marTvadi saraketo sistemebiT. dnestrispireTSi   aris mxolod erTi SeiaraRebuli Zalebis Stabbina da da es aris me-14   armiis Stabbina. sabrZolo velebze mimdinare movlenebTan dakavSirebiT   brZanebebi swored iqidan gaicemoda. generali lebedi ibrZoda moldovis   winaaRmdeg, magram man gadaarCina ganmcxadeblis sicocxle, radgan uari   ganacxada ganmcxadeblis gadacemaze im dnestrispirelebisTvis, romlebic   mividnen mis wasayvanad brZolis velze megobrebis dakargvis tragediiT   aRtkinebulni.   dnestrispireTis uzenaesma sabWom Tavisi xelisuflebis qveS Seiyvana me-14   armia. generali lebedi arCeulic ki iyo dnestrispireTis parlamentis   wevrad. me-14 armiis rusi oficrebi warmarTavdnen samxedro operaciebs da   dnestrispireTis   SeiaraRebuli   Zalebis   warmomadgenlebi   mxolod   simbolurad iyvnen amaSi CarTulni. rodesac generali iakovlevi   dakavebuli iqna konfliqtis win kiSiniovSi, aRniSnuli ganxorcielda   swored im eWvis safuZvelze, rom igi aiaraRebda dnestrispirelebs me-14   armiis iaraRiT. ganmcxadebels b-nma leSkom, romelic muSaobda qarxanaSi,   Seatyobina, rom me-14 armiis warmomadgenlebs iaraRi mihqondaT qarxanaSi,   raTa SeeiaraRebinaT iqauri muSebi.   ruseTis federacia cdilobda dnestrispireTis mxardaWeras. igi mxars   uWers dnestrispireTis reJims samxedro, politikuri da ekonomikuri   TvalsazrisiT. ruseTi ufasod aZlevs dnestrispireTs bunebriv airs,   kreditis saxiT dnestrispireTs misca 79-80 milioni amerikuli dolaris   krediti, bazrebi Riaa dnestrispireTisaTvis. b-ni smirnovi iRebda   samxedro jildoebs ruseTidan. ruseTis federacia icavs am ukanono   reJims, TviT strasburgSi gamarTuli samarTalwarmoebis procesSic ki.   ganmcxadebeli Tvlis, rom es ar aris eTnikuri konfliqti, aramed atarebs   politikuri konfliqtis saxes. dnestrispireTis teritoria ruseTis   federaciis kontrolis qveS aris.   27.   rac   Seexeba   moldovis   xelisuflebis   organoebs,   simarTles   warmoadgens is faqti, rom dnestrispireTis xelisuflebis organoebi   mtrulad   iyvnen   maTdami   ganwyobilni.   ganmcxadeblis   mtkicebiT,   dnestrispirelebi faSistebi da imperialistebi arian. ganmcxadebeli mzad   iyo, ukan gaetana mis mier adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi   Setanili ganacxadi moldovasTan mimarTebaSi im pirobiT, rom moldovis   xelisuflebis organoebi warudgendnen mas 1991-1992 wlebis konfliqtSi   ruseTis xelisuflebis organoebis monawileobis aRmwer dokumentebs.   ganmcxadebelma uwyis, rom moldovas gaaCnia aseTi masalebi – dokumentebi,   tyved ayvanili rusi oficrebis dakiTxvis videoCanawerebi da a.S.   ganmcxadeblis mtkicebiT, b-nma moreim, iusticiis ministrma, ganucxada mas,   rom moldovis mTavroba ver daeTanxmdeboda xsenebul pirobas, radgan   gazs moldovas ruseTis federacia awvdida.   28. ganmcxadebeli Civis, rom erT-erTi mowme, romlis gamoZaxebac mas   surda, q-ni olga Capitina, nacemi iqna da saavadmyofoSi wevs.   29. moldovis xelisuflebis organoebi ganmcxadebels ganixilavdnen,   rogorc parlamentis wevrs, miuxedavad imisa, rom igi sasjels ixdida da   cixeSi imyofeboda. Tumca mTavrobis saidumlo samsaxurebma, romlebic   saTaveSi movidnen 1992 wlis Semdeg, miatoves ganmcxadebeli da misi   kolegebi.   ganmcxadeblebis gaTavisufleba. rodesac ganmcxadebeli gaaTavisufles, b-   nma valeriu pasatma ironiulad aRniSna: `zogierTi politikosi   maT   ar   gaukeTebiaT   araferi,   raTa   uzrunveleyoT   emigrirebas apirebs~. prezidentma snegurma ganacxada, rom ganmcxadebeli   zedmetad emxroboda rumineTTan gaerTianebas. moldovis parlamentma   miiRo ramdenime rezolucia ganmcxadeblis mxardasaWerad da moiTxova b-ni   ilaSkus   gaTavisufleba.   magram   aRmasrulebel   xelisuflebas   ar   gaukeTebia praqtikulad araferi amis gansaxorcieleblad. moldova ver   axorcielebda veranair kontrols dnestrispireTis teritoriaze 1992   wlidan dRemde.   2. tatiana leSko   30. 1992 wlis ivnisSi q-ni leSko cxovrobda tiraspolSi. igi ar iyo   saxlSi, rodesac misi meuRle daakaves. man radioTi Seityo 3 ivniss, rom   dakavebuli iqna teroristTa jgufi ilie ilaSkus meTaurobiT. 4 ivniss igi   mivida miliciaSi, sadac ganucxades, rom gvari leSko ar figurirebda maT   CanawerebSi. 3 dRis ganmavlobaSi mas ar gaaCnda aranairi saxis cnoba. 6   ivniss prokurorma starojoukma ganucxada mas: `me ar SemiZlia giTxraT   raime~. igi wavida sxva prokuroris sanaxavad, magram ar SeuSves, ubralod   gamoagdes iqidan. q-ni leSko dabrunda miliciis ganyofilebaSi, sadac   starojouki kiTxavda mowmeebs Tavis kabinetSi. man ganucxada, rom misi   meuRle dakavebuli iyo teroristuli aqtebis Cadenis gamo. miuxedavad   imisa, rom mowme 12 wlis ganmavlobaSi iyo gaTxovili, mas arasodes gaugia   raime terorizmis Sesaxeb mTeli am 12 wlis ganmavlobaSi. 9 ivniss mas neba   ar darTes, enaxa meuRle. 10 ivniss igi Caiyvanes sardafSi, sadac saSineli   suni iyo. man ver icno qmari, romelsac Tmebi gaburZgnoda da ConCxs ufro   hgavda.   31. rac Seexeba dakavebas, mezoblebma ganucxades q-n leSkos, rom   xsenebuli ganxorcielda dilis 3 saaTsa da 30 wuTze. binis Cxreka   ganxorcielda   ivniss. mowmes misma qmarma uTxra, rom formebSi   gamowyobili jariskacebi mividnen mis dasakaveblad. isini oTxni iyvnen. mas   ar daunaxavs, vin gaakeTa es. mas mekarem dauZaxa da uTxres, rom Caecva da   maTTan erTad wasuliyo. igi dakavebuli iqna policiis oficris, b-ni   gusanis mier da waiyvanes `volgis~ tipis manqaniT, romelsac mihyveboda b-   ni gusanis jipi 6 sxva adamianiT. igi dakiTxes b-nma gorbovma da b-nma   antiufeevma, romelic amJamad dnestrispireTis mTavrobis wevria. igi   hyavdaT miliciis SenobaSi, sadac Cveulebriv mihyavT dakavebuli   samoqalaqo pirebi. 6 dRis ganmavlobaSi registraturaSi aranairi Canaweri   ar yofila gakeTebuli masTan dakavSirebiT.   rodesac mowmem dainaxa meuRle miliciis SenobaSi, staroujuki aseve iq   imyofeboda, calke kabinetSi. mowmem ar uwyoda, Tuki ilaSkuc iq   imyofeboda. igi ar icnobda ilaSkus piradad. rodesac man qmari pirvelad   naxa, igi arafers akeTebda garda Wamisa, mgeliviT daacxra mitanil qaTams   da bevr wyals ayolebda. man cols uTxra, rom arafers aWmevdnen da   asmevdnen.   32. mowmes meore Sexvedra hqonda qmarTan daaxloebiT 1 Tvis Semdeg.   xsenebul periodSi mas neba ar darTes, enaxa an saWmeli gadaeca   meuRlisaTvis. man wamoiRo WuWyiani tansacmeli, romelic savse iyo   parazitebiT. jempers laqebi etyoboda Tirkmelebis midamoebSi. rogorc   Cans, igi scemes. morigi Sexvedra, daaxloebiT 1 Tvis Semdeg, gaimarTa imave   SenobaSi, isev sardafSi. mogvianebiT ki, 2 Tvis Semdeg, kidev erTi Sexvedra   gaimarTa starojoukis kabinetSi.   33. qmarma mowmes uambo, rom daaxloebiT 1 Tve gaatara ruseTis me-14 armiis   StabbinaSi, komendaturaSi. igi acxadebda, rom iq saSineleba iyo. sami   jariskaci urtyamda mkerdsa da ubeSi; igi Sardavda sisxls; erT-erTma   jariskacma seqsualuri urTierTobac ki SesTavaza. igi tualetSi dReSi   erTxel gahyavdaT xolme da aZlevdnen mxolod 45 wams, raTa   daekmayofilebina bunebrivi moTxovnilebebi, Semdeg ki tualetSi uSvebdnen   ZaRls, romelic aiZulebda, gamosuliyo tualetidan, da abrunebdnen   sakanSi. mas ar aZlevdnen dabanis uflebas imitom, rom iq ar iyo wyali,   riTac SeeZlo daebana. ar iyo wyali da saWmeli. man ar icoda im pirebis   saxelebi da gvarebi, romlebic arasaTanadod moepyrnen. maT ar   warudgeniaT TavianTi Tavi. isini atarebdnen ruseTis specialuri   daniSnulebis jarebis formebs. isini me-14 armiidan iyvnen da Zalze   dakunTulni iyvnen.   mowmes Tavisma meuRlem uambo, rom rodesac me-14 armiis komendaturaSi   imyofeboda, milicielebs hqondaT misi saknis gasaRebi. masze Tavdasxma   xdeboda xolme, rodesac mcvelebi daTvrebodnen 3 jariskacTan erTad.   mcvelebi aZlevdnen jariskacebs gasaRebs garkveuli mizeziT. swored amis   Semdeg Sevardebodnen xolme jariskacebi sakanSi, Tavs esxmodnen mas da   cdilobdnen, gaeupatiurebinaT.   34. komendaturaSi man naxa ilie ilaSku, romelic eqvemdebareboda, rogorc   amas uwodebdnen, sikvdiliT dasjis imitirebas. man dainaxa, rogor   gayavdaT ilie ilaSku Tvalebakruli, gaigona gasrolebi da dainaxa   natyviarebi kedelze, magram mogvianebiT gaigo, rom ilie ilaSku cocxali   iyo. mowmis meuRle axsenebda gvars: gorbovs da antiufeevs. man   ganacxada, rom komendaturis Semdgom isini midiodnen masTan dasakiTxad   yovelRame miliciis StabbinaSi. polkovniki bergmani iyo komendaturis   komendanti. isini erTmaneTs komendaturaSi xvdebodnen.   35. 1993 wels msjavrdebis Semdeg mowmis meuRle gadayvanili iqna   tiraspolis #2 sapyrobileSi. es iyo erTaderTi sapyrobile, sadac igi   patimrobaSi imyofeboda. pirvelad mowmem SeZlo Tavisi meuRlis naxva   sapyrobileSi gadayvanidan 3 Tvis Semdeg. mas neba darTes, daetovebina   saWmeli meuRlisaTvis. sasamarTlo samarTalwarmoebis Semdgom mowme   regularulad xvdeboda TveSi erTxel Tavis meuRles, rogorc es sisxlis   samarTlis kanonmdeblobiTaa dadgenili, SuSis ekranis miRma. maTi   mimowera isinjeboda, magram isini xSirad ar axorcielebdnen mimoweras.   weliwadSi orjer maT xangrZlivi Sexvedris nebas rTavdnen. amanaTebs   yovelTvis ar uSvebdnen. mowmis meuRle Caketili iyo calke sakanSi. mas ar   scemdnen, magram igi eqvemdebareboda moralur zewolas. Tavad mowmes   eZaxdnen ruminel roskips. mcvelebi ekiTxebodnen mas: `ratom mieyide   rumineTs, rodesac Sen rusi xar?~. mowmis meuRlis winaaRmdeg arasaTanado   mopyrobas   adgili   hqonda   miliciaSi,   magram   ara   sapyrobileSi.   sapyrobileSi arsebul saWmelSi xSirad Wiebi iyo. zogjer mowmes uflebas   aZlevdnen, mietana saWmliT avsebuli didi amanaTebi.   mowmis   meuRle   bevrs   arafers   ambobda   sapyrobileSi   arsebul   mkurnalobaze. mas hqonda pankreasis Seteva, rodesac erTxel mowme iq iyo.   piridan duJi gadmosdioda. mowme icdida mTeli dRis ganmavlobaSi, sanam   mis qmars mkurnaloba Cautardeboda. bolos eqimi movida da ganacxada, rom   saWiro iyo operaciis gakeTeba, winaaRmdeg SemTxvevaSi igi daiRupeboda.   igi waiyvanes xelborkilebiT da fexze dadebuli xundebiT, miuxedavad   misi mdgomareobisa. eqimma mowmes misca wamlebis sia, romlebic mas unda   moetana.   operaciam   warmatebulad   Caiara.   mowmis   meuRle   miabes   savadmyofoSi mdgom sawols, miuxedavad imisa, rom wveTovani edga. mowmes   nebas rTavdnen, moenaxulebina ganmcxadebeli dReSi erTxel, magram   xsenebuls mudmivad eswreboda 4 mcveli. saavadmyofoSi yofna 2 kviris   ganmavlobaSi gagrZelda.   36. mowme acxadebs, rom misi meuRle ar iRebda raime saxis brZanebebs an   instruqciebs moldovis xelisuflebis organoebisagan mis dakavebamde 1992   wels. mowme mudmivad imyofeboda ganmcxadeblis gverdiT. igi iyo saxalxo   frontis wevri. meuRlis dakavebis Semdeg mas mouxda sacxovrebeli   adgilis datoveba. igi mivida qarxnis mesakuTresTan, magram man ganucxada:   `unda datovo bina, Sen teroristis meuRle xar~. 10 dRis Semdeg bavSviani   qali movida, raTa daekavebina bina. mowmes sdevnidnen da mas mouxda   kiSiniovSi wasvla. movlenebidan 6 Tvis Semdeg saxalxo frontma mas   sastumros oTaxi misca. rodesac igi midioda xolme tiraspolSi meuRlis   sanaxavad, igi Cerdeboda megobarTan. bolos mas misces oTaxi rogorc   ltolvils.   3. evdokia ivantoSi   37. 1992 wlis 2 ivniss mowme cxovrobda tiraspolSi. mas araferi hqonda   gagebuli e.w. `ilaSkus jgufis~ Sesaxeb, sanam misi meuRle ar daapatimres.   isini tiraspolSi cxovrobdnen.   38. mowmis meuRle dakavebuli iqna, rodesac saxlSi marto iyo. misi TqmiT,   mis saxlSi bevri SeiaraRebuli adamiani Sevida, miyar-moyares nivTebi da   scemes ganmcxadebeli gonebis dakargvamde. pirebs, romlebic saxlSi   Sevardnen, Savi formebi ecvaT. mowmis meuRle waiyvanes tiraspolis   miliciis Senobis sardafSi. mowme meuRles Sexvda dakavebidan ori dRis   Semdeg. mas etyoboda dazianebebi Sublze da erT-erT TiTze frCxili aRar   hqonda. amave dros, is Zalian WuWyiani iyo. maT ekrZalebodaT laparaki   ruminulad da unda esaubraT rusulad.   mowme Sexvda ganmcxadebels sagamoZiebo   oTaxSi, 3-4 sxva piris   TandaswrebiT. es iyo xanmokle Sexvedra da SeuZlebeli iyo, rom maT   erTmaneTTan jerovnad esaubraT. es moxda bevri kviriT adre, vidre mowme   SeZlebda ganmcxadeblisTvis saWmliani amanaTis gagzavnas.   39. miliciis Senobidan patimrebi gadaiyvanes me-14 armiis komendaturaSi,   Semdeg ki isev ukan miliciaSi. sasamarTlomde isini xan erT adgilas   imyofebodnen, xan meore. mowmes hqonda erTi xanmokle Sexvedris   SesaZlebloba Tavis meuRlesTan im periodis ganmavlobaSi, rodesac   imyofeboda   komendaturaSi.   mowmem   ar   icoda,   rom   ganmcxadebeli   datyvevebuli hyavdaT komendaturaSi. miliciis SenobaSi yofnisas man   dainaxa, Tu rogor moiyvanes misi meuRle `volgis~ tipis manqaniT da   swored amis Semdeg uTxra mas andreim: `Cven komendaturaSi varT   datyvevebulni~. konkretuli drois ganmavlobaSi maT uars ucxadebdnen   Sexvedraze. Sexvedramde ganmcxadebels asufTavebdnen ise, rom ojaxs ar   daenaxa yvela dazianeba. sardafSi patimrebis sacemad `boqsiorebs~   iyenebdnen. isini valdebulni iyvnen, elaparakaT rusulad da yovelTvis   damswreTa TandaswrebiT.   40. komendaturaSi arsebuli pirobebi saSineli iyo. ganmcxadebels Zalian   uWirda xsenebul drosTan dakavSirebiT laparaki. igi marto imyofeboda   sakanSi; sawoli kedlidan gadmoiweoda mxolod dasaZineblad, is mTeli   dRis ganmavlobaSi aweuli iyo da ganmcxadebels ar SeeZlo normalurad   Zili. isini tualetSi dReSi erTxel, Zalian mcire xnis ganmavlobaSi   gahyavdaT;   Tuki   isini   ver   aswrebdnen   bunebrivi   moTxovnilebebis   dakmayofilebas drois am mcire monakveTSi, maT ZaRlebs uqsevdnen. maT ar   aZlevdnen sakmaris saWmels. ilaSku da sxvebi patimrobaSi imyofebodnen   iqve imave dros, magram calke saknebSi; mowmis meuRles Tvalebs ukravdnen,   rodesac saknidan gareT gamohyavdaT. ganmcxadebelma uTxra mowmes, rom   isini imyofebodnen komendaturaSi   Tvis ganmavlobaSi, 1992 wlis   ivlisidan agvistomde. igi dakiTxvaze gahyavdaT dRisiTac da RamiTac;   zogjer mas ar aZlevdnen Zilis saSualebas, radgan dakiTxva grZeldeboda   mTeli Ramis ganmavlobaSi. ganmcxadebels ar uTqvams mowmisaTvis, Tu   konkretulad vin awarmoebda dakiTxvas. mcvelebi iyvnen me-14 armiidan.   gorbovi, starojouki da kidev erTi sxva piri monawileobdnen dakiTxvaSi.   ganmcxadebeli mowmesTan saubarSi aseve axsenebda bergmanis gvars, magram   mowmes   ar   axsovs,   Tu   ras   ambobda   ganmcxadebeli   xsenebulTan   dakavSirebiT.   41. rodesac ganmcxadebeli imyofeboda policiis patimrobaSi tiraspolSi,   mas emuqrebodnen sasikvdilo ganaCeniT. mas waekiTxa brZaneba, gaiyvanes   dasaxvretad da uTxres: `rad ginda, rom wuxxar Seni ojaxis wevrebis   vizitTan dakavSirebiT, Tuki xval mainc unda dagxvriton?~ iyo dro,   rodesac ganmcxadebeli ver cnobda mowmes. sasamarTlomde masze   zemoqmedebas axdendnen fsiqotropuli nivTierebebiT, imgvarad, rom misi   nervuli sistema gaiTiSa. Sedegad dResac ki ganmcxadebels awuxebs   mudmivi Tavis tkivili. misi qronikuli daavadeba kidev ufro gamwvavda.   sasamarTlomde igi imyofeboda saavadmyofoSi 10 dRis ganmavlobaSi.   miliciis SenobaSi patimrobisas igi gaagzavnes odesaSi fsiqiatriul   gamokvlevaze. manamde igi amgvarad ar SeumowmebiaT. odesis gamokvlevis   Sedegebi ganadgurebuli iqna. yurmokvriT mowmem icis, rom ganmcxadebels   SiSvels amyofebdnen myar zedapirze, magram mowmes ar SeuZlia   daadasturos, rom ganmcxadebeli cdilobda Tavis CamoxrCobas.   42. 1993 wlis sasamarTlos Semdeg mowmem ganmcxadebeli naxa 1 Tvis Semdeg,   nebarTvis   micemisTanave.   movlenebis   gamwvaveba   zegavlenas   axdenda   vizitebzec. mas ar SeeZlo Tavisuflad moenaxulebina Tavisi meuRle;   mowmes uxdeboda werilis miwera b-n SevcovTan, raTa mieRo Tanxmoba. didi   xnis ganmavlobaSi mowmes ekrZaleboda ruminul enaze dabeWdili gazeTebis   gadacema ganmcxadeblisaTvis, yvela gazeTi rusul enaze iyo. mas ar   SeeZlo meuRlesTan mimowera. ganmcxadebels amyofebdnen ganmartoebiT   patimrobaSi, cixis yvelaze kargad dacul nawilSi. iq sineste iyo, Weridan   wyali Camodioda da sakanSi ar Semodioda dRis sinaTle. ganmcxadebelze   permanentulad   xorcieldeboda   fsiqologiuri   zewola.     wels   ganmcxadebelze ganxorcielda fizikuri Tavdasxma, rodesac niRbiani   pirebi Sevidnen mis sakanSi joxebiT da scemes. mis sakanSi arsebuli yvela   sagani daamsxvries, xolo misi piradi moxmarebis sagnebi gaitanes. es aris   dro, rodesac ganmcxadebelma daiwyo SimSiloba. 1999 wlis incidenti   moxda maSin, rodesac mowmis meuRlem ganacxadi Seitana adamianis   uflebaTa evropul sasamarTloSi da win uswrebda sturcas mTavrobis   arCevas. ganmcxadebels ar aZlevdnen uflebas, wynarad yofiliyo Tavis   sakanSi, radgan iyo drois monakveTi, rodesac yoveldRe viRac cdilobda   masze fsiqologiuri zewolis ganxorcielebas.   43. mowmem saCivriT mimarTa moldovis xelisuflebis mraval organos. mas   pirdapir ar miumarTavs iusticiis saministrosaTvis. sxva ganmcxadeblebis   colebTan erTad man mimarTa respublikis prezidentsa da saministros,   romelic dakavebuli iyo dnestrispireTis sakiTxebiT. pasuxad isini   daarwmunes, rom mimdinareobda molaparakeba da movlenebic normalur   kalapotSi Cadgeboda. es maSinac ase xdeboda, rodesac maT generalur   prokurors mimarTes. magram xsenebuli qmedebebidan araferi gamovida.   ganmcxadebelTa colebma aseve mimarTes ombudsmens, magram maT ganucxades,   rom ombudsmens ar SeeZlo saqmis detalebSi Rrmad Cawvdoma, radgan ar   gaaCnda sakmarisi Zalaufleba, misi uflebamosileba ar vrceldeboda   dnestrispireTis mxareze da yvelaferi damokidebuli iyo xelisuflebis   zemdgom   organoebze   – sxva   sityvebiT   rom   vTqvaT,   prezidentis   administraciasa da saxelmwifo xelisuflebis sxva organoebze.   mowmis meuRle euTo-s misiam moinaxula sapyrobileSi 1999 wels.   44. sapyrobileSi ar xorcieldeboda normaluri samedicino daxmarebis   aRmoCena. mowme daJinebiT moiTxovda, rom kiSiniovidan Camosul eqims   gaesinja ganmcxadebeli tiraspolis sapyrobileSi. mas RviZli awuxebda,   hqonda maRali wneva, awuxebda Tirkmelic. mowmes yvela wamali mohqonda   saxlidan, radgan cixeSi ar xorcieldeboda aranairi samedicino   daxmareba.   45. 2003 wlis 15 Tebervals mowmes uari ganucxades meuRlesTan Sexvedraze,   magram man moaxerxa meuRlis naxva erTi kviris Semdeg. ganmcxadebeli   mouyva mowmes, rom garkveuli pirebi kvlav Seuvardnen sakanSi da   gaanadgures piradi moxmarebis yvela nivTi.   56. miuxedavad imisa, rom andrei ivantoSs esaWiroeba specialuri dieta,   igi ver iRebs saWiro sakvebs. igi Tavad amzadebs saWmels amanaTebSi   arsebuli produqtebidan, romlebsac mas ojaxi ugzavnis. tiraspolis   sapyrobilis   administraciam   aukrZala   ganmcxadebels   fsiqiatrTan   Sexvedra. Tumca sul axlaxans kiSiniovidan Casulma eqimebma moinaxules   ganmcxadebeli, magram maT aekrZalaT daskvnis gacnoba ganmcxadeblisaTvis.   sapyrobilis eqimi eswreboda gasinjvas sxva 3-4 adamianTan erTad,   romlebic dacvis samsaxurSi msaxurobdnen.   47. mowmem ar uwyis raime misi meuRlis mier moldovidan raime saxis   instruqciebis miRebasTan dakavSirebiT. mis dakiTxvas ar eswreboda aravin   moldovis respublikidan, eswrebodnen mxolod pirebi tiraspolidan.   mowmis azriT, moldovis xelisuflebis organoebs SeeZloT ufro aqtiurni   yofiliyvnen, kerZod ki saqmeSi ufro aqtiurad CaerToT saerTaSoriso   organizaciebi.   4. raisa petrov-popa   48. 1992 wlis ivnisSi mowme cxovrobda moldovaSi misi mSoblebis   sofelSi. misi Zma cxovrobda tiraspolSi. igi iq imyofeboda 6 wlis   ganmavlobaSi Tavis colTan da ojaxTan (vaJiSvilTan) erTad. mowme ar   imyofeboda tiraspolSi, rodesac ganmcxadebeli daakaves; man dakavebis   Sesaxeb movlenebidan erTi kviris Semdeg gaigo, rodesac ganmcxadeblis   meuRlem daureka da uTxra, rom RamiT maT ojaxSi mividnen viRac pirebi   da   daakaves   ganmcxadebeli.   ganmcxadeblis   meuRlis   mtkicebiT,   ganmcxadebeli waiyvanes me-14 armiis teritoriaze. mowmem pirvelad naxa   ganmcxadebeli misi sasamarTlo samarTalwarmoebis dros da ar hqonia   masTan   dalaparakebis   SesaZlebloba.   mowme   daelaparaka   mxolod   ganmcxadeblis cols, romelmac uTxra, rom ganmcxadebels cixeSi   arasaTanadod epryobodnen. sasamarTlos Semdeg mowmes xandaxan eZleoda   xolme SesaZlebloba, Sexvedroda ganmcxadebels sapyrobileSi. mowme   Zalian iSviaTad swerda xolme mas da iRebda misgan werilebs. rodesac   ojaxi ugzavnida ganmcxadebels werilebs, igi xSirad ambobda, rom ar   miuRia araferi.   49. mowmis Zma patimrobaSi imyofeboda tiraspolis sapyrobileSi gasul   wlamde. igi ar laparakobda sapyrobileSi mis mimarT ganxorcielebul   mopyrobaze. Sexvedras yovelTvis eswrebodnen xolme pirebi, romlebic   xels   uSlidnen   maT,   elaparakaT   sxva   Temebze   garda   ojaxisa.   ganmcxadebeli zogjer axerxebda imis Tqmas, rom igi gamohyavdaT saknidan   RamiT an sityvier Seuracxyofas ayenebdnen. ganmcxadebels arasodes   uxsenebia raime mkurnalobis Sesaxeb.   50. mowmes ar miumarTavs moldovis xelisuflebis organoebisaTvis Tavisi   Zmis saxeliT, raTa ecada misi gaTavisufeba; misma colma es gaakeTa, magram   mowmem ar icoda, xelisuflebis romel organoebs mimarTa ganmcxadeblis   meuRlem. mowmem aseve ar icoda, axorcielebdnen Tu ara raimes moldovis   xelisuflebis organoebi misi Zmis dakavebisa da msjavrdebis Semdeg.   51. mowmem ganacxadi warmoadgina Tavisi Zmis saxeliT. sasamarTlo   samarTalwarmoebamde igi ar icnobda ilaSkus, leSkosa da ivantoSs.   5. stefan uritu   52. mowme iyo tiraspolis mudmivi macxovrebeli. axla igi kiSiniovSi   cxovrobs. is aris adamianis uflebaTa helsinkis komitetis Tavmjdomare   da tiraspolis saxelmwifo universitetis profesori, romlis Stabbinac   kiSiniovSia.   53. 1992 wlis ivnisisaTvis mowme tiraspolSi cxovrobda 19 wlis   ganmavlobaSi. igi icnobda ilaSkusa da ivantoSs, magram ar icnobda   leSkosa da petrov-popas. igi iyo saxalxo frontis wevri. magram 1992 wels   ilaSkum gamoaqveyna gancxadeba, romlis Tanaxmadac mowme garicxuli iqna   saxalxo frontidan prosneguruli Sexedulebebis gamo.   54. igi daakaves 1992 wlis 2 ivniss, ilaSkus dakavebidan 12 saaTis Semdeg.   man ar icoda, Tu vin iyvnen is adamianebi, romlebic monawileobdnen mis   dakavebaSi. mogvianebiT man Seityo, rom yovelive amis ukan idgnen   prokurori luCiki da me-14 armiis meTauri polkovniki bergmani. luCiki iyo   tiraspolis moldoveli prokurori. SemdgomSi separatistebma saxeli   gadaarqves mis Tanamdebobas da igi gaxda `moldovis dnestrispireTis   respublikis~ prokurori.   55. pirebs, romlebmac daakaves mowme, ar ecvaT uniformebi. dakavebisas man   saxlis garSemo SeniSna ramdenime manqana, romlebic ekuTvnoda ruseTis   armias. igi waiyvanes miliciis SenobaSi tiraspolSi. mas piradad ar   unaxavs bergmani, magram naxa armiis kuTvnili manqanebi da im pirebma,   romlebmac daakaves, uTxres, rom xsenebulSi CarTuli iyo bergmani.   56. mowme imyofeboda miliciis SenobaSi 1992 wlis   ivnisidan 21   agvistomde. man iq karis WuWrutanidan dainaxa ilaSku, magram drois   umetes nawilSi ilaSku imyofeboda me-14 armiis SenobaSi usafrTxoebis   interesebidan gamomdinare. mowmis saknis mopirdapire sakanSi imyofebodnen   leSko, ilaSku, ivantoSi da sxvebi garda im droisa, rodesac isini me-14   armiis teritoriaze ar hyavdaT datyvevebuli. mTavari 6 patimari iq   hyavdaT datyvevebuli 1992 wlis seqtembramde. daaxloebiT 30 adamiani iqna   dakavebuli operaciis Sedegad. erTxel mowmem gaigona SeSlili piris   kivili. es iyo ivantoSi, radgan mas im dRes uTxres, rom unda daexvritaT.   57. mowme elaparaka leSkos, romelmac Tqva, rom miliciis SenobaSi   arsebuli patimrobis pirobebi aSkarad ukeTesi iyo me-14 armiaSi arsebul   pirobebTan SedarebiT, radgan iq usafrTxoebis ufro mkacri zomebi iyo.   yovelive xsenebuli benderSi xdeboda.   58. mowmes komendaturaSi dakavebulma pirebma uTxres, rom maTi sawolebi   kedelze iweoda dilis 5-6 saaTze..., rom ar aZlevdnen sakvebs, rom sakanSi   ar iyo sinaTle da a.S. leSkom aseve ganucxada mas, rom isini   daeqvemdebarnen sikvdiliT fiqtiur dasjas.   59. mowmem miiRo werili sasamarTloze potenciuri mowmisagan, romelic   afrTxilebda, rom Tu daadasturebda imas, rom ilaSku nacemi iqna, igi   dakargavda samsaxurs. xsenebuli piri axla patimrobaSia. igi gamoZaxebuli   iqna Cvenebis misacemad tiraspolSi tiraspolis xelisuflebis organoebis   mier da mas hkiTxes, miscemda Tu ara imave Cvenebas axlac.   60. miliciaSi patimrobis ganmavlobaSi mowmes kiTxavda Sevcovi anu   antiufeevi, rogorc axla Tavis Tavs eZaxis. mowme iyo 1990 wels Seqmnili   adamianis uflebaTa komitetis Tavmjdomare da xeli miuwvdeboda   dnestrispireTSi arsebul situaciaze. Zalian bevri xalxi midioda masTan   informaciis misaRebad. moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi   Tavidan iridebdnen pasuxismgeblobas im qmedebebTan dakavSirebiT,   romlebsac separatistebi axorcielebdnen. Sevcovi, romelsac mowme im   droisaTvis ar icnobda, ufro kargad gawvrTnili profesionali iyo,   vidre yvela sxva erTad aRebuli moldoveli. mowmem uTxra mas, rom iseTi   STabeWdileba eqmneboda, TiTqos igi ruseTidan iyo   – radgan misi   moskovuri aqcenti da profesionalizmi naTlad metyvelebda amaze.   rodesac man mogvianebiT dainaxa Sevcovi televiziiT, gaaanaliza, Tu vin   iyo igi. es iyo is adamiani, romelmac ganaxorciela Tavdasxma rigis   satelevizio anZaze 1991 wels. man da misma 11 TanamSromelma Seqmnes qseli   baltiispireTis respublikebSi, magram Semdeg brZanes maTi gadasrola   moskovidan tiraspolSi. mas icnobdnen antiufeevis gvariT, magram mis   meoTxe pasportSi misi gvari iyo Sevcovi. amJamad igi ar malavs, rom   antiufeevi da Sevcovi erTi da igive piria.   61. mowme advokatis TandaswrebiT dakiTxes mxolod erTxel. Semdeg igi   dakiTxes RamiT b-nma gorbovma da kidev sxva pirma. isini arasaTanadod   moepyrnen mas da aiZulebdnen, xeli moewera dokumentze, magram man amaze   uari ganacxada.   62. mowme ar gausamarTlebiaT. igi gaaTavisufles 82 dRiani patimrobis   Semdeg. man ar icis, Tu ratom gaaTavisufles, miuxedavad imisa, rom masac   imave braldebebs uyenebdnen terorizmis CadenaSi. ganmcxadeblebis   sasamarTlo samarTalwarmoebis mimdinareobisas mowmem gaugzavna depeSa   e.w. `dnestrispireTis uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomares~, q-n ivanovas, da   TxovniT mimarTa mas, raTa sasamarTlos moesmina misTvis. mas uari uTxres.   pasuxSi miTiTebuli iyo, rom igi iyo kriminali, romelic imsaxurebda   gisosebs miRma yofnas ilaSkusTan erTad da SeuZlebeli iyo mowmis saxiT   misi mosmena. prokurorma lukiCma, romelsac mowme daukavSirda, ganucxada   mas, rom meored ukve veRar daicavda.   63. mowme gaaTavisufles xelwerilis safuZvelze, rom ar datovebda   tiraspols. staroujukma miiyvana igi tiraspolSi mis saxlamde. misi   sacxovreblidan aranairi piradi moxmarebis nivTi ar iyo waRebuli. mowmem   piroba dado, ar gaekeTebina gancxadebebi presisaTvis. mas daukavSirda   memorialis jgufi odesidan, romelmac miiwvia igi odesaSi. rodesac man   adgilobrivi xelisuflebis organoebs mimarTa TxovniT ukrainaSi wasvlis   nebarTvasTan dakavSirebiT, pirvelad mas uari ganucxades, magram   mogvianebiT man miiRo es nabarTva. Tumca mowme ukrainis nacvlad   kiSiniovSi gaiqca.   63. mowme acxadebda, rom ivantoSis saxli garSemortymuli iyo samxedro   manqanebiT da man daaskvna, rom dakavebaSi monawileobas iRebda me-14 armiis   polkovniki bergmani.   65. generali iakovlevi dakavebuli iqna moldovis xelisuflebis   organoebis mier separatistebis iaraRiT momaragebis braldebiT. mowmes   nanaxi aqvs detaluri sia, Tu ramdeni iaraRi iqna gacemuli da visze.   iaraRi gadaecemoda xalxs saxlebSi imgvarad, rom maT SeZlebodaT   winaaRmdegobis gaweva moldovis konstituciuri ZalebisaTvis. rac Seexeba   generali iakovlevis dakavebas, mowmem gaigo, rom b-ni ilaSku iq   imyofeboda, raTa daedasturebina im oficrebisaTvis, romlebic dakavebaSi   iRebdnen monawileobas, rom isini marTlac generals akavebdnen. iakovlevi   iyo samoqalaqo formaSi da apirebda odesaSi gaqcevas, radgan eWvobda,   rom dakaveba emuqreboda.   66. mogvianebiT generali iakovlevi gacvales 28 moldovelze. SemdgomSi 23   moldoveli policieli gaicvala SeiaraRebuli formirebis 23 jariskacze.   25-35 kaciani jgufebi mudmivad igzavneboda dnestrispireTidan moskovSi,   raTa momxdariyo maTi samxedro gawvrTna usafrTxoebis sakiTxebSi   batalionebis   Seqmnis   mizniT.   mowmem   icoda   xsenebulis   Sesaxeb   jariskacebisagan.   67. gaTavisuflebis Semdeg mowmem ramdenimejer moinaxula tiraspoli.   erTxel igi warmoadgenda helsinkis komitetis wevrs. Semdeg igi Cavida   tiraspolSi dnestrispireTis xelisuflebis gafrTxilebis gareSe.   68. mowme Tvlis, rom moldovam ar ganaxorciela da ar axorcielebs   yvelafers, rac ZaluZs, raTa uzrunvelyos Sesabamisoba moldovis   kanonmdeblobasTan im 600 000 mZevlisaTvis, romlebic dnestrispireTis   reJimis xelSi imyofebian.   69. movlenebze ruseTis rolTan dakavSirebiT mowmem Semdegi ganacxada:   maRali Tanamdebobis rusma xelisuflebis warmomadgenlebma   ganaxorcieles vizitebi tiraspolSi 1989 wlidan, rodesac miRebuli iqna   pirveli kanoni moldovuri enis Sesaxeb. ruseTis xelisuflebis   warmomadgenlebi aseve Cavidnen kiSiniovSi. moskovis saerTaSoriso   urTierTobebis institutma ganaviTara dnestrispireTis idea im   SemTxvevaSi, Tuki moldova ar miscemda mas garkveuli xarisxiT   kulturul avtonomias. dRis wesrigSi dadga tribunalis Seqmna moldovis   mier humanitaruli samarTlis darRvevasTan dakavSirebiT. am droisaTvis   suk-is TanamSromlebi ar eqvemdebarebodnen moskovis kontrols; isini   cdilobdnen, SeenarCunebinaT sabWoTa imperia. nikolai midveevma, ruseTis   federaciis   saparlamento   komitetis   wevrma,   moiTxova   smirnovis   gaTavisufleba, rodesac es ukanaskneli imyofeboda patimrobaSi. man   warmoadgina   magaliTad,   garkveuli   smirnovi   garantiebi   aRar gaagrZelebda   smirnovis   gasaTavisufleblad,   saxelmwifo   moldovis   struqturebis daSlas, aRar daarRvevda moldovis kanonmdeblobas da   ruseTi moaxdenda moldova-ruseTis SeTanxmebis ratificirebas. Tumca   xsenebuli SeTanxmeba ar iqna ratificirebuli 2001 wlamde, rodesac   komunisturi partiis reJimi movida xelisuflebaSi. xsenebuli manevrebis   ukan idgnen fsb, kazakebi da ruseTis mier Seqmnili sxva struqturebi,   radgan laparaki midioda im teritoriaze, romelzec ruseTs surda   kontrolis SenarCuneba.   70. mowmis dakavebis dRes, rodesac igi waiyvanes uSiSroebis samsaxurSi,   man naxa Zalze mniSvnelovani piri, romelic gamodioda Senobidan. es iyo   makaSovi. man moinaxula separatistuli respublika da ganacxada, rom   aseTi SeiaraRebiT isini ver gaumklavdebodnen ruminel faSistebs da rom   igi apirebda dnestrispirelTaTvis gamoegzavna ukeTesi iaraRi da rom   ruseTi maT daexmareboda. masalebi mogvianebiT iqna gamogzavnili   ruseTidan, daaxloebiT 100 radiomarTvadi antisatanko Wurvi, magram   mxolod 15-ma miaRwia daniSnulebis adgils tiraspolSi. SemdgomSi iyo   gancxadebebi b-ni dakovis mxridan, romelic iyo tiraspolis msubuqi   mrewvelobis ministri. man aRiara, rom me-14 armia atarebda separatistebis   uniformebs an samoqalaqo tansacmels, rodesac ibrZoda separatistebis   mxares. me-14 armiis jariskacebi mokles brZolaSi. magaliTad, 1992 wlis   aprilSi me-14 armiis oficeri da 4 jariskaci mokles omSi. maTi cxedrebi   gamotanili iqna brZolis velidan, raTa gadagzavniliyo ruseTis   federaciaSi da mowmem da misma studentebma dainaxes isini, radgan   monawileobas iRebdnen gacilebis ceremonialSi.   71. kazakebis jgufebi, romlebic monawileobas iRebdnen brZolebSi,   darazmulni iyvnen ruseTis federaciis mier, rodesac am ukanasknelma   gaaanaliza, rom sabWoTa kavSiris teritoriuli mTlianobis SenarCuneba   veRar xerxdeboda. kazakebi Cavidnen 1990 wels. ruseTma ganacxada, rom   xsenebuli warmoadgenda kerZo iniciativas, romelic dakavSirebuli ar iyo   xelisuflebis organoebTan. kazakebi cxovrobdnen sastumroebSi. 1992 wlis   da 2 marts, rodesac daiwyo omi, maT mizans warmoadgenda, xeli   SeeSalaT moldovisaTvis gaero-Si gawevrianebaSi. bendersa da dubasariSi,   sadac kvlavac rCeboda konstituciuri policiis ganyofilebebi _ bolo   adgilebi dnestrispireTSi sadac moldovas gaaCnda samarTaldamcavi   organoebi, adgili hqonda Tavdasxmas, romelic organizebuli iyo rateevis   _ erT-erTi kazakis mier. igi amave dros iyo ruseTis uSiSroebis erT-erTi   wamyvani jgufis `alfas~ wevri.   72. 1993 wels separatistulma reJimma Seqmna parlamenti. generali lebedi   arCeuli iqna uzenaes sabWoSi. generalma lebedma Tavad ganacxada, rom igi   iyo erT-erTi im pirTagan, vinc uzrunvelyofda dnestrispireTis   respublikis damoukideblobas da rom aman gamoiwvia ramdenime gradis   tipis Wurvis gasrola moldovis teritoriis mimarTulebiT. amis Semdeg   lebedma ganacxada, rom prezidenti sneguri daTanxmda, ewarmoebina   molaparakeba smirnovTan.   73. omis ganmavlobaSi dnestrispireTis mxares gaaCnda tankebi da   javSantransportiorebi, romlebic atarebdnen ruseTis armiis emblemas –   mowmem es Tavad dainaxa – da maT aseve mxarSi edgnen kazakebis jarebi.   erTxel mowme benderSi wavida. rodesac man gadakveTa xidi, dainaxa Zalian   bevri tanki, romlebzec aRmarTuli iyo ruseTis droSa. sxva tankebze   frialebda separatistebis droSa. man ikiTxa, Tu ratom iyvnen iq ruseTis   jarebi da pasuxad miiRo, rom isini monawileobas iRebdnen varjiSebsa da   manevrebSi. kiSiniovSi Tavdacvis saministroSi gamarTul Sexvedraze, sadac   warmoebda molaparakebebi, mowmem gaakeTa gancxadeba damswre sagareo   saqmeTa ministrebis, maT Soris b-ni kozirevisa da b-ni netkaCovis, romelic   maSin iyo me-14 armiis xelmZRvaneli, winaSe. mowmem maT ganucxada, rom igi   aprotestebda im faqts, rom me-14 armia pirdapir monawileobas iRebda omSi.   molaparakebis monawileebma miuges mas, rom Cavidodnen benderSi da Tavad   Seecdebodnen mtkicebulebebis mopovebas.   74. gaTavisuflebis Semdeg mowmem yvelaferi gaakeTa, rac ki SeeZlo, rom   darCenili 6 piri gaTavisuflebuliyo. dnestrispireTis reJimisTvis isini   warmoadgendnen simboloebs, raTa sxvebs aRar gasCenodaT survili,   gamoexataT politikuri Sexedulebebi. prokurorma irtenevma mowmes   ganucxada, rom moskovi dainteresebuli iyo moldovis xelisuflebis   organoebis mier dapatimrebuli pirebis gaTavisuflebiT. prokurorma   irtenevma mowmes ganucxada, rom moldova TaRliTobda imgvarad, rom mas   surda sxva naklebmniSvnelovani pirebis gaTavisufleba da ara mowmis 6   kolegisa. moldovam gaaTavisufla yvela, rusi Tu tiraspoleli, vinc   monawileobas iRebda brZolebSi, maSin, rodesac tiraspolis reJims yvela   ar gauTavisuflebia da analogiuri nabiji ar gadaudgams.   75. mowmem ar icoda, Tu ratom daakaves igi an ratom gaaTavisufles;   arsebobda   moiTxovda mis gaTavisuflebas, saministro garantias iZleoda, rom   uzrunvelyofda mowmis warmodgenas gamoZiebis winaSe saWiroebis   werili   moldovis   ganaTlebis   saministrodan,   romelic   SemTxvevaSi. mowmes gaaCnda bevri informacia separatistebis Sesaxeb da   xsenebulis gamo ar awyobdaT, rom igi mowmed gamosuliyo sasamarTloze.   aleqs kokotkinma, rusuli gazeTis Jurnalistma, mowmis dakavebamde scada,   daerwmunebina igi separatistul reJimTan TanamSromlobis upiratesobaSi.   mowmem igi bolos naxa gamomZiebelTa kabinetSi, sadac igi ise iqceoda,   TiTqosda ufrosi yofiliyo. kokotkinma uTxra mas, rom damatebiTi   rusuli   jarebi   iqna   Camoyvanili,   raTa   uzrunvelyofiliyo   dnestrispireTis damoukideblobis dacva; maT samSvidobo jarebs eZaxdnen.   xsenebul Jurnalists SesaZloa mniSvnelovani roli eTamaSa mowmis   gaTavisuflebaSi.   76. mowme aseve acxadebda, rom SeeZlo daesaxelebina is pirebi, romlebic   moskovSi   gaemgzavrnen   samxedro   wvrTnisaTvis,   raTa   SemdgomSi   gamxdariyvnen dnestris batalionis wevrebi. man icoda, Tu vin awarmoebda   arCevas da sad midodnen xsenebuli pirebi. man aseve icoda rusuli   saidumlo samsaxurebi, romlebic ayenebdnen specialur satelefono   mowyobilobebs moldovelTa satelefono saubrebis mosasmenad.   6. konstantin tibirna   77. mowme aris kiSiniovSi saxelmwifo universitetis qirurgiuli klinikis   direqtori. dnestrispireTSi igi kiTxulobda leqciebs da aswavlida; mas   iq profesiuli praqtikac gaaCnda.   78. moldovis jandacvis saministrom TxovniT mimarTa mas, gaesinja   ilaSkus   xelisuflebis organoebma kiSiniovSi uzrunvelyves igi manqaniT, raTa   gamgzavrebuliyo dnestrispireTis sapyrobileSi. igi ar wavidoda   jgufis   wevrebi   tiraspolis   sapyrobileSi.   moldovis   patimrebis gasasinjad, es rom yofiliyo moldovis jandacvis saministros   Txovna. man iq tiraspolel eqimebTan erTad Caatara gamokvleva, Semdeg ki   maTTan erTad daadgina diagnozi da mkurnaloba.   79. rodesac man gasinja ganmcxadeblebi, ilaSku imyofeboda hlinaiaSi,   sxvebi ki tiraspolis sapyrobileSi. patimrebs ar warudgeniaT raime saxis   pretenziebi ruseTis federaciasTan dakavSirebiT. maT mxolod gansajes   samedicino faqtebi. mowmes ar daunaxavs gasinjvis dros cemis raime kvali,   dazianebebi   an   arasaTanado   mopyrobis   niSnebi.   sapyrobileSi   ganmcxadeblebs eweodaT elementaruli samedicino daxmareba; iq ar iyo   raime mowyobiloba, aramed kiSiniovis sapyrobileebi gamoiyureboda   zustad ise, rogorc sapyrobileebi dnestrispireTSi.   80. mowmem b-ni ilaSku mxolod erTxel naxa piradad. igi gamoiyureboda   rogorc Cveulebrivi patimari, magram garTulebebi hqonda saWmlis   monelebasTan dakavSirebiT, Tumca misi mdgomareoba ar saWiroebda raime   saxis qirurgiul Carevas, aucilebeli ar iyo operaciis gakeTeba da amitom   mas gastro-enterologi mkurnalobda.   81. mowmem gasinja b-ni leSko, rodesac es ukanaskneli gadioda   pankreatitis sareabiliticio kurss qirurgiuli operaciis Semdeg. mas   sTxoves b-ni leSkos gasinjva, radgan igi aRiarebuli eqspertia am   sferoSi. b-ni leSko mas gaacno eqimma, romelmac mas operacia gaukeTa.   mowmem moinaxula ganmcxadebeli saavadmyofoSi, rodesac mas mwvave   pankreatiti stanjavda. es aris Zalian saSiSi mdgomareoba, romelsac   axasiaTebs sikvdilianoba 20-30%. mowmem aseve naxa ganmcxadebeli   mogvianebiT, rodesac igi itanjeboda qronikuli pankreatitiT, romelic   yovelTvis mohyveba xolme mwvave pankreatits. igi SesaZloa pankreatitiT   daavadda bavSvobaSi, magram pankreatiti SesaZloa yofiliyo stresuli   mdgomareobis Sedegic. mowmem da eqimebis gundma, romelsac doqtori s.   lesanu xelmZRvanelobda, gasinjes ganmcxadebeli da gasces mkurnalobis   gagrZelebis rekomendacia.   82. mowmem moinaxula b-ni ivantoSi sapyrobileSi. ultrabgeriTi gasinjvis   Sedegad man aRmoaCina cvlilebebi mis RviZlSi da siTxe muclis RruSi,   rac warmoadgens maRali wnevis niSans.   83. mowmem gaakeTa Canawerebi ganmcxadeblis mdgomareobasTan dakavSirebiT   im furclebze, romlebic sapyrobilis eqimebma misces. es ukanasknelni   Canawerebs inaxavdnen TavianTi arqivisaTvis. amis Semdeg mowmem gaakeTa   sakuTari Canawerebi TavisTvis. bolos igi iq 1 wlis win iyo.   84. moldovasa da dnestrispireTs Soris da piriqiT xorcieldeba eqimebis   Tavisufali mimosvla.   7. nikolae lesanu   85.   mowme   aris   moldovis   saxelmwifo   saavadmyofos   samkurnalo   ganyofilebis ufrosi eqimi. Svidi wlis win da manamde igi muSaobda   moldovis prezidentis mrCevlad da misi piradi eqimic iyo. misi TxovniT   igi   gaagzavnes   tiraspolSi   patimrobaSi   myofi   ganmcxadeblebis   mosanaxuleblad da hlinaiaSi b-ni ilaSkus mosanaxuleblad. b-ni ilaSkus   meuRlem TxovniT mimarTa prezidents, romelmac gaakeTa yvelaferi, risi   gakeTebac SeeZlo. misi daxmarebis nawils warmoadgenda swored mowmis   gagzavna   dnestrispireTSi   ganmcxadeblebTan   sapyrobileSi.   rogorc   prezidentis mrCevels, mowmes SeeZlo dalaparakeboda dnestrispireTis   xelisuflebis organoebs.   86. mowme dnestrispireTSi eqvsjer Cavida. prezidenti da naTesavebi   wuxdnen   Sesaxeb.   sapyrobileSi   mowmes prezidentisTvis   ganmcxadebelTa   janmrTelobis   miewodebina   mdgomareobis   informacia   unda   ganmcxadeblebis samedicino mdgomareobis Sesaxeb. mas Cveulebriv mihyavda   xolme sxva eqimebic, magaliTad, profesori tibirna da gastro-   enterologi.   87.   ganmcxadeblebs   ar   ganucxadebiaT   pretenziebi   arasaTanado   mopyrobasTan dakavSirebiT.   88. samedicino Canawerebi, romlebic Sedga ganmcxadeblebTan dakavSirebiT,   datovebuli iqna cixis administraciasTan. eqimebis nawili daJinebiT   moiTxovda, rom cixis administracias Seesrulebina maTi rekomendaciebi,   romlebic exeboda ganmcxadeblebis samedicino mkurnalobas, maTTvis   wamlebis micemasa da dietis daniSvnas.   89. b-ni ilaSkus gancxadebiT, mas ar sjeroda sapyrobilis administraciis   an sapyrobilis samedicino samsaxurisa da eSinoda im wamlebis miReba,   romelsac aZlevdnen sapyrobilis administraciis warmomadgenlebi. igi   iRebda mxolod im wamlebs, romlebsac mas ugzavnida ojaxi an eqimebi   kiSiniovidan.   90. gamokvlevebi, romlebic mowmis gundma Caatara dnestrispireTSi,   ganxorcielda iq myof eqimebTan erTad. tiraspolis sapyrobileSi myofi   patimrebi hlinaias sapyrobilesTan SedarebiT Tavisufal reJimSi iyvnen.   tiraspolis sapyrobileSi iyo samedicino punqti da samedicino Semowmebas   mxolod eqimebi eswrebodnen.   91. hlinaias sapyrobileSi reJimi ufro mkacri iyo. iq Semowmebas   aucileblad eswreboda vinme cixis administraciidan, iseve, rogorc   eqimebi.   92. mowmem da misma gundma ver aRmoaCines arasaTanado mopyrobis an   fsiqotropuli wamlebis gamoyenebis veranairi kvali.   93. mowmem ganmcxadeblebi bolos moinaxula 1997 wels an daaxloebiT am   dros. man uari ganacxada amis Semdeg dnestrispireTSi wasvlaze   miuxedavad iusticiis saministros Txovnisa, radgan ukve aRar gaaCnda is   uflebamosileba, rac hqonda maSin, rodesac prezidentis mrCeveli iyo.   8. andrei ivantoSi   94. 1992 wlis 2 ivniss specdaniSnulebis Zalebis 9-10 SeiaraRebuli wevri   mivida manqaniT da daakava ganmcxadebeli. isini iyvnen samxedroebi,   formaSi da niRbebiT. jgufSi, romelmac igi daakava, man naxa leitenanti   ruseTis specdaniSnulebis Zalebidan. igi scemes da waiyvanes winaswari   gamoZiebis izolatoris sardafSi, romelic ganTavsebuli iyo miliciis   SenobaSi. ganmcxadebeli arasodes yofila iq adre – anu im SenobaSi,   romlis sardafSic moaTavses. mas ar SeuZlia Tqvas, ramdeni xani   imyofeboda iq. mas Tvalebi hqonda axveuli; iq ar iyo sinaTle. SesaZloa,   es gagrZelda 1 saaTi, 1 dRe, magram araumetes amisa. miliciis SenobaSi mas   ar unaxavs leSko an ilaSku. man isini naxa mogvianebiT komendaturaSi.   95. amis Semdeg igi waiyvanes me-14 armiis komendaturaSi, sadac dakiTxes   samxedroebma. zemoTa sarTulze ganTavsebuli iyo elituri jarebi da   `alfas~ jarebi. polkovniki bergmani iyo me-14 armiis sardali.   ganmcxadebelma igi piradad naxa, magram polkovnik bergmans is ar   daukiTxavs.   96. komendaturaSi arsebuli pirobebi araadamianuri iyo. patimrebs dRe da   Rame scemdnen sazRvao fexosnebi da specialuri Zalebis warmomadgenlebi,   romlebic iyenebdnen xelketebsa da joxebs. isini saknebSi gazis Semcvel   mwvane kafsulebs yridnen. ganmcxadeblebi sxvadasxva saknebSi iyvnen   dapatimrebulni. iq aseve patimrobaSi imyofeboda sxva xalxic, maT Soris   b-ni godiacic. patimrobis piroebebi Zalian cudi iyo. isini tualetSi   gayavdaT 24 saaTSi erTxel da ZaRlebis saSualebiT aiZulebdnen, male   moemTavrebinaT bunebrivi moTxovnilebebi, Tuki amas ver aswrebdnen   micemul droSi. im dros ganmcxadebels Tavis CamoxrCoba undoda.   Semdeg mas asmevdnen wamlebs. igi Wkuidan SeiSala; mas eCveneboda   garkveuli sagnebi. misi fsiqikuri problemebi cemis Sedegad ganviTarda.   komendaturis mcvelebi, rogorc yvela sxva, iyvnen me-14 armiis kontrolis   qveS. specialuri Zalebis warmomadgenlebi da sazRvao fexosnebi formebze   rusul niSnebs atarebdnen. swored ruseTis specialuri Zalebis   warmomadgenlebi da sazRvao fexosnebi scemdnen mas da eubnebodnen, rom   igi iyo rumineli glexi. isini formebze ruseTis emblemas atarebdnen.   ganmcxadebeli   imitom   fiqrobda,   rom   isini   sazRvao   fexosnebs   ganekuTvnebodnen, rom isini atarebdnen beretebs da Sarvlebs ruseTis   emblemiT.   yvelaze   cudi   arasaTanado   mopyroba   ganmcxadebelma   ganicada   komendaturaSi. es sruli koSmari da sisastike iyo.   97. me-14 armiis komendaturidan   igi waiyvanes tiraspolis fsiqiatriul   saavadmyofoSi, sadac erTi Tve gaatara. Semdeg igi waiyvanes ukan   komendaturaSi, magram polkovnikma bergmanma uTxra mcvelebs, rom is iq   aRar sWirdebodaT da amis Semdeg waiyvanes winaswari dakavebis centrSi.   ganmcxadebelma ar uwyis, ramden xans iyvnen ilaSku da leSko   komendaturaSi mas Semdeg, rac igi waiyvanes. man isini naxa Semodgomaze   sasamarTlo samarTalwarmoebisas.   98. 1992 wlis seqtembris Semdeg, rodesac ganmcxadebeli da sxva pirebi   gadayvanili iqnen winaswari gamoZiebis izolatorSi, isini maSinac scemes.   isini saknidan gamohyavdaT dRe-Ramis ganmavlobaSi. es xdeboda specialur   oTaxSi, sadac mimdinareobda xolme gamoZieba-dakiTxva. ganmcxadebels   scemdnen gonebis dakargvamde, ukeTebdnen wamlebs da Tavs artymevinebdnen   kedelze   an   Wyletdnen   xolme   karebsa   da   kedels   Soris.   amas   dnestrispireli pirebi akeTebdnen xolme.   99. sasamarTlos Semdeg maT iSviaTad scemdnen. ganmcxadebelma SesCivla   euTo-s. yovelive amis saTaveSi b-ni antiufeevi idga. erTxel gamosaZieblad   movida saministros komisia. ganmcxadeblebi ar mowmdebodnen eqimebis mier.   nebismier SemTxvevaSi cixis administraciis warmomadgenlebma moaxdines   maTi izolireba dazianebebis gavlamde. euTo-s komisia movida cemidan   erTi Tvis Semdeg, magram ganmcxadebels kvlavac aReniSneboda mravali   dazianeba.   100. arasaTanado mopyroba yvelaze saSineli saxiT xorcieldeboda 1992   wels, rodesac pirebi Sevidnen ganmcxadeblisa da ilaSkus saknebSi. maT   marTavdnen antiufeevi da gusarovi.   101. amJamad ganmcxadebeli ganmartoebiT patimrobaSia: igi ver xedavs dRis   sinaTles da gareT mxolod 2 saaTiT gayavT.   102. sapyrobilis eqimebi cota ukeTesebi iyvnen, vidre veterinari qirurgebi.   sapyrobilis eqimi ganmcxadeblis sapyrobileSi sinamdvileSi dantisti iyo.   profesorma tibirnam moinaxula ganmcxadebeli. igi aseve moinaxules sxva   tiraspolelma eqimebma, maT Soris qirurgma, romelmac operacia gaukeTa.   xsenebuli eqimebi Camovidnen mxolod imitom, rom ganmcxadebeli cudad   iyo; isini ar modiodnen maSin, rodesac mas scemdnen. ganmcxadebelma   SimSiloba daiwyo, magram ar axsovs, gasinja Tu ara eqimma. xsenebuli ori   samedicino gasinjva Catarda specialur saknebSi, romlebic am miznisaTvis   gamoiyeneboda.   103. 2003 wlis ianvarSi ganmcxadebeli imyofeboda oTaxSi, sadac patimrebs   ufleba aqvT, gamarTon xolme xangrZlivi Sexvedrebi. igi arasodes   gausinjavT Tavis sakanSi. gasinjvebis dros yovelTvis iyo xolme viRac   cixis administraciidan, raTa ganexorcielebina kontroli.   104. mxolod naTesavebs rTavdnen masTan Sexvedris uflebas. zogjer   aZlevdnen masTan gagzavnili amanaTebis miRebis saSualebas, magram zogjer   problemebi iqmneboda. ganmcxadeblebs ar gaaCniaT ufleba, daweron an   miiRon werilebi ruminul enaze an miiRon ruminulenovani gazeTebi. 2003   wlis TebervalSi gamarTul mosmenamde 2 kviriT adre ganmcxadebeli   moinaxula wiTelma jvarma, xolo manamde masTan Sesulebi iyvnen eqimebi   wamebis sawinaaRmdego evropuli komitetidan.   105. bolo viziti ganmcxadebelTan Sedga 2003 wlis TebervalSi gamarTul   mosmenamde ori kviriT adre, rodesac igi moinaxula qalbatonma   mosamarTlem wamebis sawinaaRmdego komitetTan dakavSirebiT.   106. ganmcxadebels ar gaaCnda ufleba, ewarmoebina mimowera cixis gareT,   Tundac advokatTan.   107. 1999 wlis maisSi, rodesac igi imyofeboda tiraspolis #2   sapyrobileSi, mas Semdeg, rac Seitana ganacxadi adamianis uflebaTa   evropul   sasamarTloSi,   ganmcxadebeli   daeqvemdebara   arasaTanado   mopyrobas. milicielebi Sevidnen masTan sakanSi da scemes. xsenebuli   pirebi moqmedebdnen gusarovisa da kapitan matrovskis xelmZRvanelobiT da   aseve im pirebis miTiTebiT, romlebic eqvemdebarebodnen antiufeev/Sevcovs.   ganmcxadebels   ganucxades,   rom   Tu   ar   gamoitanda   ganacxads,   gaanadgurebdnen. amis Semdeg ganmcxadebelma daiwyo SimSiloba da dawera   saCivari; igi moinaxula sagamoZiebo komisiam.   108. samedicino vizitebi masTan xorcieldeboda mxolod kiSiniovidan   Camosuli eqimebis mier. cixis eqimi vice-polkovniki samsonovi dantisti   iyo. ganmcxadebeli Civis, rom igi ar iRebda aranair momsaxurebas cixis   eqimebisagan.   109. misi sakani da sakanSi myofi nivTebi daazianes. pirvelad es moxda 2002   wlis 16 noembers, xolo meored 2003 wlis 22 Tebervals an daaxloebiT am   dros.   110.   ganmcxadebeli   Tvlis,   rom   yvelaferi,   rac   mis   winaaRmdeg   ganxorcielda da rac axla xorcieldeba, ruseTis waqezebiT xdeba.   111. vice-polkovniki gorbovi eswreboda ilaSkus dakavebas. moldova ver   akontrolebda da verc axla akontrolebs dnestrispireTis teritorias,   magram   moldovis   xelisuflebis   organoebs   SeeZloT   ufro   meti   gaekeTebinaT im droisaTvis, raTa daxmareba aRmoeCinaT misTvis. isini   arafers akeTebdnen. dubasaris milicia gadaeca da Cabarda kazakebs.   ruseTi eTamaSeboda moldovas. es rom ar momxdariyo, dnestrispireTi ar   iarsebebda. Sesabamisad, moldova pasuxismgebeli iyo. ruseTis saxelmwifo   dumis Tavmjdomare b-ni slezniovi Cavida moldovis parlamentSi da   ganacxada, rom rom ara ruseTi, moldova axla rumineTis nawili iqneboda.   112. 1998 wlis maisis Semdeg ganmcxadebels ar unaxavs romelime rusi   xelisuflebis organos warmomadgeneli.   9. aleqsandru leSko   113. 1992 wlis movlenebis periodSi ganmcxadebeli cxovrobda tiraspolSi   (1973 wlidan). 1992 wlis 2 ivniss igi gaaRviZes dilis 2 saaTze, rodesac 4   SeiaraRebuli piri Sevida mis saxlSi da daakava igi. xsenebul pirebs   Soris iyo vinme gusani. igi formaSi iyo, magram iaraRis gareSe. man   warudgina ganmcxadebels Tavisi dokumentebi. sxvebi atarebdnen brezentis   formas; isini samxedroebi iyvnen da iaraRic hqondaT. ganmcxadebeli   waiyvanes manqaniT izolatorSi. im dros is ar ucemiaT; es mogvianebiT   moxda. 3 saaTis ganmavlobaSi mas hkiTxavda Sevcovi, romelic aseve   antiufeevis gvariT aris cnobili; mas Tan axldnen gorbovi da kidev erTi   piri, romelsac ganmcxadebeli ar icnobda. Semdeg igi Caiyvanes sardafSi,   sadac rCeboda 6 dRis ganmavlobaSi. meore dRes igi Casves ganmartoebiT   sakanSi. dakiTxvebs seriozuli xasiaTi mieca. xsenebuli gagrZelda 2   ivnisidan 2 ivlisamde. im Tvis ganmavlobaSi mas ar unaxavs ivantoSi an   ilaSku. am periodSi igi gayavdaT dakiTxvaze da arasaTanadod   epyrobodnen.   114. 1 Tu 2 ivliss ganmcxadebeli waiyvanes komendaturis SenobaSi. igi   waiyvanes manqaniT, romelsac rusuli emblema hqonda da romelzec rusuli   droSa iyo damagrebuli. ganmcxadebeli iq waiyvanes orjer dRis   ganmavlobaSi. pirvelad waiyvanes `deltas~ jgufis warmomadgenlebma,   dnestrispirelebma, xolo meored _ sxvadasxva pirebma me-14 armiidan.   bazaSi isini Sevidnen sxvadasxva Sesasvlelidan. iq igi ganmartoebiT   patimrobaSi rCeboda 7-8 agvistomde. saknebi pirvel sarTulze iyo   ganTavsebuli. ganmcxadebels ar SeeZlo daenaxa sxvebi – anu ilaSku,   ivantoSi,   godiaci.   mas   ar   daunaxavs   petrov-popa.   mcvelebi   mas   arasaTanadod moepyrnen ramdenimejer. igi ar daukiTxavT komendaturaSi,   mxolod samjer scemes. man icoda, rom polkovniki bergmani iyo komendanti,   magram ar hqonia masTan raime Sexvedra da arc unaxavs. staroujuki,   romelic xelmZRvanelobda gamoZiebas, orjer mivida komendaturaSi. man   ganmcxadebels anaxa gazeTi, romlis Tanaxmadac plugaru [moldovis   erovnuli uSiSroebis ministri 1991-1992 wlebis movlenebis dros]   gaTavisuflebuli iqna da xelmowerili iqna samSvidobo xelSekruleba   ruseTTan.   115. pirobebi komendaturaSi Zalian mkacri iyo. saWmeli kargi iyo, radgan   ganmcxadeblebi jariskacebis sakvebs miirTmevdnen. magram zogjer isini   ori-sami dRis ganmavlobaSi ar gayavdaT tualetSi. Semdeg isini derefanSi   da tualetSi gayavda mcvels, romelsac Tan axlda germanuli nagazi   saxelad Cani. maT mxolod 45 wami eZleodaT bunebrivi moTxovnilebebis   dasakmayofileblad, rac absoluturad ar iyo sakmarisi, Semdeg ki ZaRls   uqsevdnen. swored amitom ganacxades ganmcxadeblebma uari saWmelze, raTa   ufro meti dro hqonodaT tualetSi gasasvlelad. ganmcxadeblebs   bunebrivi moTxovnilebebis dakmayofileba uxdebodaT celofnebSi, radgan   ar iyvnen darwmunebulni, meore dRes gaiyvandnen Tu ara tualetSi.   xsenebuli gagrZelda daaxloebiT erTi Tvis ganmavlobaSi. SabaT-   kviraobiT, rodesac SenobaSi ramdenime meTauri rCeboda, mcvelebi   midodnen ganmcxadeblis sakanSi, raTa Seuracxyofa mieyenebinaT. isini   gaiZaxodnen, rom ganmcxadeblebi moqmedebdnen ruseTisa da ruseTis   moqalaqeebis winaaRmdeg da amitomac scemdnen.   116. komendaturSi ganmcxadebelma Tavisi saknis fanjris WuWrutanidan   dainaxa ilaSku, romelic gayavdaT Senobidan. mcvelebma gaaCeres igi da   uTxres: `Sen xar Semdegi~. man dainaxa, rom ilaSkum uari Tqva Tvalebis   axvevaze da igi miayenes kedelTan. ilaSkum ganacxada, rom sikvdiliT   fiqtiur dasjas igi oTxjer daeqvemdebara. ganmcxadebelma es mxolod   erTxel dainaxa.   117. ganmcxadebeli mxolod erTxel scemes xelketebiT, magram mravaljer   SeuSinebiaT. SabaT-kviras mis sakanSi Sedioda xalxi. maT rusuli niSnebi   hqondaT mxrebze.   komendaturaSi igi imyofeboda agvistos dasawyisamde, Semdeg ki daabrunes   sardafSi winaswari gamoZiebis izolatorSi.   118. winaswari dakavebis izolatorSi igi samjer Tu oTxjer dakiTxes   samoqalaqo gamomZieblebma. igi aseve scemes joxebiT, magram mas naklebi   moxvda, vidre sxva ganmcxadeblebs. rac Seexeba iq arsebul patimrobis   pirobebs, mas SeeZlo Sxapis miReba 10 dReSi erTxel. sakanSi ar iyo   tualeti, Sesabamisad, igi gayavdaT xolme saknidan yovel diliT, raTa   gasuliyo tualetSi. ganmcxadebels ar hqonia Sexvedrebi ojaxis wevrebTan   an advokatTan patimrobis pirveli 5 Tvis ganmavlobaSi.   119. sasamarTlos Semdeg ganmcxadebeli gadaiyvanes tiraspolis #2   sapyrobileSi. iq ar iyo pirebi sabnebze da mas eZina cariel narze.   sapyrobileSi   mis   mimarT   piradad   arasaTanado   mopyroba   ar   ganxorcielebula. mas uflebas ar aZlevdnen, enaxa Tavisi coli an   advokati 6 kviris ganmavlobaSi.   ganmcxadebels   ar   amowmebdnen   adgilobrivi   eqimebi.   rodesac   ganmcxadeblebi Sexvdnen TavianT colebs, sTxoves kiSiniovidan eqimebis   Camoyvana. eqimebma isini ramdenimejer moinaxules. profesorma tibirnam   ganmcxadebeli moinaxula 1996 wels, rodesac mas qronikuri pankreatiti   hqonda. is eqimma lesanumac moinaxula. man SesCivla xsenebul eqimebs cixis   pirobebis Sesaxeb, magram araferi uTqvams arasaTanado mopyrobasTan   dakavSirebiT sasamarTlos Semdeg. misi kolegebi gancalkevebul saknebSi   iyvnen moTavsebulni, ase rom mas ar SeuZlia daadasturos an uaryos, rom   maT arasaTanadod epyrobodnen. arasaTanado mopyroba xorcieldeboda 1992-   wlebSi.   ganmcxadebeli regularulad xvdeboda xolme ojaxis wevrebs. mogvianebiT   igi iRebda xolme amanaTebs; Tavdapirvel etapze gacilebiT bevri   SezRudva   iyo.   yovelive   xsenebuli   damokidebuli   iyo   cixis   administraciaze.   120. moldovis xelisuflebis organoebs ar SeeZloT bevri ramis gakeTeba.   miuxedavad imisa, rom ganmcxadeblis meuRlem mas uTxra, rom moldovis   xelisuflebis organoebi cdilobdnen mis daxmarebas misi patimrobis   periodSi, ganmcxadebeli Tvlis, rom moldovis xelisuflebas SeeZlo   gacilebiT metis gakeTeba konfliqtis damTavrebis Semdeg.   121. ganmcxadebelma e.w. `ilaSkus jgufis~ Sesaxeb pirvelad gaigo   dakavebisas. igi arasodes yofila moldovis saidumlo samsaxurebis wevri.   122. 1992 wlis   martis movlenebis Semdgom periodSi moldovis   konstituciurma Zalebma Sewyvites kontrolis ganxorcieleba mdinare   dnestris aRmosavleT sanpiroze; qalaqSi gamocxadebuli iyo komendantis   saaTi, aravis hqonda ufleba, saxlidan gamosuliyo saRamos 10 saaTis   Semdeg.   10. tudor petrov-popa   123. 1992 wlis 2 ivniss ganmcxadebeli cxovrobda tiraspolSi. igi daakava   viqtor gusanma, romelsac Tan axldnen samoqalaqo formebSi gamowyobili   sxva pirebic. ganmcxadebeli saxlSi imyofeboda, rodesac es moxda dilis   saaTze.   124. igi waiyvanes miliciis SenobaSi. iq maSinve ar daukiTxavT.   ganmcxadebeli iq gaaCeres dRis 12 saaTamde. Semdeg Caiyvanes sardafSi da   Casves sakanSi. iq is 7 Tvis ganmavlobaSi imyofeboda. mas scemdnen da   arasaTanadod epyrobodnen miliciis SenobaSi.   mcvelebma   miliciis   SenobaSi   uTxres   ganmcxadebels,   rom   isini   warmomavlobiT ruseTis sxvadasxva qalaqidan iyvnen. isini atarebdnen   formebs, magram amosacnobi niSnebis gareSe.   ganmcxadebelma naxa staroujuki da gorbovi. maT dakiTxes igi. dakiTxvisas   maT ar ekeTaT niRbebi. misTvis ar ukiTxavT ilaSkusTan an saxalxo   frontTan arsebuli kavSirebis Sesaxeb. maT mxolod is ainteresebdaT, rom   ganmcxadebels eRiarebina, rom igi iyo e.w. `ilaSkus~ jgufis wevri da   daedasturebina is, rasac etyodnen. igi ar yofila politikuri partiis   wevri, magram ar undoda dnestrispirelTa mxareze brZola. ganmcxadebeli   avRaneTgamovlili jariskaci iyo. igi arasodes Sexvedria ilaSkus.   maSindel dros dnestrispireTSi ar iyvnen dnestrispireTis samxedro   Zalebi, iq mxolod rusebi iyvnen. swored rusebi scemdnen mas. mas scemdnen   samxedro pirebi, romlebic atarebdnen niRbebs, ase rom man ar icoda, vin   iyvnen isini.   125. Semdeg ganmcxadebeli waiyvanes tiraspolis cixeSi. sasamarTlomde   ramdenime Tvis ganmavlobaSi mas amyofebdnen miliciis ganyofilebaSi,   Semdeg ki ganmartoebiT patimrobaSi iyo tiraspolis cixeSi. igi arasodes   wauyvaniaT me-14 armiis StabbinaSi. patimrobis ganmavlobaSi ganmcxadebeli   dakiTxes pirebma, romlebic niRbebs atarebdnen.   126. ganmcxadebeli ar icnobda gorbovs. igi Sexvda bergmans sasamarTloze.   patimrobis ganmavlobaSi mas marTla ar unaxavs ilaSku da ivantoSi.   sasamarTlomde igi ar icnobda arc erT maTgans.   gamoZiebis ganmavlobaSi ganmcxadebeli ver xvdeboda advokats. es mxolod   mogvianebiT moxda.   127. sasamarTlos Semdeg ganmcxadebeli daeqvemdebara arasaTanado   mopyrobas. mosmenis dros igi ganmartoebiT patimrobaSi imyofeboda calke   sakanSi hlinaias cixeSi, sadac aseve imyofeboda ilaSku.   wels ganmcxadebeli tiraspolSi moinaxula profesorma tibirnam,   romelsac Tan axlda eqimi lesanu. 1999 wels igi gadaiyvanes hlinaias   cixeSi, sadac ufro mkacri reJimi iyo. mas iq aranairi samedicino   mkurnaloba ar miuRia. igi daavadda tuberkuloziT 1999 wels. mas   SesTavazes samedicino mkurnaloba im SemTxvevaSi, Tu moiTxovda   Sewyalebas. Tu is amas gaakeTebda, gadaiyvandnen samedicino ganyofilebaSi,   magram ganmcxadebelma es uaryo.   128. ojaxis wevrebi modiodnen mis sanaxavad, magram mcvelebi yovelTvis   eswrebodnen maT Sexvedras. igi swerda ojaxs werilebs, magram uflebas ar   aZlevdnen, daewera laTinuri SriftiT. wlis ganmavlobaSi igi iRebs   daaxloebiT 6 amanaTs.   129. moldovis mTavrobas ar gaukeTebia yvelaferi, risi gakeTebac SeeZlo.   faqtiurad   mas   ar   gaukeTebia   araferi,   winaaRmdeg   SemTxvevaSi   ganmcxadeblebi ukve Tavisufalni iqnebodnen. Tumca ganmcxadeblis ojaxi   iRebda materialur da finansur daxmarebas moldovis mTavrobisagan.   130. ganmcxadebelma naxa, Tu rogor aZlevdnen aRWurvilobas mosaxleobas   wels. xsenebuli aRWurviloba wamoRebuli iyo me-14 armiidan.   dnestrispireTis armia Seiqmna me-14 armiis safuZvelze, romelic xsenebul   regionSi erTaderTi SeiaraRebuli formireba iyo dnestrispireTis reJimis   uecrad warmoSobamde da misi armiis SeiaraRebamde.   11. polkovniki vladimir golovaCevi   131. mowme adre muSaobda moskovSi da tiraspolSi Cavida 1985 wels. man   muSaoba daiwyo dnestrispireTis penitenciur sistemaSi konfliqtis   dawyebamde. igi am Tanamdebobaze rCeboda brZanebis Tanaxmad.   mowme daibada sabWoTa moldoveTSi da aqvs sabWoTa pasporti, romelSi   Cakruli furcelic ambobs, rom igi aris `moldovis dnestrispireTis   respublikis moqalaqe~.   132. 1993 wlis ivlisis Semdeg mowme dainiSna #2 sapyrobilis mmarTvelad.   xsenebul sapyrobileSi reJimi ufro mkacria, vidre #3 sapyrobileSi,   romelSic qali patimrebi imyofebian. nebismieri pirobebi, romlebic   aregulirebs moklevadian Tu grZelvadian vizitebs, amanaTebs da a.S.,   asaxulia cixis reglamentSi. patimrebi, romlebic ar arRveven xsenebul   reglaments, sargebloben TavianTi uflebebiT. mkacri reJimi moicavs   saerTo sargeblobis saTavsoebs, rogoric aris patara qarxana, sportis   ganyofileba da a.S., magram aseve moicavs ganmartoebiT patimrobas da   frTas, sadac saSiSi patimrebi erTad arian ganTavsebulni. specialur   saknebSi myofi pirebisaTvis ikrZaleba gaseirneba savarjiSod.   133. b-ni ivantoSi marto imyofeboda sakanSi. sakani gansazRvruli iyo 6   patimarze, radganac man uari ganacxada Cveulebriv reJimze. b-ni leSko   imyofeba cixis Cveulebriv nawilSi da sargeblobs yvela normaluri   uflebiT. xsenebuli moicavs 4 mcirexnian vizits da 2 grZelvadian vizits   wlis ganmavlobaSi. arasodes yofila problemebi advokatebis vizitebTan   dakavSirebiT. pirebi, romlebic patimrobaSi imyofebian mkacri reJimis qveS,   xSirad ar iTxoven advokatebTan Sexvedras.   134. 1999 wlidan ganmcxadeblebis pirobebi ar gauaresebula. b-n ilaSkus   arasodes ganucxadebia pretenzia xsenebulTan dakavSirebiT.   135. b-n ivantoSs regularulad sinjavdnen kiSiniovidan Camosuli eqimebi.   136. rac Seexeba wesebis arsebobas patimrebis moldovisaTvis an   moldovidan gadacema-gadmocemasTan dakavSirebiT, mowmem ganacxada, rom es   maRal doneze wydeboda. magaliTad, sul axlaxans adgili hqonda aseT   faqts ruseTTan. magram xsenebuli xorcieldeba samTavrobo doneze; es ar   iyo mowmis kompetenciaSi Semavali sakiTxi.   137. mowmem ar icoda, rom moldovis generalurma prokurorma aRZra   sisxlis samarTlis saqme mis winaaRmdeg adamianis ukanono patimrobisTvis.   138. b-ni ilaSku gaTavisuflebuli iqna 2001 wlis maisSi. igi gaTavisuflda   dnestrispireTis prezidentis dadgenilebisa da iusticiis ministris, b-n   bralas, brZanebis safuZvelze. mowmem ar icis, Tu rogor moxda es. man arc   is icis, vin gaacila ilaSku kiSiniovidan.   139. rac Seexeba avadmyofi patimrebis mkurnalobas, Tavidan isini   gadayavdaT benderis saavadmyofoSi. Tumca mogvianebiT xsenebuli praqtika   Sewyda problemebis arsebobis gamo. amitom avadmyofobasTan dakavSirebiT   Cveulebrivi   mkurnaloba   cixeSive   xorcieldeboda.   tiraspolis   saavadmyofoSi patimrebi miyavdaT mxolod qirurgiuli operaciebisaTvis   da sxva seriozuli sakiTxebisTvis, radgan cixeSi maT ar gaaCndaT   srulyofili saoperacio saSualebebi.   140. patimrebi xSirad ar iTxovdnen advokatTan Sexvedras. Tuki advokats   hqonda Sesabamisi nebarTva, maSin cixis mmarTveli aZlevda cixeSi Sesvlis   nebas. xsenebul nebrTvas gascems iusticiis ministri. #2 sapyrobileSi   imyofebian mxolod msjavrdebuli da ara winaswar patimrobaSi myofi   patimrebi. winaswar patimrobaSi myofi pirebi ganTavsebulni arian #3   sapyrobilis nawilSi.   141. b-ni ilaSku #2 sapyrobileSi imyofeboda 1997 wlidan moyolebuli   gaTavisuflebamde. igi imyofeboda me-13 sakanSi. sakanSi igi marto iyo,   radgan sapyrobileSi arasodes yoliaT manamde am kategoriis patimari.   Sesabamisad, aranairi azri ar hqonda mis Casmas Cveulebriv kriminalebTan   erTad. b-n ilaSkus aravin SekiTxvia, surda Tu ara es. mowmem araferi   icoda b-ni ilaSkus mtkicebaze, rom 1999 wlis 13 maiss samoqalaqo pirebi,   romlebic naqsov niRbebs atarebdnen, Sevidnen mis sakanSi da Seuracxyofa   miayenes, Semdeg ki gaiyvanes derefanSi. mowmes misgan arasodes gaugia   xsenebulTan dakavSirebuli saCivari. cixis administracia periodulad   atarebs saknebisa da patimrebis Cxrekas, magram arasodes aravin ar atarebs   niRbebs. rodesac evropis sabWos wamebis sawinaaRmdego komitetma   ganaxorciela viziti, mowmes hkiTxes ilaSkus jgufis wevrebis Sesaxeb,   romlebic scemes 1999 wlis maisSi, da man ganacxada, rom cixis mmarTvels   ganmcxadeblebisagan arasodes miuRia raime saxis saCivari xsenebulTan   dakavSirebiT.   142.   patimrebs   SeuZliaT   iCivlon   cixis   TanamSromlebis   mxridan   Seuracxyofis SemTxvevaSi, amanaTebis SeCerebasTan dakavSirebiT da a.S.   dilis rvis naxevridan aTis naxevramde. mowme acxadebs, rom yovelTvis   SesaZlebeli iyo masTan Sexvedra, Tuki patimrebi da saWiroeba amas   moiTxovdnen, raTa misTvis waredginaT pretenziebi.   143. cixeebi dnestrispireTSi imarTeboda cixis axali kodeqsis Tanaxmad. iq   ar gamoiyeneba moldovis kodeqsi. #2 cixe, iseve, rogorc yvela sxva cixe,   iyo `moldovis dnestrispireTis respublikis~ kontrolis qveS 1992 wlis   dekembridan. xsenebuli dRis Semdeg dnestrispireTis penitenciuri   samsaxuri ar iRebda brZanebebs moldovis mTavrobisagan. moldovis   mTavrobas ar SeuZlia gadawyvetilebebis miReba xsenebul cixeebTan   dakavSirebiT. 1992 wels dnestrispireTis cixeebSi imyofeboda ramdenime   patimari, romlebic msjavrdebulni iyvnen moldovis sasamarTloebis mier,   magram amis Semdeg etapobrivad xorcieldeboda patimarTa gadacema. 1991   wlamde patimarTa gadayvana xorcieldeboda mTeli sabWoTa kavSiris   masStabiT.   144. b-ni ivantoSi iyo Tavisive qmedebebis msxverpli, radgan igi uars   ambobda saknis datovebaze. Sedegad man dakarga yvela ufleba, rac gaaCnda.   igi Tavisive surviliT imyofeboda Tavis sakanSi, vinaidan ar surda sakani   gaeyo sxva pirebTan.   145.   droze   adre   gaTavisuflebasTan   dakavSirebul   moTxovnebze   gadawyvetilebis miReba xdeba patimris piradi saqmis gadasinjvis Semdeg.   magram ganmcxadeblebs arasodes mouTxoviaT xsenebulTan dakavSirebiT   aseTi gadasinjvis warmoeba. isini yvela TavianT saCivars ugzavnidnen   moldovis mTavrobas.   146. rogorc cixis mmarTvels, mowmes arasodes ganuxorcielebia cixis   oficrebis disciplinuri dasja maT mier arasaTanado mopyrobis gamo –   disciplinuri sasjeli gamoiyeneboda mxolod gzavnilebis (sityvieri,   werilobiTi) cixis gareT ukanonod gadacemis gamo aseT movlenebTan   dakavSirebiT.   147. cixis mcvelebis formebi analogiuria rusebis uniformebisa. emblemebi   gansxvavebulia. dnestrispireTis xelisuflebis warmomadgenlebi ar iReben   brZanebebs ruseTis penitenciuri sistemidan, magram isini mWidrod   TanamSromloben.   rusi   jariskacebi   arasodes   monawileobdnen   dnestrispireTSi patimrebis dacvaSi, radgan xsenebuli cixeebi ar Sedis   ruseTis federaciis iurisdiqciaSi.   148. ganmcxadebelTa advokatebi arasodes iTxovdnen ganmcxadeblebTan   Sexvedras. maT rom es moeTxovaT, xsenebuli Txovna Sesabamisad iqneboda   ganxiluli.   149. ar arsebobs raime saxis kanoni, romelic krZalavs patimris   korespondenciis warmoebas ruminul enaze, magram cixis administracia   iyenebs enas, romelic gavrcelebulia dnestrispireTSi, saxeldobr   rusuls. administracias unda SeeZlos hyavdes cenzorebi, romlebsac   SeeZlebaT patimarTa korespondenciis kiTxva. magram patimrebs ufleba   aqvT, miiRon ruminulenovani gazeTebi.   12. stefan konstantines Ze CerbebSi   150. mowme daibada ruseTSi. 1989 wlidan 1991 wlamde igi muSaobda   miliciaSi da 1984 wlidan 1989 wlamde penitenciur samsaxurSi. igi iyo #1   sapyrobilis mmarTveli 1992 wlidan 2001 wlamde da mmarTvelis moadgile   wlamde. mosmenis dros mowme gadamdgari iyo. mas pensias `modlovis   dnestrispireTis respublika~ uxdis.   151. hlinaias cixeSi patimrebs marto amyofeben saknebSi, romlebic 16   kvadratuli   metris   farTobisaa.   rac   Seexeba   mnaxvelebTan,   korespondenciasTan da amanaTebTan dakavSirebul wesebs, msjavrdebul   patimrebs ufleba hqondaT, Sexvedrodnen ojaxis wevrebs, magram amisaTvis   pirvel rigSi unda mieRoT nebarTva cixis reglamentis Tanaxmad. Tumca   winaswar gamoZiebaSi myof patimrebs aranairi mimoweris ufleba ar   hqondaT.   152. mowmem araferi icoda advokatebis vizitebis maregulirebel normebze.   153. cixeSi iyo samedicino departamenti, romelSic hqondaT wamlebi, magram   ar iyo klinika sawolebiT. amisaTvis samoqalaqo saavadmyofoebi   gamoiyeneboda. samedicino gasinjva xorcieldeboda patimrebis Txovnis   safuZvelze. ganmcxadeblebs moldovidan Camosuli eqimebi sinjavdnen.   154. sasamarTlos Semdeg ganmcxadeblebi gadaiyvanes hlinaias cixeSi.   ilaSku gancalkevebulad iyo dapatimrebuli, xolo danarCeni pirebi erT   sakanSi. maT hqondaT ufleba, daetovebinaT sakani da eseirnaT cixis ezoSi   dReSi erTi saaTis ganmavlobaSi. patimrebi, romlebic cudad iyvnen,   damatebiT erTi saaTi seirnobdnen.   155. hlinaias cixeSi iyo specialuri frTa tuberkuloziT daavadebuli   patimrebisaTvis, magram petrov-popa ar iyo patimari, rodesac mowme   hlinaias cixis mmarTveli iyo.   156. ilaSku cixeSi specialur pirobebs eqvemdebareboda, radgan mas   sikvdili hqonda misjili. mas nebas ar rTavdnen, sakanSi sxva patimrebTan   erTad yofiliyo. ilaSkus saknis fanjara aranduli iyo garedan. sinaTle   mainc Semodioda da patimars SeeZlo aranduli gisosebidan gaxedva.   specialuri nebarTvis gacema iyo saWiro iusticiis saministros mier, sanam   vinme SeZlebda ilaSkus naxvas.   157. mowmes arasodes miuRia raime oficialuri saCivari ilaSkusagan mis   mimarT hlinaias cixeSi ganxorcielebul mopyrobasTan dakavSirebiT. mas   arasodes smenia, rom ilaSkus ganaCeni gauqmebuliyo moldovis uzenaesi   sasamarTlos mier. ilaSku ar iyo erTaderTi sikvdilmisjili patimari: iq   kidev iyo erTi, romelic analogiur pirobebSi imyofeboda.   158. hlinaias cixe ar eqvemdebareboda moldovis uzenaes sasamarTlos da   moldovis saxelmwifo organoebsa da mTavrobas. maT ar gaaCndaT aranairi   uflebamosileba dnestrispireTSi moqmed penitenciur samsaxurebze.   159. mowme arasodes iRebda raime saxis brZanebebs arc ruseTidan da arc   dnestrispireTSi   ganTavsebuli   rusi   samxedro   xelisuflebis   warmomadgenlebisagan. arc erTi rusi mcveli ar icavda dnestrispireTSi   cixeebs. mowmis profesiuli saqmianobis dros dnestrispireTis cixis   samsaxurebis forma analogiuri iyo ruseTis samxedro uniformebisa.   160. cixis mmarTvels ar gaaCnda aranairi ufleba, zemdgomi organoebis   brZanebis gareSe patimrebis gadayvanasTan dakavSirebiT. im drois   ganmavlobaSi, rodesac mowme iyo cixis mmarTveli, mas arasodes hyolia   sxva qveynidan, magaliTad, ruseTidan gadmoyvanili patimari. erTi qveynis   penitenciuri sistemidan meore qveynis penitenciur sistemaSi patimris   gadasayvanad aucilebelia specialuri brZaneba.   13. sergei kotovoi   161. mowme iyo #1 sapyrobilis mmarTveli 2001 wlis Semdeg. man penitenciur   departamentSi muSaoba daiwyo 1993 wels da profesiuli kariera gaatara   cixis administraciaSi. igi aseve swavlobs universitetSi xarisxis   mosapoveblad.   162. 2000 wels miRebuli iqna `mdr~-s sisxlis samarTlis axali kodeqsi da   cixis axali reglamenti. mdgomareoba mniSvnelovnad gansxvavdeboda adre,   rodesac gamoiyeneboda moldovis respublikis kanonebi. axali reJimiT   patimarTa pirobebi gaumjobesda. nebadarTulia ufro meti Sexvedrebi,   Tuki patimari sanimuSod iqceva, misi uflebebi kidev ufro SeiZleba   gafarTovdes, magaliTad, sami damatebiTi SexvedriT. rac Seexeba   advokatebis   vizitebs,   msjavrdebuli   patimrebi   SeiZleba   Sexvdnen   axloblebs raime limitis gareSe. hlinaias cixeSi moqmedebs 24 saaTiani   samedicino momsaxureba.   163. patimrebisagan ar yofila miRebuli aranairi saCivari patimrobis   pirobebTan dakavSirebiT. maT saCivari arc evropis sabWos wamebis   sawinaaRmdego komitetisaTvis warudgeniaT. magram simarTles warmoadgenda   is faqti, rom komitetis ukanasknel moxsenebaSi gamoTqmuli iyo garkveuli   kritika   saknebSi   fanjrebis   arandvasTan   da   izolaciis   reJimTan   dakavSirebiT. patimris mier saCivris wardgenis Semdeg cixis TanamSromlis   winaaRmdeg gamoZiebis aRZvra gamonakliss warmoadgenda. mowmes sul 12   aseTi SemTxveva axsovs.   164. msjavrdebuli piris ufleba, Sexvdes Tavis advokats damokidebulia im   danaSaulis simZimeze, romlisTvisac patimari ixdis sasjels, imaze,   nasamarTlevia Tu ara adre da a.S. arsebobs cixis 3 reJimi. cixis   administracia iyenebs sasamarTlos gadawyvetilebas imasTan dakavSirebiT,   Tu ra saxis reJimi unda iqnes gamoyenebuli patimris mimarT. SemdgomSi   cixis administracias SeuZlia Secvalos reJimi   SemTxvevaSi, Tu patimari daarRvevs cixis reglaments.   – magaliTad, im   165. arc moskovSi mdebare penitenciur samsaxurs da arc tiraspolSi   ganTavsebul ruseTis operatiul dajgufebas ar SeuZliaT brZanebis micema   dnestrispireTis penitenciuri samsaxurebisaTvis.   166. patimris erTi dawesebulebidan meoreSi gadayvanasTan dakavSirebuli   gadawyvetileba   SeiZleba   miiRos   mxolod   sasamarTlom.   mTavroba   gadawyvetilebas iRebs eqstradiciis saqmesTan dakavSirebiT.   167. mosmenis droisaTvis hlinaias cixeSi patimrobaSi rCeboda mxolod   petrov-popa. ilaSkus ekava 31-e sakani. sakans gaaCnda standartuli fanjara   darabebiT. xsenebuli darabebi analogiuria kiSiniovis cixeebSi arsebuli   darabebisa. axlaxans hlinaias cixeSi moxsnes darabebi eqvsi saknis   fanjrebs, magram finansuri da teqnikuri siduxWiris gamo SeuZlebeli iyo   maTi yvela sakanSi moxsna, vinaidan darabebi unda Secvliliyo gisosebiT.   168. patimrebi, romlebic daavadebulni iyvnen tuberkuloziT, patimrobaSi   imyofebodnen cixis yvela zonaSi; ar arsebobs specialuri saknebi aseTi   pacientebisaTvis.   b-ni   petrov-popa,   romelic   tuberkuloziT   iyo   daavadebuli, gadayvanili iqna im sakanSi, romelic adre b-n ilaSkus ekava.   mas uflebas aZlevdnen, varjiSis mizniT gaeseirna imave droiT, ra   droiTac sxva patimrebs. 2002 wels b-ni petrov-popas reJimi gaumjobesda   mowmis brZanebis safuZvelze. igi iyo erTaderTi patimari, romelic   sargeblobda aseTi gaumjobesebiT im wels. b-ni petrov-popa axla   sargeblobs uflebiT, miiRos eqvsi amanaTi da eqvsi Sexvedra hqondes samis   nacvlad.   aranairi SezRudva enasTan mimarTebaSi ar gamoiyeneboda. xsenebulidan   gamomdinare b-n petrov-popas SeeZlo mieRo werilebi da gazeTebi ruminul   enaze. b-n petrov-popas arasodes gamouTqvams pretenzia mis sakanSi   arsebul pirobebTan dakavSirebiT. man moiTxova Tavis Zvel sakanSi   gadayvana. petrov-popas arasodes mouTxovia advokatTan Sexvedra.   14. vice-polkovniki efim samsonovi   169. mowme iyo dnestrispireTis samedicino departamentis samsaxuris   ufrosi.   170. mowmem gasinja ganmcxadeblebi sasamarTlos periodSi, tiraspolis #2   sapyrobileSi. xsenebuls eswrebodnen cixis oficrebi. ganmcxadeblebs   arasodes sjerodaT cixis samedicino samsaxurisa da kategoriul uars   acxadebdnen #2 sapyrobilis samedicino personalis mier mkurnalobis   Catarebaze. maT arasodes mouTxoviaT mowmisaTvis, gaesinja isini   savaraudo arasaTanado mopyrobasTan dakavSirebiT. mowmes maTze arasodes   unaxavs arasaTanado mopyrobis raime saxis niSnebi. ramdenimejer cixis   samsaxurebis   garedan,   kiSiniovidan   Camosulma   eqimebma   gasinjes   ganmcxadeblebi da Camoitanes Sesabamisi wamlebic. es iyvnen profesori   tibina da doqtori lesanu.   171. ganmcxadeblebi ar itanjebodnen raime gansakuTrebuli daavadebisagan.   wels b-n petrov-popas umkurnales tuberkulozTan dakavSirebiT. mas   dazianebuli filtvi hqonda, romelSic siTxe iyo Camdgari. garkveuli   drois Semdeg ivantoSma gaikeTa RviZlis operacia. profesori tibirnas   gundis   rekomendaciebi   ganmcxadeblebTan   dakavSirebiT   ar   ganxorcielebula, radgan ganmcxadeblebi uars acxadebdnen amaze cixis   eqimebisadmi undoblobis motiviT.   172. dnestrispireTis penitenciuri samsaxurebi ar iRebdnen instruqciebs   ruseTis federaciidan. ar arsebobda aranairi kavSiri moldovis jandacvis   saministrosa Tu iusticiis saministrosTan, magram zogjer myardeboda   xolme kavSiri moldovis iusticiis saministrosTan.   15. vasili semenCuki   173. mowme, romelsac gaaCnia moldovuri pasporti, romelic miiRo   penitenciur sistemaSi samsaxuris dawyebamde, iyo hlinaias #1 cixis eqimi   wlis Semdeg. mas arasodes umuSavia tiraspolis #2 sapyrobileSi.   rogorc hlinaias cixis eqimi, igi pasuxismgebeli iyo cixeSi arsebul   sanitarul da higienur pirobebze. mowme dantisti iyo, magram mas aseve   SeeZlo sisxlis analizis gakeTebac. garda amisa, mas exmarebodnen qirurgi   da sxva specialistebi.   174. mowme mxolod ganmcxadebel ilaSkus Sexvda, igi ar Sexvedria sxva   ganmcxadeblebs. b-n ilaSkus arasodes mouTxovia mowmis naxva; mas surda,   rom igi gaesinjaT mxolod moldovis an tiraspolis samedicino   delegaciis wevrebs. vice-polkovnik samsonovs Tan axldnen gareSe eqimebic,   rodesac isini sinjavdnen ilaSkus. profesori tibirna da doqtori lesanu   Camovidnen da aiRes sisxlisa da Sardis analizebi. samedicino Semowmeba   ganxorcielda ara ilaSkus sakanSi, aramed kabinetSi. ilaSkus ar   gamouTqvams raime pretenzia arasaTanado mopyrobasTan dakavSirebiT, igi   uCioda mxolod saWmlis monelebis problemas.   175. patimrebs ar utardebaT mudmivi samedicino Semowmeba, aramed   xsenebuli xorcieldeba mxolod maSin, rodesac amas moiTxovs patimari.   cixeSi funqcionirebs mudmivi samedicino danayofi.   176. mowme ar Sexvedria ganmcxadebel petrov-popas. ganmcxadebeli marto   imyofeboda sakanSi. b-nma petrov-popam moiTxova samedicino daxmareba. igi   im dros avadmyofobis me-3 stadiaSi imyofeboda, rac imas niSnavs, rom   avadmyofoba ar iyo aqtiur fazaSi. mkurnaloba esaWiroeboda yovel 9   TveSi, aranakleb intervalebSi, rogorc es daadastura samedicino   departamentma.   177. 2003 wels cixeSi ganxorcielda evropis sabWos wamebis sawinaaRmdego   komitetis viziti. mowmes ar axsovs am komitetis viziti 2000 wels. mas ar   axsovs, rom 2000 wlis vizitis Semdeg wamebis sawinaaRmdego komitets   gamoeTqvas SeSfoTeba ganmcxadeblisTvis tuberkulozis mkurnalobis   xelmisawvdomobasTan dakavSirebiT. aRniSnuli ki gamowveuli iyo imiT, rom   ganmcxadebeli damokidebuli iyo Tavis ojaxze da maT Semosavalze   wamlebis SeZenasTan mimarTebaSi, da rom swored misi ojaxi amaragebda   ganmcxadebels saWmliT, raTa daecva specialuri dieta. mowme ixsenebs, rom   warsulSi cixis administracias ar gaaCnda Sesabamisi wamlebi, raTa   miewodebina b-ni petrov-popasaTvis, magram ganacxada, rom situacia   Seicvala.   178. b-ni ilaSku arasodes Cioda mis kbilebTan dakavSirebiT. mas yvela   kbili adgilze hqonda, rodesac mowmem moinaxula igi. profesori tibirnas   gundis vizitis Semdeg ilaSkus colma Camoutana mas wamlebi kiSiniovidan.   mowme yovelTvis eswreboda q-ni ilaSkus vizitebs da xels uwyobda   aucilebeli wamlebis mitanaSi. b-ni ilaSku uCioda kuWs, magram misi   tkivilebi ar yofila cixis administraciis mier ganxorcielebuli raime   qmedebis Sedegi. mowmem ilaSku bolos 1999 wels naxa.   16. dumitru postovani   179. b-ni postovani muSaobda prokurorad 1990 wlidan 1994 wlamde da   generalur prokurorad 1994 wlidan 1998 wlamde. igi prokurorad dainiSna   wels sabWoTa moldaveTis parlamentis mier. mosmenis droisaTvis igi   muSaobda vaWrobisa da industriis palatisaTvis da rCevas aZlevda xolme   prezidents saerTaSoriso samarTlebriv sakiTxebTan dakavSirebiT.   180. moldovasa da dnestrispireTs Soris oficialuri gayofa arasodes   momxdara.   konstituciuri   dnestrispireTi, radgan maT dakarges kontroli regionze.     wlis   organoebi   samxedro   konfliqtis   Sedegad   iyvnen,   moldovis   daetovebinaT   iZulebulni   181. ganmcxadeblebi ar `daukavebiaT~, isini mxolod daiWires. ar yofila   gacemuli moldovis oficialuri sasamarTlos brZaneba maT dakavebasTan   dakavSirebiT. ramdenime adamiani daiWires. prokuraturam miswera smirnovs,   rogorc tiraspolis saqalaqo sabWos Tavmjdomares (ra Tanamdebobazec   igi dainiSna 1990 wels) da mosTxova mas am pirebis gadacema moldovis   respublikis sagamoZiebo organoebisaTvis, magram prokuraturam ver miiRo   pasuxi   aRniSnulTan   dakavSirebiT.   molaparakebebs   b-ni   sturca   xelmZRvanelobda.   182. generali iakovlevi dapatimrebuli iqna 1992 wlis Teberval-martSi   generaluri prokuraturis mier gacemuli brZanebis safuZvelze. misi   dakavebis brZaneba ganxiluli iqna moldovis umaRles xelisuflebasTan,   magram ar SeiZleba imis Tqma, TiTqos es dakaveba swored mTavrobis   brZanebiT moxda. es generali, romelic dakavebis droisaTvis ukve aRar   iyo me-14 armiis sardali, exmareboda dnestrispirelebs SeiaraRebis   momaragebaSi. moldovis sadazvervo samsaxurebma igi daakaves ukrainis   teritoriaze da Caiyvanes kiSiniovSi. gamoZieba generaluri prokuraturis   saxeliT   warmarTes   uSiSroebis   saministros   gamomZieblebma.   mtkicebulebaTa Segrovebas generaluri prokuratura zedamxedvelobda.   generali iakovlevi patimrobaSi imyofeboda 72 saaTis ganmavlobaSi,   vinaidan, moldovis kanonmdeblobiT, eWvmitanilebi ar SeiZleba 72 saaTian   vadaze meti xniT iqnen dakavebulni. igi gaaTavisufles mtkicebulebebis   ararsebobis gamo, radgan moldovis xelisuflebis organoebs ar gaaCndaT   SesaZlebloba, waremarTaT saTanado gamoZieba im faqtebTan dakavSirebiT,   romelTa Cadenac mas bralad eracxeboda. generalur prokuraturaSi   inaxeba piradi saqme, romelSic unda iyos Cadebuli misi gaTavisuflebis   brZaneba.   vinaidan   dnestrispireTSi   ver   xerxdeboda   damatebiTi   mtkicebulebebis mopoveba, igi gaTavisuflebuli iqna, im mizeziT, rom mis   winaaRmdeg arsebuli mtkicebulebebi arasakmarisi iyo.   mowmem gaigo Worebi, romelTa Tanaxmadac iakovlevi gaaTavisufles im 23   moldovelis   gaTavisuflebis   sanacvlod,   romlebic   patimrobaSi   imyofebodnen dnestrispireTSi. sinamdvileSi moldovis xelisuflebis   organoebs patimrobaSi hyavdaT daaxloebiT 40 dnestrispireli da moxda   gacvla. magram es ar exeboda iakovlevs. mowmem araferi icoda raime   zewolis Sesaxeb, romelic momdinareobda ruseTis mTavrobidan iakovlevis   gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. man icoda, rom generali stoliarovi   Camovida moskovidan kiSiniovSi, raTa eTxova iakovlevis gaTavisufleba,   radgan man Seityo iakovlevis dapatimrebis Sesaxeb.   183. generalurma prokuraturam gaafrTxila `mdr~-s e.w. uzenaesi   sasamarTlos Tavmjdomare, rom mas da mis sasamarTlos ar gaaCndaT   iurisdiqcia   xelisuflebis   da   rom   ganmcxadeblebi   Semdgomi   unda   gasamarTlebis   gadaecaT   moldovis   mizniT. im   organoebisTvis   droisaTvis `mdr~-Si moqmedebda moldovis sisxlis samarTlis kodeqsi.   wlis 9 dekembers, sasamarTlodan meore dRes, moldovis uzenaesma   sasamarTlom gaauqma `mdr~-s uzenaesi sasamarTlos gadawyvetileba,   rogorc arakonstituciuri.   184. nebismier saqmeSi, sadac arsebobda eWvi, rom danaSauli Cadenili iyo   dnestrispireTSi, generaluri prokuratura xsnida saqmes. analogiuri   ganxorcielda ilaSkusa da misi megobari patimrebis SemTxvevaSic mas   Semdeg, rac `mdr-s uzenaesi sasamarTlos~ gadawyvetileba gauqmebuli iqna   moldovis uzenaesi sasamarTlos mier, magram SeuZlebeli iyo gamoZiebis   warmarTva da Sesabamisi qmedebebis ganxorcieleba xsenebuli miznis   misaRwevad. 1995 wlis agvistoSi moldovis prezidentma gamosca amnistia,   romelsac Tan mohyva parlamentis gadawyvetileba. xsenebulis zegavlena   gamoZiebaze iyo is, rom nebismieri saqme, romelsac exeboda amnistia,   wydeboda.   185. mowmis moadgilem sisxlis samarTlis gamoZieba aRZra 1993 wlis   dekemberSi im prokurorebTan da mosamarTleebTan mimarTebaSi, romlebic   monawileobdnen ilaSkus sasamarTlos warmarTvaSi. isini eWvmitanilni   iyvnen Zalauflebis borotad gamoyenebaSi. aRZruli iqna ramdenime saqme   dnestrispireTis xelisuflebis organoTa warmomadgenlebis winaaRmdeg.   magram raime sagamoZiebo moqmedebis warmarTva Zneli ki ara, SeuZlebeli   iyo. generalurma prokuraturam dakiTxa ilaSkus jgufis warmomadgenelTa   ojaxis wevrebi, magram maT ar SeeZloT bevri informaciis mowodeba.   186. ilaSkus jgufis garda kidev iyvnen sxva adamianebic, romlebic   patimrobaSi imyofebodnen mcire xnis ganmavlobaSi dnestrispireTSi,   magram arc erTi maTganis winaaRmdeg gamoZieba ar warmarTula.   187. moldovis parlamentis 1995 wlis mowodebis Tanaxmad, romelic   mimarTuli iyo moldovis mTavrobisadmi da miznad isaxavda prioritetuli   problemis saxiT ilaSkus jgufis patimrobis sakiTxis ganxilvas,   generalurma prokuraturam moiTxova saqmis dnestrispireTidan misTvis   gadagzavna Semdgomi gamoZiebis mizniT da patimrobaSi myofi pirebis   gadacema   moldovis   mxarisaTvis.   magram   xsenebuli   moTxovnebi   ignorirebuli iqna. ar arsebobda aranairi gza problemis gadaWrisa, garda   diplomatiuri molaparakebisa.   188. 2000 wels mowme ar muSaobda xsenebul Tanamdebobaze da, Sesabamisad,   ver SeZlo pasuxi gaeca raime kiTxvaze im dnestrispirel prokurorebsa da   mosamarTleebTan dakavSirebiT saqmis Sewyvetis Taobaze, romlebic   monawileobdnen   samarTalwarmoebaSi. analogiurad, erTaderTi informacia, romelic   xelmisawvdomi iyo ilaSkusTan dakavSirebiT, es iyo gazeTebSi   ganmcxadebelTa   winaaRmdeg   gamarTul   sasamarTlo   gamoqveynebuli informacia, romlis Tanaxmadac xsenebuli warmoadgenda   prezident voroninsa da ruseTis prezidents Soris molaparakebebis   Sedegs.   189. 1992-1998 wlebs Soris mravali werilis gagzavnis garda, mowmis   moadgiles, vasile sturcas, nakisri hqonda sagangebo pasuxismgebloba,   waremarTa qmedebebi, raTa uzrunveleyo ganmcxadebelTa gaTavisufleba. igi   wavida tiraspolSi, Sexvedrebi hqonda parlamentSi da a.S. misTvis advili   ar iyo tiraspolSi wasvla, magram moipova iq Casvlis ufleba tiraspolis   reJimisagan. Tumca rodesac iq Cavida, igi veravis Sexvda. veranairi   pozitiuri Sedegi ver iqna miRweuli. generalurma prokuraturam aseve   moiTxova, rom prokurorebs nebarTva hqonodaT, Casuliyvnen xolme   tiraspolSi im mizniT, rom gamoeZiebinaT, marTla Caidines Tu ara e.w.   ilaSkus jgufis wevrebma mkvlelobebi, romlebSic brali daedoT, magram   xsenebuli moTxovnebi ignorirebuli iqna. mowmem da misma samsaxurma   moaxsenes xsenebulis Sesaxeb moldovis axal parlaments. mowmis   moadgiles, b-n sturcas, mogvianebiT daekisra dnestrispireTis mxaresTan   molaparakebebis warmarTvis pasuxismgebloba.   generaluri prokuratura ar dakavSirebia ruseTis sagamoZiebo organoebs   pirdapir, miuxedavad imisa, rom arsebobda SeTanxmeba moldovisa da   ruseTis xelisuflebis organoebs Soris xsenebulTan dakavSirebiT.   190.   mowme   acxadebda,   rom   oficialurad   SeTanaxmebebi   arasodes   xorcieldeboda   moldovisa   da dnestrispireTis   marTlmsajulebis   organoebs Soris. mowmem aRiara, rom araoficialurad adgili hqonda   garkveul erTobliv qmedebebs seriozuli danaSaulis aRkveTis mizniT.   moldovis xelisuflebis organoebi ukavSirdebodnen dnestrispirel   kolegebs. zogjer patimrebis gacvlac xdeboda xolme. Tumca praqtikulad   yvela patimari gacvlili iqna im droisaTvis, rodesac ilaSkus jgufi iqna   dakavebuli, ase rom aRaravin iyo darCenili, rom gaecvalaT. rac Seexeba   seriozul danaSaulebs, xsenebulTan dakavSirebiT midioda informaciis   gacvla an sxva mxridan mowmeebis gamoZaxeba, magram patimrebi ar   gacvlilan. im SemTxvevaSi, Tu piri ganaxorcielebda dezertirobas   dnestrispireTis samxedro Zalebidan, moldovis xelisuflebis organoebi   ar gadascemdnen am pirs da ar moaxdendnen mis eqstradirebas   dnestrispireTSi. ar arsebobda aranairi SeTanxmeba eWvmitanilebis   eqstradicia-gadacemasTan dakavSirebiT.   191. mowmem araferi icoda misi Semcvlelis mier gacemuli brZanebis   Sesaxeb. b-nma iugam 2000 wlis agvistoSi gaauqma braldeba im   mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg, romlebic monawileobas   iRebdnen ilaSkus sasamarTlo procesSi, magram mowme fiqrobda, rom   generalur prokurors unda daekisrebina maTTvis sisxlis samarTlis   kodeqsis sxva muxlebiT gaTvaliswinebuli pasuxismgebloba, magaliTad,   sajaro xelisuflebis borotad gamoyenebasTan dakavSirebiT, imgvarad, rom   xsenebuli   pirebi   ar   gaTavisuflebuliyvnen   sisxlissamarTlebrivi   braldebisagan.   192. mowmis TqmiT, im cixis mmarTvelis winaaRmdeg sisxlissamarTlebrivi   gamoZiebis aRZvras, romelSic ilaSkus jgufi imyofeboda, is datvirTva   hqonda, rom igi daeqvemdebareboda dakavebis safrTxes moldovaSi.   193. mowme Tvlida, rom moldovis xelisuflebis organoebi akeTebdnen   yvelafers, risi gakeTebac SeeZloT, raTa uzrunveleyoT ganmcxadebelTa   gaTavisufleba.   diplomatiur   doneze   yvela   iniciativa   iqna   dakmayofilebuli im pasuxiT, rom xsenebuli sakiTxebi gadawyvetili   iqneboda, rodesac ganisazRvreboda dnestrispireTis statusi, da ara   uadres. bolos, mowmis azriT, mxolod politikuri da ara samarTlebrivi   qmedebiT iyo SesaZlebeli ilaSkus jgufis wevrebis gaTavisufleba.   194. mowme acxadebda, rom ilaSkus SemTxvevis garda arsebobda kidev sxva   SemTxvevebic, romlebSic aRZruli iyo sisxlissamarTlebrivi devna   dnestrispireTSi moRvawe mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg.   man zustad ar icoda, Tu riT damTavrda gamoZieba, magram varaudobda, rom   Sewyda garkveuli mizezebis gamo.   195. mowme ar ganicdida raime zewolas, rodesac igi generaluri   prokurori iyo. generaluri prokurori damoukidebeli iyo mTavrobisagan.   iusticiis ministrs ar SeeZlo instruqciebi mieca misTvis, Tumca   mTavrobas   SeeZlo   TxovniT   an   winadadebiT   miemarTa   generaluri   prokuraturisaTvis gamoZiebis aRZvrasTan dakavSirebiT.   196. mowme Tvlida, rom moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi   ver axorcielebdnen veranair uflebamosilebas qveynis aRmosavleT   nawilSi.   197. smirnovi daakaves 1992 wels, xolo Semdeg gaaTavisufles. simarTles   warmoadgens, rom antiufeevi da sxvebi ramdenimejer iyvnen moldovaSi,   magram isini ar daukavebiaT. xsenebulis mizezi is iyo, rom 1992 wlis 21   ivliss moxda Serigeba. Serigebis Semdeg moldovis xelisuflebis   organoebs TavianTi qmedebebi sxva gziT unda waremarTaT, maT SeTanxmebis   gzebi   unda   eZiaT.   gamoZiebebi   SeCerda;   aranairi   represiebi   ar   xorcieldeboda. brZolis velze dapatimrebuli patimrebi, magaliTad,   kazakebi, ukan iqnen gadacemulni; aranairi gamoZieba ar aRZrula generali   lebedis winaaRmdeg da a.S.   198. mowmem ar icoda, rom 1992 wlis konfliqtis dros moldovis   konstituciuri xelisuflebis organoebma daakaves me-14 armiis oficrebi.   marTlac, man miswera ruseTis sagamoZiebo organoebs dnestrispireTSi   kazakebis yofnis Sesaxeb, raTa Seetyo ruseTis pozicia xsenebulTan   dakavSirebiT. pasuxad ruseTis sagamoZiebo organoebma acnobes mas, rom   isini oficialurad ar aRiareben dnestrispireTis separatistul reJims.   199. saWiroebis SemTxvevaSi oficialuri urTierTobebi xorcieldeboda   moldovis generalur prokuraturasa da me-14 armiis prokurors Soris.   rac Seexeba ilaSkus saqmes, oficialurad me-14 armia uaryofda, rom isini   raime saxiT monawileobdnen gamoZiebaSi, xolo moldovis xelisuflebis   organoebs ar gaaCndaT oficialuri informacia, romelic saSualebas   miscemda maT, TxovniT miemarTaT ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT. me-14   armia uaryofda 1992 wlis konfliqtSi monawileobas.   200. mowmem naxa ruseTis televiziiT gadacemuli filmi arCevnebSi   `polkovnik gusevis~ monawileobasTan dakavSirebiT, romelic sinamdvileSi   generali lebedi iyo, magram moldovis xelisuflebis organoebs ar   gaaCndaT oficialuri informacia amis Taobaze.   201. prezidenti sneguri gamovida parlamentis winaSe imis saTqmelad, rom   me-14 armia SeiWra dnestrispireTSi Tavisi tankebiT. mowme fiqrobda, rom   xsenebuli informacia sinamdviles Seesabameboda, radgan sxvagvarad mas ar   SeeZlo warmoedgina, saidan iSoves dnestrispirelma separatistebma   tankebi. mowme aseve aRiarebda, rom 1992 wlis ivnisSi oficialuri   informacia waredgina parlaments Sinagan saqmeTa saministros mier   konfliqtSi   tankebisa   javSantransportiorebis   monawileobasTan   dakavSirebiT. magram advili ar iyo imis Tqma, Tu vis winaaRmdeg unda   aRZruliyo gamoZieba. dasawyisSi iTvleboda, rom me-14 armia ekuTvnoda   moldovas, Semdeg gadawyda, rom igi ekuTvnoda ruseTs. faqtobrivad,   adgili ar hqonia axlo TanamSromlobas me-14 armiasTan gamoZiebis   sferoSi, radgan amis saWiroeba ar arsebobda. adgili ar hqonia   incidentebs.   17. valeriu Cadana   202. mowme iyo moldovis generaluri prokurori 1998-1999 wlebSi. xsenebul   periodamde, 1996 wlidan 1998 wlamde, igi iyo kiSiniovis prokurori.   generalur prokuraturaSi mowme 1990 wlidan 1996 wlamde muSaobda, xolo   sagamoZiebo organoebSi 1973 wlidan 1990 wlamde.   203. moldovis konstituciuri sagamoZiebo organoebi ver Sediodnen   dnestrispireTis teritoriaze 1992 wlidan moyolebuli reJimTan raime   oficialuri kontaqtis ararsebobis gamo. xsenebul periodSi mowme   arasodes yofila tiraspolSi, Tumca moldovis xelisuflebis organoebis   mier   ganxorcielda   mcdelobebi   ilaSkus   jgufis   gaTavisuflebis   uzrunvelyofasTan dakavSirebiT. generaluri prokuroris Tanamdebobis   datovebis Semdeg mowmem aRar icis raime informacia saqmesTan   dakavSirebiT.   204. mowmes araferi smenia generaluri prokuroris 2000 wlis 16 agvistos   brZanebis Sesaxeb dnestrispireTis mosamarTleebisa da prokurorebis   winaaRmdeg sisxlis samarTlis kodeqsis 90-e da 192-e muxlebiT aRZrul   saqmesTan dakavSirebuli gamoZiebis Sewyvetis Taobaze, im motiviT, rom   Sesabamis pirebs arasodes daukavebiaT sajaro Tanamdeboba moldovaSi.   mowme fiqrobda, rom gamoZiebis Sewyvetis gadawyvetileba araswori iyo.   205. mowmem waikiTxa gazeTebSi, rom prezidenti voronini da prezidenti   putini, agreTve, TviT rumineTis prezidentic ki xels uwyobdnen b-ni   ilaSkus gaTavisuflebas.   206. adgili ar hqonia raime saxis oficialur Tu araoficialur   TanamSromlobas moldovisa da dnestrispireTis sagamoZiebo organoebs   Soris. mowme piradad arasodes dalaparakebia dnestrispireTis prokurors.   mowmem icoda, rom Sinagan saqmeTa saministros hqonda brZaneba,   eTanamSromla dnestrispireTis Sinagan saqmeTa saministrosTan, raTa   gaumjobesebuliyo brZola danaSaulis winaaRmdeg – mdinaris mopirdapire   mxarisaTvis gadaecaT seriozuli danaSaulis CadenaSi eWvmitanili pirebi.   magram adgili ar hqonia oficialur eqstradicias, rogorc aseTi, radgan   es exeboda pirebs erTi da imave saxelmwifos sazRvrebs SigniT. magram   araoficialurad xsenebuli xorcieldeboda. rac Seexeba zogadad   eqstradicias, winaT es xdeboda prokuroris gadawyvetilebiT. axla   kanonmdebloba Seicvala da xsenebulis gansaxorcieleblad moiTxoveba   sasamarTlos brZaneba.   1998-1999 wlebSi, rodesac mowme generaluri prokurori iyo, moldovasa da   dnestrispireTs Soris ar arsebobda raime saxis oficialuri SeTanxmeba   pirebis gacvlasTan dakavSirebiT. rogorc es mowmem icis, arasodes   dadebula aseTi SeTanxmeba. moldovasa da dnestrispireTs Soris pirebis   gadayvana organizebuli iqna Sinagan saqmeTa saministros mier. iyo   SemTxvevebi, rodesac pirebi, romlebic dnestrispireTSi Cadiodnen   danaSauls, moldovidan gadaecemodnen dnestrispireTs. oficialurad   xsenebuli ar keTdeboda, magram araoficialurad orive mxaris sapolicio   Zalebi TanamSromlobdnen da gadascemdnen pirebs erTmaneTs. magaliTad,   wels dubasariSi policiis komisris winaaRmdeg aRiZra saqme da igi   eqstradirebuli iqna dnestrispireTSi.   207. generalur prokurorad msaxurobis periodSi mowmes ar miuRia raime   saxis Txovna b-ni ilaSkus an sxva ganmcxadeblebis mxridan da kavSiri ar   hqonia   dnestrispireTis   xelisuflebis   warmomadgenlebTan   ilaSkus   saqmesTan dakavSirebiT. xsenebul periodSi mis samsaxurSi ar muSaobda   aravin saqmeze, romelic aRZruli iyo dnestrispireTis mosamarTleebisa da   prokurorebis winaaRmdeg. saqme SeCerebuli iyo. 1998 wlidan 1999 wlamde   xsenebulTan dakavSirebiT ar ganxorcielebula aranairi gamoZieba,   miuxedavad imisa, rom 2000 wels miRebuli iqna oficialuri gadawyvetileba   saqmis SewyvetasTan dakavSirebiT.   208. moldovis uzenaesma sasamarTlom miiRo im ganaCenis asli, romelic   gamotanili iyo e.w. separatistuli teritoriuli erTeulis uzenaesi   sasamarTlos mier, magram sasamarTlos ar miuRia saqmis masalebi. adgili   hqonda TanamSromlobas mxolod Sinagan saqmeTa saministroebis doneze.   dabal   safexurze   mdgomi   prokurorebi   SesaZloa   axorcielebdnen   satelefono zarebs TavianT kolegebTan dnestrispireTSi, magram es   mxolod piradi saqme iyo. 1998 wlamde ar arsebobda aranairi specialuri   prokurori,   dakavebuli.   romelic   mowmem   sagangebod   aseTi danayofi   dnestrispireTis   Seqmna 1998   TemiT   wels.   iqneboda   danayofis   pasuxismgeblobas warmoadgenda saerTaSoriso urTierTobebi da ara   mxolod urTierTobebi dnestrispireTTan mimarTebaSi; magram Tu   warmoiSoboda problema dnestrispireTTan dakavSirebiT, swored es   departamenti ganixilavda mas. Tumca xsenebuli departamenti ar iyo   kompetenturi, ewarmoebina gamoZieba im danaSaulebTan mimarTebaSi,   romlebic savaraudod Caidines dnestrispirelma xelisuflebis pirebma;   aseTi   danaSaulebis   gamoZiebis   kompetencia   gaaCnda   sagamoZiebo   departaments. magram nebismier SemTxvevaSi moldovis xelisuflebis   organoebs ar miuwvdebodaT xeli informaciaze, romelic exeboda   dnestrispireTSi mimdinare movlenebs, ase rom isini ar aRZravdnen   gamoZiebas im SemTxvevaSic ki, Tu miiRebdnen xsenebulTan dakavSirebul   moTxovnas kerZo pirisagan.   209. b-n ilaSkus generalur prokuraturaSi ar gaugzavnia aranairi   pretenzia. werili, romelic b-nma ilaSkum 1999 wels moldovis parlaments   gaugzavna, parlaments ar gadaugzavnia sagamoZiebo organoebisaTvis. mowmes   arasodes gaugia b-ni ilaSkus aseTi peticiis Sesaxeb.   210. mowmem ganacxada, rom igi iZulebuli iyo, gadamdgariyo politikuri   mizezebis gamo: komunisturi partiis wevrebi ewinaaRmdegebodnen mis   muSaobas, radgan igi daJinebiT moiTxovda gadawyvetilebebis miRebas   mxolod kanonis safuZvelze da ara imis Sesabamisad, Tu saidan uberavda   politikuri   niavi.   rodesac   gaTavisufleba   mizanSewonilad   da   gonivruladaa miCneuli, yovelTvis gamoiZebneba mizezi da swored es   moxda mowmesTan mimarTebaSic. generaluri prokuroris Tanamdeboba   politikuri Tanamdeboba iyo. mowme cdilobda, ar Careuliyo politikur   saqmianobaSi da mxolod kanoni daecva. magram, samwuxarod, garkveuli   saqmeebi politikas exeboda.   211. mowmes gaaCnda mosazreba, rom ilaSkus jgufis gaTavisufleba   SesaZlebeli   konstituciuri xelisuflebis organoebs ar SeeZloT gaekeTebinaT ufro   meti, vidre gaakeTes. TviT saerTaSoriso zewolis konteqstSic   iyo   mxolod   Zalis   gamoyenebis   Sedegad.   moldovis   xelisuflebam gaakeTa yvelaferi, risi gakeTebac SeeZlo.   mowme X   212. mowme iyo xelisuflebis maRali Tanamdebobis piri dnestrispireTSi.   mosmenis droisaTvis igi arasamTavrobo organizaciaSi muSaobda.   213. me-14 armia CarTuli iyo 1991-1992 wlis movlenebSi. me-14 armiis   gadamdgari oficrebi daqiravebulni iyvnen separatistebis mier. Semdeg me-   armia pirdapir CaerTo konfliqtSi, romlis Sedegadac separatistebma   gaimarjves. amis Semdeg ruseTi isev CaerTo procesSi da Tavs moaxvia   mxareebs molaparakebebis warmoeba da `mSvidobis SenarCuneba~.   Sedga moldovis, ruseTisa da ukrainis ministrebis Sexvedra, romelSic   mowmec monawileobda. situaciis gadaWris SesaZlebloba saxeze iyo 1992   wels. rumineTi mxars uWerda moldovis pozicias. magram warmodgenili   formula ganadgurebuli iqna, rodesac ruseTis saidumlo samsaxurebma   moawyes   incidentis   inspirireba   qalaq   benderSi,   ramac   CaSala   molaparakebebi da daasrula damkvirvebelTa misia. moldovis samxedro   marcxi sabolood dafiqsirda 1992 wels, rodesac ruseTis prezidentma   elcinma da moldovis prezidentma snegurma xeli moaweres SeTanxmebas   konfliqtis SeCerebasTan dakavSirebiT. SeTanxmeba xelmowerili iqna   mxolod am ori prezidentis mier. SeiZleboda daskvnis gamotana, rom   konfliqtis   meore   mxares   ruseTis   federacia   warmoadgenda;   igi   akontrolebda regions da swored mas gaaCnda SesaZlebloba, SeeCerebina   konfliqti moldovis samxedro marcxis Semdeg. `mSvidobis SenarCunebis~   formula   Tavs   iqna   moxveuli   ruseTis   mier.   konfliqtSi   aseve   monawileobdnen dnestrispireTis ukanono SeiaraRebuli formirebebi.   elcin/sneguris SeTanxmebis safuZvelze Seqmnil sakontrolo komisiaSi   miRweuli daskvnebis Sedegad separatistuli reJimi gaZlierda.   214. 1991 wlis agvistoSi, rodesac smirnovs emuqreboda dakaveba moldovis   xelisuflebis mier, igi gadamala me-14 armiis xelmZRvanelobam, kerZod,   genadi iakovlevma. iakovlevi amis Semdeg emorCileboda smirnovis   brZanebebs   da   iRebda   miTiTebebs,   daecva   dnestrispireTis   arakonstituciuri reJimi.   mowme piradad eswreboda 1992 wlis gasafxulze axlagazrda kacis   dakiTxvas, romelic donis rostovidan iyo da tyved aiyvanes moldovis   konstituciurma samxedro Zalebma. pirma aRiara, rom gagzavnili iyo   moldovaSi, raTa daecva rusuli miwa dnestrispireTSi. mowmem dakiTxa   suk-is yofili wevri, romelic tiraspolSi msaxurobda 1991 wels.   xsenebulma oficerma ganucxada mowmes, rom rogorc ruseTis dazvervis   centraluri sammarTvelos (gru) danayofis wevri, Cavida tiraspolSi da   apirebda tiraspolis datovebas, radgan icoda, rom axlovdeboda   ubedureba da sisxlisRvra. me-14 armia rCeboda ruseTis kontrolis qveS,   ase rom ruseTs rCeboda Carevis mizezi.   215. mowmem Caatara igor smirnovis dakiTxva. igi arCeuli iqna sxva 64   warmomadgenelTan erTad dnestrispirel mSromelTa gaerTianebuli sabWos   SemadgenlobaSi 1990 wlis Teberval/martSi. man xma misca mirCa draks   rogorc   premier-ministrs   da,   Sesabamisad,   SesaZlebloba   hqonda,   daemtkicebina, rom demokrati iyo. mowmem smirnovi dakiTxa 1990 wels e.w.   me-2 kongresis mowvevis mizezebTan dakavSirebiT (es iyo kongresi,   romelsac Sedegad mohyva dnestrispireTis sabWoTa socialisturi   respublikis gamocxadeba). igor smirnovma ganacxada, rom moldovis   enasTan dakavSirebulma kanonmdeblobam is da misi dnestrispireli   megobrebi meorexarisxovan moqalaqeebad gadaaqcia. magram man ver SeZlo   mowmisaTvis waredgina Tundac erTi debuleba enasTan dakavSirebul   kanonmdeblobaSi, romelic gamoiwvevda maT daCagvras. xsenebuli mowmobda,   rom mis separatizms safuZvlad ar edo problema, romelic ar SeiZleboda   gadaWriliyo demokratiuli gziT.   dnestrispireTSi gamoyenebuli scenari adre gamoyenebuli iqna afxazeTsa   da samxreT oseTSi, magram ver ganxorcielda baltiispireTis qveynebSi.   sabWoTa kavSiris daSlidan erTi wlis Semdeg politikuri procesi   moldovaSi iseve ganviTarda, rogorc baltiispireTis qveynebSi. Sedegad   Seiqmna situacia, romlis drosac sajaro organizmi aRar kontroldeboda   komunisturi partiis mier. magram am SemTxvevaSi dasasruli sxvagvari   gamodga. baltiispireTis qveynebma SeZles Tavidan aecilebinaT separatizmi.   antiufeevis   jgufma   baltiispireTis   qveynebSi   ganaxorciela   igive   mcdelobebi, romlebic mimarTuli iyo konstituciuri wyobis damxobisaken.   antiufeevi, im droisaTvis dnestrispireTis separatistuli mTavrobis   wevri, gaiqca latviidan. dakiTxvisas man ganacxada, rom moldovaSi   gaagzavna sabWoTa parlamentSi arsebulma jgufma `soiuz~, romelsac   lukianovi   xelmZRvanelobda.   mas   SesTavazes   an   afxazeTi   an   dnestrispireTi. man dnestrispireTi airCia, radgan iq ar idga enis   problema. igi gaagzavnes sxva saxelmwifoSi dadgenil konstituciur   reJimTan sabrZolvelad, rogorc es man gaakeTa latviaSi. antiufeevi da   oleg gudimo, misi moadgile, arian ruseTis moqalaqeebi. igi Seyvanilia   dumis saamomrCevlo siaSi, rogorc stalinis `Savi~ kandidatebis   mxardamWeri. kandidatebi ar iqnen arCeulni, magram sayuradReboa, rom   antiufeevi am tipis adamianebs miekuTvneba.   216. 1992 wlis 25 Tu 26 marts mowme wavida me-14 armiis StabbinaSi ramdenime   moldovel parlamentarTan da general netkaCovTan erTad, romelic iyo   me-14 armiis sardali. oficerTa umravlesoba dezorientirebuli iyo. isini   iseT mdgomareobaSi iyvnen, rom advili iyo maTi manipulireba. swored amiT   aixsneba, rom jaris garkveuli nawili dnestrispireTis separatistuli   reJimis iurisdiqciis qveS gadavida. me-14 armiis eTnikuri moldoveli   jariskaci Camovida kiSiniovSi – igi maiori iyo – mowmisaTvis imis   saTqmelad,   dnestrispireTis armia, romelsac hqonda me-14 armiis kuTvnili tankebi,   organizebuli iqna me-14 armiis oficrebis mier. separatistebis   rom   me-14   armia   gegmavda   konfliqtSi   CarTvas.   e.w.   gankargulebaSi iyo artileria, romelic saSualebas aZlevda maT,   gaekontrolebinaT dnestrispireTis teritoria. maT hyavdaT kargad   gawvrTnili tankis memanqaneebi, Sveulmfrenebi da 18 tanki. arc erTi   zemoxsenebuli ar iyideboda kerZo bazarze.   217. igor smirnovi iyo ruseTis federaciis moqalaqe.   218. mowme fiqrobda, rom ruseTis jarebi darCebodnen moldovaSi   konfliqtis politikuri gziT iseT mogvarebamde, romelic xelsayreli   iqneboda ruseTis federaciisTvis. me-14 armia 11 wlis ganmavlobaSi imitom   ar gaiyvanes, rom ruseTis federacias ar surda es. ruseTis samxedro   Zalebis iq yofna gamoiyeneboda moldovaze zewolis gansaxorcieleblad   da ukanono separatistuli reJimis dasacavad. 1998 wlis martSi odesaSi   ruseTis premier-ministr b-n Cernomirdinsa da b-n smirnovs Soris   xelmowerili iqna SeTanxmeba me-14 armiis kuTvnili samxedro qonebis   gayofasTan dakavSirebiT. dnestrispireTi gaxda ukanono komerciuli   saqmianobis centri, romelic me-14 armiis aRWurvilobidan iaraRis gayidvas   da eqsports awarmoebda.   me-14 armia rom gasuliyo, es gadaWrida problemas. dRemde ar gatanila   aranairi   samxedro   aRWurviloba.   jarebis   srulad   gayvanis   vada   gadacilebuli iqna da dairRveva axali vadac. ruseTis dumis vebgverdze   gamoqveynebuli iyo gancxadeba, romlis Tanaxmadac dumis wevrebs   moeTxovebodaT, Tavi SeekavebinaT dnestrispireTTan dakavSirebiT TavianTi   azris gamoTqmisagan, radgan adamianis uflebaTa evropul sasamarTloSi   mimdinareobda saqmis ganxilva da aseTi gancxadebebi negatiurad   imoqmedebda saqmesTan dakavSirebul situaciaze.   219. b-ni ilaSku warmoadgenda saxalxo fronts tiraspolSi. igi   gaaTavisufles ruseTis federaciis zewolis Sedegad. b-ni ilaSku   pirobiTad iqna gaTavisuflebuli – anu im pirobiT, rom gamoitanda   ganacxads   strasburgis   sasamarTlodan.   darCenili   ganmcxadeblebi   mZevlebad iqnen datovebulni. xsenebuli daamtkica b-nma voroninma,   romelmac ganacxada, rom ilaSku damnaSave iyo imaSi, rom darCenili   ganmcxadeblebis patimroba grZeldeboda da im SemTxvevaSi, Tu ilaSku   gamoitanda ganacxads, isini dauyovnebliv iqnebodnen gaTavisuflebulni.   220. generalma lebedma, me-14 armiis sardalma, iseve, rogorc iakovlevma,   Tavs   neba   misca,   arCeuliyo   dnestrispireTis   arakonstituciur   sakanonmdeblo organoSi. igi daufaravad aRwerda, Tu rogor aiaraRebda   kazakebs moldovis xelisuflebis winaaRmdeg sabrZolvelad.   221. strasburgSi gamarTul sajaro mosmenaze dasmuli erT-erTi kiTxva   aseTi iyo: exmareba Tu ara ruseTi dnestrispireTs ekonomikurad? ruseTis   federaciis warmomadgenlebis pasuxi iyo, rom ruseTis elCi moldovaSi   axorcielebda xolme vizitebs tiraspolSi da acxadebda ruseTis   federaciis interesebs dnestrispireTSi mimdinare privatizaciis procesSi.   es iyo dnestrispireTis ekonomikis damoukideblobis legitimurobis   aRiareba, TanamSromlobis SeTanxmebis garda saxeze iyo im saqonlis sia,   romelic privilegirebulad unda yofiliyo ganxiluli, moldovis   aRmosavleT nawilidan Sesul saqonels Tavisuflad unda emoZrava da ar   unda dabegriliyo.   dnestrispireTs aseve gaaCnda 700 milioni amerikuli dolaris vali   ruseTisadmi momxarebuli gazisaTvis, rogorc amas acxadebda gazis   momwodebeli kompania `gazpromi~. ruseTis saxelmwifo ufasod aZlevda   gazs dnestrispireTs 11 wlis ganmavlobaSi. igi amas imitom akeTebda, rom   mxardaWera aRmoeCina ukanono reJimisaTvis, sinamdvileSi ki gadaerCina   dnestrispireTis ekonomika.   rac Seexeba politikur mxardaWeras, SesaZlebelia gavixsenoT ruseTis   vice-prezidentis b-n ruckois gancxadeba moskovsa da 1992 wels   tiraspolSi vizitisas. ruseTis dumaSi Seiqmna komiteti dnestrispireTSi   arsebuli problemebis gadaWrasTan dakavSirebiT – naxsenebi ar yofila is   faqti, rom dnestrispireTis reJimi ukanono iyo. SesaZlebelia aseve   gavixsenoT 1997 wels moskovSi xelmowerili memorandumi moldovis   prezident luCinskisa da `mdr~-s prezident smirnovs Soris, rasac aseve   Tan erTvoda prezident elcinis xelmowera ruseTis federaciis mxridan   da prezident kuCmas xelmowera ukrainis mxridan, romelic cnobda   dnestrispireTis xelisuflebis organoebis kanonierebas molaparakebis   procesSi.   222. moldovis biujeti im droisaTvis iyo 300 milioni amerikuli dolari.   ruseTis mier dnestrispireTisaTvis gaweuli daxmareba orjer aRemateboda   moldovis   wliur   biujets.   rabnitas   metalurgiuli   qarxana   dnestrispireTSi awarmoebda dnestrispireTis biujetis 60%-s, vinaidan igi   gadasaxadebisagan gaTavisuflebuli iyo, radgan es aucilebeli iyo   ukanono reJimis gadarCenisaTvis. aseve saxe iyo seriozuli kontrabanda,   magram es sxva saqmea.   223. me-14 armias rom monawileoba ar mieRo 1991-1992 wlebis konfliqtSi,   ukanono reJimi ver gadarCeboda. me-14 armiis monawileobam gadamwyveti   roli iTamaSa moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebis   samxedro, politikur da moralur damarcxebaSi. da es mniSvnelovani iyo   ukanono separatistuli reJimis gadasarCenad.   224. mowmem ilaSkus jgufis Sesaxeb pirvelad gaigo misi dakavebis Semdeg.   mowmem ar icoda, es jgufi moldovis saidumlo samsaxurebis wevrebisagan   Sedgeboda Tu ara. maTi gasamarTleba aucilebeli iyo politikuri   miznebisaTvis, raTa gaZlierebuliyo separatistuli reJimi.   19. mirCa sneguri   225. mowme iyo moldovis prezidenti 1990 wlidan 1996 wlamde. Cvenebis   micemis droisaTvis igi liberaluri partiis sapatio prezidenti iyo.   226. 1989 wels ruseTis jaris nawilebi didi odenobiT Camovidnen   moldovaSi. xsenebul periodSi moldovis inteleqtualuri nawili   ibrZoda sakuTari uflebebisaTvis, kerZod ki ruminul enaze laparakis   uflebisaTvis. mowmis gancxadeba, romelic mimarTuli iyo gaero-sadmi,   damoukidebel saxelmwifoTa Tanamegobrobisa da ruseTis federaciisadmi,   emyareboda im faqts, rom me-14 armia kvlav rCeboda dnestris marcxena   sanapiroze, Tumca cota Semcirebuli SemadgenlobiT. xsenebuli armia   aiaraRebda separatist ajanyebulebs. xsenebuli samxedro mxardaWeris gamo   warmoiSva konfliqti. daiwyo moldovis saxelmwifos organoTa   – policiis, sasamarTloebisa da sxv. _ daSla. aRmocenda paraleluri armia,   romelic moldovis armiaze ukeT iyo aRWurvili. mowme ara mxolod   gancxadebebs akeTebda, aramed aseve axorcielebda vizitebs moskovSi, raTa   arsebuli   situaciis   Sesaxeb   informacia   miewodebina   ruseTis   mTavrobisaTvis. aRWurvilobis sawyobebi gatexili iqna da iaraRi   urigdebodaT ajanyebulebs. konstituciuri Zalebi ar iyvnen ise kargad   SeiaraRebulni, rogorc ajanyebulebi.   SesaZlebelia, prezidenti ar iZleoda pirdapir brZanebebs. magram ar   SeiZleba imis uaryofa, rom adgili hqonda samxedro, ekonomikur da   ideologiur mxardaWeras. ajanyebulebs dnestrispireTSi gaaCndaT kargad   aRWurvili armia.   227.   elcinis   mier   xelmowerili   dokumenti,   romelic   amTavrebda   konfliqts, mianiSnebda im faqtze, rom konfliqtis mxareebi iyvnen ruseTi   da moldova.   prezidentis mier xelmoweris ganxorcielebamde ruseTis vice-prezident   aleqsandre ruckois amocanas warmoadgenda kiSiniovSi Casvla   d samSvidobo molaparakebis warmoeba. SeTanxmebis proeqti, romelTan   dakavSirebiTac man molaparakeba gamarTa, xelmowerili iqna moskovSi.   moldovis   mxridan   molaparakebaSi   monawileobdnen   premier-ministri   valeriu muravSi, parlamentis Tavmjdomare da Tavad mowme.   228. 1992 wlis ivlisSi smirnovs xeli ar mouweria cecxlis SewyvetasTan   dakavSirebuli SeTanxmebisTvis moskovSi, miuxedavad imisa, rom iq   imyofeboda. rodesac SeTanxmeba xelmowerili iqna ruseTsa da moldovas   Soris, mxareebma gacvales teqstebi. dokumentebze iyo mxolod ori   xelmowera: elcinis da sneguris. mowmem ar icis, saidan gaCnda smirnovis   xelmowera mogvianebiT. SesaZlebelia, b-nma ruckoim neba darTo mas, xeli   moewera dokumentze mogvianebiT.   229. mizezi imisa, Tu ratom iqna xelmowerili 1992 wlis SeTanxmeba, iyo is,   rom arsebobda me-14 armiis kiSiniovSi gamoCenis safrTxe. xalxi ixoceboda.   konkretuli saxelmwifo amaragebda iaraRiT ajanyebulebs, raTa xsenebuli   SesaZlebeli gamxdariyo. arsebobda imis riski, rom tankebi kiSiniovSic   gamoCeniliyo. dnestrispireTSi tankebs ar amzadeben. sabWoTa dros   moldovis industriis 40% dnestrispireTis regionSi iyo ganTavsebuli –   metalurgiuli qarxana, saojaxo eleqtrosaqonlis warmoeba, magaliTad,   macivrebi, saxelosno dazgebi da a.S. dnestrispireTis armias hqonda   tankebi, moldovis armias ki ar hqonda. tankebi Seyvanili iqna benderSi,   Semdeg ki gayvanili. xsenebuli uzarmazar fsiqologiur zewolas   warmoadgenda, yvela satelevizio arxiT gadaicemoda. es savarjiSo   moedanze ar xdeboda.   is, rac moldovis mxares surda, iyo konfliqtis dasruleba da cecxlis   Sewyveta. moldovam miaRwia xsenebuls. moldovis mxare aseve mxars uWerda   dokumentis Sedgenas da samSvidobo misiis mivlenas dnestrispireTSi   ruseTidan, radgan moldovis mxare fiqrobda, rom rusebi zegavlenas   moaxdendnen tiraspolSi myof smirnovze.   230. me-14 armiis tankebi monawileobas iRebdnen konfliqtSi. magaliTad,   benderis operaciaSi tankebma gadakveTes xidi da mogvianebiT ukan   dabrundnen.   231. me-14 armiasTan pirdapiri molaparakeba arasodes gamarTula, magram   xorcieldeboda satelefono saubrebi imisaTvis, rom daerwmunebinaT   armiis warmomadgenlebi, ar miecaT iaraRi separatisti ajanyebulebisaTvis.   magaliTad, xsenebulTan dakavSirebiT molaparakeba xorcieldeboda   general lebedTan. mowmem moismina general lebedis gancxadebebi   televiziiT, rodesac igi ambobda: `Cveni tankebi buqarestzec wava, Tuki   amis saWiroeba Seiqmneba~ da a.S. magram im droisaTvis mowme ar Sexvedria   lebeds. mogvianebiT igi Sexvda mas moskovSi kremlSi gamarTul miRebaze,   romelic eZRvneboda meore msoflio omSi gamarjvebis iubiles.   232. 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebaSi ruseTma aRiara, rom mas gaaCnda   tiraspolze zemoqmedebis saSualebebi da realurad axorcielebda   zegavlenas   – magaliTad, cecxlis SewyvetiT   – romelic Zalze   mniSvnelovani iyo. konfliqtis yovel damatebiT dRes Sedegad mosdevda   damatebiTi cxedrebi. Sesabamisad, uaRresad mniSvnelovani iyo cecxlis   Sewyveta maqsimalurad swrafad. mxolod mogvianebiT iqna ganxiluli iseTi   sakiTxebi, rogoric aris me-14 armiis roli.   233. mowme fiqrobda, rom dnestrispireTis politikuri da ekonomikuri   mxardaWera   ruseTis   federaciis   mxridan   kvlavac   grZeldeboda,   gamomdinare iqidan, rom xsenebuli ukanono separatistuli reJimi kvlavac   funqcionirebda da mas cnobdnen da aRiarebdnen ruseTis dumaSi saTando   pativiTa   da   RirsebiT.   ruseTis   dumaSi   stumrobdnen   xolme   dnestrispireTis warmomadgenlebi, garda amisa, arsebobda uamravi sxva   mtkicebuleba. genadi selezniovma, dumis vice-spikerma aSkarad daadastura   es kiSiniovSi 1992 wels ganxorcielebuli vizitisas, rodesac man   ganacxada: `Cven, rusebma, mxari unda davuWiroT dnestrispireTs. Tu Cven   mas mxars ar davuWerT konfliqtSi, moldova gaerTiandeba rumineTTan~. es   mxardaWeris absoluturad aSkara dadastureba iyo. reJimi ver gadarCeboda   ruseTis ekonomikuri da politikuri mxardaWeris gareSe. es exeba,   magaliTad, energoresursebs   davalianeba ruseTis mimarT gaziT momaragebasTan dakavSirebiT. im faqtis   gamo, rom dnestrispireTi kvlavac ufasod iRebda gazsa da   – dnestrispireTs gaaCnda uzarmazari   eleqtroenergias, dnestrispireTSi xalxi Zalian kargad cxovrobda. maT   privilegirebulad SeeZloT Sesvla ruseTisa da ukrainis bazrebze, radgan   xeli ar miuwvdebodaT evropul bazarze. amave dros ruseTma gaziT   momarageba Seuwyvita moldovas.   234. rac Seexeba dnestrispireTTan urTierTobas 1992 wlis Semdeg, anu mas   Semdeg, rac situacia Cawynarda, adgili aRar hqonia srolebs. Semdgom   etaps warmoadgenda konfliqtis mSvidobiani mogvareba. pirveli nayofieri   Sexvedra gaimarTa 1994 wlis 29 aprils tiraspolis maxloblad.   xelmowerili iqna ganzraxvis SeTanxmeba konfliqtis mSvidobiani gziT   gadaWrasTan   da   moldovis   SemadgenlobaSi   dnestrispireTisaTvis   specialuri statusis miniWebasTan dakavSirebiT. rodesac mowme prezidenti   iyo, Sedga Sexvedrebis ganrigi, romlis Tanaxmadac moldovelebi   Cadiodnen dnestrispireTSi da sapirispirod, sxvadasxva sakiTxebis   gansaxilvelad,   magaliTad,   sabaJo   kontrolis   ganxorcielebasTan   dakavSirebiT da a.S. ganzraxvas warmoadgenda ara mxolod komerciuli   kavSirebis, aramed aseve politikuri kavSirebis aRdgenac. dnestrispireTi   iyo regioni, romelSic sami oficialuri ena moqmedebda – rusuli,   ukrainuli da moldovuri. 1996 wlis Semdeg Sewyda Serigebisken mimarTuli   myari nabijebis gadadgma. SedarebiT gaumjobesda situacia b-ni voroninis   prezidentad mosvlis Semdgom.   mowmis   prezidentobis   ganmavlobaSi   adgili   hqonda   urTierTobis   damyarebas dnestrispireTTan, zogjer es urTierTobebi kargi, zogjer ki   cudi iyo. moldovis Sexeduleba iyo, rom molaparakebebi sjobda   konfliqts. xsenebuli urTierTobebis monawileebi iyvnen TviT mowme, b-ni   smirnovi, moldovis parlamentis Tavmjdomare, b-ni diacovi da b-ni   luCinski. dnestrispireTis mxridan monawileobdnen e.w. premier-ministri da   sxva ministrebi da departamentebis warmomadgenlebi, rodesac garkveuli   sakiTxebi ixileboda – magaliTad, fostasTan, sabaJoebTan da mediasTan   dakavSirebiT. moldovis mxarem mravalgzis daakmayofila maTi moTxovnebi,   gansakuTrebiT ekonomikur sakiTxebTan dakavSirebiT, radgan sxvagvarad   Cveulebrivi komerciuli warmoeba, muSaxeli da glexebi dazaraldebodnen.   xsenebulSi monawileobas ar iRebdnen me-14 armiis warmomadgenlebi. yvela   Sexvedras eswrebodnen Suamavlebi - ruseTidan, ukrainidan da euTo-dan.   235. rac Seexeba ruseTis jarebis yofnas moldovaSi, mowmem ganacxada, rom   samxedro pirebis yofna ar warmoadgenda armiis efeqturobis erTaderT   saSualebas. dnestrispireTSi aseve ganTavsebuli iyo 200 000 tonaze meti   SeiaraReba da Wurvebi. ruseTis mxares rom Seesrulebina yvela SeTanxmeba,   romelsac man xeli moawera, moldova ar iqneboda dRevandel situaciaSi.   miuxedavad miRweuli SeTanxmebebisa, dnestrispireTidan ruseTis jarebis   gayvana imitom gaiwela, rom es iyo ruseTis federaciis survili. jarebis   gayvana xazgasmuli iqna mraval dokumentSi. ruseTis federaciis evropis   sabWoSi Sesvlisas xsenebuli warmoadgenda erT-erT pirobas. stambulis   samitze gadawyda, rom gayvana 2002 wlis bolosaTvis unda dasrulebuliyo.   axla es unda moxdes 2003 wlis dasasrulisaTvis. xsenebuli gaWianureba   iyo im politikosebis zegavlenis Sedegi, romlebic fexs iTrevdnen   jarebis   gayvanaze   dnestrispireTis   mxaris   moTxovniT   konfliqtis   saboloo gadawyvetamde.   236. garkveuli mcdelobebi ganxorcielda cecxlis Sewyvetis Semdeg, raTa   uzrunvelyofiliyo patimrebis gaTavisufleba. magaliTad, 1995 wlis   dadgenilebiT gamoica amnistia yvela im pirTan dakavSirebiT, romlebic   monawileobas   iRebdnen   konfliqtSi.   nebismiers,   vinc   patimrobaSi   imyofeboda moldovaSi, Seexo amnistia. dnestrispireTis mxarem ar   Seasrula garigebisas masze dakisrebuli valdebulebebi. ilaSkusa da misi   kolegebis gasamarTleba da maTTvis sasjelis Sefardeba farsi iyo,   uiRblo bedis Sedegi. mowmem 1993 wels dauyovnebliv gamosca brZaneba,   romliTac sasamarTlo procesi ukanonod iqna Sefasebuli. ilaSkus   sakiTxi dRis wesrigSi idga meore mxaresTan gamarTul yvela Sexvedraze.   isini mxolod dapirebebs iZleodnen: `Cven davubrundebiT am sakiTxs~ da   amgvar gancxadebebs akeTebdnen. mowme piradad Sexvda prezident elcins da   elaparaka am sakiTxTan dakavSirebiT. moldovam xsenebuli sakiTxi wamoWra   dsT-s Sexvedrebzec. magram rusebma ar mousmines moldovelebs. moldovis   komunist prezidents rusebma Tanamdebobis dakavebidan ori dRis Semdeg   mousmines da Sedegad ilaSku gaTavisuflebuli iqna.   237. b-ni elcinis reaqcia yovelTvis iyo is, rom igi gagebiT xvdeboda   problemas da iZleoda dapirebebs, rom zegavlenas moaxdenda smirnovze.   magram xsenebuli ar ganxorcielda. prezident elcins arasodes uTqvams,   rom ar gaaCnda raime zegavlenis moxdenis SesaZlebloba. igi yovelTvis   dapirebebs iZleoda, rom imoqmedebda smirnovze, magram misi dapirebebi   dapirebebad rCeboda Semdgom Sexvedramde. ilaSkus gaTavisufleba ar iyo   Tavad smirnovis mier gadadgmuli nabiji. es ganxorcielebuli iqna   mxolod gare zewolis Sedegad.   238. prezident luCinskis mier 1997 wlis maisis memorandumze xelmowera   moskovSi Secdoma iyo. es warmoadgenda dnestrispireTis aRiarebas,   rogorc calke saxelmwifosi. amgvarad xelmowerili iqna dokumenti, sadac   dnestrispireTi   aRiarebul   iyo   calke   saxelmwifod.   xsenebuli   memorandumis erT-erT elements warmoadgenda me-14 armiis gayvanis   sinqronizeba konfliqtis sabolooo mogvarebasTan. es ganxorcielebuli   iyo dnestrispireTisa da ruseTis mxareebis iniciativiT.   239. Sereul sakontrolo komisiaSi, romelic integraciis saministros   egidiT moqmedebda, yovelTvis iyo problemebi, radgan xorcieldeboda   Careva dnestrispireTis mxaris mier, gansakuTrebiT benderTan, agreTve, maT   mcdelobasTan dakavSirebiT, iqidan gasuliyo moldovis policia.   mowmem xeli moawera dokumentebs, romlebic ufro did avtonomiurobas   aniWebda   dnestrispireTis   adgilobrivi   xelisuflebis   organoebs   moldovis teritoriis SigniT, magram xsenebuli ar gulisxmobda reJimis   aRiarebas. magaliTad, dokumentebi, romlebic exeboda sabaJo beWdebs, ar   yofila aRiarebuli oficialurad ukanono reJimis mier. gaTvaliswinebuli   iqna praqtikuli problemebis gadaWra, radganac moldovis xelisuflebas   ar   surda   Seeqmna   ekonomikuri   blokada.   moldova   aRiarebda   dnestrispireTs rogorc `areals~ da saWirod miiCnevda samsaxurebis   koordinacias.   mowmes   arasodes   Seqmnia   problemebi   dnestrispireTSi   CasvlasTan   dakavSirebiT, igi arasodes SeuCerebiaT an daumcirebiaT.   240. moldovis konstituciuri xelisufebis organoebi exmarebodnen   ilaSkus jgufis ojaxebs.   rac Seexeba ilaSkus, mowme Sexvda mas, rodesac politikur moRvaweobas   iwyebda. mas Semdeg, rac b-ni ilaSku gaaTavisufles, isini erTxel Sexvdnen   erTmaneTs kiSiniovSi. man erTxel dareka partiis StabbinaSi da datova   telefonis nomeri, magram amis Semdeg masTan kavSiri ar hqonia.   241. smirnovi gaTavisuflebuli iqna ramdenime mizezis gamo, kerZod, es iyo   kargi ganzraxvebi, romlebic nakarnaxevi iyo keTilsindisierebiT anu   surviliT, moldovis xelisuflebis organoebis sawadeli molaparakebebis   saSualebiT miRweuliyo.   20. aleqsandru moSanu   242. 1990 wlidan 1993 wlis Tebervlamde igi iyo moldovis parlamentis   Tavmjdomare da 1993 wlidan 2001 wlamde iyo parlamentis wevri.   243. parlaments hqonda mtkicebulebebi, rom dnestris marcxena sanapiroze   myofi separatistuli Zalebi maragdebodnen sxvadasxva tipis iaraRiT da   maT wvrTnidnen yofili me-14 armiis oficrebi. 1992 wlis 19 maiss   televiziam gadasca filmi me-14 armiis tankebze, romlebzec rusuli   droSebi frialebda da konfliqtSi Riad monawileobdnen. me-14 armiis mier   ganxorcielebuli am aSkara intervenciis Semdeg parlamentma miiRo   rezolucia, romelic xsenebul qmedebebs aZlevda ruseTis armiis mier   moldovis winaaRmdeg warmoebuli samxedro agresiis Sefasebas. xsenebuli   rezolucia mimarTuli iyo msoflios yvela parlamentisa da xalxisadmi.   rezolucia aRwerda yofil me-14 armias rogorc Tavisufal, suverenul   qveyanaSi myof saokupacio armias. rezoluciis miRebasTan dakavSirebuli   gadawyvetileba miRebuli iqna moldovis parlamentis mimdinare sesiaze.   genadi iakovlevi, separatistuli moZraobis ideologi, acxadebda sagazeTo   statiaSi 1992 wlis 18 ivniss, rom me-14 armia da dnestrispireli xalxi   gaerTianebulni iyvnen. `tiraspolskaia pravdis~ 1992 wlis 2 seqtembris   nomerSi smirnovi acxadebda, rom dnestrispireTis respublika arsebobda   mxolod ruseTisa da me-14 armiis mxardaWeriT.   244. ruseTis federaciis mxardaWeris gareSe dnestrispireTis reJimi ver   iarsebebda. mais-ivnisis periodSi moldovaSi Cavida SeerTebuli Statebis   senatori lari presleri. igi adgilze swavlobda problemas da   SeerTebuli Statebis kongresisadmi 1992 wlis 24 ivnisis moxsenebaSi   daaskvna, rom problemebi arsebobda konfliqtSi me-14 armiis Carevis gamo.   245. 1992 wlis ivnisis bolos generalma lebedma, rogorc me-14 armiis   sardalma, daureka mowmes telefonze, rodesac saxelmwifos prezidenti ar   imyofeboda qveyanaSi, da ubrZana, neba ar daerTo moldovis armiis   konkretuli samxedro formirebis erTi zonidan meoreSi gadayvanaze.   rodesac mowmem upasuxa, rom man ar icoda, Tu vin iyo b-ni lebedi, man   upasuxa, rom tankebiT Sevidoda kiSiniovSi.   246. daaxloebiT imave dros, 1992 wlis bolos, Sewyda kiSiniovisTvis   eleqtroenergiis miwodeba kuCiurganis eleqtrosadguridan, romelic   dnestrispireTSi imyofeboda. vinaidan moldovas ar gaaCnda energiis   miRebis alternatiuli wyaro, mowme wavida minskSi, raTa belorusiis   uzenaesi   sabWos   TavmjdomarisaTvis   miemarTa   daxmarebis   TxovniT.   belorusiis uzenaesi sabWos Tavmjdomarem b-nma SuSkeviCma mowmis   TandaswrebiT daureka prezident elcins da sTxova, Careuliyo. im   droisaTvis, rodesac mowme qveyanaSi dabrunda, eleqtroenergiis mowodeba   aRdgenili iyo.   247. 1992 wels mowmem araferi icoda ilaSkus jgufis Sesaxeb; xsenebulis   Taobaze man mogvianebiT Seityo. im droisaTvis bevri adamiani iyo   mokluli, dakavebuli da damarxuli. b-ni ilaSku im droisaTvis ar iyo   parlamentis wevri. igi pirvelad arCeuli iqna 1994 wels saxalxo frontis   siiT da xelaxla iqna arCeuli 1998 wels.   248. moldovis xelisuflebis organoebi uzrunvelyofdnen transportiT q-n   ilaSkus, raTa igi gamgzavrebuliyo tiraspolSi. q-n ilaSkus aseve   SesaZlebloba hqonda, mieRo b-ni ilaSkus, rogorc parlamentis wevris,   xelfasi.   mowmem b-ni ilaSkus Sesaxeb gaigo 1993 wlis 5 maiss, rodesac e.w.   sasamarTlo procesi daiwyo tiraspolSi. mowmem moawyo mxardamWri jgufis   Sexvedra 6 maiss kiSiniovSi. man icoda gazeTebidan tiraspolSi b-ni   ilaSkus moRvaweobis Sesaxeb, magram arasodes ganuxilavs masTan brZaneba   #6 an tiraspolSi mis mier ganxorcielebuli qmedebebi.   249. parlamentSi Seiqmna komiteti, romelic imuSavebda ilaSkus jgufis   problemebze.   xorcieldeboda   kavSiri   tiraspolis   xelisuflebis   organoebTan da moldovelebs ucxadebdnen, rom arafris gakeTeba ar   SeiZleboda. realurad ufro efeqtiani RonisZiebebi parlamentis gareT   xorcieldeboda. moldovis parlamentma wamoWra xsenebuli sakiTxi euTo-s   Sexvedrebze da ucxo saxelmwifoebTan gamarTul Sexvedrebze, magaliTad,   amerikis SeerTebuli Statebis delegaciasTan gamarTul Sexvedraze. b-nma   snegurma aseve wamoWra xsenebuli sakiTxi 1999 wels berlinSi gamarTul   Sexvedraze, sadac imarTeboda parlamentTaSorisi kavSiris Sexvedra da   sadac xsenebulis Sedegad miRebuli iqna rezolucia b-n ilaSkusTan   dakavSirebiT.   250. ruseTis xelisuflebis organoebis mxridan araviTari reqcia ar   mohyolia kazakebis gayvanis moTxovnas. mowme telefoniT daukavSirda   xazbulatovs, ruseTis parlamentis spikers, magram am ukanasknelma ar   gamoiCina aranairi interesi. moldovis parlamentma aseve gaagzavna   warmomadgenlebi ruseTisa da ukrainis parlamentebSi, raTa maT aexsnaT   TavianTi pozicia. ar mosula aranairi oficialuri pasuxi moldovis   moTxovnebze.   wlis oqtomberSi moldovam xeli moawera SeTanxmebas ruseTis   federaciasTan moldovis teritoriidan samxedro SenaerTebis gayvanasTan   dakavSirebiT. moldovis parlamentma moaxdina SeTanxmebis retificireba.   ruseTis   parlaments   arasodes   mouxdenia   xsenebuli   SeTanxmebis   ratificireba; ufro metic, xsenebuli SeTanxmebis ratificireba amoRebuli   iqna ruseTis parlamentis dRis wesrigidan.   moldovis parlamenti mxars uWerda elcins moskovSi mimdinare buntis   dros. 1991 wlis seqtemberSi elcinma miavlina b-ni nikolai medvedevi,   kolegebis jgufTan erTad, raTa emoqmedaT Suamavlebad. moldovis   xelisuflebis organoebma uaryves xsenebuli iniciativa, radgan Tvlidnen,   rom es iyo saSinao problema da ruseTi ar unda Careuliyo xsenebuli   sakiTxis ganxilva-gadaWraSi. magram b-ni medvedevi mainc Sexvda mowmes da   ganucxada, rom xelSekruleba moldovasa da ruseTs Soris ar iqneboda   ratificirebuli, sanam moldovis saxelmwifo ar Seasrulebda `mdr~-s   moTxovnebs.   251. 1992 wlis 21 ivlisis cecxlis Sewyvetis mizezs warmoadgenda is faqti,   rom Tu moldova xels ar moawerda damamcirebel SeTanxmebas, me-14 armiis   tankebi Sevidodnen kiSiniovSi. moldovas mxolod moxaliseTa armia hyavda,   anu susti armia da ara gawvrTnili jari. xsenebuli Setakebebisas bevri   adamiani iqna mokluli. moldovas sxva Sansi ar gaaCnda, mas xeli unda   moewera SeTanxmebisTvis.   252. moldova ver axorcielebda raime kontrols qveynis aRmosavleT   nawilze. yvela politikuri monawile akeTebda maqsimums, raTa problema   mogvarebuliyo ilaSkus jgufis sasargeblod. magram ruseTis federaciis   gare zewola – politikuri da ekonomikuri – Zalian Zlieri iyo. im dros   moldovis xelisuflebis organoebis midgoma sakiTxisadmi iyo, rom Tu   moldova ar gascemda pasportebs an sabaJo beWdebs dnestrispirelebisTvis,   mas ar ecodineboda, rogor moiqceodnen dnestrispirelebi. axla, rodesac   tiraspolis xelisuflebis organoTa warmomadgenlebs CamoerTvaT ufleba,   gaemgzavron   dasavleTSi,   maTi   midgoma   Seicvala.   moldovis   xelmZRvanelobas unda mieRo 1992 wels SeerTebuli Statebis winadadeba,   monawileoba mieRo samSvidobo komisiaSi.   mowme Y   253. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo moldovis liberaluri partiis   maRali Tanamdebobis piri. igi iyo moldovis parlamentis yofili wevri da   yofili diplomati.   254. dnestris problema daiwyo 1992 wels. saparlamento komitets im   droisaTvis ar hyavda Tavmjdomare da amitomac ar iyo CarTuli mdinare   dnestris movlenebTan dakavSirebul debatebSi. benderis movlenebisas   mowme ar imyofeboda qveyanaSi. komitetis Tavmjdomared gaxdomis Semdeg   man moiTxova, rom sam Sesabamis saministros warmoedgina parlamentisaTvis   informacia benderSi ganviTarebuli movlenebis mizezebTan da moldovis   mTavrobis qmedebebTan dakavSirebiT. Sesabamisi dokumentebi gadaeca   parlaments. dokumentebSi arsebuli informaciis Tanaxmad, ikveTeboda   eWvis safuZveli, rom me-14 armia mxarSi edga separatistebs xsenebuli   movlenebisas. 20-21 ivniss, rodesac moldovis armiis pirveli nawilebi   Sevidnen benderSi, im jariskacTa jgufze, romlebic gadayavda avtobuss   da romlebsac ecvaT formebi da msubuqad iyvnen SeiaraRebulni, moxda   Tavdasxma, avtobussa da jgufze avtomaturi cecxli gaxsnes orive   mxridan. cecxli modioda im adgilidan, romelic ekuTvnoda me-14 armias.   mokluli iqna 20 moldoveli jariskaci.   rodesac prezidenti sneguri da premier-ministri andrei sangheli iyvnen   moskovSi, maT mravaljer wamoWres ilaSkus jgufis sakiTxi. Sedga piradi   (pirispir) Sexvedrebi elcinsa da snegurs Soris, romelTa drosac b-nma   snegurma wamoWra sakiTxi. mowme pasuxismgebeli iyo SexvedrebTan   dakavSirebuli presrelizebis momzadebaze. magaliTad, ilaSkus jgufis   sakiTxi wamoWrili iqna 1993 wlis 15 maiss; naTqvami iyo, rom orive mxare   ganaxorcielebda   qmedebebs   jgufis   maqsimalurad   swrafad   gaTavisuflebasTan dakavSirebiT.   Tumca moldovasa da ruseTis federacias Soris ganxorcielebuli   molaparakebebi moldovidan ruseTis jarebis gayvanasTan dakavSirebiT ar   moicavda   ilaSkus   jgufis   sakiTxs.   ruseTis   armiis   gayvanasTan   dakavSirebul molaparakebebSi moldovis mxarisaTvis mTavar problemas   warmoadgenda is, rom ruseTis mxare moiTxovda ruseTis armiis gayvanis   sinqronizebas   dnestrispireTis   problemis   saboloo   mogvarebasTan.   moldovisaTvis es iyo ori gansxvavebuli procesi, romelTa Sorisac   araviTari kavSiri ar arsebobda. moldovis mTavrobam icoda, rom   Teoriulad aseTi kavSiric rom yofiliyo, arsebobda safrTxe, rom   dnestrispireTis konfliqti ver gadawydeboda: nebismieri mxare, romlis   interesebSi Sedioda rusuli samxedro Zalebis moldovaSi darCena,   momavalSi imuSavebda imaze, rom uzrunveleyo, rom dnestrispireTis   problema arasodes mogvarebuliyo. xsenebuli mosazreba molaparakebisas   waredgina   ruseTis   mxares.   magram   rusebi   daJinebiT   moiTxovdnen   sinqronizebis formulas da, samwuxarod, swored es versia gavida   saboloo dokumentSi.   problemis gadauWrelobam safuZveli misca rusebs, TavianTi armia   hyolodaT xsenebul teritoriaze. da swored isini axorcielebdnen   konfliqtis mogvarebis SesaZleblobis kontrols.   sinqronizebis formula SemoTavazebuli iqna ruseTis sagareo saqmeTa   saministros mier. xsenebuli presrelizSi aSkarad maTi moTxovniT iqna   Setanili. rodesac moldovam wamoayena winadadeba, rom presrelizSi   naxsenebi yofiliyo ilaSkus jgufis gaTavisuflebaSi orive mxaris   daintereseba, rusebi daTanxmdnen im pirobiT, rom naxsenebi iqneboda   sinqronizebis formulac. Sedegad moldovis xelisuflebis organoebma   gaaanalizes, rom maT dauSves didi Secdoma sinqronizebis formulis   miRebasTan dakavSirebiT.   255. mowmem ar icoda raime SemTxveva, rom samSvidobo Zalebs daerRviaT   mandati. igi muSaobda `ruseTis saorganizacio dajgufebis~ sakiTxebze,   samSvidobo Zalebi ar Sedioda mis kompetenciaSi. mowmem mogvianebiT   Seityo, rom samSvidobo Zalebi ramdenimejer iqna gamoyenebuli kiSiniovis   Tanxmobis gareSe.   256. ilaSkus sakiTxi mravaljer iqna wamoWrili moldovis xelisuflebis   organoebis   mier.     wlis   dekemberSi   daiwyo   molaparakebebi   dnestrispireTis mxaresTan, tiraspolis gareT mdebare olqSi da   moldovis mxarem wamoayena ilaSkus sakiTxi. 1993 wlis martamde gaimarTa   molaparakebebis oTxi raundi. moldovas arasodes miuRia separatistuli   xelisuflebis organoebis nebarTva, Sexvedroda ilaSkus jgufis wevrebs.   wamoWrili iqna samedicino daxmarebis sakiTxi, ganxiluli iqna eqimebis   sakiTxi, romlebic tiraspolSi unda Casuliyvnen kiSiniovidan da   aRmoeCinaT samedicino daxmareba jgufisaTvis. sakiTxi gansaxilvelad iqna   gatanili saparlamento komitetze. mowmem prezident snegurisagan miiRo   miTiTeba, wamoeWra sakiTxi rus oficialur pirebTan Sexvedrebisas. 1993   wlis seqtemberSi mowmem wamoayena sakiTxi ruseTis federaciis uzenaesi   sabWos Tavmjdomaris (ruseTis parlamentis spikeris), b-ni xazbulatovis   winaSe, romelmac aRuTqva, rom ruseTis parlamentis wevrebi, romlebic   tiraspolSi miemgzavrebodnen, Seecdebodnen, moepovebinaT informacia   ilaSkus jgufis Sesaxeb.   257.   arsebobda   miniSnebebi   dnestrispireTSi   ruseTis   politikis   gatarebasTan dakavSirebiT, rasac iuwyebodnen ruseTSi arsebuli kvleviTi   institutebis vebgverdebi. konstantin zatulini iyo erT-erTi aseTi   institutis   ufrosi,   saxeldobr,   samarTlis   akademiis   direqtori.   institutis vebgverdze ganTavsebuli iyo moxseneba, romelic asaxavda   sxvadasxva scenars, Tu rogor unda yofiliyo sakiTxebi organizebuli   dnestrispireTSi. iyo sxva magaliTebic, rogoric aris mecnierebaTa   akademiis iuridiuli departamentis vebgverdi, romelzec ganTavsebuli iyo   dnestrispireTis saxelmwifod Camoyalibebis Teoriuli modeli. mowmes ar   SeeZlo imis Tqma, xsenebuli modeli mecnierebaTa akademiis nebarTviT iqna   Camoyalibebuli Tu ara.   258. mowme ixsenebs ruseTis federaciis ultimatums 1994 wels gaero-s   generalur asambleaze, rodesac moldovis warmomadgenelma aseT doneze   pirvelad   gaaJRera   ruseTis   mxaris   monawileoba   dnestrispireTis   konfliqtSi. ruseTis federaciis sagareo saqmeTa ministris moadgiles   hqonda Sexvedra mowmesTan da ministris moadgilem ganucxada mas, rom   ruseTis mxares ar moewona kiSiniovis mier gaero-Si gamoCenili iniciativa.   misi TqmiT, ruseTi gamonaxavs `adekvatur SesaZleblobas,~ uaryos   xsenebuli iniciativa.   259.     wels   Seqmnili   xelSekruleba   gacilebiT   ukeTesi   iyo   moldovisaTvis, vidre xelSekruleba, romelic xelmowerili iqna ruseTis   federaciasTan 2001 wels. 1990 wels es iyo xelSekrulebis sakiTxi or   sabWoTa   xelSekrulebaSi   respublikas   Soris,   iyo   romlebic   moldovis   iyvnen   ssrk-s   wevrebi.   asaxuli   survili,   moepovebina   damoukidebloba. mogvianebiT gaformebuli xelSekruleba daido or   damoukidebel saxelmwifos Soris da Seicavda garkveul debulebebs,   romlebic miuRebeli iyo moldovis mxarisaTvis.   260. 1997 wlidan 1998 wlamde mowme iyo mrCeveli dnestrispireTis   sakiTxebTan dakavSirebiT, maT Soris ilaSkus jgufis gaTavisuflebasTan   dakavSirebiTac. xsenebuli problema mravaljer iqna wamoWrili. mowmis   azriT, gacilebiT metis gakeTeba SeiZleboda da ufro efeqtianad, vidre   es realurad ganxorcielda. mowmis gegma dnestrispireTis problemis   mogvarebasTan   dakavSirebiT   uaryofili   iqna   moldovis   maSindeli   xelisuflebis mier da igi gaaTavisufles dnestrispireTis sakiTxebze   mTavari mrCevlis Tanamdebobidan mis mier warmodgenili gegmis gamo.   261. samwuxarod, ruseTis xelisuflebis organoebi mxars uWerdnen   dnestrispireTis   ukanono   reJims   tiraspolSi.   xsenebuli   moicavda   ekonomikur mxardaWeras. ramdenime wlis ganmavlobaSi dnestrispireTs   moldovis sxva nawilebTan SedarebiT naxevar fasSi miewodeboda bunebrivi   gazi. 2003 wlis 1 Tebervlidan dnestrispireTisaTvis fasi gaormagda.   xsenebul dromde bevri adamiani dnestrispireTSi ambobda, rom maT ar   surdaT moldovis respublikasTan gaerTianeba, radgan Tuki isini amas   gaakeTebdnen,   gazSi   ufro   Zviri   safasuris   gadaxda   mouwevdaT.   dnestrispireTs 750 milioni dolaris vali aqvs ruseTis mimarT bunebrivi   airis gamo. xsenebuli vali Camoiwereba, Tuki ruseTi miiRebs wilebs   dnestrispireTis erovnul sawarmoebSi. Sesabamisad, moldovis mosaxleobis   nawils gaaCnia ruseTis vali.   262. 1992 wlis 1 aprils prezidentma elcinma gamosca dadgenileba,   romliTac brZanebda me-14 armiis ruseTis iurisdiqciaSi gadayvanas.   xsenebuliT man daarRvia moldovis erovnuli iurisdiqcia da moldovis   suvereniteti. es imitom moxda, rom adre, ianvarSi, prezidentma snegurma   gamosca   dadgenileba,   romlis   Tanaxmadac   moldovis   teritoriaze   ganTavsebuli me-14 armiis yvela SenaerTi unda gadasuliyo moldovis   iurisdiqciaSi. xsenebuli warmoadgenda problemas, romelic moiTxovda   gadaWras.   263. me-14 armiis 200 000 tona samxedro aRWurviloba, romelic   dnestrispireTSi rCeboda, prezident sneguris dadgenilebis safuZvelze   unda mikuTvneboda moldovas an unda gankarguliyo euTo-s mier. problema   ar wamoiWreboda, xsenebuli samxedro aRWurviloba saerTaSoriso   kontrols rom daqvemdebareboda. problemas warmoadgenda is faqti, rom   kontrols erTpirovnulad axorcielebda ruseTi.   smirnovi   iyo   ruseTis   federaciis   moqalaqe.   amitomac   xsenebuli   warmoadgenda ruseTis problemas, radgan smirnovi misi moqalaqe iyo.   prezidentma voroninma ganucxada rusebs, rom, rogorc moldovis   prezidenti, bednieri iqneboda, Tuki ruseTi waiyvanda smirnovs da   daasaxlebda moskovis gareubanSi.   22. andrei sangheli   265. mowme premier-ministri gaxda 1992 wels. SeiaraRebuli konfliqti   manamde daiwyo. Cvenebis micemis droisaTvis mowme muSaobda franguli   firmis generalur direqtorad. mas ar hqonia dakavebuli aranairi   politikuri Tanamdeboba 1997 wlis Semdeg.   266. marTalia, ar arsebobda mtkicebulebebi, rom me-14 armia monawileobda   wlis konfliqtSi, magram me-14 armiis iaraRi, aRWurviloba da   saWurveli gamoyenebuli iqna speratistebis Zalebis mier. saWurveli da   javSanmanqanebi,   romlebsac   iyenebdnen   tiraspoleli   ajanyebulebi   moldovis konstituciur ZalebTan gamarTuli brZolebisas, modioda me-14   armiis maragebidan.   267. ilaSkus jgufis problema dRis wesrigSi idga yovel Sexvedraze,   romelsac moldova marTavda dnestrispireTis mxaresTan. moldova   cdilobda, gaekeTebina yvelaferi, rac SeeZlo, rogorc moralurad, aseve   materialurad. amJamindeli mTavrobis warmateba adre ganxorcielebuli   qmedebebis Sedegi iyo. magram garemoebebi xsenebuli droisaTvis niSnavda   imas, rom moldovas ar gaaCnda aranairi sxva saSualeba molaparakebis   garda. 1992 wlis konfliqti qveynis tragedia iyo.   ilaSkus   jgufis   gaTavisufleba   iyo   politikuri   problema.   dnestrispireTis reJimi danarCen ganmcxadeblebs itovebda Semdgomi   vaWrobisaTvis. maT surdaT, sargebeli enaxaT patimrebis gaTavisuflebis   nebismieri gadawyvetilebidan. moldovam gaakeTa yvelaferi, risi gakeTebac   SesaZlebeli iyo. moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebi ar   iyvnen   ganmcxadebelTa   organoebs da   pasuxismgebelni   imaze,   mudmivad   moldovis   rac   daemarTa   ukavSirdebodnen   xelisuflebisagan   ilaSkus   jgufs.   xelisuflebis   politikur,   ojaxebi   iRebdnen   samedicino da sxva saxis daxmarebas.   268. tiraspolisaTvis ruseTis mier savaraudod aRmoCenil finansur   mxardaWerasTan dakavSirebiT ar arsebobda aranairi oficialuri   dokumentacia, magram arsebobda informacia, romlis miRebac SeiZleboda im   gancxadebebidan, romlebsac ruseTis warmomadgenlebi akeTebdnen   tiraspolSi vizitisas. mniSvnelovani iyo energetikis sferoSi valebis   sakiTxic. ruseTi dnestrispirelebs gazs ufasod awvdida. es SesaZloa   CaiTvalos ekonomikur daxmarebad. ruseTTan molaparakebisas 1992 wels   mowme   monawileobas   iRebda   ekonomikuri   sakiTxebis   ganxilvaSi.   molaparakebis mTavari Tema iyo energiis mowodeba da ruseTis bazrebi   moldovis produqciisaTvis, rogoric aris xemasala da naxSiri, iseve,   rogorc sakredito saSualebebi. dnestrispireTs gazi miewodeboda ufro   dabali tarifiT, vidre moldovas. rodesac mowme iyo premier-ministri,   gazis momwodebeli kompania saxelmwifo gaerTianeba iyo. mas Semdeg, rac   ganxorcielda kompaniis privatizeba, situacia moldoveli xalxisaTvis   gauaresda. dReisaTvis es aris saaqcio sazogadoeba, magram saxelmwifo   umsxvilesi mewilea. arc moldovis da arc dnestrispireTis ekonomikas ar   SeeZloT funqcionireba rusuli gazis gareSe.   269. 1993 wels mowmem ganixila valis sakiTxi ruseTis mTavrobasTan da   dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan. isini daTanxmdnen, rom vali   orad gayofiliyo. mowmem ar icoda, gadaixades Tu ara dnestrispirelebma   sakuTari davalianeba, magram fiqrobs, rom maT is ar gadauxdiaT.   23. mowme Z   270. mowme moldovis yofili ministria.   271. mowme monawileobas iRebda Sesabamis molaparakebebSi, amitom mas   gaaCnia informacia me-14 armiisa da rod-is mier samxedro aRWurvilobis   separatistebisaTvis gadacemasTan dakavSirebiT. xsenebuli daiwyo uzenaesi   sabWos gadawyvetilebiT, Seqmniliyo SeiaraRebuli Zalebi marTlwesrigis   dasacavad.   sabWoTa kavSirSi gaerTianebasTan dakavSirebuli, 1991 wels gamarTuli   referendumis droisaTvis da 1992 wlis martamde generalma iakovlevma, me-   armiis yofilma sardalma, daiwyo iaraRisa da saWurvlis gadacema da es   daemTxva kazakebis Camosvlas. saWurvlis es gadacema xdeboda, kerZod,   dnestrispireTis   gvardiisaTvis,   romelic   SemdgomSi   gaxda   dnestrispireTis Tavdacvis saministro. yvela SenaerTi, maT Soris   kazakebi, aRWurvilni iyvnen avtomaturi iaraRiT, tyviamfrqvevebiT,   javSanmanqanebiT da a.S. parkanis inJinerTa batalioni Riad SeuerTda   dnestrispirelTa mxares. dnestrispirelebs saCuqris saxiT gadaeca t-74   tipis 18 tanki.   mowme acxadebda, rom mas gaaCnda bevri informacia gadacemuli iaraRis   raodenobasTan dakavSirebiT. omis Semdeg procesi grZeldeboda. xsenebuli   xorcieldeboda ruseTisa d dnestrispireTis mTavrobebis mier. ruseTis   generalurma prokurorma Seamowma rusuli armia.   mowmem aRniSna, rom arsebobda aseve saarqivo mtkicebulebebi satelevizio   filmis saxiT, romelic naTlad adasturebda, rom TavdasxmaSi monawile   tankebis umetesobaze ruseTis droSa frialebda. zogierT aseT tankze   frialebda ori droSa _ dnestrispireTis da ruseTisa.   272. SeiaraRebuli konfliqtis Semdeg adgili hqonda patimrebis gacvlas.   dubasaris mZevlebi, e.i. 30 policieli, romlebic datyvevebulni iqnen   dnestrispireTis Zalebis mier, tyveobaSi imyofebodnen daaxloebiT erTi   Tvis ganmavlobaSi. moldovam isini gacvala general iakovlevSi. aseTi   gacvlebi mudmivad xdeboda. moldova cvlida im pirebs, romlebic kanons   arRvevdnen, xolo dnestrispirelebi cvlidnen maT, vinc patimrobaSi   hyavdaT. mowme cdilobda, ganxiluliyo ilaSkus jgufis gacvlis sakiTxi.   dnestrispirelebi pasuxobdnen, rom ilaSkus jgufis wevrebi ar iyvnen   marto konfliqtis monawileni, aramed isini teroristebi iyvnen da rom   amitom SeuZlebeli iyo maTi gacvla. moldovas ar hyavda tyveobaSi   Sesabamisi piri, raTa gaecvala. ilaSku iyo separatizmis winaaRmdeg   mebrZoli. dnestrispireTs esaWiroeboda misi arsebobis gamarTleba.   swored xsenebuli iyo imis mizezi, Tu ratom ar surda dnestrispireTis   mxares ganmcxadebelTa gacvla.   arasodes ganxilula iakovlevisa da 30 policielis gacvlis operaciaSi   ilaSkus jgufis CarTvis sakiTxi, radgan iakovlevis gaTavisufleba b-ni   ilaSkus dakavebamde moxda.   moldovis xelisuflebam mainc wamoWra am jgufis sakiTxi patimrebis   gacvlis konteqstSi. SeiaraRebuli konfliqtis periodSi moldovam aiyvana   patimarTa garkveuli raodenoba. magram moldovis winadadeba gacvlasTan   dakavSirebiT kategoriulad iqna uaryofili, rodesac wamoWrili iqna   sakiTxi ilakus jgufis Taobaze. analogiuri ram xdeboda yvela doneze.   moldovas ar SeeZlo uzrunveleyo ganmcxadebelTa gaTavisufleba,   miuxedavad   yvela   mcdelobisa.   separatistul   reJims   esaWiroeboda   gamarTleba im braldebisaTvis, rom moldova Careuli iyo teroristul   aqtebSi da ilaSkus gasamarTleba uzrunvelyofda misTvis fardas, romlis   ukanac damalavda mis mierve daqiravebuli pirebis Cadenil teroristul   aqtebs.   273.   warmoadgenda parlamentisa da mTavrobis mier konfliqtis gadaWrasTan   dakavSirebiT miRebuli sxvadasxva gadawyvetilebis ganxorcieleba.   b-n   smirnovTan   gamarTuli   pirdapiri   molaparakebebis   mizans   xsenebuli molaparakebebi xorcieldeboda general kreangasTan da   exeboda, magaliTad, SeiaraRebuli formirebebis gayvanas. es xdeboda 1992   wlis martSi. SemdgomSi, 1992 wlis 21 ivliss, gaformda moldova/ruseTis   SeTanxmeba dnestrispireTis konfliqtis gadaWrasTan dakavSirebiT. mowme   CarTuli iyo molaparakebebSi, romelTa mizans warmoadgenda konfliqtis   adgilobriv doneze gadaWra.   274. urTierTobebi moldovasa da dnestrispireTs Soris imarTeboda   moldova-ruseTis 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebiT.   sakontrolo   komisia   Tavdapirvelad   Seiqmna   ruseTis   delegaciis,   moldovis delegaciisa da dnestrispireTis delegaciisagan. mogvianebiT   maT SeuerTdnen euTo-sa da ukrainis delegaciebi. sakontrolo komisias   unda ganexila yvela is problema, romlebic warmoiSoboda konfliqtis   Sedegad – magaliTad, kompensacia zianisaTvis, jarebis gayvana da a.S.   garkveuli problemebi gadaiWra. ruseTis inertulobisa da gansxvavebuli   strategiis gamo ruseTis jarebi isev rCebodnen regionSi. iq, sadac idgnen   ruseTis samSvidobo Zalebi, axla ganTavsebulni arian ruseTis Zalebi. da   rogorc amas euTo adasturebs, dnestrispirelebi axla awarmoeben   Wurvebsa da sabrZolo aRWurvilobas.   275. separatistuli reJimi ver iarsebebda ruseTis mxardaWeris gareSe. arc   eTnikuri, arc religiuri da arc TviT Sida politikuri mizezebi ar   gamxdara konfliqtis dawyebis sababi. konfliqti gare Zalebis mier iyo   inspirirebuli. konfliqtis mizans warmoadgenda moldovis gayofa, radgan   moldovas ar surda, xeli moewera sabWoTa kavSiris SeerTebis   xelSekrulebaze.   ramdenime   Tvis   ganmavlobaSi   dnestrispirelebma   gaanadgures konstituciuri sagamoZiebo da samarTaldamcavi organoebi –   prokuratura, policia da sxv. maT ar SeeZloT amis gakeTeba me-14 armiis   mxardaWeris gareSe. uwin dnestris marcxena da marjvena napirebi   mSvidobian Tanacxovrebas eweodnen. xsenebuli konfliqtisa da marjvena da   marcxena napirebis daSoriSorebis provocireba ruseTis mier sakuTari   politikuri miznebisaTvis ganxorcielda.   276. es ar yofila eTnikuri konfliqti. gusliakovi iyo generali, romelic   meTaurobda   benderis   policias.   igi   uzrunvelyofda   kanonisa   da   marTlwesrigis dacvas moldovis konstituciuri wyobis saxeliT. igi   rusulad laparakobda. generali gusliakovi yvelanairad cdilobda,   maqsimalurad   SeenarCunebina   marTlwesrigi.   mogvianebiT   igi   gaxda   moldovis ministris moadgile.   277. moldova Seacdines, rodesac man xeli moawera dokumentebs   dnestrispireTis mxaresTan erTad. moldova ar iyo mzad omisaTvis,   romelic daiwyo 19 ivniss, rodesac benderis policias alya Semoartyes.   kostenkom ieriSi miitana dubasarize 16 ivniss. moldovam miiRo   gadawyvetileba,   dasaxmareblad. mas Semdeg, rac benderi gaTavisuflebuli iqna kostenkos   bandisagan, moldovis jariskacebi, romlebmac ar icodnen, sad   gaegzavna   specdaniSnulebis   Zalebi   policiis   ganTavsebuliyvnen, mividnen citadelSi, sadac tyved Cavardnen, xolo   ramdenime maTgani daxvrites. amaSi monawileobda ruseTis armia, romelsac   ekava citadeli da akontrolebda teritorias. rodesac maT gaaTavisufles   xidi, moldovelebs ar gauxsniaT cecxli ruseTis ZalebisaTvis, magram   tankebma, romlebzec ruseTis droSa frialebda, gauxsnes maT cecxli.   278. iakovlevi dakavebuli iqna moldovis uSiSroebis samsaxurebis mier.   arsebobda   sakmarisi   mtkicebulebebi   imisa,   rom   igi   exmareboda   separatistebs. ar aris marTali, TiTqos igi gaaTavisufles mis winaaRmdeg   sakmarisi mtkicebulebebis uqonlobis gamo.   279. generali lebedi, rod-is sardali, arCeuli iqna dnestrispireTis   parlamentSi     wels.   moldova   aRSfoTebuli   iyo   mis   mier   separatistebisaTvis aRmoCenili daxmarebiT. magram ruseTis dumam aSkarad   daafiqsira Tavisi pozicia xsenebulTan dakavSirebiT. mxolod gvian mixvda   generali lebedi, Tu ra saxis reJims uWerda mxars. man ganacxada, rom es   iyo kriminaluri reJimi.   280. dnestrispireTis Zalebi monawileobas iRebdnen afxazeTis omSi.   dnestrispirelTa kuTvnili dolfinis Zalebi aqtiurad monawileobdnen   afxazeTis operaciaSi. xsenebuli daadastura antiufeevis `omonelma~   kolegam, gonCarenko-matveevma, tiraspolis reJimis uSiSroebis ministris   moadgilem. gonCarenko iyo ruseTis specdaniSnulebis Zalebis erT-erTi   xelmZRvaneli,   romelic   moqmedebda   baltiispireTis   qveynebSi.   man   monawileoba miiRo rigaSi ganxorcielebul operaciaSi. Semdeg igi   Camovida dnestrispireTSi Sevcov/antiufeevTan erTad da pasuxismgebeli   iyo dnestrispireTis Zalebis Seqmnaze.   gonCarenko moiTxovda, rom pirebi, romlebic ibrZodnen saqarTvelos   kanonieri konstituciuri Zalebis winaaRmdeg, dajildoebuliyvnen. es iyo   analogiuri konfliqti, romelic moicavda separatistebs, rusulenovan   ajanyebulebs, romlebsac zurgs umagrebdnen sabWoTa, mogvianebiT ki   ruseTis jarebi. ruseTi rekorduli maCveneblebiT iyo pasuxismgebeli   xsenebuli ukanono ZalebisaTvis samxedro daxmarebis aRmoCenaze.   281. moldovas ar gaaCnda regularuli armia konfliqtis droisaTvis.   policiis Zalebma moxaliseebTan erTad TavianT Tavze miiRes dartyma.   Zalebi konfliqtSi araTanabari iyo. erT mxares iyo kargad SeiaraRebuli   armia, xolo meore mxares _ policia da SeiaraRebuli moqalaqeebi.   moldova ver gadarCeboda.   ruseTi uzrunvelyofda samSvidobo Zalebs, magram garkveuli pirobebiT.   ruseT/moldovas SeTanxmeba Sedga moskovSi da moldovas ar SeeZlo am   SeTanxmebaSi raime mniSvnelovanis Cadeba, rogorc es mas surda,   magaliTad, saxelmwifo damoukideblobis cnebasTan, suverenitetTan   dakavSirebiT da a.S. xsenebuli SeTanxmeba iyo mxolod samxedro iaraRi   garkveuli xnis ganmavlobaSi, magram sami Tvis Semdeg, 1992 wlis   seqtemberSi, moldovam ganacxada, rom SeTanxmeba ganxorcielda da saWiro   iyo Semdgomi molaparakebebis warmoeba im xelSekrulebaTa dadebasTan   dakavSirebiT, romlebic mSvidobas uzrunvelyofdnen.   24. anatoli plugaru   282. mowme iyo uSiSroebis ministri 1991 wlis agvistosa da 1992 ivliss   Soris periodSi. xsenebul periodamde igi iyo polkovniki da daniSnuli   iyo moldovis suk-is xelmZRvanelad im dros, rodesac 1991 wlis   agvistoSi iSleboda sabWoTa kavSiri. manamde igi iyo parlamentari,   uzenaesi sabWos wevri. 1992 wlis ivlisidan 1993 wlis seqtembramde igi   msaxurobda sagareo saqmeTa ministris moadgiled. SemdgomSi mas   mTavrobaSi aRar umuSavia. Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo Tavisufali   samarTlebrivi eqsperti da Jurnalisti.   283. mowme icnobda b-n ilaSkus Tavisi samsaxuridan gamomdinare. igi   daukavSirda b-n ilaSkus, rodesac moldova iZulebuli gaxda, moexdina   moqalaqeTa mobilizeba dnestrispireTSi ukanono reJimis warmoSobasTan   dakavSirebiT. aTiaTasobiT moqalaqe iTxovda iaraRs imisaTvis, rom daecva   sakuTari samSoblo. moldovas ar hyavda aranairi armia. Tavdacvis, Sinagan   saqmeTa da uSiSroebis saministroebs ebrZanaT, moexdinaT im xalxis   mobilizeba, romlebmac miiRes garkveuli samxedro momzadeba. b-ni ilaSku   am kategoriaSi moxvda.   284. mowmem ar icoda, monawileobda Tu ara ilaSkus dakiTxvaSi ruseTis   specdaniSnulebis Zalebi - jgufi `alfa~.   285. mowmes miaCnda, rom b-ni ilaSku iyo omis tyve, romelic xvdeboda   Jenevis 1949 wlis konvenciisa da damatebiTi oqmebis regulirebis sferoSi.   ganxorcielda garkveuli mcdelobebi, raTa b-ni ilaSku da misi kolegebi   gacvliliyvnen, magram moldovas ar hyavda patimrebi, romlebsac   sanacvlod SesTavazebda dnestrispireTis mxares.   286. garda amisa, moldovam icoda, Tu vin idga yovelive amis ukan. me-14   armias surda mdinaris gadmolaxva. `kazaki buqarestSic ki kazakia,~ -   gaigonebdiT zogjer. moldovas ar SeeZlo Zalis gamoyeneba, miuxedavad   imisa, rom man ganaxorciela garkveuli operaciebi, magaliTad, iakovlevTan   dakavSirebiT. generali iakovlevi dakavebuli iqna moldovis saidumlo   samsaxurebis mier. b-ni ilaSku ar monawileobda xsenebul operaciaSi.   iakovlevi imitom daapatimres, rom igi amaragebda iaraRiT separatist   ajanyebulebs. misi cixeSi gaCereba SesaZlo gaxda mxolod mcire xniT da   gamomZieblebma   sasamarTlos winaSe mis warsadgenad. generali stoliarovi, marSal   SapoSnikovis moadgile, dsT-is Zalebis mTavarsardali, Camovida   ver   SeZles   sakmarisi   mtkicebulebebis   mopoveba   moskovidan – igi ruseTis saidumlo samsaxuris ufrosis moadgile iyo –   raTa eTxova iakovlevis gaTavisufleba. maSinve, rogorc ki cnobili gaxda,   rom ar arsebobda sakmarisi mtkicebulebebi mis winaaRmdeg gamoZiebis   gasagrZeleblad, moldovis xelisuflebis organoebma wamoWres idea   iakovlevis gacvlasTan dakavSirebiT da mowmem xsenebuli sakiTxi   ganixila stoliarovTan erTad. sabolood generali iakovlevi gaicvala 30   policielSi, romlebic patimrobaSi imyofebodnen dubasariSi.   287. Sinagan saqmeTa saministros kavSiri hqonda dnestrispireTis   xelisuflebis organoebTan. Zalian bevri mcdeloba ganxorcielda   imisaTvis, rom b-ni ilaSku da sxvebi gaTavisuflebuliyvnen. magram   xsenebulTan dakavSirebuli yvela winadadeba uaryofili iqna, radgan b-ni   ilaSkus saqme dnestrispirelTaTvis warmoadgenda miznis miRwevis erT-erT   meqanizms, iaraRs, romliTac am mxares SeeZlo moldovis damcireba. reJims   mxars uWerdnen ruseTi da ukraina. b-ni ilaSkusa da misi kolegebis   gaTavisuflebis ufro energiuli mcdelobebi gazrdida daZabulobas.   ilaSkus saqmis saSualebiT dnestrispireTis reJims SeeZlo zewolis   ganxorcieleba moldovis konstituciuri xelisuflebis organoebze, raTa   moepovebina aRiareba.   288. de facto separatistuli reJimi ar xvdeboda moldovis konstituciuri   xelisuflebis organoebis kanonieri kontrolis sferoSi. dnestrispireTis   reJimi SeiaraRebuli iyo me-14 armiis iaraRiT. xsenebul ukanono   formirebebs   iakovlevi   aiaraRebda.   lebedi   eweoda   `aqtiuri   neitralitetis~ politikas. moldovas ar gaaCnda iq Sesvlis ufleba.   Tanamdebobis dakavebisas general lebeds xsenebulis Sesaxeb unda   moexsenebina   prezident   snegurisaTvis,   rogorc   im   saxelmwifos   meTaurisaTvis, romlis teritoriazec ganTavsebuli iyo me-14 armia. magram   generalma lebedma ignorireba gaukeTa elementarul wesebs. rodesac igi   Camovida, mas ar ucnobebia moldovis prezidentisaTvis Camosvlis Sesaxeb;   Setyobineba xsenebulTan dakavSirebiT arc kremlidan mosula.   289. arsebobda `balkaneTis TaRis gegma~ Semdegi scenariT: im SemTxvevaSi,   Tu moldova ar SeaCerebda SeiaraRebul konfliqts, igi Seerwymeboda   rumineTs. prezidentebi elcini da putini akeTebdnen gancxadebebs   moldovis suverenitetTan dakavSirebiT, magram saxelmwifo dumis bevri   wevri, maT Soris b-ni ruckoi, imyofeboda dnestrispireTSi da mxars   uWerda separatistebs. isini uxeSad ereodnen moldovis saSinao saqmeebSi.   im SemTxvevaSi ruseTis oficialur mTavrobas rom eTanamSromla,   moxerxdeboda SeiaraRebuli konfliqtis Tavidan arideba.   290. im droisaTvis ruseTs didi problemebi hqonda uzarmazar armiasTan   dakavSirebiT, romelic ganTavsebuli iyo moldovis teritoriaze. Zalian   bevr   mosamzadebeli   jariskacs   ar   surda   ukan   ar   ruseTSi   yofila   gamgzavreba.   ganxorcielebuli   aranairi   maT   samuSaoebi   dasabruneblad. ruseTis samxedro Zalebi dnestrispireTSi samxedro   ZaliT mxars uWerdnen dnestrispireTis reJims. ruseTis armiis tankebi   monawileobas iRebdnen SeiaraRebul konfliqtSi; es gadacemuli iyo   televiziiT. me-14 armiis tankebis garda, im droisaTvis moldovaSi ar   yofila arc erTi tanki.   291. ruseTTan cecxlis Sewyvetis SeTanxmeba xelmowerili iqna 1992 wlis   ivlisSi. mowme gaTavisuflebuli iqna xsenebul dromde xuTi dRiT adre,   ruseTis federaciis zewolis Sedegad.   292. mowmis TqmiT, igi arasodes Sexvedria b-n gorbovs. SeiaraRebul   konfliqtamde igi gaTavisuflebuli iqna moldovis Sinagan saqmeTa   saministrodan. rodesac konfliqti daiwyo, man Tavisi samsaxuri SesTavaza   tiraspolis mxares, radgan ar eTanxmeboda kiSiniovis xelisuflebas. mas   pasuxismgebloba daakisres ilaSkus jgufTan dakavSirebul saqmeze. igi   awarmoebda gamoZiebas me-14 armiis meTaur polkovnik bergmanTan erTad.   SemdgomSi urTierTobebi massa da tiraspolis xelisuflebas Soris   gauaresda. igi SesaZloa wasuliyo moskovSi.   mowme icnobda olga Capatinas, man icoda, rom xsenebuli piri samoqalaqo   aqtivisti iyo da Cabmuli iyo avRaneTSi daRupul jariskacTa meuRleebisa   da dedebis ligis saqmianobaSi. mowmes ar gaaCnda aranairi informacia   konfliqtis dros mis sadazvervo saqmianobasTan dakavSirebiT. Tumca   mowmem saerTod ar icoda im konkretuli pirebis vinaoba, vinc sadazvervo   saqmianobas eweoda.   293. mowme Sexvda b-n ilaSkus rogorc sabWoTa kavSiris droindeli suk-is   ufrosi. b-ni ilaSku mobilizebuli iqna moldovis suk-is brZanebiT. igi ar   yofila suk-is TanamSromeli, rogorc aseTi. igi mobilizebuli iqna   imitom, rom hqonda gamocdileba informaciis SegrovebaSi. mas Semdeg, rac   suk-is struqtura Seicvala, CarTuli iqna sami saministro: Tavdacvis,   Sinagan saqmeTa da uSiSroebis. moldova ebrZoda mtrebs da jgufebs,   romlebmac SemoaRwies qveyanaSi anu tiraspolSi _ moldovis respublikis   nawilSi.   294. moldovis uSiSroebis saministro ar iRebda aranair daxmarebas   garedan. marTalia, rumineTi amaragebda moldovas garkveuli iaraRiT,   magram es iyo Zalian Zveli iaraRi, romelic ar muSaobda.   magram dnestrispireTSi myof eTnikur rusebs mxars uWerda ruseTi.   dnestrispireTSi Camovidnen cixeebidan gamoSvebuli kazakebi. iaraRiT   datvirTuli didi kolonebi gadahqondaT dnestrispireTSi. moldovis   uSiSroebis   dnestrispireTsa   saministrom   da me-14   gaagzavna   armiaSi.   agentebi,   situaciis   raTa   gaTvaliswinebiT   emoqmedaT   es   Cveulebrivi movlena iyo. xsenebuli droisaTvis moldovas gaaCnda   dokumenturi mtkicebulebebi, romlebsac igi iRebda agentebis saSualebiT   da romlebic adasturebda, rom 1992 wlis aprilis Semdeg me-14 armia   exmareboda ajanyebulebs iaraRiTa da sxvadasxva saSualebebiT. generalma   netkaCovma aRiara, rom dnestrispirelebi iyenebdnen satvirTo manqanebs,   raTa Sesuliyvnen iaraRis sawyobebSi danaRmuli velebis gavliT.   25. nikolai petrica   295. mowme iyo satanko akademiis kursdamTavrebuli. 1992 wlis 17 aprils   man datova sabWoTa armia da SeuerTda moldovis armias 1993 wlis   ivnisamde. xsenebul dromde igi iyo samxedro skolis direqtoris   moadgile avRaneTSi. 1964 wlidan 1974 wlamde igi msaxurobda kiSiniovSi,   amis Semdeg datova me-14 armia da wavida moskovSi sabWoTa jarebSi   samsaxurod. Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo samxedro kaTedris gamge   moldovis teqnikur universitetSi.   296. mowme xelmZRvanelobda moldovis Zalebs dubasaris brZolaSi.   moldovelebs ruseTis armia esroda. isini iyenebdnen 152 mm tyviebs,   romlebic separatistebs im droisaTvis ar gaaCndaT. isini kocieri-   dubasaris xazidan isrodnen. 1992 wlis 24 maiss gaimarTa molaparakebebi   polkovnikTan, romelic xelmZRvanelobda dnestrispirelTa SeiaraRebul   Zalebs. xsenebuls ar eswrebodnen me-14 armiis warmomadgenlebi. magram rom   ara ruseTis Zalebi dnestrispireTSi, separatistebi ver SeiaraRdebodnen.   maiss separatistebma miiRes t-64 tipis 13 tanki me-14 armiidan. isini   iyenebdnen samxedro daniSnulebis sxva aRWurvilobasac, rogoric aris   artileria, romelic imave wyarodan unda yofiliyo miRebuli. mowmes   Tavad ar unaxavs me-14 armia an misi jariskacebi.   297. golicanis eklesia dangreuli iqna 152 mm-iani tyviebiT; am kalibris   tyviebi   daatyda   Tavs   sofel   krugliCsac.   mogvianebiT   gamarTul   msjelobebSi, romlebic gaimarTa mowmesa da me-14 armiis meTaurebs Soris,   maT daadastures, rom iyo SemTxvevebi, rodesac saartilerio aRWurviloba   gamoiyeneboda marjvena napirze arsebuli Zalebis winaaRmdeg.   generali lebedi Riad acxadebda, rom awarmoebda `aqtiuri Tavdacvis~   politikas. rusi jariskacebi cecxls awarmoebdnen qalaq tiginas   (benderis) mimarTulebiTac.   298. 1992 wlis 21 ivlissa da 16 oqtombers Soris periodSi, rodesac mowme   moldovis samSvidobo Zalebis meTauri iyo, mas araferi gaugia imis   Sesaxeb, rom ruseTis samSvidobo Zalebi ajanyebulebis mxareze ibrZodnen.   piriqiT, moldovas da ruseTs erTad SeeZloT xsenebul zonaSi mSvidobis   dacva. mowme Zalian kargad TanamSromlobda rus generalTan da isini   srul kontrols awarmoebdnen situaciaze.   299. 1992 wlis maisSi 16 tanki gadaeca dnestrispireTis gvardias. aqedan 13   tanki wavida kaCeevskis xidTan. magram 24 maiss mowme Sexvda mowinaaRmdege   polkovniks,   romelTanac   megobruli   urTierToba   hqonda   Soreuli   aRmosavleTidan. isini SeTanxmdnen, daecvaT poziciebi cecxlis gaxsnis   gareSe. magram 19 ivniss moxda tragedia. lebedi iyenebda Tavis jarebsa da   tankebs. savaraudod, xsenebulTan dakavSirebiT brZanebebi mas zemodan   mosdioda, radgan arc erTi generali ar imoqmedebda ase, rom ar mieRo   instruqciebi Tavisi politikuri xelmZRvanelebisagan. benderi dangreuli   iqna artileriisa da me-14 armiis tankebis da ara moldovelTa mier.   gamoyenebuli tankebi ekuTvnoda me-14 armias, 59-e divizias. magram lebedma   aseve ganaiaraRa kostenkos brigada, anu dnestrispirel ajanyebulTa   brigada. sxva sityvebiT rom vTqvaT, man miiRo gadawyvetileba cecxlis   SewyvetasTan dakavSirebiT.   dnestrispirelTaTvis SeuZlebeli iyo tankebis xelSi Cagdeba. lebedi   mudmivad iq imyofeboda. brZanebebi modioda moskovidan da lebedic   asrulebda maT.   300. 1992 wlis 21 ivliss ruseTma miiRo gadawyvetileba dnestrispireTis   konfliqtis   garkveulwilad   mogvarebasTan   ilaSkus   dakavSirebiT   jgufis   da   es   gadawyvetileba   sakiTxsac   gaTavisuflebis   iTvaliswinebda. magram, rogorc Cans, moldovam ver gamoiCina sakmarisi   daJineba. moldova monawileobas iRebda Sereul sakontrolo komisiaSi,   romelic Seiqmna moldova/ruseTis 1992 wlis ivlisis SeTanxmebis   safuZvelze. b-ni Cadana eswreboda xsenebuls.   26. vasile rusu   301. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo moldovis generaluri   prokurori. xsenebul dromde igi iyo advokati da moldovis parlamentis   wevri komunisturi partiis siidan.   302. 1993 wlis dekemberSi aRZruli sisxlissamarTlebrivi gamoZieba im   mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg, romlebic monawileobdnen   ilaSkus sasamarTlo samarTalwarmoebaSi, ar gagrZelda imitom, rom   saWiro gamokiTxvebi unda warmarTuliyo dnestris aRmosavleT napirze,   romelic separatistuli reJimis kontrolis qveS iyo. moldovis kanonieri   xelisuflebis organoebi ver Sediodnen respublikis aRmosavleT nawilSi.   analogiurad, 1992 wels moldovis sisxlis samarTlis kodeqsis 82-e   muxlis   mkvlelobasTan dakavSirebiT moldovis xelisuflebis organoebs ar   SeeZloT ewarmoebinaT gamoZieba dnestrispireTis teritoriaze.   Sesabamisad   wardgenil   pretenziebze   moqalaqe   gusaris   wlis dekemberSi gamoZieba SeCerebuli iqna. sisxlissamarTlebrivi   gamoZieba iqna aseve aRZruli 2000 wels hlinaias cixis mmarTvelis   winaaRmdeg piris ukanono patimrobaSi yolisaTvis, magram xsenebuli   gamoZiebac SeCerebuli iqna, radgan SeuZlebeli iyo raime realuri   sagamoZiebo moqmedebis Catareba.   mowmis azriT, mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg sisxlis   samarTlis 190-e da 192-e muxlebiT aRZruli samarTalwarmoeba araswori   iyo. ufro Sesaferi iqneboda, gamoZieba aRZruliyo 116-e muxlis me-2   punqtisa da 207-e muxlis safuZvelze, romlebic gulisxmobs oficialuri   piris uflebamosilebis uzurpirebas da ukanono patimrobas, rogorc es   ganxorcielebuli iqna hlinaias cixis mmarTvelis winaaRmdeg aRZrul   gamoZiebasTan mimarTebaSi.   303. dnestrispireTis mxarisaTvis SeTavazebuli iqna patimarTa, maT Soris   ilaSkus jgufis, gacvla, magram es winadadeba uaryofili iqna. generalur   prokurorad mowmis muSaobis periodSi moldovasa da tiraspolis reJims   Soris ar ganxorcielebula msjavrdebuli patimrebis aranairi gacvla.   mowme ar icnobda dnestrispireTis generalur prokurors da arasodes   hqonia masTan satelefono kavSiri.   304.   ilaSkus   samarTalwarmoebaSi   monawile   mosamarTleebsa   da   prokurorebs, iseve, rogorc hlinaias cixis mmarTvels rom gadaewyvitaT   kiSiniovSi Casvla, rac maT SeeZloT, isini dakiTxulni iqnebodnen da   warimarTeboda Sesabamisi procedura. aucilebeli ar iqneboda maTi   dapatimreba; winaswar SeuZlebelia imis gansazRvra, waeyenebodaT Tu ara   maT dakiTxvis Sedegad brali sajaro Tanamdebobis uzurpirebaSi – amas   gamoZieba gansazRvravda.   mowmem ar icoda, rom is danaSaulebi, romlebic bralad eracxebodaT   prokurorebsa da mosamarTleebs (sisxlis samarTlis kodeqsis 116-e da 207-   e muxlebi), xandazmulad iqna miCneuli prokuror iugas 2000 wlis   agvistos gadawyvetilebiT.   mowmis azriT, im SemTxvevaSi, Tu tiraspoleli prokurorebi da   mosamarTleebi,   romlebic   monawileobdnen   ilaSkus   sasamarTlo   samarTalwarmoebaSi, Cavidodnen dnestris marjvena napirze, sisxlis   samarTlis kodeqsis 207-e muxliT maT winaaRmdeg SesaZloa dawyebuliyo   gamoZieba, miuxedavad garkveuli problemebisa.   pirebi SesaZloa msjavrdebulni iqnen dauswreblad, Tuki arsebobs   sakmarisi mtkicebuleba maTi braleulobis dasadastureblad. es pirebi   rom sazRvargareT wasuliyvnen, magaliTad, ruseTSi, SesaZlebeli iqneboda   ruseTis xelisuflebis organoebisaTvis moldovaSi maTi eqstradirebis   moTxovna.   polkovniki   golovaCevi,   hlinaias   cixis   mmarTveli,   informirebuli iqna mis winaaRmdeg gamoZiebis aRZvrasTan dakavSirebiT da   gamoZaxebuli   saSualebiT.   iqna   kiSiniovSi   tiraspolSi   mdebare   prokuraturis   305.   rogorc   generalur   prokurors,   mowmes   ar   hqonda   ufleba,   gamgzavrebuliyo marcxena napirze. Cvenebis micemis droisaTvis misi   samsaxuri ver akontrolebda mdinaris mopirdapire napirze ganviTarebul   movlenebs. mowmem amjobina, pasuxi ar gaeca kiTxvaze, SeeZlo Tu ara mas   dnestris mopirdapire mxares myof Tavis kolegebTan muSaoba.   306. mowmis TqmiT, saqme rom Sesuliyo masTan, rogorc moldovis   generalur prokurorTan, igi daiwyebda gamoZiebas im ori adamianis   sikvdilTan dakavSirebiT, romlebic TiTqosda emsxverplnen ilaSkus   jgufis savaraudo teroristul aqts – es adamianebi iyvnen gusari da   strapenko   – miuxedavad imisa, rom es ukanasknelni iyvnen ruseTis   federaciis moqalaqeebi.   mowmes ar hqonda SesaZlebloba, daekiTxa b-ni ilaSku, rodesac es   ukanaskneli Camovida kiSiniovSi gaTavisuflebis Semdeg, 2001 wlis 5 maiss,   radgan igi Tanamdebobaze dainiSna mxolod 18 maiss, 2001 wlis 10 maiss ki   b-nma ilaSkum miiRo rumineTis umaRlesi jildo, `rumineTis varskvlavi~.   27. vasile sturca   307. 2000 wlidan 2003 wlis 1 ianvramde mowme iyo dnestrispireTTan   molaparakebis komisiis Tavmjdomare. rogorc saxelwodebidan Cans,   komisiis   amocanas   warmoadgenda   dnestrispireTis   statusze   da   dakavSirebul sakiTxebze molaparakebis gamarTva. 1991-1992 wlebis periodSi   mowme iyo moldovis generaluri prokuroris pirveli moadgile, ra   Tanamdebobac man daikava 1990 wlis seqtemberSi da rCeboda am   Tanamdebobaze 1994 wlamde. 1994 wlis aprilidan 1998 wlis maisamde igi iyo   iusticiis ministri. 1998 wlis maisidan 2001 wlis ianvramde igi isev   generaluri prokuroris moadgile iyo.   308. komisia, romlis Tavmjdomarec mowme iyo, dakavebuli iyo ZiriTadad   politikuri problemebiT, romlebic ukavSirdeboda dnestrispireTs, da   komisiis ZiriTad mizans warmoadgenda am ukanasknelis samarTlebrivi   statusis dadgena. arsebobda, agreTve, sxva komisia, romelic dakavebuli   iyo dnestrispireTis situaciidan warmoSobili socialuri da ekonomikuri   problemebiT.   ekonomikuri,   kulturuli   da   socialuri   aspeqtebi   paralelurad ganixileboda sxva komisiaSi.   309. dnestrispireTis statusTan dakavSirebuli molaparakebebis konteqstSi   mimdinareobda msjeloba dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier   ganxorcielebuli oficialuri qmedebebis kanonierebis Sesaxeb, magram   moldovis mxare yovelTvis daJinebiT miuTiTebda dnestrispireTis   xelisuflebis   organoebis   mier   ganxorcielebuli   qmedebebis   arakonstituciurobaze. 2001-2003 wlebSi dnestrispireTis statusTan   dakavSirebiT ganxiluli iqna Zalian bevri dokumentis proeqtebi,   romelTagan zogierTi moicavda debulebebs imasTan dakavSirebiT, Tu ra   unda   gakeTebuliyo   dnestrispireTis   xelisuflebis   organoebis   gadawyvetilebebTan mimarTebaSi, magaliTad, im sisxlissamarTlebriv   ganaCenebsa da samoqalaqo gadawyvetilebebTan mimarTebaSi, romlebic   gamotanili iqna wina 10 wlis ganmavlobaSi.   310. rac Seexeba ilaSkusa da misi jgufis SesaZlo gaTavisuflebas,   generalurma prokuraturam mosTxova dnestrispireTis prokuraturas,   mieca saSualeba, rom saqme gamoeZiebinaT moldovis konstituciur   organoebs. xsenebuli sakiTxi mowmem ramdenimejer ganixila prokuror   lukiCTan erTad, romelic zedamxedvelobda gamoZiebas 1992-1993 wlebis   periodSi. problema imaSi mdgomareobda, rom rac ar unda gaekeTebinaT   sagamoZiebo organoebs dnestrispireTSi ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT,   yovelive es arakonstituciuri iyo da ar SeiZleboda xsenebulis Sedegad   gamotanili gadawyvetilebis aRsruleba moldovaSi. amitom moldovam   wamoayena winadadeba, rom mowveuliyvnen prokurorebi sxva qveynebidan,   magaliTad, yofili sabWoTa kavSiris qveynebidan, rogoric aris ukraina,   belorusia da ruseTis federacia. mowme piradad gafrinda minskSi, raTa   ganexila sakiTxi belorusiis generalur prokurorTan erTad, romelmac   Tanxmoba gamoTqva saqmis gamoZiebaze. magram dnestrispireTis mxarem uari   ganacxada xsnebulTan dakavSirebiT. mowmem aseve gamarTa Sexvedra q-n   ivanovasTan, romelic iyo sasamarTlos Tavmjdomare, raTa daerwmunebina   dnestrispireTis mxare, rom arakonstituciuri organos mier gamotanili   gadawyvetileba yvelas problemas Seuqmnida. aRniSnuli isev uaryofili   iqna.   311. 1994 wels, maSin, rodesac mowme muSaobda generalur prokuraturaSi,   prezidentma snegurma gaagzavna igi dnestrispireTSi, raTa moexerxebina b-   ni ilaSkusa da sxva patimrebis gaTavisufleba. mogvianebiT, 1996 wels, b-   nma smirnovma mowmes neba darTo, pirvelad Sexvedroda piradad ilaSkus   hlinaias sapyrobileSi. mowme iyo pirveli adamiani, romelic ilaSkus   amgvarad Sexvda. mowme piradad gaesaubra smirnovs, prezidenti sneguris   instruqciebis Sesabamisad, raTa eTxova misTvis ilaSkusa da sxvebis   gaTavisufleba. xsenebuli warmoadgenda rTul da delikatur sakiTxs.   sakiTxi politizirebuli iyo. mowme bevrjer Sexvda q-n ivanovas,   mosamarTles, romelmac ganixila saqme, rogorc dnestrispireTis e.w.   uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomarem, b-n lukiCs, romelic iyo prokurori   am saqmeSi, dnestrispireTis reJimis Sinagan saqmeTa ministrs da   dnestrispireTis uzenaesi sabWos Tavmjdomares. Tavidan maT Tanxmoba   gamoTqves   saqmis   ganxilvaze   im   kuTxiT,   rom   momxdariyo   yvela   msjavrdebuli piris gaTavisufleba, magram maT moiTxoves, rom xsenebuli   ganxorcielebuliyo dnestrispireTSi arsebuli proceduris Sesabamisad.   312. 1993 wlis martSi smirnovma gamosca dadgenileba, romlis Tanaxmadac   Seiqmna Sewyalebis komisia. SemuSavebuli iqna komisiis saqmianobis   reglamenti. imisaTvis, rom daculi yofiliyo saTanado procedura, pirs   unda daerwmunebina komisiis wevrebi, rom gaeTavisuflebinaT Sesabamisi   patimrebi. amitom mowmes Sexvedrebi hqonda komisiis TavmjdomaresTan. 1996   wlis ganmavlobaSi, aprilidan Semodgomamde, mowmem bevri molaparakeba   gamarTa komisiasTan, romelsac gaaCnda dnestrispireTSi yvela adamianis   Sewyalebis uflebamosileba. es rTuli procesi iyo, radgan mas unda   daerwmunebina komisiis yvela wevri. bolo Sexvedra mowmem gamarTa yvela   uwyebis _ anu prokuraturis, uzenaesi sasamarTlosa da uzenaesi sabWos _   warmomadgenlebTan. eswrebodnen yvela aRniSnuli uwyebis warmomadgenlebi.   maTi daskvnis Tanaxmad, ilaSkus jgufis gaTavisuflebis sakiTxi SesaZloa   adgilidan daZruliyo, Tuki es dadasturebuli iqneboda b-ni smirnovis   gadawyvetilebiT, romelic amaze uars ambobda.   gaTavisuflebasTan   dakavSirebuli   ganxilvebi     wlis   Semdegac   gagrZelda. smirnovi xan Tanxmobas acxadebda da xan uars. saboloo   gadawyvetileba miRebuli iqna 2001 wlis gazafxulze. 2000 wlis 16 maiss   prezident luCinskisa da prezident smirnovis erT-erT Sexvedraze   moldovelebma isev mosTxoves smirnovs b-ni ilaSkus gaTavisufleba.   smirnovma ganacxada, rom ver daTanxmdeboda gaTavisuflebaze, rogorc   aseTi, magram daTanxmdeboda saqmis xelaxla ganxilvaze sxva qveynis   sasamarTlos mier. xsenebulma ramdenime axali iniciativa wamoWra.   magaliTad, moldovam sTxova elC hils, euTo-s misiis xelmZRvanels, rom   mas euTo-s ofisebis saSualebiT eZia SesaZlebloba, rom ilaSkus saqme   gansaxilvelad sxva qveynis sasamarTlos gadascemoda. elC hilis mier   venaSi warmoTqmuli mowodebis Semdeg Sveicariam, poloneTma da ungreTma   Tanxmoba gamoTqves imis SesaZleblobaze, rom ilaSkus saqme ganexila am   qveynebis sasamarTloebs. elCma hilma ganixila xsenebulis SesaZlebloba   Sveicariis warmomadgenlebTan. ganxilva inicirebuli iyo TviT mowmis mier   poloneTisa da ungreTis elCebTan kiSiniovSi. isini teqnikuri detalebis   ganxilvasac ki Seudgnen, rogoric aris monawile mosamarTleTa   raodenoba, romeli sisxlis samarTlis kodeqsi unda iqnes gamoyenebuli,   vin unda iyos prokurori, vin unda dauWiros mxaris moldovel   warmomadgenlebs da a.S.   amave   dros   moldovis   xelisuflebis   organoebi   agrZelebdnen   dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan molaparakebebs ilaSkus   jgufis upirobo gaTavisuflebasTan dakavSirebiT. b-nma voroninma da b-nma   hilma calke mimarTes dnestrispireTis mxares. poloneTis sasamarTlo   mzad iyo, ganexila saqme. xsenebuli moTxovnebi gaigzavna dnestrispireTis   mxaresTan. bolos, 2001 wlis 12 aprils, dnestrispireTis xelisuflebis   organoebma Tanxmoba gamoTqves upirobo gaTavisuflebaze da ara ucxo   qveynis sasamarTlos Carevaze. msjelobebi gaimarTa gaTavisuflebis   teqnikur mxareebTan dakavSirebiT. 16 aprils mowme gaemgzavra tiraspolSi   manqaniT, raTa patimrebi Camoeyvana kiSiniovSi, magram dnestrispirelebma   aRniSnulze uari ganacxades, miuxedavad imisa, rom SeTanxmeba miRweuli   iyo. mowme Sexvda cixeSi jgufis yvela wevrs tiraspolSi euTo-s   warmomadgenlebTan erTad. amjerad dnestrispirelebi ambobdnen, rom mzad   iyvnen, gaeTavisuflebinaT yvela patimari.   rodesac 2001 wlis 5 maiss mxolod b-ni ilaSku iqna gaTavisuflebuli da   ara yvela patimari, aman Zalian ganacvifra moldovis mxare. moldovis   mxarem   miiRo   werili   smirnovisagan   patimris   gaTavisuflebasTan   dakavSirebiT.   rac Seexeba imas, Tu ratom Tqves dnestrispirelebma uari yvela patimris   gaTavisuflebaze,   molaparakebebi   maTi   dnestrispireTis   gancxadebiT,   moldovas   unda   waremarTa   gadaWrasTan   regionis   problemis   dakavSirebiT. moldovis xelisuflebis organoebs ar SeeZloT uari   ganecxadebinaT arakonstituciur organoebTan saubarze. imave dros   sisxlissamarTlebrivi   gamoZieba   iqna   aRZruli   im   mosamarTleebis   winaaRmdeg, romlebmac monawileoba miiRes dnestrispireTSi ilaSkus   jgufis winaaRmdeg gamarTul ukanono sasamarTlo procesSi. magram im   droisaTvis moldovelebi darwmunebulebi iyvnen, rom yvela gancmxadebeli   gaTavisuflebuli iqneboda.   sxva patimrebis gaTavisuflebis mcdelobis warumateblad damTavrebis   Semdeg xsenebuli sakiTxi wamoiWreboda xolme dnestrispirelebTan   gamarTul yvela Sexvedraze, rodesac mowme Tavmjdomareobda komisias.   aseve sxva mimarTva iqna xelmowerili mowmisa da maSindeli iusticiis   ministris, b-ni moreis mier.   313. 2001 wlis maisis Semdeg xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT smirnovTan   molaparakebebi aRar gamarTula. dnestrispireTis mxare Tavidan icilebda   aseT Sexvedrebs. mowmem ganixila ganmcxadebelTa gaTavisuflebis sakiTxi   tiraspolel   komisiaSi.   kolegebTan   erTad   dnestrispireTTan   molaparakebis   314. rac Seexeba im gamoZiebis brZanebas, romelic ukavSirdeboda   dnestrispireTSi gamarTul sasamarTloSi monawile sasamarTlo   moxeleebs, xsenebuli brZaneba gauqmda 2000 wlis 16 agvistos generaluri   prokuroris moadgilis b-ni didiCis mier.   Sesabamis dros mowmes hqonda msjeloba prezident snegurTan am sakiTxze,   Semdeg   ki   sadili   dnestrispireTis   xelisuflebis   organoebis   warmomadgenlebTan, romlebic sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis Sewyvetas   moiTxovdnen. es sakiTxi ganxiluli iyo aseve orive mxaris sagamoZiebo   organoebis xelmZRvanelebis doneze da misi mogvareba zogadad statusis   sakiTxis gadaWris erT-erT pirobad iyo dasmuli. magram samarTlebrivi da   politikuri aspeqtebi gansxvavdeboda erTmaneTisagan. mowmis azriT, is, rac   dnestrispirelma   arakonstituciuri   prokurorebma   iyo da isini   da   mosamarTleebma   gaakeTes,   unda   marTlmsajulebis   winaSe   warmdgariyvnen. dnestrispireTis statusis sakiTxi kvlavac msjelobis   sagani iyo dokumentis proeqtis safuZvelze. msjeloba moicavda   sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis zogad sakiTxs da ara mxolod   ilaSkus saqmeSi monawile pirebTan dakavSirebul sakiTxebs.   moldovis xelisuflebis organoebma icodnen im Txovnis Sesaxeb, romelic   exeboda konfliqtSi monawile pirebs. amitom mowmisaTvis Zalian Zneli iyo   imis Tqma, 2000 wlis 16 agvistos gadawyvetileba samarTlebrivi xasiaTis   iyo Tu ufro politikur gadawyvetilebas mogvagonebs. statusTan   dakavSirebuli aqtis proeqti naTlad moicavda xsenebul sakiTxs.   315. dnestrispireTidan ruseTis jarebis gayvanis sakiTxi arasodes yofila   ganxiluli statusTan dakavSirebul molaparakebaTa komisiaSi. xsenebuli   sakiTxi sxvagvar konteqstSi ganixileboda. dnestrispireTis statusis   garantiebis siaSi erT-erTi punqti exeboda samxedro sakiTxebs. sagareo   saqmeTa da Tavdacvis saministroebma ganixiles ruseTis jarebis gayvanis   sakiTxi moldova/ruseTs Soris arsebuli ormxrivi urTierTobebis   konteqstSi. miuxedavad imisa, rom dnestrispireTis sakiTxis mogvarebasa da   ruseTis jarebis gayvanas Soris kavSiri wamoWrili iqna dnestrispireTis   mxaris mier, sakiTxi ganxiluli iqna calke konteqstSi – saxeldobr, aqtis   proeqtis erT-erT TavSi, romelic exeboda dnestrispireTis statusis   garantiebs.   dnestrispireTSi ganxiluli iqna aTasobiT sisxlis samarTlis saqme.   ilaSkus saqme Zalze politizirebuli iyo. dnestrispirelebi yovelTvis   acxadebdnen, rom es ar iyo politikuri saqme, rom ganmcxadeblebi iyvnen   Cveulebrivi moqalaqeebi, romlebmac Caidines mkvleloba da ixdidnen   sasjels. moldova sxva kuTxiT uyurebda am sakiTxs: Tu xsenebulma pirebma   marTlac Caidines danaSauli, saqme unda gamoZiebuliyo da pirebi unda   gasamarTlebuliyvnen konstituciuri organoebis mier. sasamarTlos Semdeg   samarTalwarmoeba ilaSkus saqmeze ganxiluli iqna poloneli profesoris   rJeplinskis mier. misi moxsenebis safuZvelze dnestrispirelebs unda   gaeanalizebinaT, rom Zalian bevri saproceso Secdoma dauSves gamoZiebisa   da sasamarTlo samarTalwarmoebis warmarTvisas. magram maTTvis uaRresad   mniSvnelovani iyo imis warmoCena, rom reJimi arsebobda rogorc   saxelmwifo.   316. mowme mravaljer Sexvda ganmcxadeblebsa da aseve maTi ojaxis wevrebs   iseT sakiTxebTan dakavSirebiT, rogoric aris mkurnaloba, materialuri   mxardaWera, patimrobis pirobebi. yvela maTi moTxovna dakmayofilebuli   iqna   maqsimalurad   da   im   farglebSi,   rac   Sedioda   moldovis   konstituciuri xelisuflebis organoTa kompetenciaSi. cixeSi ojaxis   vizitebs xels uwyobdnen moldovis xelisuflebis organoebi transportis   uzrunvelyofiT. mkurnalobas uzrunvelyofda moldovis janmrTelobis   saministro.   b-ni   sturcas   komisia   yuradRebas   aqcevda,   rom   maT   miwodebodaT yvelaferi, rasac moiTxovdnen, magaliTad, gazeTebi da   finansuri daxmareba ojaxebisaTvis.   317. iusticiis saministro awarmoebda mosamzadebel samuSaoebs moldovis   SesvlisaTvis evropis sabWoSi. umTavresi problema iyo adamianis uflebaTa   dacvis sakiTxi. naTeli iyo, rom moldovis kanonieri xelisuflebis   organoebs ar SeeZloT adamianis uflebaTa dacva dnestrispireTis   regionSi. xsenebulma migviyvana sakamaTo daTqmamde adamianis uflebaTa   evropuli konvenciis mimarT, romelic moldovis parlamentma 1997 wlis   seqtemberSi daamtkica. xsenebuli daTqmis teqsti sityvasityviT iqna   SeTanxmebuli da Sejerebuli evropis sabWosTan. moldova mudmiv kavSirSi   imyofeboda strasburgis oficialur pirebTan. mowmis azriT, is faqti, rom   ilaSkus jgufis sxva wevrebi ar iyvnen gaTavisuflebulni am dromde,   mowmobda imas, rom moldovis kanonieri xelisuflebis organoebs ar   SeeZloT adamianis uflebebis dacva xsenebul regionSi.   318.   moldovis   xelisuflebis   organoebs   arasodes   uRiarebiaT   dnestrispireTis regionis sasamarTlo gadawyvetilebebi da oficialuri   qmedebebi; moldova maT arakonstituciurad miiCnevda. imisaTvis, rom   dnestrispireli xalxi ar datanjuliyo im situaciiT, rac iq Camoyalibda   wlis movlenebis Semdeg, mdinaris marjvena napirze daarsda moldovis   sasamarTloebi   dakavSirebul   dnestrispireTis   SemTxvevebSi (saojaxo   regionisaTvis.   xsenebul   sakiTxTan   samarTalTan   dakavSirebiT   dnestrispireTis organoebis mier miRebuli RonisZiebebi) moqalaqeebi   valdebulni arian, mimarTon konstituciur (anu kanonier) sasamarTloebs   moldovaSi, raTa maTi saqme xelaxla iqnes mosmenili dnestrispireTis   sasamarTloebisa   da   xelisuflebis   organoebis   mier   miRebuli   gadawyvetilebis Semdeg. mowmes bevri msjeloba hqonda imisaTvis, rom   gadaeWra problema. dnestrispirelebi fiqrobdnen, rom problema unda   mogvarebuliyo   dakavSirebul   sxva   politikas   gziT,   raTa   negatiuri   xsenebul   zegavlena   gadawyvetilebebTan   ar moexdina   dnestrispireTis mosaxleobaze. problema exeba ara mxolod qorwinebis   saregistracio dawesebulebebs, aramed policiis, notariusebisa da sxva   samsaxurebs. magaliTad, Tuki dnestrispirel xalxs surs, wavides   ukrainasa Tu ruseTSi, samgzavro dokumentebis misaRebad isini unda   gadavidnen mdinaris marjvena napirze.   yvela es problema aris mimdinare molaparakebebis sagani. 10 000-mde   samoqalaqo saqme ukve gadawyvetilia dnestrispireTis sasamarTloebis   mier. aucilebelia imis gadawyveta, Tu ra moxdeba xsenebul saqmeebTan   dakavSirebiT. ararealuri midgoma iqneba, Tuki miviCnevT, rom yvela es   saqme   mogvianebiT   unda   gadaisinjos.   Tumca   im   SemTxvevaSi,   Tu   dnestrispireTSi mcxovrebi moqalaqe ar eTanxmeba dnestrispireTis   sasamarTlos mier gamotanil gadawyvetilebas, mas unda hqondes moldovis   konstituciuri xelisuflebis organoebis winaSe gasaCivrebis ufleba,   raTa misi saqme gadasinjuli iqnes.   319. nebismier SemTxvevaSi, rodesac moqalaqis saqme gadawyvetili iqna   dnestrispireTSi da midis moldovis uzenaes sasamarTloSi, es saqme   ganixileba   da   uzenaesi   sasamarTlo   arakonstituciurad   acxadebs   dnestrispireTis mxaris mier miRebul gadawyvetilebas. gasuli wlebis   ganmavlobaSi Zalian bevri aseTi SemTxveva moxda. samoqalaqo saqmeebi   ganixileba imgvarad, rom uzrunvelyofili iqnes adamianis uflebebis   dacva.   320. rodesac moldovis xelisuflebis organoebma Seityves gusarisa da   ostapenkos sikvdilis Sesaxeb, isini mzad iyvnen, gamoeZiebinaT da   daedginaT, Tu vin iyvnen damnaSaveebi. moldovis organoebi daukavSirdnen   tiraspolis prokuraturas, raTa gaegoT, Tu vin iyo damnaSave xsenebuli   mkvlelobis CadenaSi. magram moldovis xelisuflebis organoebi maT   winaSe aRmarTul kedels waawydnen.   321.   ilaSkus   jgufis   gaTavisuflebasTan   dakavSirebuli   teqnikuri   detalebis ganxilva daiwyo 2001 wlis 12 aprils. 2001 wlis 16 aprils   mowme piradad wavida tiraspolSi ilaSkus jgufis wevrebis Camosayvanad   kiSiniovSi. rodesac dnestrispireTis xelisuflebis organoebma uari   uTxres amaze, mowmes xelaxla mouxda yovelives dawyeba.   maiss   dnestrispireTis saidumlo samsaxurebis warmomadgenlebma gadasces   ilaSku kiSiniovis saidumlo samsaxurs da ara sagamoZiebo organoebs.   Znelia imis Tqma, SesaZlebeli iyo Tu ara b-ni ilaSkus dakiTxva misi   gaTavisuflebisas. sisxlis samarTalwarmoeba kvlav aRZruli iyo, magram   ilaSku Tavisufali adamiani iyo da datova moldova sakuTari surviliT.   dauyovnebliv 2000 wlis maisis Semdeg, rodesac smirnovma ganacxada, rom   igi Tanaxma iyo ilaSkus saqmis gadasinjvaze sxva qveynis sasamarTlos   mier,   moldovis   xelisuflebis   organoebi   daukavSirdnen   ungreTs,   poloneTs da Sveicarias. warimarTa teqnikuri molaparakebebi xsenebul   qveynebTan. magram ilaSkus gaTavisuflebam 2001 wels bolo mouRo imis   SesaZleblobas, rom saqme mTlianad ganxiluliyo sxva sasamarTlos mier   sxva qveyanaSi.   322. yvelaferi, rac gakeTda ilaSkus saqmeSi da zogadad dnestrispireTis   problemasTan dakavSirebiT, gakeTda seriozulad da gulmodgined,   miuxedavad imisa, Tu ra dros xdeboda movlenebi. mowmem piradad   Seiswavla   saqme   ramdenimejer.   garkveuli   mniSvnelovani   Seswavla   ganxorcielda euTo-s iniciativiT. dRes, 11 wlis Semdeg, Zneli iqneba   nebismieri winaswari sisxlissamarTlebrivi gamoZiebis Catareba, magram   moldovis sagamoZiebo organoebi maqsimalurad Seecdebian.   28. viqtor vieiru   323. mowme iyo iusticiis ministris moadgile 2001 wlis Semdeg. xsenebul   dromde igi iyo advokati. mowmes aranairi Sexeba ar hqonia ilaSkus   saqmesTan. arc erTi Sexvedris dros, romelsac igi eswreboda, xsenebuli   sakiTxi ar wamoWrila.   mowme marTlac iyo statusis Taobaze molaparakebaTa komisiis wevri,   romelsac Tavmjdomareobda b-ni sturca. Tumca im Sexvedrebze, romlebsac   igi eswreboda, arasodes ganxilula darCenili patimrebis gaTavisuflebis   sakiTxi.   324. mowmis, rogorc advokatis, azriT, generaluri prokuraturis mier   miRebuli gadawyvetileba 2000 wlis agvistoSi im brZanebis gauqmebasTan   dakavSirebiT, romliTac 1993 wels sisxlissamarTlebrivi gamoZieba aRiZra   ilaSkusa da misi kolegebis gasamarTlebaze pasuxismgebeli pirebis   winaaRmdeg, araswori iyo.   325. moldovis xelisuflebis organoebs arasodes uRiarebiaT is   dokumentebi, romlebic gacemuli iyo dnestrispireTis arakonstituciuri   organoebis mier. mowmis azriT, 2001 wlis oqmi, romelic xelmowerili iyo   b-ni voroninisa da b-ni smirnovis mier, ar iyo samarTlebrivad   savaldebulo. pirvel rigSi, moldovis uzenaesi kanoni, rogorc es   konstituciiT aris dadgenili, ar moicavs samarTlebrivi aqtis saxiT iseT   aqts, rogoric aris aseTi politikuri gadawyvetileba. meore, xsenebuli   ar SeiZleba ganxiluli iqnes ise, rom warmoadgendes saerTaSoriso   xelSekrulebas venis 1969 wlis saxelSekrulebo samarTlis mniSvnelobiT:   xelSekrulebis xelmoweris ufleba aqvT mxolod saxelmwifoebs, xolo   dnestrispireTi ar SeiZleba saxelmwifod CaiTvalos. mesame, nebismieri   samarTlebrivi aqti gamoqveynebuli unda iqnes oficialur beWdviT   organoSi. nebismier SemTxvevaSi, moldovis konstituciuri organoebis mier   gamocemuli dokumentebi ar aris aRiarebuli qveynis aRmosavleT nawilSi.   29. andrei stratani   326. mowme iyo sabaJo departamentis direqtori 1999 wlidan 2001 wlamde.   Cvenebis micemis droisaTvis igi iyo elCi, sagareo saqmeTa saministros   samxreT-aRmosavleT evropaSi mSvidobis paqtis samsaxuris ufrosi. 1999   wlamde igi iyo sabaJo departamentis direqtoris moadgile. xsenebuli   struqtura Tavidan finansTa saministroSi Sedioda, xolo mogvianebiT   pirdapir mTavrobas daeqvemdebara.   327. moldovis sabaJo xelisuflebis organoebs faqtobrivad ar gaaCniaT   aranairi   uflebamosileba   dnestrispireTis   teritoriaze   ukrainis   sazRvramde saqonlis transportirebasTan dakavSirebiT, radgan isini ver   Sedian am teritoriaze.   dnestrispireTSi mdebare korporaciul gaerTianebaTa umetesoba sabaJo   dokumentacias amzadebs tiraspolSi. rodesac maT esaWiroebaT saeqsporto   nebarTvebi, magaliTad, samkervalo nawarmisTvis, isini ukavSirdebian   xelisuflebis   dokumentacias.   organoebs   aranairi   kiSiniovSi,   SezRudva   romlebic   ar arsebobs   gascemen   Sesabamis   dnestrispireTSi   korporaciul gaerTianebebTan dakavSirebiT, romlebic kiSiniovSi Cadian   mesame   dnestrispireTSi   qveyanaSi   saeqsporto   eqsporti da   dokumentaciis   importi xorcieldeba   misaRebad.   Tumca   moldovis   konstituciuri xelisuflebis organoebis nebarTvis gareSe. umetesad   importirebuli saqoneli Sedis pirdapir tiraspolSi. zogierTi saqoneli,   rogoric aris samkervalo nawarmi, SesaZlebelia eqsportirebuli iqnes   evrokavSirSi mxolod mas Semdeg, rac amasTan dakavSirebiT nebarTva   gaicema moldovis ekonomikis saministros mier. es imitom xdeba, rom   dadgenilia saeqsporto kvotebi. es ar aris sabaJo procedura, rogorc   aseTi. es aris ekonomikis saministrodan nebarTvis miRebis procedura.   sabaJo departaments ar gaaCnia aranairi kontroli xsenebul proceduraze.   moldovidan   xelisuflebis   iaraRis   eqsporti   Sedis   moldovis   xsenebulisaTvis   konstituciuri   saWiroa   organoebis   iurisdiqciaSi.   mTavrobis gadawyvetileba. realurad iaraRis eqsportTan an sxva   gadaricxvebTan dakavSirebiT gadawyvetilebebs departamentTaSorisi   komiteti iRebs. mowmem ar icoda, Tu ra procedura gamoiyeneboda   tiraspolis xelisuflebis organoebis mier.   tiraspolidan iaraRis eqsportireba xorcieldeboda ukrainis gavliT   pirdapir sxva qveynebSi, radgan kiSiniovs ar SeeZlo ganexorcielebina   kontroli ukrainis sazRvarze.   328.   sabaJo   departamenti   pasuxismgebeli   ar   iyo   warmomavlobis   sertifikatebis gacemaze. es savaWro palatis kompetenciaSi Sedioda.   329. zogierTi saqoneli nawilobriv moldovaSi mzaddeboda da nawilobriv   dnestrispireTSi; aseT SemTxvevebSi saqonlis transportireba xdeboda   dnestrispireTSi   korporaciuli sawarmoebisaTvis bunebrivi iyo saqmiani urTierTobebis   damyareba marjvena napirTan. moldovis organoebs ar gaaCniaT   da   dnestrispireTidan.   marcxena   napirze   mdebare   statistikuri monacemebi xsenebulTan dakavSirebiT, radgan iTvleboda,   rom es iyo Sida vaWroba.   330. mdinaris marcxena da marjvena napirebs Soris ar yofila Seqmnili   aranairi saerTo sabaJo postebi. 1995 wlidan moldova iyo saerTaSoriso   sabaJo gaerTianebis wevri. dnestrispireTi moldovis ganuyofeli nawilia,   magram moldovis xelisuflebis organoebis mier arasodes xorcieldeboda   sabaJo kontroli im momsaxurebasa da saqonelze, romelic marcxena   napiridan momdinareobda. amitom, formalurad rom vilaparakoT, adgili   ar hqonia raime saxis kontrabandas.   331. moldovis energetikuli resursebiT momarageba ruseTidan xdeba   konfliqtamde xelmowerili SeTanxmebis safuZvelze. sabaJo departamentma   icis, Tu ra raodenobis energetikuli resursebi Semodis ruseTidan.   sabaJo departamentSi aris danayofi, romelic zedamxedvelobs am   resursebis Semotanas. sabaJo departamenti iRebs oficialur dokumentebs,   romlebic exeba gaziTa da eleqtroenergiiT momaragebas. magram moldovis   xelisuflebis organoebs ar SeuZliaT gaakontrolon, ra xdeba moldova-   ukrainis sazRvarze da aRricxon dnestrispireTSi importirebuli   energetikuli resursebis odenoba. xorcieldeba informaciis gacvla   ruseTisa da moldovis sabaJo departamentebs Soris ruseTidan moldovaSi   gazis eqsportTan dakavSirebiT. aranairi sabaJo gadasaxadi ar aris   dawesebuli ruseTidan moldovaSi bunebrivi gazis importirebaze, mxolod   sabaJo procedurebisa da damatebuli Rirebulebis gadasaxadi.   332. mowmem ar icoda, aRiricxeboda Tu ara saeqsportod gankuTvnili   saqonlis transportireba dnestrispireTidan pirdapir sxva qveynebSi.   mowmes arasodes unaxavs iseTi dokumentacia, romelic, misi azriT,   mianiSnebda, rom aseTi saqonlis eqsportirebis sxva gzebi iqna aRmoCenili   da adgili hqonda gaukontrolebel vaWrobas dnestrispireTsa da mesame   qveynebs Soris, garda iaraRiT vaWrobisa. moldovis sabaJo departamentSi   arsebobs brigada ukanono eqsportis gamoZiebisTvis. magram am brigadas   moqmedeba   SeuZlia   mxolod   im   teritoriaze,   romelze   Sesvlis   SesaZleblobac aqvs da romelzec axorcielebs kontrols. amitom   dnestrispireTsa da ukrainas Soris arsebuli vaWroba ar kontroldeba   moldovis sabaJo departamentis mier.   333. mowmem ar icoda, Tu rogor SeiZleboda, rom tiraspolSi Camosxmuli   brendis boTlebze, romlebic gayidvaSi iyo ruseTSi, saxelmwifo kodi iyo   rusuli da ara moldovuri. igi Tvlida, rom xsenebuli kiTxva unda   daesvaT ruseTis federaciis sabaJo xelisuflebis organoebisaTvis.   334. moldovis sabaJo deparatamenti ar axorcielebs raime saxis sabaJo   kontrols dnestris marjvena sanapiroze, radgan es ar aris saerTaSoriso   sazRvari. Sesabamisad, moldovis xelisuflebis organoebi ar awarmoeben   gamoZiebas xsenebul sakiTxTan dakavSirebiT. danaSauls ar warmoadgens   saqonlis transportireba mdinaris marjvena napiridan marcxenaze.   30. generali boris sergeevi   335. mowme daibada 1950 wlis 17 ianvars orenburgSi, ruseTSi. igi aris rod-   is sardali 2002 wlis 18 ianvridan. 1996 wlidan xsenebul dromde igi iyo   rod-is kadrebis ufrosis moadgile.   336. rod-is misia ormagi xasiaTisaa: samSvidobo Zalebi da SenaerTebi,   romlebic pasuxismgebelni arian me-14 armiis aRWurvilobisa da sakuTrebis   dacvasa da mogvianebiT ruseTis federaciaSi dabrunebaze.   337. rac Seexeba samSvidobo Zalebs, maT SemadgenlobaSi daaxloebiT 360   piria: 2 batalioni da 1 saaviacio danayofi. batalionebi erTmaneTs   enacvlebian da rodesac postze imyofebian, eqvemdebarebian mxolod   samSvidobo   Zalebis   Sereul   xelZRvanelobas.   ruseTis   samSvidobo   batalionebi organizaciulad damokidebulni arian rod-ze. xsenebuli   batalionebi rod-is jarebisagan gancalkevebulad arian ganTavsebuli da   hyavT sakuTari sameTauro centri. rod-is sxva danayofebi ar arian   Cabmulni samSvidobo operaciebSi da arasodes monawileobdnen maTSi.   ruseTis samSvidobo Zalebs ar gaaCniaT tankebi. saaviacio jgufi   pasuxismgebelia tiraspolis aerodromze.   338. rod-is amJamindeli Stabbina uwin me-14 armiis Stabbina iyo. rod-is   Semadgenloba Cvenebis micemis droisaTvis 1500 adamianze naklebi iyo,   yvela samxedro SenaerTis CaTvliT.   339. tiraspolSi aris samxedro aerodromi. sabWoTa dros iq ganTavsebuli   iyo sahaero divizia. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg 1991 wels saaviacio   aRWurviloba gayofili iqna moldovas, ukrainasa da ruseTs Soris. me-14   armias gaaCnda mxolod SveulmfrenTa eskadrilia, romelic tiraspolSi   iyo ganTavsebuli. es eskadrilia gaxda samSvidobo Zalebis nawili.   dReisaTvis mas gaaCnia 9 Sveulmfreni da personali, romelic 180 adamians   iTvlis. isini ar Sedian rod-is SemadgenlobaSi, magram pirdapir   eqvemdebarebian ruseTis aviaciis Zalebs. isini gamoiyeneba samSvidobo   jarebis   mier   inspeqciis   gansaxorcieleblad:   isini   awarmoeben   usafrTxoebis zonis monitorings.   340. tiraspolis aerodromze Zalian mcire moZraobaa. sahaero sivrce   kontroldeba ukrainisa da moldovis sahaero kontroliorebis mier:   rodesac sahaero xomaldi mifrinavs ukrainis teritoriaze, sahaero   kontrols axorcielebs ukraina, xolo rodesac xomaldi uaxlovdeba   moldovis teritorias, mas warmarTavs kiSiniovis sahaero kontrolis   samsaxuri. amitom kiSiniovSi mdebare moldovis sahaero kontroliorebis   nebarTvis gareSe ruseTis sahaero xomaldebsa da Sveulmfrenebs ar   SeuZliaT dajdoma da afrena.   rac Seexeba aerodromis usafrTxoebas, zoli, romelic gamoiyeneba   ruseTis federaciis mZime TviTmfrinavebisa da Sveulmfrenebis dasajdomad   da asafrenad, daculia ruseTis Zalebis mier. Tumca aerodromis   teritoria Riaa, ase rom dnestrispirelebs rom moundeT, SeuZliaT iq   SeRweva. magram isini iq ar Sedian da, analogiurad, ruseTis Zalebic ar   erevian imaSi, Tu rogor iyeneben dnestrispirelebi aerodromis maT   kuTvnil nawils.   341. rod-is gayvana unda dasrulebuliyo 2002 wlis dasasrulisaTvis. axla   am vadam 2003 wlis bolomde gadaiwia. am etapze xorcieldeboda kolbasnas   sawyobebSi arsebuli aRWurvilobis transportireba. saWiro iyo 69 gzis   ganxorcieleba   aRWurvilobisaTvis.   saWurvlisaTvis   xsenebuli   da   kidev       gzisa   wlis   samxedro   bolomde   savaraudod   gagrZeldeboda. mowmem ganacxada, rom mas erCivna ar daesaxelebina gatanis   gaWianurebis mizezebi, radgan amasTan dakavSirebuli gancxadebis gakeTeba   gascdeboda   misi   kompetenciis   farglebs.   ganrigi   dadgenili   iyo   prezidentisa da Tavdacvis saministros mier. mowmes mxolod maTi   gadawyvetilebebi unda Seesrulebina.   ruseTSi gatana xorcieldeboda matarebliT da mxolod gamonaklis   SemTxvevebSi _ sahaero transportiT. bolos sahaero gziT aRWurviloba   wels iqna gatanili, xsenebuli tvirTi tanksawinaaRmdego saWurveli   iyo. zogierTi iaraRi adgilze ganadgurda, magaliTad, javSanteqnika da   haersawinaaRmdego kompleqsebi. xsenebuli tipis sabrZolo iaraRis   ganadgurebis meTodi SeTanxmebuli iyo euTo-s eqspertebTan da amitom   euTo axorcielebs procesis monitorings. ganadgureba xorcieldeba im   meTodiT, romelic gamoricxavs mis Semdgom aRdgenas. 2002 wels   ganadgurda 108 tanki, axla ki iwyeboda haersawinaaRmdego sistemebis   ganadgureba.   342. mowmis TqmiT, dnestrispireTis xelisuflebis organoebs iaraRis   gatanisas igi mxolod im dros ukavSirdeboda, Tuki amas konkretul   SemTxvevaSi ubrZanebdnen zemdgomi organoebi. process mudmivad xels   uSlian dnestrispireTis xelisuflebis organoebi, magram amJamad maT   ikisres valdebuleba, eTanamSromlaT da gaetarebinaT transporti. rod-ma   `mdr~-s SesTavaza kompensacia gatanisaTvis rogorc valebis CamoweriT,   aseve arasamxedro daniSnulebis qonebis gadacemis gziT.   343.   euTo   atarebs   xolme   gankuTvnili   inspeqtirebas   im   adgilebSic,   ganTavsebuli,   sadac   da   transportirebisTvis   aRWurvilobaa   ruseTSic, daniSnulebis adgilzec. moldovis xelisuflebis organoebi   aseve zedamxedveloben process: pirvel rigSi, euTo-s meSveobiT, Semdeg,   rodesac   transporti   (matarebeli)   gadis   moldovidan,   ruseTis   xelisuflebis organoebi akonkreteben tvirTis saxeobas da raodenobas,   Semdeg ki tvirTis CamonaTvali egzavneba moldovis xelisuflebis   organoebs moldova-ukrainis sazRvris gadakveTaze.   344. rod-is personals gadaadgileba SeuZlia mxolod im SemTxvevaSi, Tu   nebarTva gacemulia dnestrispirelebis mier. analogiuri nebarTvis gacemaa   saWiro saqonlisa da maragebis SemotanisaTvis. dnestrispirelebis mxridan   nebarTvaa   saWiroa,   agreTve,   rkinigzisa   da   saavtomobilo   gzebis   gamoyenebisaTvis rogorc tvirTis gatanisas, ise Semotanisas. rod-s   evaleba, warmoadginos marSrutis gegma, monawile moZravi saSualebebis   detalebiT. sxva SemTxvevaSi dnestrispireTis xelisuflebis organoebi   apatimreben an ar atareben satransporto saSualebebs.   mowmis TqmiT, Cvenebis micemis droisaTvis dnestrispireTis xelisuflebis   organoebis mier sami avtomobili iyo ukanonod dakavebuli.   345. rod-i arasodes marTavda dnestrispireTis SeiaraRebul ZalebTan   erTobliv wvrTnebs.   346. rodesac warmoiSoboda dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan   dakavSirebis saWiroeba, moskovi specialur uflebamosilebas aniWebda   xolme mowmes, raTa is dakavSireboda romelime Tanamdebobis pirs   dnestrispireTis administraciaSi; dakonkretebuli iyo aseve am pirTa   vinaoba da gansjis sagani.   347. rod-s ar aklia samxedro maragebi da saWurveli da ar Semoaqvs raime   saxis axali SeiaraReba. sxva maragebi (magaliTad, sawvavi) Semodis   sxvadasxva adgilebidan – ukrainidan, poloneTidan an pirdapir ruseTidan.   mZime aRWurviloba (rogoric aris TviTmfrinavis nawilebi), romelic   saWiroebs SekeTebas, igzavneba ukan ruseTSi. xsenebuli ecnobeba   adgilobrivi xelisuflebis organoebs da ara moldovis centraluri   xelisuflebis   organoebs.   rod-i   yidulobs   garkveul   sakvebs   dnestrispireTis adgilobrivi mosaxleobisagan. is, rac Semodis sahaero   transportiT, gadis kontrols moldoveli mSvidobismyofelebis mxridan,   radgan 1992 wlis SeTanxmebis Tanaxmad swored isini arian pasuxismgebelni   sabaJo da sasazRvro kontrolze.   348. dnestrispireTis xelisuflebis organoebi Tvlian, rom sabWoTa   kavSiris daSlis Semddeg me-14 armiis qonebis nawili, romelic   ganTavsebulia dnestrispireTSi, ekuTvniT maT. rod-i maT awvdis mxolod   arasamxedro daniSnulebis aRWurvilobas. xsenebuli ar moicavs iaraRs,   saWurvels   aRWurviloba,   eqskavatorebi,   an   javSanteqnikas,   es   aris   tipis   karvebi,   mxolod   sainJinro   sayofacxovrebo   aRWurviloba,   manqanebi,   sawvavis   garkveuli   cisternebi,   generatorebi   da   a.S.   gadacemamde CamonaTvali mtkicdeba Tavdacvis saministrosa da saxelmwifo   qonebis saministros mier moskovSi. dnestrispireTis xelisuflebis   organoebs arasodes gasdacemiaT tankebi.   349. 1992 wels samxedro meTauri tiraspolSi mixail bergmani iyo, igi   xelmZRvanelobda   daxuruli struqtura iyo, romelsac gaaCnda konkretuli samxedro   amocanebi. komendatura ganTavsebuli iyo rod-is Stabbinidan   komendaturas.   xsenebuli   dros   armiis   Stabbina   gancalkevebulad da mas ekisreboda mravali administraciuli amocanis   Sesruleba, rogoric aris Camosuli axali mosamsaxureebis registracia,   Svebulebebisa da gaTavisuflebis registracia, mivlineba da a.S. igi 24   saaTis   ganmavlobaSi   muSaobda   da   hqonda   samxedro   kavSirebi.   komendaturaSi aseve iyo samxedro policia da sapatimro saknebi.   komendaturis Senoba ganTavsebuli iyo Stabbinidan 1 km-is daSorebiT.   daaxloebiT sami wlis win Senoba gadaeca dnestrispireTis xelisuflebis   organoebs.   350. me-14 armia Seiqmna 1956 wels, rogorc odesis samxedro olqis nawili.   Stabbina ganTavsebuli iyo kiSiniovSi, magram 1986 Tu 1988 wels sameTauro   centri gadatanili iqna tiraspolSi. armia ganTavsebuli iyo rogorc   ukrainis,   aseve   moldaveTis   sabWoTa   socialisturi   respublikebis   teritoriebze. armiis arc erTi danayofi ar yofila odesme ganTavsebuli   ruseTis teritoriaze. ukrainis ssr-s teritoriaze ganTavsebuli iyo   sahaero-sadesanto Zalebi. armia gadanawilda Semdegnairad: yvelaferi is,   rac iyo moldovis teritoriaze, gadaeca moldovas, dnestris marcxena   sanapiroze mdebare aRWurvilobis garda, romelic ruseTs darCa. 1991 wlis   dekembris Semdeg armia cota xnis ganmavlobaSi ekuTvnoda dsT-s   SeiaraRebul Zalebs. 1992 wlis 1 aprils armiis mepatrone ruseTi gaxda.   wlis Semdeg me-14 armiis sardali b-ni lebedi iyo. xsenebuli drois   Semdeg me-14 armias gadaerqva saxeli da ewoda rod-i; Semdeg is generalma   netkaCovma Caibara. Cvenebis micemis droisaTvis mowme iyo rod-is sardali.   generlebi iakovlevi da netkaCovi msaxurobdnen sabWoTa armiaSi, magram   arasodes yofilan ruseTis axali SeiaraRebuli Zalebis wevrebi.   mowmem ar icoda raime 1993 wels general lebedis dnestrispireTis   parlamentSi arCevis Sesaxeb. tiraspolis Semdeg igi dainiSna uSiSroebis   sabWos mdivnad moskovSi.   351. rod-is formas saxeloze hqonda Tavdacvis saministros mier 1994 wels   SemoRebuli niSani. 1988 wlidan xsenebul dromde formas hqonda saxelosa   da samxreebze ganTavsebuli niSani sabWoTa armiis abreviaturiT. mowme   acxadebda, rom miuxedavad imisa, rom niSnebi gansxvavebuli iyo, mas ar   SeuZlia imis Tqma, SeeZlo Tu ara isini ganesxvavebina maT Semxedvares.   352. rod-i atarebs erTobliv wvrTnebs moldovis SeiaraRebul ZalebTan   centralur moldovaSi, magram arasodes Cautarebia erToblivi wvrTnebi   dnestrispireTis ZalebTan.   TanamSromloba moldovasTan xorcieldeba dsT-s CarCoebSi, samxedro   TanamSromlobis SeTanxmebebis safuZvelze. mowmem ganacxada, rom mas   hqonda regularuli Sexvedrebi da satelefono kavSirebi moldovis   xelisuflebis organoebTan   – Tavdacvis saministrosTan, prezidentis   administraciis xelmZRvanelTan. magram igi arasodes Sexvedria smirnovs.   353. mowme eqvemdebareboda moskovis samxedro olqis meTaurs, kadrebis   ganyofilebis ufrossa da Tavdacvis saministros. SeiaraRebul ZalebSi   SesaZlebelia ruseTis mamrobiTi sqesis 18 welze ufrosi moqalaqeebis   gawveva, miuxedavad imisa, mudmivad cxovroben Tu ara isini ruseTSi. rod-s   hyavs gawveulebi moskovis samxedro olqidan. mowme acxadebda, rom man ar   icoda im 400 piris Sesaxeb, romlebic, rogorc Cans, gawveulni iyvnen   dnestrispireTSi 2000 wlis TebervalSi.   354. jariskacebs, romlebic icaven sawyobebs, eZlevaT ganmarteba, Tu ra   dros SeuZliaT cecxlis gaxsna. arasodes damdgara dRis wesrigSi   moldovis jarebisaTvis cecxlis gaxsnis sakiTxi.   31. polkovniki aleqsandr verguzi   355. mowme daibada 1960 wlis 24 noembers tiraspolSi. 1999 wlis aprilidan   igi iyo rod-is meTauris moadgile saganmanaTleblo dargSi.   356.     wels   moxda   sami   SemTxveva,   rodesac   dnestrispireTis   xelisuflebis organoebma aiyvanes rod-is maragiT datvirTuli manqanebi   da ukanonod hyavdaT isini gaCerebuli.   357. dnestrispireTSi rod-is mTavar funqcias warmoadgenda rod-is ZalebSi   marTlwesrigis dacva; igi ar ereoda politikur sakiTxebSi. rod-i   ganTavsebuli iyo ruseTis teritoriis farglebs gareT da dakavebuli iyo   mxolod im sakiTxebiT, romlebic warmoiSoboda rod-is SigniT. rod-is   umTavres funqcias warmoadgenda iaraRisa da saWurvlis sawyobebis dacva   da samxedro personalis gawvrTna. samSvidobo Zalebis amocana   _ usafrTxoebis zonaSi marTlwesrigis SenarCuneba _ mimarTuli iyo `gare   samyarosaken~, magram samSvidoboebi ar iyvnen rod-is nawili; es calke   Zalebi iyo.   358. mowme tiraspolSi msaxurobda 1992 wlidan. 1992 wlis ivnisSi moxda   brZolebi bendersa da dubasariSi, magram ara tiraspolSi, ase rom igi ar   Seswrebia brZolebs. mowme aseve acxadebda, rom ruseTis samxedro Zalebi   mkacr neitralitets inarCunebdnen da ar monawileobdnen brZolebSi. man   ar icoda tankebis Sesaxeb, romlebic monawileobas iRebdnen konfliqtSi.   359. adgili ar hqonia iaraRis gadacemas, magram iaraRi Zalis gamoyenebiT   iqna   gatacebuli,   radgan   xalxi   ajanyebuli   iyo.   es   ar   iyo   gaTvaliswinebuli. movidnen bavSvebi da qalebi, Cumad SemoiWrnen da   gaitaces iaraRi. im jariskacebma, romlebsac evalebodaT iaraRis dacva,   savaraudod ver gauxsnes cecxli qalebsa da bavSvebs. situacia marTlac   rom gansakuTrebuli iyo. adamianebi, romlebmac xsenebuli Caidines,   TavzexelaRebulni iyvnen: mimdinareobda omi da maT sWirdebodaT TavianTi   saxlebis dacva. gamoyenebuli iqna aseve satvirTo manqanebi naRmebiT   dacul sawyobebSi SesaWrelad. situaciis uaRresad daZabvis gareSe   SeuZlebeli iyo gatacebuli iaraRis dabruneba. SeiaraRebuli konfliqtis   dawyebamde adgili ar hqonia iaraRis datacebas.   360. iaraRis dataceba Sefasebuli iqna yaCaRobad anu qurdobad da aRiZra   samarTalwarmoeba yoveli incidentis gamosaZieblad. mowme acxadebda, rom   man ar icoda xsenebuli sisxlis samarTalwarmoebis Sedegebis Sesaxeb.   361. 1992 wels komendanti mixail bergmani iyo. komendaturis Senoba   ganTavsebuli iyo kirpiCnis quCaze, Stabbinidan daaxloebiT   daSorebiT. im dros Senoba ruseTis samxedro Zalebis sruli kontrolis   qveS imyofeboda da SenobiT ar sargeblobdnen dnestrispireTis   xelisuflebis organoebi.   km-is   32. vice-polkovniki vitalius radzaeviCusi   362. mowme daibada vitebskSi, belorusiaSi. man Tanamdeboba datova 2002   wlis dekemberSi; xsenebul periodamde igi iyo rod-is samxedro dazvervis   ufrosi oficeri. regionSi igi msaxurobda 1993 wlis Tebervlis Semdeg. mis   movaleobaSi Sedioda informaciis Segroveba da sadazvervo jgufebis   momzadeba.   363. dnestrispireTSi transportis moZraoba siZneles warmoadgenda.   axlaxans ruseTSi gagzavnili sami avtomanqana iqna dapatimrebuli. rod-s   ar gaaCnda kontaqtebi arc dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan da   arc maT sadazvervo samsaxurebTan. mowmis movaleobaSi ar Sedioda arc   moldovis sadazvervo samsaxurebTan Sexvedra.   364. olga Capatina msaxurobda rod-Si olga suslinas saxeliT. mowmis   azriT, igi smirnovis agenti iyo.   365. mowmem uaryo, rom dnestrispireTSi odesme ganTavsebuli iyvnen   sazRvao fexosnebi an fsb-s `alfa~ jgufi.   33. polkovniki anatoli zaicevi   366. mowme daibada 1953 wels ruseTSi, kalugis regionSi. igi msaxurobda   tiraspolSi 2002 wlis ianvridan; xsenebul dromde igi msaxurobda   moskovis samxedro olqSi.   367. Sereuli samSvidobo Zalebi daarsda moldovisa da ruseTis   prezidentebs Soris 1992 wels dadebuli SeTanxmebis safuZvelze. ruseTis   mxaris samSvidobo ZalebSi Sedioda 294 adamiani, 29 manqana da 264   avtomati. samSvidobo Zalebs aseve gaaCndaT 17 javSanmanqana, romlebic   ganTavsebuli iyo samSvidobo Zalebis postebze da gamoiyeneboda   komunikaciis mizniT. avtomatebi iyo `kalaSnikovis~ tipis da aseve iyo   `makarovis~ sistemis pistoletebi; samSvidobo Zalebs ar hqondaT mZime   SeiaraReba,   rogoric   aris   yumbarmtyorcnebi,   tyviamfrqvevebi,   tanksawinaaRmdego Wurvebi da sxv. samSvidobo Zalebis yvela manqana da   mosamsaxure atarebda specialur amosacnob niSnebs. maT ufleba hqondaT,   Tavisuflad   emoZravaT,   rogorc   es     wlis   SeTanxmebiT   iyo   gaTvaliswinebuli. ruseTis samSvidobo Zalebi da rod-i erTmaneTisgan   absoluturad damoukideblad moqmedebdnen. samSvidobo Zalebis ufrosi   Tanamdebobebi rus oficrebs ekavaT. 1992 wlidan dRemde ruseTis   samSvidobo Zalebis meTauris posti arasodes daukavebia vinmes rod-is   Semadgenlobidan; meTauri mudam moskovidan iyo xolme. TavianTi   funqciebis ganxorcielebisas samSvidobo Zalebi ar TanamSromlobdnen   rod-Tan.   368. samSvidobo Zalebis movaleobas warmoadgenda usafrTxoebis zonaSi   iaraRis, feTqebadi masalebisa da narkotikebis gadatanis aRkveTa.   moldovisa   da   dnestrispireTis   Zalebi   pasuxismgebelni   iyvnen   monitoringze da Sesabamisi mxareebis destruqciuli Zalebis qmedebaTa   aRkveTaze. 1992-1993 wlebSi samSvidobo Zalebis amocanebi sxva iyo da   moicavda SeiaraRebuli konfliqtis SeCerebas, brZolaSi monawile   mxareebis daSoriSorebas, ganiaraRebas da marTlwesrigis aRdgenas. am   etapze samSvidobo Zalebi icavdnen mSvidobas da axorcielebdnen   SeTanxmebaTa Sesrulebis monitorings.   369. mowmis uSualo zemdgomi organo iyo Sereuli sakontrolo komisia,   romelic Seiqmna 1992 wlis imave SeTanxmebiT. Sereuli sakontrolo   komisiis   federaciidan, erTi moldovis respublikidan da erTic dnestrispireTis   regionidan. yovel mxares hyavda warmomadgeneli sagareo saqmeTa   SemadgenlobaSi   Sedioda   sami   delegacia:   erTi   ruseTis   saministrodan, Tavdacvis saministrodan, Sinagan saqmeTa saministrodan da   uSiSroebis saministrodan. arsebobda, agreTve, erToblivi samxedro   meTauroba, romelic pasuxismgebeli iyo samSvidobo Zalebze. 1996 wlis   Semdeg Sereuli sakontrolo komisiis muSaobaSi monawileobas iRebda   samxedro damkvirvebelTa jgufi ukrainidan. yvela gadawyvetileba   miiReboda sam mxaresa da ukrainas Soris miRweuli konsensusis   safuZvelze. samSvidobo Zalebi emyarebodnen wevrebs Soris amocanebisa da   pasuxismgeblobebis Tanabari gayofis princips. Sereuli sakontrolo   komisia TanamSromlobda euTo-sTan.   34. vice-polkovniki boris levicki   370. mowme daibada 1961 wlis 31 maiss ruseTSi, novgorodis regionSi. igi   iyo me-80 samxedro garnizonis sasamarTlos Tavmjdomare. Cvenebis micemis   droisaTvis igi msaxurobda xsenebul Tanamdebobaze 2000 wlis Semdeg.   mowme   iyo   sasamarTlos   Tavmjdomare   da   erTaderTi   mosamarTle.   garnizonis meore mosamarTlis Tanamdeboba vakanturia. mowme ixilavda   administraciul, samoqalaqo da sisxlis samarTlis saqmeebs, iseve,   rogorc samxedro disciplinarul gadacdomebs. rogorc samxedro   mosamarTle, igi eqvemdebareboda uzenaesi sasamarTlos marTlmsajulebis   departaments da ara rod-s an rod-is meTaurebs an Tavdacvis Tu   iusticiis saministroebs.   samxedro sasamarTlo, romelic arsebobda dnestrispireTSi me-14 armiis   dros, gadayvanili iqna ruseTis federaciis iurisdiqciaSi imave dros, ra   drosac armia. aseTi sasamarTloebi warmoadgens ruseTis federaciis   samarTlebrivi sistemis nawils. rogorc ruseTis samxedro sasamarTlos,   mas gaaCnia iurisdiqcia mxolod ruseTis moqalaqeebze   – rod-is   mosamsaxureebsa da samoqalaqo personalze. sasamarTlos ar gaaCnia   iurisdiqcia sxva adamianebze, magaliTad, adgilobriv mosaxleobaze,   dnestrispireTis miliciaze da a.S. samxedro sakuTrebis moparvis   SemTxvevaSi sasamarTlos eqneba iurisdiqcia ruseTis moqalaqeze, romelic   msaxurobs dnestrispireTSi, magram Tu eWvmitanili dnestrispirelia,   xsenebuli Seva adgilobrivi sasamarTloebis kompetenciaSi. nebismier   SemTxvevaSi rod-is samxedro sasamarTlos tiraspolSi ar eqneba   SesaZlebloba, ganixilos aseTi situacia. mowmis TqmiT, mas ar Sexvedria   raime saqme, romelic dakavSirebuli iqneboda iaraRisa da saWurvlis   qurdobasTan an ukanono gadacemasTan.   371. rod-s ar gaaCnia uSualo kavSiri moldovis an dnestrispireTis   marTlmsajulebis organoebTan. im SemTxvevaSi, Tu vinme moaxerxebda   moldovis teritoriaze Tavis Sefarebas, rod-i moiTxovda am adamianis   eqstradirebas moskovidan Tavdacvis saministrosa da sagareo saqmeTa   saministros saSualebiT, romlebic, Tavis mxriv, mimarTavdnen kiSiniovis   xelisuflebis organoebs.   mowme   dabrkolebebs   acxadebda,   rom   dnestrispireTis   rod-is samxedro   xelisuflebis   personalis   organoebi   moZraobas.   uqmnidnen   magaliTad, erTxel igi gaaCeres misi kuTvnili manqaniT, rodesac   kolbasnaSi midioda da xeli SeuSales iq moxvedraSi.   35. vice-polkovniki valeri Samaevi   372. mowme daibada 1966 wlis 9 ivniss ruseTSi, iaroslavlSi. igi dainiSna   14101-e samxedro SenaerTis prokurorad 2002 wlis aprilSi da amJamadac am   Tanamdebobazea; xsenebul dromde igi iyo moskovis regionis samxedro   prokuroris moadgile. Cvenebis micemis droisaTvis igi gadahyavdaT sxva   Tanamdebobaze moskovis regionSi.   373. rogorc 14101-e samxedro SenaerTis prokurori, mowme uSualod iyo   pasuxismgebeli moskovis samxedro olqis samxedro prokuroris winaSe.   moskovis regionis ufros prokurors ar SeeZlo misTvis ebrZanebina   gamoZiebis konkretuli xaziT warmarTva, Tumca mas SeeZlo imis aRniSvna,   rom mowme ar misdevda swor proceduras. samxedro prokurorebi ar   emorCilebodnen   rod-is   meTaurobas   da   ar   ekisraT   mis   winaSe   pasuxismgebloba. rod-is meTaurs ar SeeZlo maTTvis instruqciebis micema.   mowmis movaleobaSi Sedioda rod-Si kanonis dacva da im sisxlis   samarTlis danaSaulebis gamoZieba, romlebic Cadenili iyo rod-is   personalis da ara adgilobrivi samoqalaqo pirebis mier. mowmes ar hqonia   SeiaraRebis an aRWurvilobis qurdobis, yaCaRobisa Tu ukanono gadacemis   SemTxvevebi.   374. rod-is samxedro prokurorebs zogadad ar gaaCniaT pirdapiri   kontaqtebi arc moldovis da arc dnestrispireTis marTlmsajulebis   organoebTan. mowmes ar miuRia raime specialuri instruqciebi, Tu rogor   unda eTanamSromla dnestrispireTis xelisuflebis organoebTan.   erTaderTi SemTxveva, romelic ase Tu ise gulisxmobda TanamSromlobas,   moxda 2002 wels. rod-is jariskaci da ramdenime arasrulwlovani   eWvmitanilni iyvnen moxuci adamianis cemaSi, romelic gardaicvala.   tiraspolis samarTaldamcavma organoebma gadasces mowmes garkveuli   dokumentacia, romlis Tanaxmadac rod-is erT-erT mosamsaxures SesaZloa   monawileoba   mieRo   xsenebul   incidentSi.   mowmem   aRZra   gamoZieba   jariskacis winaaRmdeg da gamoiZaxa ramdenime samoqalaqo piri mowmis   saxiT. ase rom rod-i minimalur doneze TanamSromlobda dnestrispireTis   samarTaldamcav organoebTan da es TanamSromloba gulisxmobda mxolod   satelefono kavSirsa da mowmeTa moZebnas.   vinaidan   pirebisaTvis, mas ar aRuZravs samarTalwarmoeba maT winaaRmdeg, magram   adgilobrivma sagamoZiebo organoebma aRZres saqme adgilobrivi   mowmes   ar   wauyenebia   braldeba   xsenebuli   samoqalaqo   eWvmitanilebis winaaRmdeg dnestrispireTis sasamarTloebis winaSe. mowmem   ar icoda raime TanamSromlobis sxva SemTxvevebis Sesaxeb.   375. mowmis TqmiT, rod-is personals araviTari problema ar eqmneboda   dnestrispireTSi gadaadgilebisas; mas piradad SeeZlo Tavisuflad   emoZrava Tavisi manqaniT. maT aseve SeeZloT Tavisuflad gadasuliyvnen   mdinaris meore napirze, maTi zemdgomi oficris nebarTviT.   376. mowmem icoda im sami manqanis Sesaxeb, romlebic ukanonod iyo   dakavebuli dnestrispireTis xelisuflebis organoebis mier. aranairi   gamoZieba ar yofila warmarTuli xsenebul saqmesTan dakavSirebiT, radgan   samxedro prokurors gaaCnia iurisdiqcia mxolod ruseTis samxedro   personalze. mowmem icoda, rom meTauroba awarmoebda molaparakebebs   xsenebuli avtomobilebis dabrunebasTan dakavSirebiT. analogiurad,   dnestrispireTis miliciis mier ruseTis armiidan iaraRis moparvac ar   Sedioda mowmis kompetenciaSi. igi xsenebuls im SemTxvevaSi gamoiZiebda,   Tu   gaurkveveli   iqneboda,   vin   Caidina   qurdoba,   magram   radgan   mtkicebulebebiT dadasturebuli iyo, rom es gaakeTes dnestrispirelebma,   mas aRar SeeZlo xsenebul saqmeSi monawileoba. zemoxsenebul SemTxvevaSi   mowme gaagzavnida saqmes moskovSi, saidanac daukavSirdebodnen moldovis   sagamoZiebo organoebs Semdgomi gamoZiebis warmarTvisaTvis. ruseTis   personalis dumiliT gamoxatuli Tanxmoba Tu daudevroba, ramac   gaaadvila qurdoba, moxvdeboda mowmis iurisdiqciaSi, magram mowme   arasodes aRmoCenila aseTi situaciis winaSe da ar gaaCnda informacia, Tu   ra moxda im momentamde, sanam igi am Tanamdebobaze dainiSneboda.   377. mowmes ar SeeZlo uSualod dakavSireboda moldovis xelisuflebis   organoebs, Tuki ar eqneboda specialuri nebarTva.   36. vasili timoSenko   378. mowme daibada 1941 wlis 3 seqtembers ukrainaSi, kirovogradSi. Cvenebis   micemis droisaTvis igi gadamdgari iyo. 1982 wlis seqtembridan 2002 wlis   aprilamde mas ekava me-14 armiis, Semdeg ki rod-is samxedro prokuroris   Tanamdeboba.   379. me-14 armiis Stabbina kiSiniovidan tiraspolSi 1984 wels gadavida.   mowmis   samuSaos   warmoadgenda   me-14   armiaSi   kanonierebis   dacva.   iurisdiqcia vrceldeboda mxolod samxedroebze – adre me-14 armiaSi,   xolo axla rod-Si momsaxure personalze – da ara samoqalaqo pirebze an   dnestrispireTis miliciaze. Tuki rus samxedros Tavs daesxmeboda   dnestrispireli samoqalaqo piri, amas gamoiZiebdnen dnestrispireTis   sagamoZiebo   organoebi.   praqtikaSi   dnestrispireTis   xelisuflebis   organoebi mudam damoukideblad muSaobdnen da ar iTxovdnen rusebis   monawileobas. rod-is samxedro prokurori zogadad iZiebda samxedro   personalis Tanamonawileobas, maT Soris iseT garemoebebSi, rodesac   qurdoba ganxorcielda samoqalaqo pirebis mier, da Tuki sakmarisi   mtkicebulebebi iqneboda samxedro piris Tanamonawileobisa, mowme   aRZravda gamoZiebas. dnestrispireTis miliciis mier ruseTis samxedro   mosamsaxuris TanamonawileobiT armiis qonebis qurdobis SemTxvevaSi rod-   is samxedro prokurors SeeZlo gamoeZiebina es ukanaskneli, magram ara   danaSaulSi mxolod dnestrispirelTa monawileobis SemTxveva. mSvidobis   Jams aseTi SemTxveva ar momxdara. rod-is samxedro prokurori iZiebda   saqmeebs personalis winaaRmdeg, rodesac ruseTis samxedro bazidan   gatanili iqna SeiaraReba da aRWurviloba, magram es mxolod konfliqtis   dros moxda. 1991-1992 wlebis konfliqtis dros adgili ar hqonia me-14   armiis samxedro personalis mier gareSe pirTaTvis aRWurvilobis   miwodebas.   380. komendaturis SenobaSi iyo sapatimro saknebi. komendaturaze   zedamxedvelobas axorcielebda prokuratura da igi aseve eqvemdebareboda   me-14 armiis garnizonis meTaurs. iq ar xdeboda samoqalaqo pirebis   dakaveba. komendatura daiSala 1996 wels da axla iq dnestrispireTis   prokuraturaa ganTavsebuli.   381. mowmem ganmcxadebelTa dakaveba da patimroba Semdegnairad aRwera:   rodesac gaCaRda konfliqti, regionSi moqmedeba daiwyo teroristebis   jgufma, es iyo dajgufeba `bujori~. mokles zogierTi cnobili adamiani,   magaliTad, gusari, dnestrispireTis miliciis wevri, ostapenko da sxvebi   da maTi dasaflaveba gadaizarda masobriv demonstraciebSi. xsenebuli   pirebi mokla saxalxo frontis Tavmjdomarem ilaSkum da garemoebebi,   romlebSic xsenebuli pirebi iqnen moklulni da damwvarni, kargad iyo   cnobili mTeli qalaqisaTvis.   amitom dnestrispireTis prokurorma b-nma Carievma general lebeds mimarTa   TxovniT, teroristebi droebiT ganeTavsebinaT samxedro bazaze, raTa   Tavidan yofiliyo acilebuli saxalxo SurisZieba maT mimarT. generalma   lebedma uari Tqva xsenebuli nebarTvis gacemaze. mowmem, rogorc   prokurorma, Seamowma saknebi. man aRniSna, rom erT-erT frTaSi iyo sami   Tu oTxi gancalkevebuli sakani da rod-is eskortisa da mcvelebis   nacvlad iq iyo dnestrispireTis policia. iq aseve iyo im frTaSi calke   Sesasvleli, sadac ganmcxadeblebi iyvnen moTavsebulni. mixail bergmanma   ganucxada mowmes, rom man gasca nebarTva rod-is saknebSi teroristebis   droebiT ganTavsebaze, raTa brbosagan daculi yofiliyo maTi sicocxle   da janmrTeloba. mowmem yuradReba gaamaxvila im faqtze, rom man daarRvia   disciplinaruli wesebi da saknebi dauyovnebliv unda gaTavisuflebuliyo,   razec mixail bergmanma uari ganacxada. mowmem amis Sesaxeb acnoba general   lebeds, romelic Zalian gabrazda b-n bergmanze. meore dRes mowme wavida   bergmanis sanaxavad, raTa gamoeyenebina Tavisi uflebamosileba da   gamoesworebina darRveva. magram saknebi ukve gaTavisuflebuli iyo.   ganmcxadeblebi xsenebul saknebSi sul erTi Tu ori dRe iyvnen.   bergmanma dauSva Secdoma, rodesac samoqalaqo pirebis komendaturaSi   dapatirebis neba darTo da aseve neba misca dnestrispireTis milicias, iq   ewarmoebina   maTi   dacva   da   dakiTxva.   aranairi   disciplinaruli   samarTalwarmoeba ar aRZrula bergmanis winaaRmdeg, radgan es iyo mcire   mniSvnelobis disciplinaruli darRveva, romelic dauyovnebliv iqna   gamosworebuli.   382. ganmcxadeblebi moldovis xelisuflebis organoebs gasasamarTleblad   imitom ar gadasces, rom maSin saomari mdgomareoba iyo. ganmcxadeblebs   xelebi sisxlSi hqondaT gasvrili da imisaTvis, rac Caidines, isini   marTlmsajulebi   winaSe   unda   warmdgariyvnen.   ganmcxadeblebi   rom   gaeTavisuflebinaT,   aravin   icoda,   daisjebodnen   Tu   ara   isini.   mosaxleobaSi emociebi mZvinvarebda.   383. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg me-14 armia gayofili iqna ukrainas,   moldovasa da ruseTs Soris. moldovam da ukrainam miiRes satanko   polkebi. sabWoTa kavSiris daSlis Semdeg bevri oficeri, romlebsac ar   surdaT moldovis an ukrainis jarebSi samsaxuri an iq ficis miReba,   gaTavisufldnen da Camovidnen dnestrispireTSi. situacia Zalze cvalebadi   iyo. bunebrivia, yoveli jariskaci iZulebuli iyo, efiqra Tavis Tavze.   orma batalionma ar SeinarCuna loialuroba da SeuerTda dnestrispireTis   xelisuflebis organoebs. xsenebuli xdeboda dsT-s periodSi. araviTari   kanonmdebloba xsenebul situaciasTan dakavSirebiT im droisaTvis ar   arsebobda. es uaRresad rTuli periodi iyo yvelasaTvis   ruseTisTvisac ki.   – TviT   wlis 1 aprils prezidentma elcinma gamoacxada, rom me-14 armia   ruseTis iurisdiqciaSi Sedis. amas Semdeg situacia Cawynarda da   analogiuri   faqtebi,   iseve,   rogorc   rusi   samxedro   personalis   dnestrispirelTa mxareze gadasvla aRar xdeboda. Tumca im samxedroebs,   romelTac surdaT moldovaSi dabruneba, SeeZloT amis gakeTeba.   384. ruseTis armiis saxelos niSani da samxre SemoRebuli iqna 1994 wels;   xsenebul dromde formebze sabWoTa kavSiris abreviatura iyo gamosaxuli.   wlidan dnestrispirelebi TavianT droSasa da simboloebs iyenebdnen.   385. adgili ar hqonia ruseTis mier moldovis okupacias. tragediis   umTavres mizezs warmoadgenda qaosuri situacia, romelic Tan axlda   sabWoTa kavSiris daSlas. SeiaraRebuli konfliqti daiwyo 1990 wels,   rodesac moldovaSi miRebuli iqna enasTan dakavSirebuli axali   kanonmdebloba.   situacia   dnestrispireTSi   Zalian   daiZaba.   xSirad   gaigonebdiT slogans `moldova ekuTvniT moldovelebs~. b-nma ilaSkum   gamosca brZaneba #6, romelic gamoqveynda 1990 wlis seqtemberSi da maSinve   SiSi warmoSva dnestrispireTis mosaxleobaSi. xsenebulis Semdeg xalxma   regionis datoveba daiwyo. da swored am `brZanebis~ Semdeg ganviTarda   tragikuli movlenebi. ilaSkus jgufma didi ziani miayena xalxs da   aRvivebda eTnikur konfliqts. jgufi `bujori~ emzadeboda adgilobrivi   parlamentis Senobis asafeTqeblad; am mizniT jgufma didi raodenobiT   asafeTqebeli masala Semoitana. qveyanaSi Seqmnili rTuli situaciisa da   teroristTa dajgufebis qmedebebis gamo bevrma oficerma, maT Soris   mowmemac, gaxizna ojaxebi. mowmem Tavisi ojaxi ukrainaSi gaagzavna.   386. 1992 wels konfliqtis dawyebis Semdeg rod-i inarCunebda karg   urTierTobebs moldovel samxedroebTan. rodesac me-14 armiis teritoria   benderTan axlos dabomba moldovis mxarem, mowmem daureka moldovelebs   telefoniT, raTa ecnobebina, rom maT rod-s dauSines cecxli. amis Semdeg   ruseTis jarebma aRZres gamoZieba dabombvasTan dakavSirebiT. saqme   gaigzavna moldovaSi Semdgomi gamoZiebis mizniT, magram iqidan araviTari   pasuxi ar mosula.   387. arc me-14 armias da arc mis tankebs monawileoba ar miuRiaT   SeiaraRebul konfliqtSi. adgili hqonda incidents, rodesac   dnestrispirelebma gaitaces ori tanki da waiyvanes xidisaken. ruseTis   Zalebi cdilobdnen maT SeCerebas da moldovis mxarem aafeTqa erT-erTi   jariskaci.   388. mowmes arasodes smenia 40 uiaraRo moldovelis Sesaxeb, romlebic   mokles benderis misadgomebTan. magram man icoda saswrafo daxmarebis   manqanis Sesaxeb, romelic dacxriles moldovis SeiaraRebulma Zalebma. am   Tavdasxmis dros daiRupnen orsuli qali da eqTani. man aseve icoda sxva   saSinelebebic, romlebic Caidines moldovis Zalebma – magaliTad, erTi   Tvis Semdeg momxdari incidenti, rodesac moldovis Zalebma dabombes   dasaxlebuli   punqtebi.   moldovis   TviTmfrinavebma   dabombes   dnestrispireTis sanapiroze mdebare qalaqi parCani. im droisaTvis iq ar   iyo ruseTis aviacia, mxolod Sveulmfrenebi imyofebodnen.   389. mowmem ar icoda im incidentebis Sesaxeb, rodesac me-14 armia   dnestrispireTis xelisuflebas da dnestrispirel moqalaqeebs iaraRiT   amaragebda. me-14 armia inarCunebda mTel mis samxedro aRWurvilobas;   arafris gadacema ar momxdara. 1991-1992 wlebis ganmavlobaSi samxedro   qonebis aranair qurdobas ar hqonia adgili. moxda qonebis datacebis oTxi   SemTxveva konfliqtis dasawyisSi. mowmem xsenebuli saqmeebi gadaugzavna   dnestrispireTis prokurors, radgan SeuZlebeli iyo saqmis masalebis   gagzavna moldovis xelisuflebis organoebisaTvis.   390. mowme icnobda general kostas, moldovis `dosaafis~ (`keTili nebiT   Seqmnili gaerTianeba armiis, aviaciisa da flotis daxmarebisaTvis~) yofil   xelmZRvanels. moldovis `dosaafs~ hqonda mravali samxedro aRWurviloba   savarjiSod – TviTmfrinavebi, tankebi, javSanmanqanebi da sxv. mas hqonda   aseve sakmao gamocdileba imis swavlebaSi, Tu rogor unda imarTos tanki,   rogor unda ganxorcieldes paraSutiT xtoma, rogor unda moxdes   zarbaznis   gasrola   da   gadatenva   da   a.S.   moldovis   `dosaafma~   aRWurviloba dautova moldovas, xolo dnestrispireTSi arsebuli nawili   adgilobrivi xelisuflebis xelSi moxvda.   391. mowme piradad icnobda b-n nosovs, mTavari samxedro prokuroris   pirvel moadgiles, magram araferi icoda imis Sesaxeb, rom b-ni nosovi   Camovida tiraspolSi 1996 wels. misi azriT, adgili rom hqonoda b-ni   nosovis mxridan raime gamoZiebis Catarebas, mas amis Sesaxeb acnobebdnen an   isic monawileobas miiRebda gamoZiebaSi. mowme sadavos xdida 1996 wlis 30   agvistos moxsenebis arsebobas da dokumentis avTenturobas.   37. vladimir molojeni   392. mowme iyo moldovis mTavrobis sainformacio teqnologiebis   departamentis generaluri direqtori. es Tanamdeboba mas ori wlis   ganmavlobaSi ekava. xsenebul dromde igi iyo im departamentis ufrosi,   romelic pasuxismgebeli iyo samoqalaqo dokumentaciaze Sinagan saqmeTa   saministroSi. 1991 da 1992 wlebSi igi iyo Sinagan saqmeTa ministris   moadgile.   393. mowmis departamenti gascems pasportebs da mis funqciaSi Sedis   moldovis moqalaqeTa registracia. rac Seexeba dnestrispireTSi mcxovreb   adamianebs, maTze gaicema dokumentebi, romelTa Tanaxmadac isini moldovis   moqalaqeebi   arian.   moldovis   moqalaqeebis   registracia   jer   ar   gavrcelebula yvela moqalaqeze, radgan es aris aTwliani programa,   romelic 2005 wlamde unda gagrZeldes. moqalaqeebma, romlebsac surT   pasportis aReba, unda mimarTon sapasporto ganyofilebebs, romlebic   qveyanaSi sxvadasxva adgilas mdebareobs. xsenebuli dnestrispireTis   moqalaqeebsac exeba. oficialurad ar arsebobs cneba `dnestrispireTis   pasporti~. dadis Worebi, rom dagegmilia misi SemoReba. moldovis   departaments ara aqvs araviTari urTierToba dnestrispireTis mxaresTan   pasportebis gacemasTan dakavSirebiT.   394. departaments ar gaaCnia monacemebi dnestrispireTSi mcxovrebi   ruseTis moqalaqeebis raodenobasTan dakavSirebiT, Tumca moldovaSi   mcxovrebi ucxo qveynis moqalaqeebi unda daemorCilon moldovis   kanonmdeblobas da unda gaiaron registracia. departaments ar gaaCnia   oficialuri monacemebi imis Sesaxeb, flobs Tu ara smirnovi ruseTis   pasports, Tumca xsenebuls amtkiceben gazeTebi. departaments aqvs mxolod   is informacia, romelsac iRebs regionuli ofisebidan da ruseTis   sakonsulo organoebidan.   nebismieri adamiani, romelsac surs ruseTis pasportis aReba an ganaxleba,   unda mivides ruseTis saelCoSi. moldovis xelT arsebuli monacemebis   Tanaxmad, moldovaSi 1000-ze meti ruseTis moqalaqe cxovrobs. magram   xsenebuli monacemebi ar vrceldeba dnestrispireTze. departaments   arasodes mouTxovia ruseTis saelCosaTvis aseTi informaciis gamogzavna,   Tumca departamenti kargad TanamSromlobs ruseTis saelCosTan da   rodesac sWirdeba raime informacia, ugzavnis ruseTis saelCos oficialur   Txovnas.   mowmem aRniSna, rom Cvenebis micemis droisaTvis moldovis kanonmdeblobis   Tanaxmad adamians SeuZlia mxolod erTi qveynis moqalaqeoba. Sesabamisad,   im SemTxvevaSi, Tu moldovis moqalaqe iRebda sxva qveynis moqalaqeobas,   mas unda miemarTa TxovniT departamentisaTvis, raTa am ukanasknels   gaeuqmebina   misi   moldovis   moqalaqeoba.   gamonaklis   SemTxvevebSi,   prezidentis gankargulebis Tanaxmad, moldovis moqalaqes SeeZlo hqonoda   ormagi moqalaqeoba. mxolod moldovis moqalaqeebs SeeZloT emuSavaT   sajaro samsaxurSi da yofiliyvnen sajaro moxeleebi.   395. telefonebi, rogorc Cveulebrivi, aseve mobiluri, Sedis im   departamentis   kompetenciaSi,   romelic   axorcielebs   saqmianobas   komunikaciebTan dakavSirebiT, da ara sainformacio teqnologiebis   departamentSi. departaments ar gaaCnia araviTari urTierToba satelefono   momsaxurebasTan. mowmem ar icoda, arsebobda Tu ara saerTo satelefono   sistema moldovisaTvis, maT Soris dnestrispireTis regionisaTvis, Tu   arsebobda cal-calke sistemebi.   396. b-n smirnovs ar hqonda moldovis moqalaqeoba da arasodes mouTxovia   misi miReba. 2001 wlis 6 maiss miRebuli oqmi moldovis prezidentsa da   dnestrispireTis reJimis liders Soris xsenebul sakiTxs ukavSirdeba.   moldovis   prezidenti   cdilobda,   gaeiolebina   urTierToba   dnestrispireTis reJimis liderebTan, magram xsenebuli oqmi rCeba   ganzraxvis gamovlinebis gancxadebad, romelsac aranairi oficialuri   Rirebuleba ar gaaCnia. imisaTvis, rom xsenebuli oqmi ZalaSi Sevides,   moldovam unda Secvalos kanonmdebloba. rodesac uqmdeba moldovis   moqalaqeoba, departamenti moqmedebs Txovnis safuZvelze. moqalaqeTa   erovnuli registracia 10-12 wlian CarCoebSi xorcieldeba. xsenebulis   Sedegad departamenti garkveulwilad amowmebs, gaaCnia Tu ara adamians   meore qveynis moqalaqeoba. departamenti aseve ixilavs informaciis   gacvlis SesaZleblobas mraval saxelmwifosTan, rogoric aris rumineTi,   ukraina, bulgareTi, ruseTi, magram es jerjerobiT ar xdeba. ar arsebobs   araviTari sanqcia, Tu sxva qveynis moqalaqeobis miRebisTanave adamiani ar   ityvis uars moldovis moqalaqeobaze. departaments sjera, rom moldovis   moqalaqeTa mniSvnelovan nawils aqvs meore qveynis pasportebi. es   problema exeba ara mxolod ruseTs (rogorc qveyanas, romlis meore   moqalaqeobac aqvT adamianebs), aramed samxreT-aRmosavleT evropis yvela   qveyanas.   397. 1992 wels moldovis mosaxleobis umetesobas kvlav sabWoTa pasportebi   hqonda. mxolod 1993 wels moawera xeli moldovis prezidentma   dadgenilebas moldovis gaerTianebuli sapasporto sistemis Sesaxeb.   pirveli pasportebi 1995-1996 wlebSi gaica. xsenebul dromde adamianis   moldovur moqalaqeobas adasturebda mxolod Canaweri, romelic 1974   wlidan keTdeboda sabWoTa pasportSi. moldovam SemoiRo kanonmdebloba,   romelic moicavda nulovan arCevans. pirebs, romlebic cxovrobdnen   teritoriaze, mieniWaT garkveuli statusi, magram dadgenili iyo drois   ganrigi, romlis ganmavlobaSic statusi unda dadasturebuliyo. pirebs,   romlebsac ar gaaCndaT specialuri Canaweri sabWoTa pasportebSi, unda   miemarTaT moqalaqeobis mosapoveblad. yvelas, vinc cxovrobda moldovis   teritoriaze, ufleba hqonda moldovis moqalaqeobis miRebisa, Tuki maT es   surdaT.   adamians, romelsac hqonda ori pasporti, sTavazobdnen arCevans. magram   arCevanis gakeTebamde igi moldovis moqalaqe rCeboda, miuxedavad imisa,   rom erTdroulad ori pasporti hqonda.   398. kiSiniovidan tiraspolSi ganxorcielebuli satelefono zari Sida   zarad iTvleba.   399. is sakiTxi, SesaZlebeli iyo Tu ara danaSaulis Cadenis SemTxvevaSi   adamianisTvis cxovrebis uflebis gauqmeba, ar Sedioda departamentis   kompetenciaSi, is ganekuTvneboda saimigracio departamentis kompetencias.   Tumca mowmem icoda, rom moldovis kanonmdebloba iTvaliswinebda   cxovrebis nebarTvaze uaris SesaZleblobas im ucxoeli pirisaTvis, vinc   danaSauls Caidenda.   rac Seexeba moldovis uSiSroebisaTvis Seqmnil safrTxes im faqtiT, rom   b-ni ordinisaTvis gaica moldovis piradobis mowmoba, mowmem ganacxada,   rom departamenti dokumentebs SekiTxvebis gareSe gascems. piradobis   mowmoba, rogorc moldovis moqalaqis dokumenti, gaicema nebismier pirze,   romelic mudmivad cxovrobs moldovaSi.   38. ion kostasi   400. mowme iyo moldovis Tavdacvis ministri 1992 wlis Tebervlidan 1992   wlis 30 ivlisamde.   mowme generali gaxda sabWoTa armiis dros 1984 wels. man daamTavra   sahaero oficrebis instituti. igi iyo samxedro mfrinavi. man daamTavra   gagarinis saxelobis samxedro akademia moskovSi da msaxurobda Soreul   aRmosavleTsa da balkaneTSi.   wlis 24 maisidan 1992 wlis 20 Tebervlamde mowme iyo Sinagan saqmeTa   ministri. xsenebul dromde igi iyo parlamentis Tavdacvis komitetis   Tavmjdomare. Tavdacvis ministrobis Semdeg, 1992 wlis ivlisidan 1993 wlis   oqtombramde, igi msaxurobda samxedro ataSed buqarestSi. Semdeg igi   wavida politikidan da aRarasodes gamoCenila sajaro arenaze. Cvenebis   aRebis droisaTvis igi gadamdgari iyo da cxovrobda pensiaze, rogorc   rezervis generali.   401. 1992 wels moldovis mxarem daiwyo adamianebis gawveva smirnovis mier   warmoqmnili safrTxis gasaneitraleblad. moldovas gaaCnda garkveuli   jarebi Sinagan saqmeTa saministros SemadgenlobaSi. 1992 wlis martSi maT   daiwyes jarebis Seqmna Tavdacvis saministrosaTvis. xsenebul dros   moldovis samxedro personalis bevri warmomadgeneli brundeboda   qveyanaSi. yofili sabWoTa kavSiris armiidan dabrunda 51 oficeri. Sinagan   saqmeTa saministroSi muSaobisas mowmem gaaanaliza, rom saWiro iyo   maqsimalurad swrafad Seqmniliyo Tavdacvis saministro. moldovas ar   gaaCnda erovnuli armia, rodesac dnestrispireTis mxarem mas Tavs moaxvia   konfliqti. amitom Tavdacvis saministro SeuerTda Sinagan saqmeTa   saministros Zalebs. sul iyo 8-10 an SeiZleba 12 batalioni, anu es iyo   maqsimumi, rac moldovas SeeZlo daepirispirebina meore mxares mebrZoli   kazakebis, miliciisa da samxedro ZalebisaTvis. xsenebuli daadastura b-   nma selezniovma, rodesac man mimarTa moldovis parlaments 2002 wels.   erTobliobaSi moldovis mxareze unda yofiliyo 25-35 aTasi mebrZoli.   xsenebuli cifri moicavda rezervistebs da samoqalaqo personals,   magaliTad, mSenebel inJinrebs da a.S. amave dros, moldovaSi myof ruseTis   armias hyavda 14 aTasi profesionali jariskaci.   dnestrispirelebs hyavdaT cxra aTasi gawvrTnili milicieli, romlebsac   iaraRiT amaragebdnen me-14 armiis oficrebi. xsenebuli oficrebi gawveulni   iyvnen rezervidan da dainiSnen policiis razmebisa da batalionebis   meTaurebad. garda amisa, iyo 5-6 aTasi moxalise, romlebic maT SeuerTdnen   mas Semdeg, rac ruseTis televiziiT iyo gamosvla mebrZolebisTvis   dnestrispireTSi   sabrZolvelad   wasvlis   mowodebiT.   xsenebuli   moxaliseebi Cadiodnen mTeli ruseTis federaciidan. maTi raodenobda iyo   15-20 aTasi. amitom dnestrispirelTa mxareze ibrZoda daaxloebiT 35-40   aTasi mebrZoli, romlebic daupirispirdnen moldovis respublikis   kanonier Zalebs.   da, garda amisa, arseboda iaraRi da saWurveli, romelzec xeli   miuwvdeboda orsave mxares. marjvena mxares myof mebrZolebs saerTod ar   gaaCndaT tankebi – aranairi artileria an `gradis~ tipis mobiluri   raketebis sasroli danadgarebi Tu mZime artileria. mdinaris marcxena   mxares myof mebrZolT hqondaT 3 batalioni `gradis~ tipis artileriiT,   raketebis sasroli danadgarebiTa da yumbarmtyorcnebiT. maT aseve hqondaT   TviTmfrinavebi `dosaafidan~ da me-14 armiis Sveulmfrenebi da tankebi.   moldovas tankebi ar gaaCnda. generalma lebedma moxaliseebs (kazakebs,   milicias) misca saWurvlis mTeli sawyobebi, romlebic ganTavsebuli iyo   mdinaris aRmosavleT sanapiros perimetrze.   402. Sexvedraze, romelic prezident snegurs hqonda b-n gorbaCovTan 1990   wels, am ukanasknelma naTeli gaxada, rom im SemTxvevaSi, Tu moldova   xels ar moawerda federaciul saxelmwifo SeTanxmebas, moldovis   teritoriaze   Seiqmneboda   sami   respublika,   saxeldobr,   gagauziis,   dnestrispireTisa da moldovis respublikebi. asec moxda.   403. rac Seexeba ruseTis jarebis yofnas moldovaSi 1991-1992 wlebSi, es   gadawyvetili iyo marSal SapoSnikovis, dsT-s Zalebis yofili sardlis   mier da xelmowerili iyo meore mxridan ramdenime generlisa da   polkovnikis mier. es aris dokumenti #314/1 da miRebulia 1992 wlis 23   marts. me-14 armiis iaraRi da saWurveli gaiyo. xsenebuli dokumenti   akonkretebda, Tu romeli iaraRi da saWurveli unda darCeniliyo me-14   armiaSi da romeli unda gadascemoda moldovis respublikas.   404. mowmis TqmiT, mas gaaCnda informacia generaluri Stabidan 1990-1991   wlebis periodSi, rodesac sabWoTa armia kvlavac arsebobda, rom moskovma   miiRo saidumlo gadawyvetileba jarebis gayvanasTan dakavSirebiT im   respublikebidan, romlebSic situacia ar iyo garkveuli, maT Soris   baltiispireTis qveynebidan da moldovidan. am ukanasknelidan masobrivad   iqna gayvanili satanko polkebi. magaliTad, baltidan gayvanili iqna 120   tanki saraketo brigadasTan erTad. saWurveli ganTavsebuli iyo   kolbasnaSi. yvela tanki iqna gayvanili dnestris marjvena sanapirodan,   iseve, rogorc saraketo danadgarebi. araferi aRar darCa marjvena mxares,   TviT yumbarmtyorcnebi da naRmmtyorcnebic ki srulad iqna gatanili da   gadaziduli marcxena napirze. moldovis armias unda darCenoda me-300   sahaero sadesanto polki, magram igi gayvanili iqna ruseTis teritoriaze.   405.   `dosaafi~   iyo   samoqalaqo   organizacia,   romelic   Sedgeboda   brZolisaTvis vargisi pirebisagan, romelTa asaki meryeobda 14 wlidan 60   wlamde. amitom igi moicavda mTel samoqalaqo sazogadoebas da   uSvelebeli organizacia iyo mudmivi struqturiT. sabWoTa kavSirSi es iyo   samxedro organizacia, romelsac saTaveSi edga samxedro piri, misi   moadgileebic samxedroebi iyvnen. danarCeni mosamsaxureebi samoqalaqoebi   iyvnen. organizaciis mizans warmoadgenda samoqalaqo pirebis, kerZod ki   axalgazrdebis gawvrTna. es iyo monstri, romelic Sedgeboda 102 milioni   adamianisagan mTeli sabWoTa kavSiris masStabiT. moldovaSi organizacias   ori milioni wevri hyavda. mas gaaCnda sportuli TviTmfrinavebi,   deltaplanebi,   saradaro   sistemebi,   sazRvao   skola   submarinebis   gamoyenebaSi adamianebis gasawvrTnelad da a.S.   sabWoTa periodSi organizacias aseve gaaCnda tankebi, Sveulmfrenebi,   saraketo danadgarebi. organizacias bevri SeiaraReba ar hqonia; umetesad   yvelaferi sawvrTneli xasiaTis iyo.   Seqmnis Semdeg dsT-s hyavda SeiaraRebuli Zalebi, romlebsac ruseTis   armiis warmomadgeneli meTaurobda. marSali SapoSnikovi iyo sardali da   aseve dsT-s Tavdacvis ministri. ministri daniSnuli iqna ruseTis   federaciis prezidentis b-ni elcinis winadadebiT. magram amave dros iq   iyo ruseTis Tavdacvis ministri pavel graCovic.   dsT-s jarebis yvela umaRlesi meTauri moskovidan iyo, sxvebi iyvnen   ukrainelebi da rusi slavebi.   moldovas ar mouxdenia dsT-s xelSekrulebis samxedro nawilis   ratificireba. ufro metic, moldovaze aranairad ar vrceldeboda dsT-s   Tavdacvis ministris, marSal SapoSnikovis qmedebebi da gadawyvetilebebi.   swored konfliqtis periodSi gadaeca me-14 armia dsT-s Semadgenlobidan   ruseTis federacias.   406. dsT-s SeiaraRebuli Zalebis meTaurs marSal SapoSnikovs ar upasuxia   misTvis moldovis prezidentis mier 1992 wlis aprilSi gagzavnil   werilze, romelSic prezidenti yuradRebas amaxvilebda dsT-s samxedro   Zalebis monawileobaze separatistebisaTvis iaraRis miwodebaSi.   politika, romelsac igi eweoda, mimarTuli iyo moldovisa da sxva   respublikebis sabWoTa kavSiris SemadgenlobaSi darCenisaken an, sul   mcire, yofili sabWoTa kavSiris teritoriis pirdapiri zegavlenis qveS   darCenisaken.   rodesac me-14 armia lebedma Caibara, moxda iaraRis mniSvnelovani gadineba,   maT Soris me-14 armiam fexosanTa naRmebi separatistebs gadasca.   kolbasnadan gatanili iqna iaraRis maragi. 1990 wels, rodesac mowme iyo   Sinagan saqmeTa ministri, man monawileoba miiRo me-14 armiis sardal   general iakovlevsa da moldovis premier-ministr muravSCis Soris   gamarTul SexvedraSi. separatistebTan dakavSirebiT iakovlevma ganacxada,   rom man miiRo specialuri instruqciebi ruseTis Tavdacvis saministrodan,   rom iaraRi miewodebina dnestrispireTis miliciisaTvis. b-ni muravSCis   sapasuxod, romelsac surda gaego, warmoadgenda Tu ara es gafrTxilebas,   generalma iakovlevma ganacxada: `ara, es mxolod faqtia, rom 10 000   `kalaSnikovi~ gadaeca milicias dnestrispireTis regionis dasacavad~.   generalma iakovlevma daamata, rom man miiRo miTiTeba, winaaRmdegoba   gaewia moldovis mcdelobisaTvis, kontrolis qveS moeqcia regioni da ar   mieca kontrolis damyarebis saSualeba.   amitom iaraRis gadacema gardauvali iyo. yvelaferi kargad iyo   organizebuli. moldovas hqonda safuZvliani faqtobrivi mtkicebulebebi,   magaliTad, moldovis jarebis mier ayvanili tyveebisagan, romlebmac   aRiares, rom xsenebuls adgili hqonda. moldovam aseve moipova   mtkicebulebebi da dokumentebi me-14 armiidan, romlebic adasturebdnen,   rom iaraRi gadaecemoda separatistebs. 1991 wlis maisSi me-14 armiis   maSindelma sardalma netkaCovma miiRo miTiTebebi Tavdacvis ministrisagan   moskovidan rezervistebis gawvevasTan da im jarebisa da iaraRis   mzadyofnasTan dakavSirebiT, romlebsac unda daecvaT dnestrispireTi,   radgan es ukanaskneli iyo `ruseTis teritoria da ... Cven [rusebma] unda   davicvaT igi yvela saSualebiT~. mowmes hqonda Sexvedra general   netkaCovTan, romelmac ganucxada mas, rom rezervisti oficrebi tovebdnen   me-14 armias, raTa gaewvrTnaT separatistebi.   mowmem aRniSna, rom samoqalaqo pirebs ar SeeZloT naRmebis Calageba;   xsenebuli amocanis ganxorcieleba SeuZliaT mxolod profesionalebs,   romlebsac gavlili aqvT samxedro wvrTna. konfliqtis Semdeg moldovam   TxovniT mimarTa amerikis SeerTebuli Statebis specialistebs, raTa maT   ganenaRmaT dnestrispireTis teritoria. amerikelebma aseve gawvrTnes   moldoveli specialistebi danaRmuli velebis gauvnebelyofaSi.   407. moldovis Tavdacvis saministros ar SeeZlo raime mniSvnelovani   winaaRmdegobis gaweva dnestrispireTis ZalebisaTvis. rodesac warmoiSva   konfliqti, separatistebs hqondaT 30 tanki, 50 saartilerio danadgari, 6   da 120 mm-iani naRmmtyorcnebi da hyavdaT taqtikuri jgufebi, romlebic   gawvrTnilni iyvnen artileriis gamoyenebaSi. maTi samxedro qmedebebi   kargad iyo organizebuli samxedro oficrebis mier. 120 mm-iani Wurvebis   yidva ar SeiZleba bazarSi; regionSi mxolod me-14 armias gaaCnda aseTi   Wurvebi. `dosaafs~ ar hqonia aseTi kalibris Wurvebi. me-14 armiis sakmaod   Zlieri jgufi iyo benderSi dnestrispireTis saxalxo gvardiasTan erTad.   avtobusebs,   romlebiTac   SeuiaraRebeli   moldoveli   jariskacebi   gadahyavdaT, gauxsnes cecxli tiginas (benderis) misadgomebTan. moldovis   xelisuflebis organoebis mier Catarebuli gamoZiebis Semdeg gamotanili   iqna daskvna, rom es swored rusma jariskacebma gaakeTes. xsenebuli   incidentis dros 23 jariskaci daiRupa.   408. mowmes ar surda gadadgoma; mis gadadgomasTan dakavSirebuli   gadawyvetileba parlamentma da prezidentma snegurma miiRes da amas imiT   xsnidnen, rom ase surda moskovs.   409. adgili hqonda incidents, romlis drosac moldovis TviTmfrinavma   dabomba dnestrispireTis sofeli. ganxorcielda ori sahaero misia,   romlebSic monawileobda oTxi danayofi da ori TviTmfrinaviT yovel   jerze. rodesac miRebuli iqna brZaneba separatistebis SeCerebasTan   dakavSirebiT, romlebic xidis gadakveTas apirebdnen, gaica xidis   dabombvis brZaneba. gamoyenebuli TviTmfrinavebi ar iyo Sesabamisad   aRWurvili samizneebis dasabombad. bombebi Camoyrili iqna, magram ar   moxvda xids. xidze tankebi idga. aucilebeli ar iyo, yofiliyavi samxedro   oficeri, raTa mimxvdariyavi, vis ekuTvnoda xsenebuli tankebi; naTeli iyo,   rom tankebi da jariskacebi me-14 armiis sakuTreba iyo. maT gangeb gauSves   jariskacebi rezervSi, Semdeg ki gaiwvies isini satanko ekipaJebisaTvis.   adamianebi, romlebic marTavdnen tankebs, ar iyvnen Cveulebrivi mZRolebi.   mxolod profesionals SeuZlia tankis manevrireba. maT cecxli gauxsnes   moldovis Zalebs. yvelaferi es gadaRebuli da dafiqsirebulia.   410. samxedro operaciis Tavidan acileba SesaZlebeli iqneboda, ruseTis   mxares rom ar moexdina provocireba da mxari ar daeWira konfliqtis   dawyebisaTvis. konfliqti iyo ruseTis xelmZRvanelobis gadawyvetileba im   droisaTvis.   411. rodesac sabWoTa kavSiri daiSala, iseTi patara qveyana, rogoric   moldovaa, dadga Zalian didi problemebis winaSe uzarmazar qveyanasTan _   ruseTTan Tanaarsebobis mxriv. moldovis pirveli nabiji iyo armiis Seqmna,   anu Tavdacvis saministros Camoyalibeba. verc Sinagan saqmeTa da verc   Tavdacvis saministroebma ver SeZles SeenarCunebinaT qveynis teritoriuli   mTlianoba. pirveli Tveebis ganmavlobaSi moldovas ar SeeZlo efeqturad   emoqmeda; mas ar gaaCnda iaraRi, saWurveli an iaraRi, radgan xsenebuli   masalebis umetesoba gatanili iqna ruseTsa da dnestrispireTSi 1990-1991   wlebSi. moldovas ar gaaCnda saartilerio SenaerTebi, romlebic   winaaRmdegobas gauwevdnen an Seutevdnen mdinaris meore mxares arsebul   Zalebs. moldovas arc sxva samxedro aRWurviloba gaaCnda. imisaTvis, rom   moepovebina samxedro aRWurviloba, moldovam TxovniT mimarTa mezobel   rumineTs da misgan msubuqi iaraRi SeiZina. miuxedavad imisa, Tu ras   ambobdnen gazeTebi, arc erT ruminels monawileoba ar miuRia konfliqtSi.   moldovis Tavdacvis saministros ZalebSi ar yofila Caricxuli sxva   saxelmwifos arc erT samxedro mosamsaxure.   412. generalma lebedma mravaljer ganacxada, rom mis me-14 armias SeeZlo   buqarestamde Casvlac ki 2 saaTis ganmavlobaSi, Tumca mas es arasodes   hqonia   dasaxuli   miznad.   ruseTis   agresiis   mizans   warmoadgenda   dnestrispireTis teritoriaze Zalauflebis SenarCuneba da amiT patara   saxelmwifo moldovaze zewolis ganxorcieleba.   413. 1991-1992 wlebSi dnestrispireli separatistebi namdvilad ar damdgaran   didi siZneleebis winaSe warmoebis aRdgenasTan dakavSirebiT, raTa   ewarmoebinaT iaraRi. savaraudod 1992 wlisaTvis maT ukve Tavad SeeZloT   iaraRis warmoeba.   moldovis samxedro sahaero Zalebs gaaCnda `mig-29~ tipis gamanadgurebeli.   SeiaraRebuli Zalebis mTavarsardali iyo prezidenti sneguri, xolo   generaluri Stabis ufrosi iyo generali kreanga. mowmem uaryo b-n   plugarusTan   saubari   gamanadgureblis   gamoyenebasTan   dakavSirebiT,   vinaidan b-ni plugarus ar ekava saTanado Tanamdeboba.   414. mowmem ganacxada, rom mas arasodes miuRia raime saxis moxseneba   moldovis jariskacebis mier samoqalaqo mosaxleobaze arasaTanado   mopyrobis ganxorcielebasTan dakavSirebiT da nebismier SemTxvevaSi mas   ar gaaCnda aseTi SemTxvevebis gamoZiebis kompetencia.   415. mas Semdeg, rac Sewyda sisxlisRvra, ruseTi imave politikas atarebda,   anu icavda Tavis strategiul interesebs da cdilobda moldovaze   zegavlenis SenarCunebas.   39. valentin sereda   416. Cvenebis micemis momentSi mowmes ekava moldovis saerTo cixeebis   direqtoris Tanamdeboba 2001 wlis agvistodan. penitenciur sistemaSi igi   1978/1979 wlidan muSaobda.   417. moldovasa da dnestrispireTs Soris ar moqmedebs raime SeTanxmeba   sasjelaRsrulebis sferoSi samarTlebrivi urTierTdaxmarebis Sesaxeb. ar   arsebobs   msjavrdebulTa   gadacemis   raime   praqtikuli   procedura.   warsulSi ar yofila erTi mxaridan meorisTvis msjavrdebulTa gadacemis   arc erTi SemTxveva. erTxel moxda tiginidan (benderi) moldovis erT-erT   saavadmyofoSi xalxis gadayvanis mcdeloba, magram moldovis mTavrobam   uari ganacxada, vinaidan SeTanxmeba ver iqna miRweuli. moldoveli eqimebi   ver Sedian tiraspolis cixeebSi da piriqiT. ar xdeba satelefono   saubrebi moldovis cixis eqimebsa da dnestrispireTs Soris. mowmes ar   hqonda informacia patimrebis mkurnalobis Sesaxeb im eqimebis mier, vinc   ar msaxurobda cixeSi. patimarTa gadacema sxva saxelmwifoebisaTvis xdeba   eqstradiciis proceduriT. am proceduras generaluri prokuratura   awarmoebs.   418. dnestrispireTis xelmZRvanelobam Seuwyvita eleqtroenergiisa da   wylis miwodeba dawesebulebas, romelic mkurnalobs tuberkuloziT   daavadebul   pacientebs   tiginaSi.   moldovam   gagzavna   dizelis   eleqtrogeneratori da wylis avzebi. moldovidan mimavali avtomanqanebi   daakaves sazRvarze erTidan sami dRis ganmavlobaSi. tiginis adgilobrivma   xelisuflebam akrZala tuberkuloziani pacientebis moldovidan tiginis   samedicino centrSi gadayvana. tiginis adgilobrivi miliciis postebi   amowmeben yvela Semaval da gamaval avtomanqanas.   419. arc erTi patimari, romelic sasjels ixdis moldovis cixeebSi, ar   aris msjavrdebuli dnestrispireTis sasamarTloebis gadawyvetilebis   safuZvelze. situacia igivea tiginis moldovur sasjelaRsrulebis   dawesebulebebSic. aseve arc erTi adamiani, romelic sasjels ixdis   dnestrispireTis   cixeebSi,   ar   aris   msjavrdebuli   moldovis   sasamarTloebis gadawyvetilebiT.   420. mowme warmoSobiT tiginidanaa, magram bolo 15 wlis ganmavlobaSi mas   ar mounaxulebia arc erTi iqauri penitenciuri dawesebuleba. Tumca, misi   azriT, dnestrispireTsa da moldovas Soris didi gansxvaveba ar unda   yofiliyo cixis pirobebis, sakvebis, samedicino momsaxurebis da a.S.   TvalsazrisiT.   421. Tuki msjavrdebuli gaiqceoda moldovidan dnestrispireTSi, moldova   savaraudod gadadgamda nabijebs dnestrispireTis xelisuflebasTan   TanamSromlobis mizniT.   422. 2002 wels moldovam daiwyo cixis saknebis fanjrebidan darabebis   (`wamwamebis”) moxsna; es procesi unda damTavrdes 2003 wlis bolomde.   darabebi xels uSlis ventilacias da dRis sinaTlis SeRwevas cixis   saknebSi. moldova cdilobs, gamoasworos saknebis zogadi mdgomareoba,   magram vinaidan ar arsebobs sakmarisi saxsrebi, procesi arasrulwlovani   msjavrdebulebis saknebiT daiwyo. maT, magaliTad, aqvT sarecxis avzebi da   Sxapebi TiToeul sakanSi. patimrebs aqvT ufleba, miiRon televizori an   sxva mowyobiloba naTesavebisagan.   423. ganmcxadebelTa advokatebis mier jvaredini dakiTxvisas mowmes   uTxres, rom msjavrdebulTa gadacema moxda ruseTis federaciasa da   `mdr~-s Soris.   kerZod, ganmcxadebelTa advokatebma yuradReba gaamaxviles v. s.-s saqmeze,   romelic daibada 1968 wels, dakavebuli iqna `mdr~-Si 1992 wels, xolo 1993   wels gadayvanili iqna astraxanSi (ruseTis federacia), sadac mas ruseTis   federaciis sasamarTlom miusaja 15 wliT Tavisuflebis aRkveTa. imave   wels igi daabrunes dnestrispireTSi. Semdeg 1999 wels igi gadaiyvanes   ruseTis federaciis cixeSi da sabolood 2002 wels kvlav daabrunes   dnestrispireTis cixeSi. meore magaliTi Seexeboda vinme r. s.-s, romelic   daibada 1973 wels, dakavebuli iqna 1992 wlis 20 oqtombers astraxanSi da   wlis 2 ivliss gadayvanili iqna tiraspolSi, dnestrispireTSi, sadac   msjavrdebuli iqna `mdr~-s uzenaesi sasamarTlos mier 1996 wlis 14 marts.   wlis 27 noembers igi gadaiyvanes moskovSi, xolo 1999 wlis 8   dekembers astraxanSi, sadac gaasamarTla ruseTis sasamarTlom da miusaja   wliT Tavisuflebis aRkveTa. 2002 wlis 21 oqtombers igi gadayvanili   iqna tiraspolis cixeSi.   am informaciis sapasuxod mowmem ganacxada, rom ar iyo da arc SeiZleboda   yofiliyo informirebuli, vinaidan mas gaaCnda informacia patimarTa   gadacmaze, romelsac adgili hqonda moldovis xelisuflebis mier   kontrolirebad tertoriaze. igi darwmunebuli iyo, rom patimarTa   gadacemis zemoxsenebuli SemTxvevebi ar ganxorcielebula moldovis   xelisuflebis monawileobiT an nebarTviT da varaudobda, rom gadacema   moxda ruseTis federaciisa da dnestrispireTis xelisuflebaTa uSualo   TanamSroblobiT.   40. viqtor berlinski   424. 1990-1994 wlebSi mowme iyo parlamentis wevri da danaSaulTan brZolis   saparlamento komitetis Tavmjdomare. Cvenebis micemis momentSi igi aRar   iyo parlamentis wevri da moRvaweobda rogorc praqtikosi iuristi.   425. saparlamento komiteti ar iyo dakavSirebuli dnestrispireTis   konfliqtTan. mowmes piradad ar gaaCnda raime uSualo kavSiri an   informacia ilaSkus saqmesTan mimarTebaSi. igi sabolood CamoSorda   politikas 1994 wels.   Tumca 1991-1992 wlebSi mowme CarTuli iyo konfliqtis mogvarebis mizniT   warmoebul molaparakebebSi dnestrispireTis xelmZRvanelobasTan, magram   am ukanasknelma ganacxada, rom hyavda sakuTari SeiaraRebuli Zalebi da   Tavadve Seasrulebda Tavis samuSaos, da molaparakebebma Sedegi ar   gamoiRo.   41. konstantine obroCi   426. mowme iyo moldovis premier-ministris moadgile 1990 wlis maisidan   wlis ivnisamde. 1993 wlidan 1996 wlamde igi iyo prezident sneguris   mrCeveli adgilobrivi mmarTvelobis sakiTxebSi. 2002 wlidan mowme   moRvaweobs   rogorc   damoukidebeli   konsultanti.   premier-ministris   moadgilis Tanamdebobaze mas ZiriTadad Sexeba hqonda adgilobrivi   administraciis problemebTan. muravskis mTavrobis periodSi premier-   ministrs sami moadgile hyavda. mowme dainiSna im saparlamento komitetis   Tavmjdomared, romelic pasuxismgebeli iyo dnestrispireTis reJimTan   molaparakebebis warmoebaze. am komitetis erT-erTi bolo miRweva is iyo,   rom man 1992 wels moaxerxa dnestrispireli parlamentarebis miyvana   moldovis parlamentSi. amis Semdeg daiwyo SeiaraRebuli konfliqti.   427. mowme ar gadamdgara Tavisi iniciativiT 1992 wlis ivnisSi. muravskis   mTeli mTavroba daTxovnili iqna dnestrispireTis situaciis mizeziT   mTavrobasa da parlaments Soris warmoqmnili krizisis gamo.   dnestrispireTsa da ruseTs Soris urTierToba Zalian aSkara iyo.   kiSiniovSi yofnis dros ruseTis saxelmwifo dumis Tavmjdomaris b-ni   selezniovis mier gakeTebuli gancxadebis Tanaxmad, rac dnestrispireTSi   xdeba, mWidrod aris dakavSirebuli ruseTis federaciasTan.   428. mowmes ar hqonda informacia me-14 armiis mier dnestrispireTis   mosaxleobisaTvis iaraRis darigebis Sesaxeb.   Tumca me-14 armiis monawileoba konfliqtSi sayovelTaod cnobili faqti   iyo, romelic srulad iyo dokumentirebuli presaSi. kerZod, konfliqtSi   CarTuli iyo me-14 armiis tankebi. mowme ar yofila brZolis velze da   piradad ar unaxavs sabrZolo operaciebi, amitomac ar SeeZlo pirdapir   aRewera me-14 armiis sabrZolo operaciebSi monawileobis xarisxi,   jariskacTa raodenoba da a.S. magram aSkara iyo, rom es xdeboda; yvelam   icoda amis Sesaxeb.   429. mowmes ar miuRia monawileoba ruseTTan molaparakebebSi, is mxolod   dnestrispireTis   mosaxleobasTan   molaparakebebSi   iyo   CarTuli.   saparlamento komitetma, romelsac igi xelmZRvanelobda, Tavi mouyara   arCeuli parlamentis wevrebs dnestrispireTidan, ukrainidan, moldovidan   da rumineTidan. komitetis xelmZRvanelobiT gamarTuli molaparakebebis   konteqstSi komiteti ar dakavSirebia ruseTis parlamentis arc erT   warmomadgenels.   430. mowmis azriT, ilaSkus sasamarTlo procesi farTomasStabiani   politikuri TamaSis Sedegi iyo. ar arsebobda am procesis aSkara mizezi.   patimarTa gacvla xdeboda orive mxareze, magram es jgufi gamoiricxa.   ruseTis mxares rom sdomnoda ilaSkus jgufis gaTavisufleba, es asec   iqneboda.   431. dainteresebas moldovis teritoriiT safuZveli Caeyara ori saukuniT   adre, ruseT-TurqeTis omis periodidan. moldovaSi didi raodenobiT   slavebi, anu rusebi da ukrainelebi, cxovrobdnen. am didma saxelmwifoebma   maTi erovnebis mosaxleobis yofna teritoriaze moldovaSi mimdinare   procesebis gakontrolebis survilis gamarTlebad gamoiyenes.   dnestris marcxena napirze ganxorcielebul moqmedebebs akontrolebda da   xels uwyobda sabWoTa kavSiris xelisufleba. prezidentma gorbaCovma   gagzavna Tavisi warmomadgeneli marSali axrameevi.   432. mowmem wamoWra dnestrispireTis problemis mogvarebis winadadeba:   miecaT dnestrispireTis mosaxleobisTvis TviTmmarTvelobis garkveuli   uflebamosileba,   daekmayofilebinaT.   dnestrispireTis   raTa   mowmis   `regioni~   gaeqarwylebinaT   winadadebiT   (maSin,   maTi   SiSi   da   amgvarad   daerqmeoda   teritorias   dRes   rodesac   isini   Tavs   `dnestrispireTis respublikas~ uwodeben), iqneboda erTiani valuta da   sagareo urTierTobebis erTiani warmoeba moldovis saxelmwifos mTels   teritoriaze, dnestrispireTs eqneboda sakuTari simbolo, rogoric aris   droSa, da sakuTari kontrolis qveS eyoleboda garkveuli raodenobis   SeiaraRebuli Zalebi. msgavsi gegma iqna SemoTavazebuli gagauziis   mimarTac. gegma iTvaliswinebda regionebis dayofas guberniebad, Tumca   moldova erTian erTeulad darCeboda. mTavari azri iyo dnestrispireTis   regionisa da guberniebis mosaxleobisaTvis meti avtonomiis miniWeba maTi   istoriuli specifikurobis gaTvaliswinebiT, magram winadadeba uaryofili   iqna.   Tavidan dnestrispireTis xelisuflebis Tvalsazrisi igive iyo, rac   moldovis mTavrobisa. rodesac moldovis respublika iqmneboda, aravin   laparakobda rusulenovani mosaxleobis uflebebis Selaxvaze. magram   regionSi iyvnen adamianebi, visac amoZravebda separatistuli Tu sxva   miznebi. amave dros `saxalxo fronti~ qmnida pirobebs moldovis   rumineTTan gasaerTianeblad. moldovas uxdeboda am situaciasTan   gamklaveba.   cxadia,   dnestrispireTis   adgilobrivi   ukanono   TviTmmarTvelobis Camoyalibebamde adgilobrivi mmarTvelobis organoebi   aRiarebuli iyo. centraluri xelisufleba TanamSromlobda maTTan, isini   monawileobdnen yvelanair Cveulebriv saqmianobaSi. tiraspolSi calke   reJimis Camoyalibebis Semdeg marjvena sanapiro ar cnobda marcxena   sanapiros xelisuflebas, Tumca moldovelebi inarCunebdnen kontaqts   meore mxaris mosaxleobasTan. De facto isini warmoadgendnen regionis   mmarTvelobas.   aRiarebis   sakiTxTan   dakavSirebiT   sakmaod   rTuli   iyo   mkacrad   samarTlebrivi, formalisturi poziciis miReba: vinaidan dnestrispireTis   reJimi ar iyo aRiarebuli moldovis mTavrobisa da saerTaSoriso   Tanamegobrobis mier, moldovas ar unda hqonoda masTan aranairi samuSao   kontaqti. es niSnavda, rom konfliqti arasodes gadaiWreboda, magram   moldovis xelisufleba cdilobda, daxmareba gaewia mosaxleobisaTvis.   433.   mowmes   ar   gaaCnda   viTomda   aranairi   iyvnen   informacia   moldovis   imis   dazvervis   Sesaxeb,   rom   ganmcxadeblebi   agentebi   dnestrispireTis teritoriaze.   434. mTavrobaSi aravin uWerda mxars dnestrispireTis konfliqtis   mosagvareblad Zalis gamoyenebas. magram dasawyisSi, rodesac miliciis   Senoba da sxva Senobebi iqna dakavebuli, moldova iZulebuli gaxda,   epasuxa Zalis gamoyenebiT.   rumineTs gaaCnia interesebi moldovaSi. moldoveli da rumineli xalxi   erTi da imave eTnikuri warmomavlobisaa. rumineTi CarTuli iyo tiginis   (benderi) molaparakebebSi. rumineTis mxares araferi aqvs sasayveduro, is   yovelTvis obieqturad moqmedebda. molaparakebebze moxerxda kompromisis   miRweva: adgilobrivi warmomadgenlebi daTanxmdnen, kvlav erTiani   saxelmwifos saxiT emoqmedaT.   435. moldovis centraluri mTavroba da adgilobrivi xelisufleba   daxmarebas uwevda ilaSkus jgufis wevrTa ojaxebs. mowme, iyo ra   prezidentis mrCeveli, ramdenjerme Sexvda qalbaton ilaSkus da Seaxvedra   igi moldovis prezidents.   436. elcin/sneguris 1992 wlis 21 ivlisis SeTanxmebis erT-erTi mizani iyo   SeiaraRebuli konfliqtis, brZolebisa da xocva-Jletis SeCereba. es ar   niSnavda, rom moldovis mTavrobam uari Tqva suverenul uflebebze   mocemul teritoriaze.   42. mixail sidorovi   437. Cvenebis micemis momentSi mowme iyo parlamentis wevri da adamianis   uflebaTa da erovnuli umciresobebis komitetis Tavmjdomare.   mowmem kariera daiwyo rogorc profesionalma mosamarTlem. igi TxuTmeti   weli muSaobda moldovis sasamarTlo sistemaSi. mowme mosamarTled   dainiSna 30 wlis win. igi iyo sisxlis samarTlis uzenaesi sasamarTlos   prezidiumis wevri. 1981 wlidan, misi samosamarTlo karieris Semdeg, igi   muSaobda yofil uzenaes sabWoSi, iyo uzenaesi sabWos samdivnos   iuridiuli samsaxuris ufrosis moadgile. 1991 wels igi daTxovnili iqna   samsaxuridan kiSiniovSi mxolod da mxolod rusuli warmomavlobis gamo   da gadawyvita, wasuliyo dnestrispireTSi. igi dainiSna dnestrispireTis   marTlmsajulebis direqtoratis xelmZRvanelad. am Tanamdebobaze mowmem   Tveze naklebi dahyo. 1993 wlis dekembramde igi moRvaweobda kerZo   biznesSi. 1994 wlis Tebervlidan 1998 wlamde igi iyo parlamentis wevri,   1998-2001 wlebSi ki ombudsmeni.   438. rodesac 1994 wels mowme arCeuli iqna parlamentSi, warsuls Cabarda   misi cxovrebis is nawili, romelic exeboda dnestrispireTis   marTlmsajulebis direqtoratis yofili xelmZRvanelis Tanamdebobas.   centraluri saarCevno komisiis arc erT wevrs ar gamouTqvams   winaaRmdegoba. parlamentSi moRvaweobisas mowmes araferi smenia ilaSkus   saqmis Sesaxeb.   is faqti, rom mcire periodis ganmavlobaSi mowme emsaxureboda   dnestrispireTis separatistul reJims, ar warmoadgenda dabrkolebas   moldovaSi   misi   Semdgomi   karierisTvis,   magaliTad,   ombudsmenis   Tanamdebobaze muSaobisaTvis.   439. 1998 wlis maissa Tu ivnisSi, rodesac mowmes ekava ombudsmenis   Tanamdeboba, igi Sexvda ilaSkus jgufis wevrebis meuRleebs. mowmem da   misma kolegebma urCies maT, rom vinaidan ombudsmenis samsaxurs ar gaaCnda   raime realuri saSualeba problemis mosagvareblad, maTTvis umjobesi   iqneboda euTo-s misiaSi wasvla. amis Semdeg mowme TanamSromlobda euTo-   sTan. sxva moqalaqeebi dnestrispireTidan aseve modiodnen masTan   Sesaxvedrad TavianTi problemebiT, magram ombudsmenis samsaxuri uZluri   iyo problemebis gadaWraSi euTo-s gareSe.   440. moldovis mTavrobas ar gaaCnda Sesabamisi gavlena dnestrispireTis   reJimze, raTa uzrunveleyo ilaSkus jgufis gaTavisufleba. mas Semdeg,   rac ukanono reJimma Seqmna sakuTari administracia, sasamarTloebis   CaTvliT, ar arsebobda aranairi kontaqti, aranairi oficialuri arxi,   romlis meSveobiTac moldovis mTavrobas SeeZlo maTze gavlenis moxdena.   sasamarTlo procesidan oTxi wlis Semdeg iyo ramdenime mcdeloba, raime   Secvliliyo. ufro adre amas azri ar eqneboda, vinaidan moldovas ar   gaaCnda saSualeba, gamklaveboda problemas. mowmem daaskvna, rom euTo-s   monawileobiT gamarTuli Sexvedrebic ki aranairad ar cvlida situacias.   mowmem monawileoba miiRo ombudsmenTa saerTaSoriso SexvedraSi, vinaidan   miaCnda, rom moldovas ar SeeZlo problemis Sida saSualebebiT mogvareba.   wels moldova SeuerTda CarCo-SeTanxmebas umciresobaTa Sesaxeb, 1997   wels miiRo kanoni erovnul umciresobaTa statusis Sesaxeb. moldovaSi   arsebuli situacia adamianis uflebaTa TvalsazrisiT ganxiluli iqna   evropis sabWos ministrTa komitetis mier, sadac aRiniSna, rom moldovaSi   bevri nabiji idgmeba adamianis uflebaTa uzrunvelyofisTvis. mTavrobam   Seqmna erovnebaTaSorisi urTierTobebis departamenti. moldovaSi iyo 13%   ukrainuli   warmomavlobis   eTnikuri   umciresoba,   13%   rusuli   warmomavlobisa, 5% gagauzielebisa, 4% bulgarelebis da 3% ebraelebisa.   moldovis mosaxleobis 35% erovnuli umciresoba iyo. dnestrispireTSi   40% moldovelebi arian, 28% ukrainelebi da 22% rusebi.   441. 1994 wlis martSi, mas Semdeg, rac batoni ilaSku pirvelad iqna   arCeuli parlamentis wevrad, parlamentma moamzada pirobebi, romelTa   mixedviTac mas unda Seesrulebina parlamentis wevris movaleobebi. am   droisaTvis ilaSkus saqmes ukve hqonda politikuri ganzomileba. Tu   CaiTvleboda, rom sakiTxs mxolod mkacrad samarTlebrivi mniSvneloba   aqvs, SesaZlebeli iqneboda ufro swrafi da ufro konstruqciuli   moqmedeba.   b-ni ilaSkus gaTavisufleba iyo politikuri svlis Sedegi da es ar   momxdara kanonieri xelisuflebis romelime RonisZiebis Sedegad.   mTavrobas ar gaaCnda realuri SesaZlebloba, raime Seecvala ilaSkus   saqmeSi. mas ar SeeZlo am saqmisTvis prioritetuli mniSvnelobis miniWeba.     wels   mowmes   daekisra   valdebuleba,   iusticiis   ministris   moadgilesTan, b-n sturcasTan erTad emuSava ilaSkus saqmeze. Sedga   Sexvedra sturcasa da dnestrispireTis e.w. iusticiis ministrs Soris. es   wminda protokoluri Sexvedra iyo da araferi Seucvlia. am Sexvedris   Semdeg maT Soris ar yofila raime urTierToba. Sexvedrebi rom   gagrZelebuliyo, ilaSkus sakiTxi savaraudod wamoiWreboda, Tumca es ase   ar moxda.   442. mowmem ver gaixsena, sami ombudsmenidan romeli muSaobda ilaSkus   saqmeze. es ombudsmenis samsaxuris muSaobis pirvel TveebSi iyo. mowme   ramdenjerme Sexvda euTo-s warmomadgenlebs da wamoWra sakiTxi ilaSkus   saqmis Sesaxeb. rogorc parlamentis wevrs, mowmes ar daumyarebia kontaqti   romelime saerTaSoriso organizaciasTan ilaSkus saqmesTan dakavSirebiT.   mowmis azriT, am organizaciebs moldovaSi ar ZaluZdaT aRnuSnuli   specifikuri problemis gadaWra.   443. mowmem ar icoda, rom moldovis uzenaesi sasamarTlos 1994 wlis 3   Tebervlis gadawyvetilebiT ilaSkus saqme gadaeca moldovis saxalxo   prokurors xelaxali gamoZiebisaTvis. man icoda mxolod sturcas   winadadebis Sesaxeb, romlis Tanaxmadac ilaSkus jgufis sawinaaRmdego   nebismieri cvlileba xelaxla gansjadi unda yofiliyo ucxo saxelmwifos   sasamarTlos mier.   444.   xelmisawvdomi informaciis Tanaxmad, sisxlis samarTlis procesis   ZiriTadi debulebebi Sesrulebuli iqna kerZod, braldebulebs   mowmes   arasodes   unaxavs   ilaSkus   saqmis   masalebi.   misTvis   – waredginaT braldeba da dakavebulni iqnen, dacvis mxares xeli   miuwvdeboda sasamarTlos masalebze, mowmeebs CamoerTvaT Cvenebebi,   warmodgenili iqna qmedebis damadasturebeli mtkicebulebebi da Catarda   sasamarTlo mosmena, romelsac eswrebodnen braldebulebi. mowme Tvlida,   rom procesualuri TvalsazrisiT sisxlis samarTlis procesis yvela   standarti daculi iqna. mowme daTanxmda rom sasamarTlos gadawyvetileba   gauqmebuli iqna arakonstituciurobis safuZvelze da aseve aRniSna, rom   saWiro iyo gadawyvetilebis ganxorcieleba. mowmis azriT, saapelacio an   sakasacio sasamarTlom xelaxla unda Seiswavlos saqmis mTeli masalebi.   rac Seexeba savaraudo danaSaulis msxverplTa sakiTxs, mowmes miaCnda, rom   gadawyvetileba am saqmeze dakavSirebuli iyo zogadad dnestrispireTis   problemis mogvarebasTan.   445. vinaidan Semdgomi nabijebi ganxiluli unda iqnes sisxlis samarTlis   procesis TvalsazrisiT, mowmes warmoudgenia ori SesaZlo varianti.   pirveli, moldovis uzenaesi sasamarTlo, rogorc qveynis umaRlesi   sasamarTlo organo, ganixilavs sakiTxs kasaciis wesiT. da meore, sawyis   wertilad aRebuli unda iqnes is faqti, rom mtkicebulebebi adasturebs,   rom   sisxlissamarTlebrivi   braldeba   sworedac   unda   yofiliyo   wayenebuli: warmoebda sisxlissamarTlebrivi gamoZieba, mopovebuli iqna   mtkicebulebebi da a.S. am safuZvelze saqme unda gadaeces uzenaes   sasamarTlos   Semdgomi   ganxilvisaTvis.   xelaxla   unda   moxdes   mtkicebulebaTa miukerZoebeli, politikuri konteqstidan gancalkevebuli   ganxilva. mowmis azriT, sisxlis samarTlis saproceso kodeqsi ar   Seicavda muxlebs imis Sesaxeb, rac gakeTda moldovis uzenaesi   sasamarTlos mier ilaSkus saqmeze. nebismier SemTxvevaSi, man araferi   icoda sxva msgavsi SemTxvevebis Sesaxeb moldovasa da dnestrispireTs   Soris. da bolos, mowmes miaCnda, rom moldovis sasamarTlom ver   uzrunvelyo saerTaSoriso standartebi.   446. mowmem icoda moldovis generaluri prokuroris 2000 wlis agvistos   gadawyvetilebis Sesaxeb, romelic wyvetda sisxlis samarTlis gamoZiebas   dnestrispireTis im mosamarTleebisa da prokurorebis winaaRmdeg,   romlebic monawileobas iRebdnen ilaSkus saqmeSi. 1995 Tu 1996 wels   moldovis parlamentma gamarTa Sexvedra tiraspolel kolegebTan, romlis   ganmavlobaSic mowmem hkiTxa maT, Tu ratom ar Camodiodnen kiSiniovSi.   dnestrispirelma parlamentarebma upasuxes, rom ar SeeZloT kiSiniovSi   Casvla, vinaidan maT winaaRmdeg moldovis generaluri prokurori   sisxlissamarTlebriv gamoZiebas awarmoebda. mowme Tvlis, rom gamoZieba   dnestrispireli prokurorebisa da mosamarTleebis winaaRmdeg iyo   politikuri da ara samarTlebrivi nabiji. aseve politikuri xasiaTis iyo   gadawyvetileba sisxlis samarTlis braldebis Sewyvetis Sesaxeb.   447. mowmis CvenebiT, im periodSi, rodesac igi ombudsmeni iyo, moldovas   sami ombudsmeni hyavda. mas ar axsovda, konkretulad romeli maTgani iyo   dakavebuli ilaSkus saqmiT. maT rom pirdapir miemarTaT dnestrispireTis   xelisuflebisTvis, verafers miaRwevdnen. amis demonstrireba iolia maT   mier   gaweuli   mcdelobebis   fonze,   rodesac   isini   cdilobdnen,   moegvarebinaT problemebi, romlebsac waawydnen benderis tuberkuloziT   daavadebuli pacientebis samkurnalo dawesebulebasTan urTierTobisas.   dnestrispireTis adgilobrivma xelisuflebam dawesebulebas Seuwyvita   eleqtroenergiisa da wylis miwodeba da sakanalizacio momsaxureba. erT-   erTma ombudsmenma mimarTa b-n smirnovs, magram basuxi ar miuRia. Semdeg   ombudsmenis   ofisma   mimarTa   euTo-s   _ erTaderT   saerTaSoriso   organizacias, romelsac raime gavlena gaaCnia regionSi.   448. aT weliwadze metia, rac dnestrispireTis qalaqebSi sasamarTloebi   funqcionireben; maT gamoitanes gadawyvetilebebi 4000-ze met sisxlis   samarTlisa da 10000-ze met samoqalaqo saqmeze. aqedan gamomdinare,   wamoiWra sakiTxi, unda gauqmdes Tu ara yvela es gadawyvetileba. an yvela   saqme unda gadaisinjos, an ubralod unda moxdes mosmena sakasacio wesiT,   saWiroebis SemTxvevaSi uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebiT.   449. 1991-dan 1992 wlamde arsebuli krizisi ar iyo spontanuri movlenebis   Sedegi. 1989 wels ZalaSi Sevida moldovis axali kanoni enebis Sesaxeb. am   gadawyvetilebas sixaruliT ar Sexvedrian. man gamoiwvia mosaxleobis   garkveuli nawilis mier organizebuli protestis gamoxatva 1989 wlis   ivnis-ivlisSi; protestSi aqtiur monawileobas iRebda marcxena sanapiro,   tiraspoli. es movlenebi daSlisaken mimarTuli pirveli biZgi iyo. 1990   wels kiSiniovSi situacia gauaresda, rodesac zogierTma politikurma   Zalebma   daiwyes   marcxena   sanapirodan   Camosuli   parlamentarebis   winaaRmdeg qmedebebis organizeba. parlamentSi 360 adgilia. ramdenime   parlamentari scemes, samarTaldamcavma organoebma ar gadadges aranairi   nabijebi, Sedegad samocamde parlamentarma marcxena sanapirodan datova   parlamenti. amis Semdeg situacia gauaresda.   msgavsi movlenebi viTardeboda gagauziis regionSic. mowveuli iqna   parlamentis sxdoma problemis mSvidobiani gziT gadasaWrelad, magram   gagauzielebma   da   dnestrispirelebma   gadawyvites,   CamoeyalibebinaT   xelisuflebis sakuTari struqturebi. parlamentma es xelisuflebis   struqturebi arakonstituciurad gamoacxada. Sesabamisad, 1990 wlis   agvistodan moldovaSi sami regioni arsebobda. gagauziis situaciis   mogvarebis Semdeg dnestrispireTi iyo erTaderTi regioni, romelic de facto   ar iyo parlamentis Zalauflebis qveS.   wels movlenebi swrafad ganviTarda. 1990 wlis oqtomberSi gaimarTa   moxaliseTa svla moldovis samxreTisaken. es svla gamoiwvia gagauziis   respublikis gamocxadebam imave wlis agvistoSi. es movlena warmoadgenda   qveyanaSi SiSis danergvis mcdelobis nawils. sabednierod, samxreTSi ar   mimdinareobda brZolebi da xocva-Jleta. SeiaraRebuli konfliqtis   dawyeba gamoiwvia 1990 wlis 2 noembers dubasariSi momxdarma movlenebma,   amis Semdeg faqtiurad SeuZlebeli gaxda konfliqtis ganviTarebis   SeCereba.   wlis martSi SeiaraRebulma konfliqtma ifeTqa jer dubasariSi,   Semdeg ki benderSi. amis Semdeg Sewyda molaparakebebis procesis   warmarTvisTvis   aucilebeli   yvela   kavSiri.   parlaments   xeli   ar   miuwvdeboda marcxena sanapiroze. 1992 wlidan moyolebuli oficialur   stuqturebs Soris ar xdeboda araviTari urTierTkavSiri. 1994 wels   parlamentma   oficialur   Camoayaliba   struqturebs   komiteti   Soris   moldovisa   kavSiris aRsadgenad.   da   dnestrispireTis   mowme iyo   dnestrispireTis problemis mogvarebis saparlamento komitetis wevri. am   komitetma Camoayaliba sagamoZiebo jgufi, romelsac evaleboda 1992 wels   momxdari movlenebis gamoZieba. 1995 wels Sedga ramdenime Sexveda   dnestrispirel parlamentarebTan. 2000 wels morigi specialuri komiteti   Camoyalibda dnestrispireTis problemis mosagvareblad, 2001 wels   ramdenime Sexvedra Sedga, 2002 wels ki, samwuxarod, arc erTi. mowmis   CvenebiT, mas didi imedi hqonda, rom euTo-s misiis iniciativa ruseTisa da   ukrainis monawileobiT warmatebuli iqneboda. igi miesalma prezident   voroninis gancxadebas, rom SemuSavebuli iqna SeTanxmebis proeqti.   450. mowme monawileobas iRebda gagauziis Sesaxeb kanonis proeqtis   momzadebaSi, romelmac regions avtonomiuri statusi mianiWa 1994 wels.   gagauziasa da moldovas Soris ar arsebobda SeiaraRebuli konfliqti da   moldovis   mTavroba   imedovnebda,   rom   SesaZlebeli   iqneboda   dnestrispireTis   problemis   imave   gziT   mogvareba.     wels   dnestrispireTis teritoriaze dawyebulma konfliqtma orive mxridan   aTasobiT adamianis sicocxle Seiwira da garkveuli dro iyo saWiro aseTi   Rrma Wrilobebis gansakurnad. mowmis azriT, Tuki politikosebi orive   mxareze mzad arian Semdgomi nabijebis gadasadgmelad, SesaZlebelia   problemis mokle xanSi mogvareba.   451.     wlis   bolodan   dnestrispireTSi   funqcionirebda   calke   sasamarTlo sistema. dnestrispireTis sasamarTloebis mier gamotanili   arc erTi gadawyvetileba ar iyo aRiarebuli moldovis sasamarTloebis   mier. ilaSkusa da misi jgufis ganaCeni gauqmebuli iqna, Tumca saqme   arasodes ganxilula moldovis sasamarTloebis mier.   452. mowmem xazi gausva, rom dnestrispireTi arsebobs rogorc de facto   suverenuli saxelmwifo, sakuTari kanonmdeblobiT, sakuTari sasamarTlo   sistemiT da ganaCenis aRsrulebis sakuTari proceduriT. dnestrispireTSi   axlaxan Seiqmna sakonstitucio sasamarTlo. mowmem aRniSna, rom ruseTi   yovelTvis moiTxovda moldovis teritoriuli mTlianobis aRiarebas 1997   wels arsebuli saxiT, rasac adasturebs ruseTTan gaformebuli   xelSekruleba.   mowmis azriT, ruseTis federacia ar iyo pasuxismgebeli movlenebze,   romlebsac sasamarTlo ganixilavs mocemul saqmesTan dakavSirebiT.   ruseTsa   da   dnestrispireTs   Soris   urTierToba   daZabuli   iyo.   dnestrispireTis xelisufleba arasodes Sexvedria ruseTis federaciis   prezidents an premier-ministrs, maSin, rodesac moldovis prezidenti da   moldoveli ministrebi namyofi iyvnen dnestrispireTSi.   453. dnestrispireTze ucxo qveynebis gavlenaze saubrisas mowmem xazi   gausva, rom dnestrispireTi iyo Tavisufali bazari. yvelaze stabiluri   investiciebis wyaro iyo germanuli kapitali, Tumca aseve iyo belgiuri   investiciebic adgilobriv warmoebaSi. dnestrispirelebis informaciiT,   maTi valuta germaniaSi ibeWdeboda.   454. telekominikaciebis sistemas dnestrispireTSi moldova uzrunvelyofs.   moldovaSi telekomunikaciebs sakuTari gamoyofili adgili uWiravT,   maSin,   rodesac   dnestrispireTSi   arsebobs   damoukidebeli   satelekomunikacio kompania da swored am kompanias uxdis telefonis   gadasaxads dnestrispireTis mosaxleoba. tiraspolSi mxolod fiWuri   telefonebi   ar   funqcionirebs.   moldovis   safexburTo   Cempionati   dnestrispireTzec vrceldeba. moldovis amJamindeli safexburTo Cempioni   tiraspolis gundia, romelsac sakmaod kargi safexburTo stadioni aqvs   tiraspolSi. moldovis safexburTo nakrebis Sexvedra holandiis nakrebTan   dagegmili iyo 2003 wlis pirvel aprils da tiraspolis stadionze unda   Semdgariyo. aqedan gamomdinare, dnestrispireTi ZiriTadad politikuri   problemaa.   455. 1990 wlis noemberSi parlamentma miiRo gadawyvetileba moldovaSi   socialur-ekonomikuri   RonisZiebebis Sesaxeb.   situaciis   gasaumjobeseblad   dagmo   gasatarebeli   erovnebaTaSorisi   gadawyvetilebam   konfliqtebis Zalismieri meTodebiT gadaWris nebismieri mcdeloba. mowme   muSaobda departamentSi, romelic amzadebda Sesabamis kanonproeqtebs.   mTavrobaSi Camoyalibda erovnebaTaSorisi komiteti. misi funqcia erovnul   umciresobaTa dacva iyo. kanoni miRebuli iqna 2001 wels, Tumca manamde   seriozuli problema arsebobda moldovaSi eTnikur umciresobebTan   dakavSirebiT.   43. pavel gringa   456. 1992 wlis mais-ivnisSi mowme iyo Tavdacvis ministris moadgile. amis   Semdeg, 1992 wlidan 1997 wlamde, mas ekava Tavdacvis ministris Tanamdeboba.   Cvenebis micemis momentSi mowme gadamdgari iyo. vidre 1992 wels Tavdacvis   ministris moadgilis Tanamdebobas daikavebda, 1990 wels igi dabrunda   moldovaSi belorusiidan, sadac ekava armiis meTauris Tanamdeboba. kubis   sakiTxebSi mrCevlad muSaobis Semdeg mowme gadadga sabWoTa armiis   samsaxuridan   da   dabrunda   samSobloSi.   moldovaSi   axali   pasuxismgeblobebis aRebisas man erTgulebis fici dado.   1990-1992 wlebSi mowme muSaobda samxedro departamentSi. 1997 wlidan   moyolebuli mas aRar ekava oficialuri Tanamdeboba.   457. moldovis damoukideblobis gamocxadebis Semdeg zogierT moldovels   surda sabWoTa kavSiris SemadgenlobaSi darCena. am miznis misaRwevad maT   Seqmnes SeiaraRebuli formirebebi, e.w. `saxalxo damcvelebi~, romlebic   SemdgomSi gadaiqcnen separatistul Zalebad. moldova ar Seurigda   situacias da scada problemis mSvidobiani mogvareba. magram 1990 wels   iZulebuli gaxda, Camoeyalibebina rezervistebis batalionebi. amis Semdeg   SeiaraRebulma jgufebma ufro aSkarad daiwyes moqmedeba. Tavdacvis   saministrom Tavis mxriv nabijebis gadadgma daiwyo 1992 wlis maisSi,   rodesac mowme gaxda Tavdacvis ministris moadgile. igi iyo Tavdacvis   ministris moadgile da prezidentis administraciis wevri. 1992 wlis maisSi   mas ubrZanes, gaexsna sameTauro centri dnestrispireTSi.   saidumlo ar iyo, rom separatistebi daxmarebas iRebdnen moskovidan da   odesidan. 1991 wlis bolodan _ 1992 wlis dasawyisidan moldova veRar   axorcielebda kontrols qveynis aRmosavleT nawilze.   wlisaTvis moldovis SeiaraRebul ZalebSi Sedioda daaxloebiT 10   mudmivi batalioni, rac Seadgens daaxloebiT 6000 jariskacs; situacia   igive iyo konfliqtis dasrulebamde. es Zalebi Sedgeboda Sinagan saqmeTa   saministros SeiaraRebuli Zalebisa da policiisagan, garda amisa, iyo   moxaliseTa sami dajgufeba. saerTo jamSi es Seadgenda 6000-ian moqmed   armias. dnestrispireTis Zalebic aseve 6000-amde iyo. ruseTis me-14 armiis   SemadgenlobaSi daaxloebiT Tormetidan ToTxmet aTasamde jariskaci   Sedioda.   moldovis armias ar gaaCnda imgvari aRWurviloba, rac separatistebs.   moldovis SeiaraRebul ZalebSi sawyis etapze aT jariskacze erTi   avtomaturi iaraRi modioda. maT ar gaaCndaT Sesabamisi struqtura.   me-14 armia awvdida aRWurvilobasa da mxardaWeras uwevda separatistebs.   `saxalxo damcvelTa~ oficrebi me-14 armiis rigebidan iyvnen da es   ukanaskneli amaragebda maT iaraRiT.   mowme Sexvda iakovlevs, romelmac uTxra, rom dnestrispirelebs hqondaT   aTasobiT avtomati. viTomda datacebis gziT da qalebisa da bavSvebis   gamoyenebiT, iaraRis didi odenoba iqna gadacemuli. gadacemuli iqna 30-   amde tanki, 32 javSantransportiori, 24 erTeuli saartilerio iaraRi,   naRmmtyorcnebi, tanksawinaaRmdego yumbarmtyorcnebi, tanksawinaaRmdego   artileria da sahaero Tavdacvis danadgarebi. me-14 armiis sardalma,   generalma lebedma televiziiT gamoacxada, rom man piradad mouyara Tavi   da SeaiaraRa Tormet aTasamde dnestrispireli jariskaci da rom man   piradad ganapiroba maTi armiis arseboba. dnestrispireTis SeiaraRebuli   Zalebis operaciebi xorcieldeboda me-14 armiis oficrebis kontrolis   qveS.   tankebi, romlebic ganlagda dnestris xidze, ekuTvnoda me-14 armias.   tankebi Sesabamisad iyo danomrili.   mowmis gancxadebiT, mas gaaCnda dokumentebi me-14 armiis mier iaraRis   separatistebisaTvis gadacemis Taobaze; man dasZina, rom savaraudod   dokumentebi kvlav Tavdacvis saministroSi inaxeboda. erTia iaraRis   fizikurad gadacema da sul sxvaa oficialuri dokumentebis safuZvelze   formalizebuli gadacema. separatistebma `amoiRes~ me-14 armiis iaraRi   qalebisa da bavSvebis gamoyenebiT. tankebi, romlebic daakaves cocxali   faris gamoyenebiT, Tavidan ekuTvnoda me-14 armiis 183-e motorizebul   brigadas da sxva diviziebs. qalebisa da bavSvebis cocxali faris   moCvenebiTi gamoyenebiT Catarebuli `amoRebis~ miuxedavad, es sinamdvileSi   iaraRis gadacema iyo.   zemoxsenebuli SeiaraReba da aRWurviloba ar SeiZleboda yofiliyo   `dosaafis~ sakuTreba. `dosaafs~ gaaCnda milionamde tyvia, oRond mxolod   msubuqi iaraRisaTvis. sabrZolo iaraRi `dosaafs~ saerTod ar hqonda.   458. dnestrispirelTa SeiaraRebuli formirebebi ukeT iyvnen aRWurvilni,   vidre moldovis jarebi. maT hqondaT tankebi, maSin, rodesac moldovelebs   ar gaaCndaT arc erTi tanki. maT hqondaT meti dajavSnuli manqana, vidre   moldovelebs. moldovelebi flobdnen Zlier artilerias, magaliTad,   `uraganis~ sistemas, romelsac aqvs 27 kilometris manZilze miRwevis   SesaZlebloba, Tumca is ar iqna gamoyenebuli. moldova artilerias   mxolod maSin iyenebda, roca dnestrispireTi iyenebda tankebs. moldovam   gaafrTxila dnestrispireTi, rom Tu is gamoiyenebda tankebs, moldova   artileriiT upasuxebda. moldovas aseve hqonda haubicebi da zarbaznebi.   459. moldovas arasodes gauxsnia cecxli soflebisa da dasaxlebuli   punqtebisaTvis. moldovis SeiaraRebul Zalebs ar gaunadgurebiaT arc   erTi Senoba-nageboba. Tumca es ar iyo im tipis omi, risTvisac mowmes   amzadebdnen samxedro saswavlebelSi.   460. rac Seexeba tiginis (benderi) citadelis dabombvas, rodesac moldovis   SeiaraRebuli Zalebi Sevidnen benderSi, e.w. `saxalxo damcvelebis~   nawilma Tavi Seafara citadels, romelic manamde ekava me-14 armiis qimiuri   Tavdacvis batalions. Sesabamisad, maT cecxli gaxsnes, SesaZloa, qimiuri   Tavdacvis batalionTan erTad.   461. moldovas gaaCnda 122 milimetriani saWurveli da gamoiyena kidec igi.   `uraganis~ saartilerio sistema, romelic moldovas hqonda, gacilebiT   efeqturi iyo dnestripirelTa `gradis~ sistemaze. magram moldovelebs   arasodes gamouyenebiaT `uraganis~ sistema, vinaidan maT icodnen misi   damangreveli Zala. moldovas rom sdomnoda gamarjveba nebismier fasad,   gamoiyenebda `uraganis~ sistemas.   moldovis jars gaaCnda sahaero Tavdacvis sistema, magram ar arsebobda   ukrainasa da rumineTTan koleqtiuri Tavdacvis sistema. moldovis Zalebs   unda gamoeyenebinaT `mig-29~ tipis TviTmfrinavebi sahaero dabombvis   gansaxorcieleblad. meore mxares iyvnen SeiaraRebuli jgufebi, romlebic   iyenebdnen samxedro artilerias; e.i. es ar iyo sapolicio operacia.   gamosavali mxolod erTi iyo: daebombaT xidi da ara sacxovrebeli ubnebi.   moldovas ganzraxuli hqonda xidis ganadgureba, raTa xeli SeeSala   tankebis gadaadgilebisaTvis, rac Tavidan aacilebda mas seriozul   danakargebs. amas adgili hqonda tiginaSi (benderi).   462. moxaliseTa jgufebi, romlebic moldovis mxareze ibrZodnen, ar   klavdnen   sxva   adamianebs.   isini   icavdnen   TavianT   samSoblos   separatistebisgan. moldovis SeiaraRebul Zalebs arasodes gausvriaT   dasaxlebuli punqtebis mimarTulebiT.   463. moldovas ar gaugzavnia dazvervis jgufebi dnestrispireTSi.   moldovis Zalebma gamoiyenes adamianebi, romlebsac icnobdnen. maT aravin   gaugzavniaT specialurad, dazvervis agentebis saxiT, Tumca hyavdaT xalxi,   vinc nebayoflobiT ugzavnida informacias.   464. konfliqtis mimdinareobis periodSi me-14 armia ganlagebuli iyo   tiraspolis samxedro aerodromis teritoriaze. aerodroms erT-erTi maTi   SenaerTi iyenebda. TviTmfrinavebi dafrinavdnen moskovSic. konfliqtis   Semdeg moxda SeTanxmeba da ganisazRvra wesebi, romelTa mixedviTac unda   momxdariyo aerodromis gamoyeneba.   465. im periodSi, rodesac mowmes ekava Tavdacvis ministris Tanamdeboba,   moldovasa da ruseTis federacias Soris gaformda SeTanxmeba me-14 armiis   garkveuli SenaerTebis gayvanis Taobaze. gayvanili iqna me-300 saparaSuto   qvedanayofi, iseve, rogorc kavSirgabmulobis batalioni da ramdenime sxva   SenaerTi. SeTanxmeba aseve Seexeboda tiraspolis samxedro aerodromis   reJims   da   rusi   jariskacebis   samarTlebriv   statuss   moldovis   teritoriaze.   1. euTo-s konfliqtebis Tavidan acilebis centris 1994 wlis 10 ivnisis   sainformacio dokumenti dnestrispireTis konfliqtis Sesaxeb. xsenebuli   dokumenti   internetgverdze.   warmoSoba da ZiriTadi sakiTxebi.”   gamoqveynda   inglisur   enaze   moldovaSi   `dnestrispireTis   euTo-s   misiis   misi   saxelwodebaa   konfliqti:

© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 13.07.2026. · Źródło