48983/99

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   MÜRVET FĐDAN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 48983/99)   KARAR   STRAZBURG   Eylül 2006   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,   üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Dava, Mürvet Fidan, Murat Fidan, Hikmet Fidan, Zehra Fidan ve Elif Özbilge   (“baꢀvuranlar”) isimli beꢀ Türk vatandaꢀının, 26 Eylül 2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel   Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine dayanarak Türkiye   Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 48983/99) kaynaklanmaktadır.   OLAYLAR   I.DAVA OLAYLARI   Baꢀvuranların tümü Baskil’de ikamet etmektedir. 19 Temmuz 1993 tarihinde,   baꢀvuranların her biri Devlet Su Đꢀleri aleyhine Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava   açmıꢀtır. Baꢀvuranlar, arsalarına idare tarafından hiçbir ödeme yapılmaksızın bir baraj yapımı   için kanunsuz olarak el konulduğu iddiasıyla tazminat talep etmiꢀlerdir. 18 Kasım 1993   tarihinde, mahkeme, davaların kanunsuz el koyma iddialarından ziyade de facto   kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazminat talepleri olarak değerlendirilmeleri gerektiğine   hükmetmiꢀtir. Mahkeme, bir bilirkiꢀi komitesinin kamulaꢀtırılmıꢀ arazide daha önceden   değerlendirme yaptığını ve yetkililerin, yerel tapu sicilinde kayıtlı olan maliklere elde edilen   meblağları ödediğini belirlemiꢀtir. Mahkeme, idarenin, baꢀvuranlara artırma bedeli ile birlikte,   arazinin baraj suları altında kaldığı 1986 yılından baꢀlamak üzere yasal faiz ödemesine karar   vermiꢀtir. 6 Ekim 1994 tarihinde, Yargıtay, davaların kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazminat   talepleri olarak nitelendirilemeyeceğine hükmederek bu kararları bozmuꢀtur. Ancak,   baꢀvuranların talebi üzerine Yargıtay, kararını değiꢀtirerek, 10 Mart 1995 tarihinde, davaların   aslında kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazminat talepleri olarak nitelendirilebileceğine karar   vermiꢀtir. Đlk derece mahkemesinin kararlarının, yalnızca yasal faiz oranın iꢀlemeye baꢀladığı   tarihle ilgili olan kısmını bozmuꢀtur. 21 Aralık 1995 ve 25 Ocak 1986 tarihli kararlarla, Baskil   Asliye Hukuk Mahkemesi, idarenin, baꢀvuranlara, belirli bir tazminat bedeli ile birlikte,   Yargıtay’ın faizin hesaplanacağı baꢀlangıç tarihiyle ilgili olarak verdiği önceki hükme   rağmen, 1986’dan baꢀlayan faiz oranını ödemesine karar vermiꢀtir. 20 Kasım 1996 tarihinde,   Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararlarını bozmuꢀ ve   baꢀvuranların 2 Mayıs 1997 tarihli düzeltme taleplerini reddetmiꢀtir. 9 Ekim 1997 tarihinde,   Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi, idarenin baꢀvuranlara, sırasıyla, 315.650.000, 297.439.800,   265.571.250, 404.680.000 ve 708.190.000 TL ve arazinin Devlet Su Đꢀleri’ne geçtiği 19   Ağustos 1993 tarihinden itibaren iꢀlemek üzere yasal faiz oranı ödemesine karar vermiꢀtir. 17   Mart 1998 tarihinde Yargıtay bu kararları onamıꢀtır. 2 Nisan 1998 tarihinde Yargıtay kararları   baꢀvuranlara tebliğ edilmiꢀtir. 9 Aralık 1998 tarihinde, idare, Mürvet Fidan’a 934.027.000 TL,   Murat Fidan’a 884.579.000 TL, Hikmet Fidan’a 790.746.000 TL, Zehra Fidan’a   1.190.092.000 TL ve Elif Özbilge’ye 2.041.230.000 TL ödemiꢀtir.   HUKUK   I.1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, yetkililerden ancak Aralık 1998’de alabildikleri artırma bedelinin, yasal   faiz oranının Türkiye’deki yüksek enflasyonla paralel seyretmemesinden dolayı değerini   kaybettiğini ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur.1 no’lu Protokol’ün 1. maddesine atıfta   bulunmuꢀlardır:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme   hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen   koꢀullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun   bırakılabilir.”   A.Kabuledilebilirlik   Hükümet, bu ꢀikâyetle ilgili olarak ilk itiraz ileri sürmemiꢀtir.   AĐHM, içtihadında yerleꢀtirmiꢀ olduğu ilkeler ve elindeki tüm kanıtlar ıꢀığında, bu   ꢀikâyetin, esaslarının incelenmesini gerekli kıldığını ve kabuledilemez olduğunun ilanı için   hiçbir gerekçe bulunmadığını not eder.   B.Esaslar   AĐHM, bu davadakine benzer konular ortaya koyan birkaç davada 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir.   Hükümet tarafından sunulmuꢀ olan kanıt ve argümanları inceleyerek AĐHM, geçmiꢀ   davalardaki tespitlerinden sapmayı gerektirecek hiçbir husus olmadığı kanısındadır. Yerel   mahkemelerin ödenmesine hükmettiği artırma bedellerinin ödenmesindeki gecikmenin   kamulaꢀtırma merciine ait olduğunu ve maliklere kamulaꢀtırılmıꢀ araziye ek olarak baꢀka bir   kayıp daha getirdiğini tespit etmiꢀtir. Bu gecikmenin ve genel olarak yargılamanın   uzunluğunun bir sonucu olarak, AĐHM, baꢀvuranların kamu yararı ve mülkiyet hakkından   faydalanmanın korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil dengeyi bozan bireysel ve   aꢀırı bir külfete katlanmak zorunda kaldıklarını tespit etmiꢀtir.   Sonuç olarak, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında mahkeme iꢀlemlerinin   uzunluğundan ꢀikâyetçi olmuꢀlardır.   A.Kabuledilebilirlik   Hükümet, baꢀvuranların, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinin gerektirdiği ꢀekilde iç hukuk   yollarını tüketmediklerini zira yargılamanın hiçbir safhasında yargılama süresinin “makul   süre” ꢀartını aꢀtığını iddia etmediklerini öne sürmüꢀtür.   AĐHM, baꢀvuranlar yerel mahkemeler huzurunda yargılamanın uzunluğu hakkında   ꢀikâyetçi olmuꢀ olsalardı dahi, bu mağduriyetleri için yeterli tazmin elde edemeyeceklerini   not etmiꢀtir. Dolayısıyla, Hükümet’in ön itirazını reddeder.   AĐHM, bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olmadığını not   eder. Ayrıca, baꢀka herhangi bir gerekçeden ötürü kabuledilemez olmadığını da not eder.   B.Esaslar   Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki tespitleri ıꢀığında, AĐHM, 6 § 1.   madde bağlamında davanın esaslarının ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığı kanısındadır.   III. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Son olarak, baꢀvuranlar, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte ele alındığında   14. madde bağlamında sözkonusu tarihte Devlet’e ödenecek borçların faiz oranı ile Devlet’in   ödeyeceği borçların faiz oranı arasındaki farkı ve Devlet’in ödeyeceği borçların icra usulüne   tabi bulunmamasını ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀlardır.   Kabuledilebilirlik   AĐHM, 14. maddenin, mukayese edilebilir durumlarda bulunan bireyleri ve birey   gruplarını, AĐHS ve Protokollerde yer alan hak ve özgürlüklerden faydalanmada her türlü   ayrımcılıktan korumak amacıyla düzenlendiğini hatırlatır (bkz. Belçika Polis Ulusal Birliği –   Belçika, 27 Ekim 1975 kararı, § 44). Diğer bir deyiꢀle, bu madde, “benzer durumlarda   bulunan kiꢀiler arasında” ayrımcılık yapılmasına karꢀı koruma sağlamaktadır (Fredin – Đsveç,   ꢁubat 1991, § 60).   Baꢀvuranların ꢀikâyeti, borçlar bağlamında Devlet’e ve bireylere muameledeki bir   farklılıkla ilintilidir. Ancak, Devlet ve bireyler, “benzer durumda bulunan kiꢀiler” olarak   değerlendirilmez. Ayrıca, baꢀvuranlar, Devlet’in, kendilerine, baꢀka bireyler karꢀısında   ayrımcılık yaptığını iddia etmemiꢀlerdir. Dolayısıyla bu ꢀikâyet, 14. madde kapsamına   girmemektedir ve 35 §§ 3. ve 4. madde uyarınca AĐHS hükümleriyle ratione materiae uygun   olmadığından reddedilmesi gereklidir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili   Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,   gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A.Tazminat   Baꢀvuranlar, yalnızca maddi tazminat talep etmiꢀtir. Ancak, miktarı AĐHM’nin   takdirine bırakmıꢀlardır.   Hükümet bu husus hakkında görüꢀ bildirmemiꢀtir.   Akkuꢀ kararındaki hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri dikkate   alarak, AĐHM, baꢀvuranlara izleyen ꢀekilde toplam 1.762 Euro maddi tazminat ödenmesine   karar vermiꢀtir:   - - - - - Mürvet Fidan’a 255 Euro,   Murat Fidan’a 209 Euro,   Hikmet Fidan’a 196 Euro,   Zehra Fidan’a 349 Euro,   Elif Özbilge’ye 753 Euro.   B.Mahkeme masrafları   Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHM’de yapılmıꢀ olan masrafları da talep etmiꢀ ve miktarı   AĐHM’nin takdirine bırakmıꢀlardır.   Hükümet bu husus hakkında görüꢀ bildirmemiꢀtir.   Elindeki bilgi temelinde hesaplama yaparak, AĐHM, baꢀvuranlara bu baꢀlık altında   toplam 500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C.Gecikme faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢀtir.   YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ve 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikayetlerin   kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilmez olduğuna;   2. AĐHS’nin 1 no’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamındaki ꢀikayetin esaslarını ayrıca incelemenin gerekli   olmadığına;   4. (a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk   Lirası’na çevrilmek üzere;   (i) maddi tazminat olarak;   - - - - - Mürvet Fidan’a 255 Euro (iki yüz elli beꢀ Euro),   Murat Fidan’a 209 Euro (iki yüz dokuz Euro),   Hikmet Fidan’a 196 Euro (yüz doksan altı Euro),   Zehra Fidan’a 349 Euro (üç yüz kırk dokuz Euro),   Elif Özbilge’ye 753 Euro (yedi yüz elli üç Euro),   (ii) mahkeme masrafları için baꢀvuranlara toplam 500 Euro (beꢀ yüz Euro)   (iii) ve yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;   (b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 26   Eylül 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   S. NAISMITH   J.-P.COSTA   Yazı Đꢀleri Müdür Yardımcısı   Baꢀkan   6