497/02

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÇITIKBEL - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:497/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2005   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (497/02) baꢀvuru no’lu davanın nedeni,   bu ülke vatandaꢀı Recep Çıtıkbel’in (baꢀvuran) 9 Kasım 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne   (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından K.T. Sürek tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu olan baꢀvuran Tekirdağ’da ikamet etmektedir.   Mayıs 1993 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polis   memurları tarafından yakalanan baꢀvuran hakkında 21 Mayıs 1993 tarihinde tutuklu   yargılama kararı verilmiꢀtir.   Temmuz 1993 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet   Savcısı baꢀvuranı, Türk Ceza Kanunu’nun Anayasal düzene karꢀı iꢀlenen suçları cezalandıran   146§1. maddesine dayanarak suçlu bulmuꢀtur.   Eylül 1993 ve 17 Nisan 1995 tarihleri arasında yapılan onyedi duruꢀmada, sanıklar   ve sanık avukatları, üç mağdur, beꢀ ꢀikayetçi ve elliden fazla tanık dinlenmiꢀtir.   Aralık 1995 tarihinde DGM Cumhuriyet Savcısı esas hakkında iddianamesini   sunmuꢀtur. Mahkeme iki sanığa savunmalarını hazırlamaları için süre tanımıꢀ ve iddianameyi   aralarında baꢀvuranın da bulunduğu o gün Mahkeme’de hazır bulunmayan sanıklara iletmiꢀtir.   Mahkeme baꢀvurana da savunması hazırlaması için çeꢀitli tarihlerde ek süreler vermiꢀtir.   Mart 1997 tarihinde Mahkeme üç tanığın ifadesini dinlemiꢀ ve bir tanığın adresinin   tespit edilmesini talep etmiꢀtir.   Eylül 1997 tarihinde Cumhuriyet Savcısı daha önceki iddianamelerini yinelemiꢀtir.   Baꢀvuranın ve diğer iki sanığın avukatlarına bir ek süre daha verilmiꢀtir.   Mart 1998 tarihinde dava dosyasından sorumlu yeni Cumhuriyet Savcısı 8 Aralık   tarihli iddianameleri yinelemiꢀtir.   Temmuz 1998 tarihinde baꢀvuran savunmasını vermiꢀtir. Mahkeme yeni   Cumhuriyet Savcısı’nın iddianamesinin tutuklu bulunan iki sanığa tebliğ edilmesini   emretmiꢀtir.   Eylül 1998 tarihinde sanığın 24 Aralık 1997 tarihli tebligatı aldığını öğrenen   Mahkeme, sözkonusu kiꢀinin 10 Temmuz 1998 tarihli tebligatı da alması için beklemeye   karar vermiꢀtir. Baꢀvuran savunmasını verdiğinden Mahkeme, ilgili kiꢀinin bir sonraki   duruꢀmaya katılamaması halinde gıyabında hüküm verileceğine karar vermiꢀtir.   ꢁubat 1999 tarihinde dava dosyası esas hakkındaki son görüꢀlerini hazırlaması için   Cumhuriyet Savcısı’na gönderilmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı görüꢀlerini 12 Nisan 1999   tarihinde sunmuꢀtur. Bu duruꢀmada Mahkeme Cumhuriyet Savcısı’nın görüꢀlerinin, daha   öncekilerle aynı olduğundan tutuklu bulunan ve duruꢀmaya katılmayan sanıklara tebliğ   edilmemesine karar vermiꢀtir. Son olarak Mahkeme baꢀvuranın avukatına süre tanımıꢀtır.   Haziran 1999 tarihinde baꢀvuranın savunması bir kez daha dinlenmiꢀtir.   Aralık 1999 tarihinde Đstanbul DGM, baꢀvuranı, hakkında yapılan suçlamalardan   ötürü suçlu bulmuꢀ ve ölüm cezasına çarptırmıꢀtır. Bu ceza ömür boyu ağır hapis cezasına   çevrilmiꢀtir.   Eylül 2000 tarihinde Yargıtay, Đstanbul DGM’de yapılan 18 Haziran 1999 tarihli   duruꢀmada, aynı gün yürürlüğe giren Anayasa değiꢀikliğine rağmen askeri hakim bulunması   nedeniyle sözkonusu kararı bozmuꢀtur.   Kasım 2002 tarihinde üç sivil hakimden oluꢀan Đstanbul DGM heyeti ilk verdiği   kararı yinelemiꢀtir.   Mayıs 2003 tarihinde Yargıtay bu kararı onamıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6§1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran yargılama süresinin AĐHS’nin 6§1. maddesinde öngörülen “makul süre”   ilkesini ihlal ettiğini iddia etmektedir.   Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.   Değerlendirilmesi gereken süre 9 Mayıs 1993 tarihinde baꢀvuranın yakalanmasıyla   baꢀlamıꢀ ve 27 Mayıs 2003 tarihinde Yargıtay’ın kararı onamasıyla sona ermiꢀtir. Bu   durumda yargılama iki kere ilk derece mahkemesinde, iki kere de Yargıtay’da olmak üzere on   yıldan daha fazla sürmüꢀtür.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   AĐHM baꢀvurunun geri kalanının AĐHS’nin 35§3.maddesine göre açıkça dayanaktan   yoksun olmadığını ve baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını saptamıꢀtır.   B. Esas hakkında   AĐHM bir yargılama süresinin makul olup olmadığının, davanın koꢀullarına göre ve   baꢀta davanın karmaꢀıklığı olmak üzere, AĐHM tarafından benimsenen kriterler ile baꢀvuran   ve yetkili mercilerin tutumları dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatır (bkz., diğerleri   arasında, Pélissier ve Sassi-Fransa [GC], no: 25444/94, § 67, CEDH 1999-II).   AĐHM mevcut davadakilere benzer sorunları gündeme getiren birçok dava incelediğini   ve AĐHS’nin 6§1. maddesinin ihlal edildiğinin saptandığını belirtir (Pélissier ve Sassi-Fransa   davası ve Dereci-Türkiye, no: 77845/01, 24 Mayıs 2005).   AĐHM kendisine sunulan tüm unsurları incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde   sonuçlandıracak hiçbir olgu ve delil sunmadığı sonucuna varmıꢀtır. AĐHM bu konudaki   içtihadını dikkate alarak, sözkonusu yargılama süresinin aꢀırı derecede uzun olduğuna ve   “makul süre” koꢀulunu karꢀılamadığına kanaat getirmiꢀtir.   Sonuç olarak AĐHS’nin 6§1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran 5.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.   AĐHM baꢀvuranın bir ꢀekilde manevi zarara uğradığı kanaatinde olup, hakkaniyete   uygun olarak sözkonusu kiꢀiye 3.000 (üç bin) Euro manevi tazminat verilmesine karar   vermiꢀtir.   B. Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuran AĐHM’de yaptığı masraf ve harcamalar için 2.000 Euro talep etmektedir.   Baꢀvuran bu miktarı kanıtlayan herhangi bir belge sunmamıꢀtır.   AĐHM’nin bu konudaki içtihadına göre, baꢀvuranlar ancak yaptıkları masraf ve   harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve miktarının makul olduğunu ortaya koyduklarında   sözkonusu masraf ve harcamalar geri ödenebilir. Bu durumda AĐHM, elindeki unsurları ve   yukarıda belirtilen kriterleri gözönüne alarak, tüm masraflarla birlikte baꢀvurana 1.000 (bin)   Euro ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6§1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca, kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay   içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet   tarafından baꢀvurana, manevi tazminat olarak 3.000 (üç bin) Euro, masraf ve   harcamalar için ise 1.000 (bin) Euro ödenmesine;   (b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§2. ve 3.   maddesine uygun olarak 4 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5