50732/99

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   A V R U P A   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÇĐFTÇĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 50732/99)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   Ekim 2004   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2004. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   ÇĐFTÇĐ v. TÜRKĐYE   (Mülkiyet Hakkı Đhlali Đddiası)   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi 3. Daire Kararı   Baꢀkan: G. Ress Üyeler: L. Caflisch, R. Türmen, B. Zupančič, H.S. Greve,   K. Traja ve A. Gyulumyan ve V.Berger   Baꢀvuru No: 50732/99   Karar Tarihi: 7 Ekim 2004   Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuru sahibine ait olan bazı arazileri   kamulaꢀtırmıꢀtır. Baꢀvuru sahibi ise, kamulaꢀtırma bedellerinin yetersiz olduğu   iddiasıyla mahkemeye baꢀvurmuꢀtur. Karayolları Genel Müdürlüğü, yerel   mahkemece tespit edilen ve Yargıtay tarafından onaylanan ek tazminat   bedellerini geç ödemiꢀtir. Baꢀvuru sahibi de geç ödeme ve yüksek enflasyon   sebepleri ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek Mahkeme’ye   baꢀvurmuꢀtur.   Mahkeme ise, oybirliğiyle;   1. Baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna;   2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3.   a) Sözleꢀme’nin 44/2. maddesi uyarınca, sorumlu Devlet’in, kararın   kesinleꢀmesinden sonra üç ay içerisinde, tüm vergiler dahil olmak ve   ödeme tarihinde Türk Lirasına çevrilmek üzere baꢀvuru sahibine maddi   tazminat olarak aꢀağıdaki miktarları ödemesine;   i) 7.888 Euro;   ii) Harcama ve masraflar için ise 300 Euro;   b) Gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası’nın uygulamıꢀ   olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına;   4. Bir ihlal tespitinin manevi zarar için yeterli bir tazmin biçimi olduğuna;   5. Hakkaniyete dair diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.   DAVADA ATIF YAPILAN DĐĞER KARARLAR   1. Aka v. Türkiye, 23 Eylül 1998.   2. Akkuꢀ v. Türkiye, 9 Temmuz 1997.   PROSEDÜR   1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin   Sözleꢀme’nin (Sözleꢀme) eski 25. maddesi uyarınca, Türk vatandaꢀı olan   Hüseyin Çiftçi tarafından (baꢀvuru sahibi) 9 Temmuz 1998 tarihinde Türkiye   Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon), sunulan   50732/99 sayılı bir baꢀvurudan kaynaklanmaktadır.   2. Baꢀvuru sahibini, Đstanbul Barosu avukatlarından B. Baysal temsil etmektedir.   Türk Hükümeti (Hükümet) herhangi bir görevli atamamıꢀtır.   3. Baꢀvuru, Sözleꢀmenin 11 No.lu Protokolünün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998   tarihinde Mahkeme’ye sevk edilmiꢀtir.   4-7. Dava ilk olarak Mahkeme’nin Birinci Dairesine verilmiꢀtir. Ancak 1 Kasım   tarihinde Mahkeme’nin dairelerinin oluꢀumunun değiꢀmesi sebebi ile dava,   Üçüncü Daire’ye sevk edilmiꢀtir.   OLAYLAR   I. OLAYI MEYDANA GETĐREN ꢀARTLAR   8. Baꢀvuru sahibi 1947 yılında doğmuꢀtur ve Balıkesir’de ikamet etmektedir.   9. 1990 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM), baꢀvuru sahibinin   Đstanbul’daki bazı gayrimenkullarını kamulaꢀtırmıꢀtır. KGM tarafından   belirlenen kamulaꢀtırma bedeli zamanında ödenmiꢀtir.   10. KGM tarafından belirlenen kamulaꢀtırma bedelini kabul etmeyen baꢀvuru   sahibi, bu bedelin arttırılması için mahkemeye baꢀvurmuꢀtur.   11. Mahkeme, baꢀvuru sahibini haklı bularak, KGM’nün aꢀağıda belirtilen   kamulaꢀtırma bedelini ödemesine ve bu miktarlara da % 30 faiz uygulanmasına   karar vermiꢀtir. Yargıtay bu kararı onamıꢀtır.   12. 12 Ocak 1998’de KGM kamulaꢀtırma bedelini ödemiꢀtir.   13. Ödenen miktarlar aꢀağıdaki tabloda verilmiꢀtir:   KAMULAꢀTIRMA ÖDENECEK YARGITAY’IN ÖDEME   ÖDENEN   BEDELĐ   FAĐZ   MĐKTARININ   TESPĐT   EDĐLDĐĞĐ   TARĐH   KARARI   ONADIĞI   TARĐH   TARĐHĐ   MĐKTAR   (TL)   (TL)   87.750.000   1/4/1990   22/3/1994 12/1/1998 328.945.000   II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI   14. Bu bölüm Akkuꢀ v. Türkiye (9 Temmuz 1997, par. 13-16) ve Aka v. Türkiye   (23 Eylül 1998, par. 17-25) kararlarında verilmiꢀtir.   HUKUKĐ BOYUT   I. 1 NO.LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐALARI   15. Baꢀvuru sahibi, KGM’nün kamulaꢀtırma bedelini gecikmeli olarak ödemesi   ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranları sebebiyle kendisine ödenen miktarın   değer kaybettiğinden ꢀikayet etmekte ve 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal   edildiğini ileri sürmektedir:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı   gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı   sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun genel   ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.   Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak   kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para   cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama   konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”   A. Kabul Edilebilirlik Hakkında   16. Mahkeme, içtihatlarında tespit edilen prensipler (Akkuꢀ v. Türkiye, 9   Temmuz 1997) ve elindeki deliller ıꢀığında, mevcut ꢀikayetlerin esastan   incelenmesine engel olan ve ꢀikayetlerin kabul edilemez bulunması için herhangi   bir gerekçenin olmadığına karar vermiꢀtir.   B. Esas Hakkında   17. Mahkeme, mevcut davadaki sorunlara benzer birçok kararda 1. No.lu   Protokolün 1. maddesinin ihlali olduğuna karar vermiꢀtir (yukarda bahsedilen   Akkuꢀ kararı, par. 31 ve Aka kararı, par. 50-51).   18. Hükümet tarafından ileri sürülen iddia ve savunmaları inceledikten sonra   Mahkeme, daha önceki kararlardaki tespitlerinden ayrılmak için herhangi bir   sebep tespit edememiꢀtir. Yerel mahkemelerin tespit ettiği ek tazminatların   ödenmesindeki gecikmenin, kamulaꢀtırmayı yapan kurumdan kaynaklandığına   ve bunun da baꢀvuru sahiplerinin, arazilerinin kamulaꢀtırılmasında yaꢀadıkları   zararların artmasına sebep olduğuna karar vermiꢀtir. Genel olarak, ödemedeki   gecikme ve uzun süren iꢀlemler sebebi ile Mahkeme, kamu yararı gereklilikleri   ile kiꢀisel mülkiyet hakkından faydalanma arasında korunması gereken adil   dengeyi bozacak ꢀekilde, baꢀvuru sahibinin kiꢀisel ve aꢀırı bir sorumluluk   üstlenmek zorunda kaldıklarına karar vermiꢀtir.   19. Sonuç olarak, 1. No.lu Protokolün 1. maddesinin bir ihlali söz konusudur.   II. SÖZLEꢀME’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   20. Sözleꢀme’nin 41. maddesi aꢀağıdaki hükmü içermektedir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve   ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi   edebiliyorsa, Mahkeme gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette   zarar gören tarafın tazminine hükmeder.   ” A. Maddi ve Manevi Zararlar   21. Baꢀvuru sahibi maddi tazminat olarak, 9.100 Euro manevi tazminat içinse   2.500 Euro talep etmiꢀtir.   22. Hükümet bu talepleri kabul etmemiꢀtir.   23. Akkuꢀ kararındaki hesaplama modelini ve ekonomik ꢀartları göz önünde   bulundurarak Mahkeme, baꢀvuru sahibine maddi tazminat olarak 7.888 Euro   ödenmesine karar vermiꢀtir. Manevi tazminat ile ilgili olarak ise Mahkeme, bir   ihlal kararının tespit edilmesinin hakkaniyete uygun bir tazmin oluꢀturduğuna   karar vermiꢀtir.   B. Masraflar ve Harcamalar   24. Baꢀvuru sahibi aynı zamanda Komisyon ve Mahkeme önündeki masraf ve   harcamalar için 1.680 Euro talep etmiꢀtir.   25. Hükümet bu talebi kabul etmemiꢀtir.   26. Mevcut bilgiler ve konu ile ilgili içtihadı ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuru   sahiplerine, Komisyon ve Mahkeme önündeki iꢀlemler için toplam 300 Euro   ödenmesinin uygun olacağına karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   27. Mahkeme, gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası’nın uygulamıꢀ   olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına karar vermiꢀtir.   TÜM BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE;   1. Baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna;   2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3.   a) Sözleꢀme’nin 44/2. maddesi uyarınca, sorumlu Devlet’in, kararın   kesinleꢀmesinden sonra üç ay içerisinde, tüm vergiler dâhil olmak ve   ödeme tarihinde Türk Lirasına çevrilmek üzere baꢀvuru sahiplerine   maddi tazminat olarak aꢀağıdaki miktarları ödemesine;   i) 7.888 Euro;   ii) Harcama ve masraflar için ise 300 Euro;   b) Gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası’nın uygulamıꢀ   olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına;   4. Bir ihlal tespitinin manevi zarar için yeterli bir tazmin biçimi olduğuna;   5. Hakkaniyete dair diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.