50973/06;8672/07;8722/07
WyrokETPCz2008-12-09ECLI:CE:ECHR:2008:1209JUD005097306
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
1. Czy Haydar Ceylan był poddany złemu traktowaniu podczas zatrzymania, naruszając art. 3 Konwencji? 2. Czy dochodzenie w sprawie zarzutów złego traktowania było skuteczne, naruszając art. 3 Konwencji? 3. Czy długość tymczasowego aresztowania skarżących była nadmierna, naruszając art. 5 ust. 3 Konwencji? 4. Czy skarżący mieli dostęp do skutecznych środków odwoławczych w celu zakwestionowania legalności ich zatrzymania, naruszając art. 5 ust. 4 Konwencji? 5. Czy skarżący mieli prawo do odszkodowania za niezgodne z prawem zatrzymanie, naruszając art. 5 ust. 5 Konwencji? 6. Czy długość postępowania karnego przeciwko skarżącym była nadmierna, naruszając art. 6 ust. 1 Konwencji? 7. Czy skarżący mieli dostęp do skutecznych środków odwoławczych w celu zakwestionowania przewlekłości postępowania karnego, naruszając art. 13 Konwencji?Ratio decidendi
Trybunał uznał, że państwo ponosi odpowiedzialność za obrażenia odniesione przez Haydara Ceylana podczas zatrzymania, ponieważ rząd nie przedstawił przekonującego wyjaśnienia ich pochodzenia, a dowody medyczne potwierdzały istnienie obrażeń. Dochodzenie w tej sprawie było nieskuteczne z powodu znacznych opóźnień i przedawnienia. Długość tymczasowego aresztowania (ponad 6 lat i 11 miesięcy) oraz postępowania karnego (ponad 9 lat i 7 miesięcy) została uznana za nadmierną, biorąc pod uwagę brak szczególnej złożoności sprawy i brak wystarczających działań władz krajowych. Trybunał stwierdził również, że w prawie tureckim brakowało skutecznych środków odwoławczych zarówno do kwestionowania legalności zatrzymania, jak i do uzyskania odszkodowania za jego nadmierną długość, a także do zaskarżania przewlekłości postępowania karnego.Stan faktyczny
Skarżący Cem Demirbaş, Haydar Ceylan i Binnaz Demirbaş zostali aresztowani w kwietniu 1999 r. pod zarzutem członkostwa w nielegalnej organizacji (TKP/ML-TİKKO) i podważania porządku konstytucyjnego. Haydar Ceylan zgłosił złe traktowanie podczas zatrzymania, co potwierdziły raporty medyczne. Postępowanie karne trwało ponad 9 lat i 7 miesięcy, a skarżący przebywali w tymczasowym aresztowaniu przez ponad 6 lat i 11 miesięcy. Władze krajowe wielokrotnie odmawiały zwolnienia ich z aresztu. Dochodzenie w sprawie złego traktowania Haydara Ceylana zostało opóźnione i ostatecznie umorzone z powodu przedawnienia.Rozstrzygnięcie
Trybunał jednogłośnie: 1. Uznaje pozostałą część skarg za dopuszczalne. 2. Stwierdza naruszenie art. 3 Konwencji w odniesieniu do skarżącego Haydara Ceylana. 3. Stwierdza naruszenie art. 5 ust. 3 Konwencji w odniesieniu do wszystkich skarżących. 4. Stwierdza naruszenie art. 5 ust. 4 Konwencji w odniesieniu do wszystkich skarżących. 5. Stwierdza naruszenie art. 5 ust. 5 Konwencji w odniesieniu do wszystkich skarżących. 6. Stwierdza naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji w odniesieniu do wszystkich skarżących. 7. Stwierdza naruszenie art. 13 Konwencji w odniesieniu do wszystkich skarżących. 8. Zasądza zadośćuczynienie: Haydar Ceylan: 17 500 EUR za szkodę niemajątkową i 1 250 EUR za koszty i wydatki. Cem Demirbaş: 7 500 EUR za szkodę niemajątkową i 1 000 EUR za koszty i wydatki. Binnaz Demirbaş: 7 500 EUR za szkodę niemajątkową i 1 000 EUR za koszty i wydatki. 9. Oddala pozostałe roszczenia o słuszne zadośćuczynienie.Pełny tekst orzeczenia
COUNCIL
OF EUROPE
AVRUPA
KONSEYİ
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ DAİRE
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru no. 50973/06, 8672/07 ve 8722/07)
KARAR
STRAZBURG Aralık 2008
İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde
kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tâbi olabilir.
______________________________________________________________________________________
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 50973/06, 8672/07 ve 8722/07 no’lu
davanın nedeni T.C. vatandaşları Cem Demirbaş, Haydar Ceylan ve Binnaz Demirbaş’ın
(“başvuranlar”), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne sırasıyla 8 Aralık 2006, 15 Şubat 2007
ve 17 Şubat 2007 tarihlerinde Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi’nin
(“AİHS”) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları üç başvurudur.
Başvuranlar, İstanbul Barosu avukatlarından Z. Polat tarafından temsil edilmiştir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuranlar, sırasıyla 1977, 1974 ve 1974 doğumludur ve İstanbul’da yaşamaktadır.
A. Başvuranların yakalanması, tutuklanması ve yargılanması
Cem Demirbaş ve Haydar Ceylan, 18 Nisan 1999’da; Binnaz Demirbaş, 19 Nisan
1999’da yakalanmıştır. Binnaz Demirbaş ve Cem Demirbaş hakkında hazırlanan yakalama
tutanağına göre, Türkiye Komünist Partisi/Marksist Leninist – Türkiye İşçi Köylü Kurtuluş
Ordusu (TKP/ML-TİKKO) adlı yasadışı örgüte üye oldukları şüphesiyle yakalanmışlardır.
Müteakiben İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde gözaltına
alınmışlardır. Nisan 1999’da başvuranlar, önce Cumhuriyet Savcısı ve müteakiben kendilerini
sorgulayarak ifadelerini kayda geçiren İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi
önüne çıkarılmışlardır. Nöbetçi hakim, başvuranların tukuklanmasına karar vermiştir. Haziran 1999’da İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,
başvuranlar ve diğer dokuz kişi aleyhinde bir iddianame sunmuştur. Başvuranlar, eski
TCK’nın 146/1 maddesince yasaklanan devletin anayasal düzenini bozmak suçuyla itham
edilmiştir. Ağustos 1999’da İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, davanın esasına ilişkin ilk
duruşmayı yapmış, takip eden 12 duruşma ise, iddianamenin açıktan okunması,
başvuranlardan savunmalarının istenmesi ve kimlik tespiti ile sabıka kayıtlarının elde edilmesi
ile geçmiştir. Başvuranlar, bazı görgü tanıklarının dinlenmesini ve böylece, diğer hususlar
yanında, soruşturmanın kapsamının genişletilmesini talep etmişler ancak talepleri
reddedilmiştir. Mayıs 2002’de birinci derece mahkemesi, başvuranları suçlandıkları üzere mahkûm
etmiş ve ölüm cezasına çarptırmıştır. Ceza, daha sonra ömür boyu hapis cezasına çevrilmiştir.
Başvuranlar temyize gitmiş, 17 Nisan 2003’te Yargıtay kararı bozmuştur. Haziran 2003’te başvuranlar aleyhindeki dava, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi
önünde yeniden görülmeye başlanmıştır.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI Haziran 2004’te Resmi Gazete’de yayımlanan 16 Haziran 2004 tarihli ve 5190 no’lu
Kanun ile devlet güvenlik mahkemeleri kaldırılmıştır. Başvuranlar aleyhindeki dava dosyası,
İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir.
Başvuranlar ve yasal temsilcileri, 14 Şubat 2007 tarihine kadar birçok defa hem İstanbul
DGM hem de İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde başvuranların tutuksuz yargılanmalarını
talep etmiştir. Birinci derece mahkemesi her defasında “suçun niteliği, delillerin durumu ve
kaçma tehlikesinin devam etmesi” nedeniyle başvuranların taleplerini reddetmiştir. Binnaz
Demirbaş 15 Nisan 2002’de, diğer iki başvuran 25 Temmuz 2005’de tutukluluklarının
devamına ilişkin kararlara itiraz etmiştir. İtirazlar sırasıyla 17 Nisan 2002 ve 5 Eylül 2005
tarihlerinde reddedilmiştir. Şubat 2007’de İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, başvuranların tutuksuz
yargılanmalarına karar vermiştir.
Dava dosyasındaki bilgilere göre, 2 Haziran 2003 tarihinden beri başvuranlar
hakkındaki cezai yargılama kapsamında on üç duruşma düzenlenmiş olup dava halen
derdesttir.
B. Haydar Ceylan’ın gözaltında kötü muamele gördüğü iddiası Nisan 1999 tarihinde saat 13.00’te yakalanmasını müteakiben, Haydar Ceylan ilk
olarak İstanbul’daki Gaziosmanpaşa İlçe Emniyet Müdürlüğü’ne getirilmiştir.
İki polis memuru tarafından hazırlanan yakalama tutanağına göre, Haydar Ceylan
“şüpheli” bulunması nedeniyle polis memurları tarafından yakalanmıştır. Raporu, başvuranın
imzalamayı reddettiği kaydedilmiştir. Aynı gün saat 13.45’te, üç polis memuru tarafından
başvuranın üstünün aranmasına ilişkin başka bir rapor hazırlanmıştır. Raporda, başvuranın
üzerinde bulunan eşyaların kendisine verildiği belirtilmiştir. Sözkonusu raporda da başvuranın
imzalamayı reddettiği kaydedilmiştir. Üzerinde başvuranın imzası ya da imzalamayı
reddettiğine ilişkin bir not bulunmayan tarihsiz üçüncü bir rapora göre, başvuran üzerinin
aranmasına karşı çıkmış, Gaziosmanpaşa İlçe Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltında tutulduğu
sırada bir pencereden kaçmaya teşebbüs etmiş ve polis memurları, güç kullanarak kaçmasını
engellemiştir.
Aynı tarihte başvuran, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’ne sevk
edilmiştir. Nisan 1999 tarihinde, sabaha karşı 3.42’de, başvuran bir doktor tarafından muayene
edilmiştir. Sırtında, sol göz kapağında ve sol omzunda çürükler tespit edilmiştir. Nisan 1999 tarihinde, 17.45’te başvuran bir kez daha doktor tarafından muayene
edilmiştir. Sağ kaşında ve burnunun sol kısmında kabuk bağlamış iki yara ve sol omzunda
kabuk bağlamış bir diğer yüzeysel yara tespit edilmiştir.
Başvuran 25 Nisan 1999 tarihinde, sabah 10.30’da savcı ve nöbetçi hakim huzuruna
çıkarılmadan önce, Adli Tıp Kurumu Beyoğlu Şubesi’nde muayene edilmiştir. Başvuranı ve
diğer dokuz kişiyi muayene eden doktor, başvuranın sağ kaşında ve burnunun sol kısmında
0.2-0.3 cm çaplı yaralar bulunduğunu kaydetmiştir. Aynı zamanda, sol omzunda 1x1 cm.lik
kabuk bağlamış bir yara tespit etmiştir.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
Aynı gün Haydar Ceylan, DGM nöbetçi hakimine polis tarafından gözaltında tutulduğu
sırada işkenceye maruz kaldığını belirtmiştir. Kollarından asılmış, üzerine su sıkılmış ve
dövülmüştür. Mart 2000 ve 22 Mayıs 2002’de Haydar Ceylan, İstanbul DGM önünde ifade vermiş
ve diğer hususlar yanında polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada işkenceye maruz
kaldığını ifade etmiştir. 3 Mart 2000 tarihli ifadesinde başvuran, maruz kaldığını iddia ettiği
kötü muameleyi ayrıntılı şekilde anlatmıştır. Haziran 2002’de başvuranın yasal temsilcisi, başvurana kötü muamele yaptıkları iddia
edilen polis memurları aleyhinde Fatih Cumhuriyet Savcılığı’na şikayette bulunmuştur.
İddialarını desteklemek üzere, başvuran hakkında hazırlanmış sağlık raporlarını sunmuştur.
Başvuranın temsilcisinin dilekçesini kabul eden Fatih Cumhuriyet Savcısı, kötü
muamele iddialarına ilişkin soruşturma başlatmıştır. Ağustos 2002’de Fatih Cumhuriyet Savcısı, Gaziosmanpaşa ve İstanbul Emniyet
Müdürlüğünde kötü muameleye uğradığını iddia eden Hasan Ceylan’ın ifadesini almıştır. Kasım 2002’de Cumhuriyet Savcısı, başvuranı yakalayan polis memurlarından biri
olan H.İ.’nin ifadesini almıştır. H.İ., sağlık raporlarında kaydedilen yaraların, başvuranın
emniyet müdürlüğünden kaçmaya ve polis memurlarının bunu önlemeye çalıştığı sırada
oluştuğunu kaydetmiştir. H.İ., işkence iddialarını reddetmiştir. Şubat 2003’te Cumhuriyet Savcısı polis memuru M.Ö.’nün ifadesini almış, M.Ö.,
ifadesinde başvuranın pencereden atlayarak kaçmaya teşebbüs ettiğini ve kendilerinin de güç
kullanmak durumunda kaldıklarını belirtmiştir. Ağustos 2003’te Fatih Cumhuriyet Savcısı, H.İ. ve M.Ö. aleyhinde, eski Ceza
Kanunu’nun 245. maddesi uyarınca, Haydar Ceylan’a kötü muamelede bulunmakla suçladığı
bir iddianame sunmuştur. Eylül 2003’te Fatih Asliye Ceza Mahkemesi önündeki duruşmada usule ilişkin
işlemler yapılmıştır. Davanın esasına ilişkin ilk duruşma için tarih olarak 18 Aralık 2003
belirlenmiştir. Eylül 2003’te Haydar Ceylan, Kandıra Asliye Ceza Mahkemesi önünde kötü
muameleye maruz kaldığı yönündeki iddialarını yinelemiştir (O sırada Kandıra’daki
cezaevinde tutuklu bulunmaktaydı). Başvuranın ifadesinin yer aldığı duruşma tutanağı, Fatih
Asliye Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiştir. Aralık 2003’te Fatih Asliye Ceza Mahkemesi, başvuranın kötü muamele iddialarını
bir kez daha reddeden H.İ.’nin ifadesini almıştır. Aynı gün Fatih Asliye Ceza Mahkemesi,
başvuranın müdahil olarak yargılamaya katılmasını kabul etmiştir.
Esasa ilişkin 6 Temmuz 2004 tarihli ikinci duruşmanın sonunda mahkeme, bir adli tıp
uzmanının, başvuranın iddia ettiği gibi kötü muameleye maruz kalıp kalmadığı hususunda
görüşlerini bildirmesine karar vermiştir.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
Adli tıp uzmanı, belirtilmeyen bir tarihte, başvuranın geçirmiş olabileceği fiziksel ve
psikolojik travmaya ilişkin olarak birinci derece mahkemesinin, Adli Tıp Kurumu yetkili
biriminin tıbbi görüşünü almasını tavsiye etmiştir. Kasım 2004’te Fatih Asliye Ceza Mahkemesi, Adli Tıp Kurumu’ndan başvuranın
davasına ilişkin bir rapor hazırlamasını istemiştir.
Belirsiz bir günde, Adli Tıp Kurumu, Fatih Asliye Ceza Mahkemesi’nden başvuran
hakkında hazırlanmış sağlık raporlarını talep etmiştir. Ayrıca, başvuranın sağlık
muayenesinden geçmek üzere kuruma gönderilmesini istemiştir. Mart 2005’te Fatih Asliye Ceza Mahkemesi, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nden
başvuran hakkında hazırlanmış sağlık raporlarını talep etmiştir. Haziran ve 20 Ekim 2005’te birinci derece mahkemesi, İstanbul Ağır Ceza
Mahkemesi’nin talebine cevap vermemesi nedeniyle duruşmaları ertelemiştir. Mart 2006’te Fatih Cumhuriyet Savcısı, mahkeme önünde, suçlanan polis
memurlarının eylemlerinin, eski Ceza Kanunu’nun 243. maddesi bağlamında işkence olarak
tanımlanabileceğini ve bu nedenle, ağır ceza mahkemelerinin, davayı inceleme yetkisi
bulunduğunu ifade etmiştir.
Aynı gün Fatih Asliye Ceza Mahkemesi İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi lehine
görevsizlik kararı vermiştir. Ekim 2006’da İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önündeki ilk duruşmada usule ilişkin
işlemler yapılmıştır. Davanın esasına ilişkin ilk duruşma için tarih olarak 1 Aralık 2006
belirlenmiştir. Aralık 2006’da İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, zamanaşımına uğramış olması
nedeniyle polis memurları aleyhindeki cezai kovuşturmanın sona erdirilmesi gerektiği
sonucuna varmıştır.
HUKUK
I. HAYDAR CEYLAN’A İLİŞKİN OLARAK AİHS’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL
EDİLDİĞİ İDDİASI
İkinci başvurudaki başvuran Haydar Ceylan, AİHS’nin 3. ve 13. maddelerine dayanarak
gözaltında kötü muameleye uğramış ve yetkililerin sorumluları cezalandırmamış olmasından
şikâyetçi olmuştur.
AİHM, sözkonusu iddiaların sadece 3. maddeden hareketle incelenmesi gerektiği
kanaatindedir.
A. Kabuledilebilirlik
Hükümet, başvuranın 3. maddeye dayalı şikâyetinin AİHS’nin 35/1 maddesinde
belirtilen iç hukuk yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle reddedilmesi gerektiğini
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
savunmuştur. Başvuranın İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi kararına itiraz etmediğini ifade
etmişlerdir.
Başvuran, cevaben eski TCK’nın 102/4 maddesinin, 243. madde ile birlikte ele
alındığında kamu görevlilerinin yaptığı kötü muamele ve işkence suçlarının yargılanmasında
beş yıllık zamanaşımının öngörüldüğünü savunmuştur. Eski TCK’nın 104/2 maddesine göre
102. maddede tanımlanan zamanaşımı sürelerinin işleyişi mahkûmiyet hükmü, yakalama,
tevkif ve sanığın sorgulanması gibi birtakım olaylar nedeniyle kesintiye uğrayabilmekte ve bu
tür durumlarda zamanaşımı, son kesilme olayından itibaren yeniden işlemeye başlamaktadır.
Yine de aynı paragrafa göre zamanaşımı, en fazla 102. maddede belirtilen sürenin yarısı kadar
uzatılabilmektedir. Dolayısıyla kötü muamele ve işkence suçlarının yargılanması için
tanınmış süre, yedi yıl altı ayın bitiminde dolmuştur. Başvuran gözaltında kötü muameleye
uğramasının üzerinden yedi yıl altı ay geçtiğini doğrulamaktadır; dolayısıyla ağır ceza
mahkemesinin kararı eski TCK’nın 102. ve 104. maddelerine uygundur. Bu nedenle
Yargıtay’a yapılacak bir itirazın sözkonusu dava koşullarında başarı şansı bulunmamaktadır.
AİHM, AİHS’nin 35/1 maddesinde belirtilen iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralının
başvuranları öncelikle iddia edilen ihlaller nedeniyle tazminat elde edilebilmesi amacıyla iç
hukuk sisteminde normalde mevcut ve yeterli çareleri kullanmaya zorunlu kıldığını hatırlatır.
Yolların mevcudiyeti teori ve pratikte yeterince açık olmalıdır; aksi takdirde bunlar zaruri
erişilebilirlik ve etkililikten yoksun olacaktır (bkz. Chitayev and Chitayev – Rusya, no.
59334/00). AİHM ayrıca çarenin sözkonusu zamanda teori ve pratikte etkili ve kullanılabilir
olduğu; yani erişilebilir olduğu, başvuranın şikâyetleri bağlamında telafi sunduğu ve başarı
konusunda makul ümit verdiği konusunda AİHM’yi ikna etmek sorumluluğunun bu iddiayı
ortaya atan Hükümete ait olduğunu hatırlatır (bkz. Sejdovic – İtalya [BD], no. 56581/00).
Somut davada AİHM, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin başvuranın şikâyeti üzerine
iki polis memuru aleyhine açılan davayı kapatmış olduğunu ve başvuranın sözkonusu davaya
müdahil olarak katılmış olmasına rağmen karara itiraz etmediğini gözlemler. O halde AİHM,
somut dava koşullarında Yargıtay’da yapılacak olan bir temyizin Haydar Ceylan’ın AİHS’nin
3. maddesine dayanan şikâyeti bakımından etkili bir hukuk yolu oluşturup oluşturmayacağını
belirlemelidir.
AİHM, olay zamanında yürürlükte olan TCK’nın 102. ve 104. maddelerine göre kötü
muamele davalarına ilişkin olarak yedi yıl altı aylık kesin bir zamanaşımının öngörüldüğünü
kaydeder. Bu bağlamda AİHM, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi iki polis memuru hakkındaki
kovuşturmayı zamanaşımı nedeniyle sona erdirdiğinde başvurana yapıldığı iddia edilen kötü
muamelenin üzerinden gerçekten de yedi yıl altı ay iki haftalık bir sürenin geçmiş olduğunu
gözlemler. Ancak AİHM başvuranın kararı temyize götürüp, eski TCK’da öngörülen kesin
zamanaşımı süresini dikkate alarak birinci derece mahkemesi kararını sadece onayacak olan
Yargıtay önünde kötü muamele iddialarını neden bir kez daha dile getirmesi gerektiğine
anlam verememektedir. Hükümet ayrıca Yargıtay’a yapılacak itirazın başvuranın 3. maddeye
dayanan şikâyetleri bağlamında nasıl bir telafi sağlayacağına ayrıntılı bir açıklama
getirmemiştir. İddialarını desteklemek üzere Yargıtay’ın benzer davalardaki kararlarının
nüshalarını da sunmamışlardır.
AİHM, somut dava koşullarında Yargıtay’da yapılacak temyiz yargılamasının Haydar
Ceylan’ın AİHS’nin 3. maddesine dayanan şikâyeti bağlamında başarı şansı taşımadığını
tespit etmiştir. Bu nedenle Hükümetin ön itirazını reddeder.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun
olmadığını kaydeden AİHM, başvurunun başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik
unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.
B. Esas
1. Sorumlu devletin AİHS’nin 3. maddesinin esasa ilişkin kısmı ışığında sorumluluğu
Hükümet Haydar Ceylan’ın kötü muamele iddialarının asılsız olduğunu savunmuştur.
Başvuranın kaçma girişiminde bulunması nedeniyle polis memurlarının kendisini zaptetmek
için güç kullanmak zorunda kaldığı sırada yaralandığını belirtmiştir. Hükümet ayrıca
başvuranın ulusal mahkemeler ve AİHM önünde olaylara ilişkin ifadesinin tutarlılık
taşımadığını savunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın kötü muamele iddialarının makul
şüphenin ötesinde kanıtlanamayacağını ifade etmişlerdir.
Haydar Ceylan, ulusal yetkililere uğradığı kötü muamelenin ayrıntılı tarifini ilettiğini
belirtmiştir. Yumruklanmış, tekmelenmiş, yere yatırılmış ve dövülmüş, falakaya yatırılmış,
üzerine su sıkılmış ve uzun süre ayakta durmaya zorlanmıştır. Gaziosmanpaşa Emniyet
Müdürlüğü’ndeki gözaltı sırasında kaçma girişiminde bulunduğunu belirten ve kendi imzasını
taşımayan tarihsiz polis raporunda yer alan iddiaları reddetmiş ve raporun sahte olduğunu
ifade etmiştir.
AİHM AİHS’nin 3. maddesinin, istisnalara yer ve AİHS’nin 15/2 maddesine göre
ihlaline izin verilmeyen, demokratik bir toplumun en temel değerlerini muhafaza ettiğini
hatırlatır (bkz. Selmouni – Fransa [BD], no. 25803/94). AİHM, bir kişinin sağlıklı olarak
gözaltına alınıp tahliye olduğunda yaralanmış olduğu görüldüğünde sözkonusu
yaralanmaların nasıl meydana geldiğine dair makul bir açıklama getirmenin ve başvuranın
iddialarına, özellikle de bunlar tıbbi raporlarla desteklenmişse, şüphe getirecek deliller ortaya
koymanın, devletin görevi olduğunu yineler. Aksi halde AİHS’nin 3. maddesine dayalı açık
bir sorun ortaya çıkacaktır (bkz. diğer birçok kararın yanısıra Selmouni, yukarıda anılan ve
Çelik ve İmret – Türkiye, no. 44093/98). AİHM, delilleri değerlendirmek maksadıyla ‘her
türlü makul şüpheden uzak’ delil ölçütüne başvurmaktadır. Bununla birlikte, böyle bir delil,
yeterli derecede kuvvetli, belirli ve tutarlı bir göstergeler demetinden yahut çürütülemeyen
karineler demetinden de doğabilmektedir (bkz. Hacı Özen – Türkiye, no. 46286/99).
Eğer sözkonusu olaylar, şahsın gözaltında kendi kontrolleri altında olduğu durumdaki
gibi, tamamıyla veya büyük oranda yetkililerin bilgisi dahilinde gerçekleşmişse tutukluluk
sırasında meydana gelen yaralanmalarla ilgili güçlü maddi karineler ortaya çıkacaktır. Aslında
tatminkar ve ikna edici bir açıklama getirme yükümlülüğünün yetkililere ait olduğu
söylenebilir (bkz. Hacı Özen, yukarıda anılan).
Somut dava koşullarına dönülecek olursa, AİHM öncelikle başvuranın gözaltına
alınmadan önce muayene edilmediğini ve gözaltı sırasında hakkında düzenlenmiş üç doktor
raporu bulunduğunu gözlemler. 19 Nisan 1999 tarihli rapor başvuranın sırtı, sol gözkapağı ve
sol omzundan yaralandığını belirtmiştir. 22 Nisan 1999 tarihli ikinci rapor başvuranın sağ
kaşı, burnunun sol tarafı ve sol omzunda yaralar bulunduğunu belirtmiştir. 25 Nisan 1999
tarihli üçüncü ve son rapor ise başvuranın sağ kaşı, burnunun sol tarafı ve sol omzunda yara
izleri bulunduğunu belirtmiştir.
AİHM, tarafların sözkonusu raporların bulgularına itiraz etmediklerini kaydeder. Ancak
başvuranın nasıl yaralandığı konusunda farklı nedenler öne sürmektedirler. Haydar Ceylan
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
gözaltındayken kötü muamele gördüğünü, Hükümet ise yaraların başvuranın Gaziosmanpaşa
Emniyet Müdürlüğü’nün penceresinden atlamaya çalıştığı sırada oluştuğunu iddia etmiştir.
Hükümet sözkonusu iddiasını desteklemek üzere üç polis memurunun imzasını taşıyan bir
tutanak ibraz etmiştir.
AİHM bu bağlamda Hükümetçe ibraz edilen tutanağın başvuranın ne imzasını ne
imzalamayı reddettiğini belirten bir not taşıdığını gözlemler. Belgenin üzerinde düzenlenme
tarih ve saati de yer almamıştır. Ayrıca 18 Nisan 1999 günü saat 1.45’te düzenlenen üst arama
tutanağı başvuranın memurlara mukavemet gösterdiği ve onların başvurana karşı güç
kullandıklarına ilişkin bilgi içermemektedir. İkinci bir raporun hazırlanacağına ilişkin bilgi de
yer almamıştır. AİHM, yaşandığı iddia edilen arbedenin neden üst arama tutanağında yer
almadığını anlamakta güçlük çekmektedir. Bu nedenle başvuranın 19 Nisan 1999 tarihli
raporda belirtilen yaraların meşru bir güç kullanımının sonucunda meydana geldiğinin ikna
edici bir şekilde kanıtlanmadığı görüşündedir.
AİHM ayrıca 22 ve 25 Nisan 1999 tarihli doktor raporlarının 19 Nisan 1999 tarihli
raporda yer almayan bulguları tespit ettiğini gözlemler. Bunlar başvuranın sağ gözü ve
burnunun sol tarafındaki yara izleridir ve Hükümet bu yaralara herhangi bir açıklama
getirmemiştir.
AİHM, devletlerin gözaltında tutulan herkesin esenliğinden sorumlu olduğunu hatırlatır.
Bu şahıslar savunmasız bir durumdadır ve yetkililerin onları koruma görevleri vardır (bkz.
Mehmet Emin Yüksel – Türkiye, no. 40154/98). Yetkililerin gözaltında denetimleri altında
bulunan kişilere verilen zararın hesabını verme sorumluluğu ve Hükümetin mevcut davada
ikna edici bir açıklama vermediği göz önünde bulundurularak AİHM, 19, 22 ve 25 Nisan tarihli doktor raporlarında kaydedilen yaralanmaların Hükümetin sorumluluğunu taşıdığı
bir muamelenin sonucu olduğu kanısındadır.
Buna göre AİHS’nin 3. maddesi esas yönünden ihlal edilmiştir.
2. AİHS’nin 3. maddesinin usule ilişkin kısmı ışığında savunmacı Hükümetin
sorumluluğu
Hükümet, yerel makamların başvuranın iddialarına ilişkin etkili bir soruşturma yapma
yükümlülüklerini yerine getirdiklerini belirtmiştir.
Başvuran, polis memurları hakkındaki soruşturma ve cezai kovuşturmanın, yargılamanın
zamanaşımına uğraması nedeniyle etkili olamadığını ileri sürmüştür.
AİHM, AİHS’nin 3. maddesinin, yetkili makamların kötü muamele iddialarını, iddialar
“savunulabilir” ve “makul şüphe uyandırır” nitelikte iseler soruşturmalarını gerektirdiğini
yineler (özellikle bkz. Ay - Türkiye, 30951/96). Bu soruşturma, bağımsız, tarafsız ve kamu
denetimine açık olmalıdır. Ayrıca sorumluların belirlenip cezalandırılmalarını sağlayabilecek
nitelikte olmalıdır (bkz. Assenov ve Diğerleri - Bulgaristan; Aksoy - Türkiye; Labita - İtalya
[BD], 26772/95).
Bu çerçevede aynı zamanda ivedilik ve makul süre şartı da zımnen bulunmaktadır.
Belirli bir durumun soruşturmasında kaydedilecek ilerlemeyi önleyecek engel ve zorluklar
olabileceği kabul edilmektedir. Öte yandan, işkence veyahut kötü muameleyi soruşturmada
makamların vereceği ivedi bir yanıt, halkın hukukun üstünlüğüne olan bağlılığını sürdürmek
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
ve hileli itilaf emaresine veyahut kanunsuz eylemlere müsamaha edildiği izlenimi vermemek
için olmazsa olmaz olarak addedilebilir.
AİHM, başvuranın yaralanmasından AİHS’nin 3. maddesi kapsamında savunmacı
Hükümetin sorumlu olduğu kanısındadır. Bu nedenle etkili bir soruşturma gerekliydi.
AİHM, 25 Nisan 1999, 3 Mart 2000 ve 22 Mayıs 2002 tarihlerinde, başvuranın, Devlet
Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi ve mahkeme huzurunda, gözaltındayken kötü
muameleye uğradığını ileri sürdüğünü gözlemler. Başvuranın iddialarına karşın, hukuki
merciler, hiçbir ivedi cezai işlem başlatmamışlardır. Başvuranın iddialarına ilişkin soruşturma
başlatılması ancak 3 yıldan fazla bir süre sonra, başvuranın temsilcisinin resmen suç
duyurusunda bulunmasının ardından gerçekleşmiştir. Bunun ardından Fatih Cumhuriyet
Savcısı, iddianamesini Fatih Ceza Mahkemesi’ne bir yıl üç ay sonra sunmuştur. Fatih Ceza
Mahkemesi, yargılamanın başlamasından bir yıl üç ay ve kötü muamele eyleminin
gerçekleşmesinden ise yedi yıl sonra görevsizlik kararı vermiştir. Ardından dava dosyasını
İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne göndermiş, bu mahkeme, davanın esasına ilişkin ilk
duruşmada davanın düşürülmesine karar vermiştir.
AİHM, sözkonusu davanın fazla sayıdaki tehirler yüzünden bir sonuç getirmediğini,
sonunda da iç hukukta kanuni zamanaşımının uygulandığını gözlemler (bkz. Abdülsamet
Yaman - Türkiye, 32446/96). Ulusal makamların yeterince ivedilik ve itinayla hareket
ettiklerinin söylenemeyeceği ve bunun, aleyhlerindeki delillere rağmen şiddet eyleminin
gerçek failleri için fiili dokunulmazlık yarattığı kanısındadır (bkz. Batı ve Diğerleri).
Yukarıdakiler ışığında AİHM, Haydar Ceylan’ın kötü muamele iddialarının ulusal
makamlar tarafından AİHS’nin 3. maddesinin gerektirdiği gibi etkili bir soruşturmaya tabi
tutulmadığı kanısına varır.
Dolayısıyla 3. madde usul yönünden ihlal edilmiştir.
II. AİHS’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Başvuranlar AİHS’nin 5/3 maddesine dayanarak uzun tutukluluk sürelerinden şikâyetçi
olmuşlardır. Ayrıca AİHS’nin 5/4 maddesi kapsamında, tutuklu bulundurulmalarının kanuni
geçerliliğine itiraz etmek için etkili iç hukuk yolları bulunmadığını ileri sürmüşlerdir. Son
olarak başvuranlar, AİHS’nin 5/5 maddesine dayanarak, haddinden uzun süre tutuklu
kalmalarına karşılık, bunun için tazminat haklarının bulunmadığından şikâyetçi olmuşlardır.
A. Kabuledilebilirlik
Hükümet AİHM’den, başvuranın, AİHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği gibi iç hukuk
yollarını tüketmediği gerekçesiyle, şikâyetlerini AİHS’nin 5/4 maddesi uyarınca reddetmesini
talep etmiştir. Hükümet, AİHM’nin Köse - Türkiye (50177/99) ve Baştımar - Türkiye
(74337/01) davalarına ilişkin kararlarına atıfta bulunarak, başvuranların Ceza Muhakemeleri
Usulü Kanunu’nun 297-304 maddeleriyle uyumlu olarak, devam eden tutukluluk hallerine
itiraz etmediklerini ileri sürmüştür.
Başvuranlar, itirazlarını Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 297-304 maddeleriyle
uyumlu olarak sunduklarını ve sözkonusu iç hukuk yollarının etkisiz kaldığını belirtmişlerdir.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
AİHM, başvuranların 15 Nisan 2002 ve 25 Temmuz 2005 tarihlerinde, Hükümet’in
atıfta bulunduğu hukuk yollarını kullanarak tutukluluk hallerinin devam etmesi kararlarına
itiraz ettiklerini gözlemlemektedir. Ayrıca iç hukuk yollarının tüketilmesiyle ilgili konunun,
bu hukuk yolunun etkililiğinin tespit edilmesine bağlı olduğu kanısındadır. Bu, başvuranın
şikâyetlerinin esasıyla ayrılmaz biçimde bağlantılıdır. Bu nedenle konunun davanın esasıyla
birlikte incelenmesi gerekmektedir.
AİHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu şikâyetin dayanaktan yoksun
olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru
bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.
1. AİHS’nin 5/3 maddesi
Hükümet, başvuranların, yargılama sürecinde de devam etmek üzere terör eylemlerinde
yer aldıkları konusunda geçerli şüphe bulunduğunu belirtmiştir. Ayrıca, başvuranların tutuklu
olarak yargılanmalarının, kaçmalarını, başka suçlar işlemelerini ve delilleri ortadan
kaldırmalarını önlemek için gerekli olduğunu ileri sürmüştür.
Başvuranlar iddialarını sürdürmüşlerdir.
AİHM, göz önünde bulundurulacak süreyi hesaplarken, başvuranların birden fazla ve
birbirini izleyen tutukluluk sürelerinin bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydeder.
Ek olarak, başvuranların tutuklu yargılanma sürelerinin makul olup olmadığı
değerlendirilirken, AİHS’nin 5/3 maddesi kapsamında, birikmiş tutukluluk sürelerinin global
olarak değerlendirilmesi gerekmektedir (bkz. Solmaz - Türkiye, 27561/02). Sonuç olarak,
AİHS’nin 5/1 (a) maddesi uyarınca, başvuranların mahkûmiyetlerinden sonra hükümlü
kaldıkları süreyi (22 Mayıs 2002 ile 17 Nisan 2003 tarihleri arasında kalan süre) mahkum
edilmeden önce tutuklu kaldıkları toplam süreden çıkardıktan sonra, mevcut davada göz
önünde bulundurulacak süre 6 yıl 11 aydan fazladır.
AİHM, mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davalarda sıklıkla
AİHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (örneğin bkz. Gökçe ve Demirel -
Türkiye, 51839/99; Solmaz; Bayam - Türkiye, 26896/02).
AİHM kendisine sunulan tüm bilgi ve belgeleri incelemiş, Hükümet’in mevcut
davadakinden farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak hiçbir delil veya görüş sunmadığı
sonucuna varmıştır. AİHM konuya ilişkin içtihadını göz özününde bulundurarak, mevcut
davada başvuranın tutuklu olarak yargılanma süresinin haddinden uzun olduğu kanısına
varmıştır.
Buna göre AİHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiştir.
2. AİHS’nin 5/4 maddesi
Hükümet, başvuranların bu madde kapsamındaki şikâyetinin açıkça dayanaktan yoksun
olduğunu belirtmiştir.
Başvuranlar iddialarını sürdürmüşlerdir.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
AİHM, başvuranların başlangıçta Devlet Güvenlik Mahkemesi ve Ağır Ceza
Mahkemesi’nde tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmalarını defalarca talep ettiklerini,
ancak bu taleplerin tümünün reddedildiğini gözlemlemektedir. Bu nedenle davayı gören
mahkemelerin başvuranların uzun süre tutuklu bulundurulmalarına son verip, iddia edilen
AİHS ihlallerini önleme veya telafi etme fırsatları bulunuyordu (bkz. Acunbay - Türkiye,
61442/00 ve 61445/00 ve Mehmet Şah Çelik - Türkiye, 48545/99).
AİHM ayrıca Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun başvuranların tutukluluk
sürelerinin devamına hükmeden kararlara itiraz edebilecekleri 297-304 maddelerinin sağladığı
hukuk yollarının uygulamada başarı sağlama ihtimalinin düşük olduğunu ve bu hukuk
yollarının sanıklar için gerçek anlamda çekişmeli yargılama sağlamadığını kaydeder (bkz.
Koşti ve Diğerleri - Türkiye, 74321/01; Bağrıyanık - Türkiye, 43256/04; Doğan Yalçın -
Türkiye, 15041/03).
Mevcut davada, AİHM’nin daha önce vardığı bulgulardan sapmasını gerektirecek bir
unsur bulunmamaktadır. Bu nedenle AİHM 5/4 madde çerçevesinde, iç hukukta başvuranların
tutuklu bulundurulmalarının kanuni geçerliliğine itiraz edebilecekleri bir yol bulunmadığı
kanısına varır.
Buna göre AİHM Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediğine ilişkin ön itirazını
reddedip, AİHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği kanısına varır.
B. AİHS’nin 5/5 maddesi
Hükümet, bu başlık altında, başvuranların tutukluluğunun iç hukuka uygun ve gerekli
olduğunu ileri sürmüştür.
Başvuranlar, iddialarını sürdürmüş ve uzun süren tutuklulukları sonucu uğradıkları zarar
karşılığında tazminat talebinde bulunabilecekleri herhangi bir iç hukuk yolu bulunmadığını
ileri sürmüşlerdir.
AİHM, sözkonusu davada, AİHS’nin 5/3 maddesinin ihlalini saptadığını kaydederek,
aynı maddenin 5. paragrafı uyarınca başvuranlara tazminat ödenmesinin gerektiğini
belirtmektedir. AİHM, bu bağlamda, Türk hukukunda, AİHS’nin 5/3 maddesinin ihlaline
neden olacak ölçüde “makul süre”yi aşan tutukluluk sonucu uğranan zarar karşılığında bir
kişinin tazminat talebinde bulunabilmesini sağlayacak herhangi bir hukuk yolu bulunmadığını
tespit ettiğini hatırlatmaktadır (Çiçekler – Türkiye, no. 14899/03; Cahit Solmaz – Türkiye, no.
34623/03).
Sözkonusu davada, AİHM’nin önceki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek herhangi
bir unsur bulunmamaktadır. Bu nedenle, AİHM, başvuranların uygulanabilir tazminat hakkına
sahip olmadıkları sonucuna varır.
Buna göre, AİHS’nin 5/5 maddesi ihlal edilmiştir.
III. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Başvuranlar, aleyhlerinde yürütülen cezai yargılamanın uzun sürmesi konusunda
şikayetçi olmuş ve bu şikayetlerini AİHS’nin 6/1 maddesine dayandırmışlardır.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
A. Kabuledilebilirlik
AİHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden
AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit
eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.
B. Esas
Hükümet, sözkonusu dava koşulları dikkate alındığında, yargılama süresinin makul
olmadığının düşünülemeyeceğini ileri sürmüştür. Bu bakımdan, Hükümet, terörle ilgili
suçlardan yargılanan sanıkların sayısına değinmiştir. Hükümet, ayrıca, başvuranlar ile diğer
sanıkların savunmalarını sunmak için uzatma istemelerinin yargılamanın uzun sürmesinde
etkili olduğunu iddia etmiştir. Hükümet, son olarak, yargılamada yaşanan hiçbir gecikmenin
makamlara atfedilemeyeceğini ileri sürmüştür.
Başvuranlar iddialarını sürdürmüştür.
AİHM, göz önünde bulundurulması gereken sürenin başvuranların yakalandıkları ve
gözaltına alındıkları 18 ve 19 Nisan 1999 tarihlerinde başladığını ve dava dosyasındaki
bilgiye göre, yargılamanın bu kararın alındığı tarihte halen derdest olduğunu
gözlemlemektedir. Dolayısıyla, dikkate alınması gereken süre, iki aşamalı yargıda dokuz yıl
yedi ay sürmüştür.
AİHM, yargılama süresinin makul olup olmadığı konusunun dava koşulları ışığında ve
davanın karmaşıklığı ve başvuranlar ile ilgili makamların tutumu gibi ölçütler dikkate alınarak
değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır: (Pélissier ve Sassi / Fransa, no. 25444/94).
AİHM, sözkonusu başvurudakine benzer sorunlar içeren davalarda, sıklıkla AİHS’nin
6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiştir (Sertkaya / Türkiye, no. 77113/01; Hasan Döner /
Türkiye, no. 53546/99; Uysal ve Osal / Türkiye, no. 1206/03).
Elindeki bütün verileri inceleyen AİHM, Hükümet’in bu davada farklı bir sonuca
varmasını sağlayacak herhangi bir kanıt veya iddia ortaya koymadığı kanaatine varmıştır.
Konuyla ilgili içtihadını gözönünde bulunduran AİHM, sözkonusu kararda yargılamanın çok
uzun sürdüğü ve “makul süre” şartını yerine getirmediği görüşündedir.
Buna göre, AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.
IV. AİHS’NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Başvuranlar, ayrıca, aleyhlerinde yürütülen cezai yargılama süresinin uzunluğu
karşılığında Türk hukukunda herhangi bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda şikayetçi
olmuş ve bu şikayetlerini AİHS’nin 13. maddesine dayandırmışlardır.
A. Kabuledilebilirlik
AİHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden
AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit
eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
B. Esas
Hükümet, bu şikayetle ilgili olarak herhangi bir açıklama yapmamıştır.
Başvuranlar iddialarını sürdürmüşlerdir.
AİHM, daha önce benzer davaları incelemiş ve Türk hukukunda başvuranların ihtilaf
konusu yargılamanın uzunluğuna itiraz edebilecekleri etkili bir iç hukuk yolu bulunmaması
nedeniyle AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bahçeyaka / Türkiye,
no. 74463/01; Tendik ve Diğerleri / Türkiye, no. 23188/02). AİHM, sözkonusu davada, önceki
tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir gerekçe bulunmadığı görüşündedir.
Buna göre, AİHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.
V. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
AİHS’nin 41. maddesine göre:
“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete
uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”
A. Tazminat
Manevi tazminat olarak, Cem Demirbaş 20,000 Euro, Haydar Ceylan ile Binnaz
Demirbaş ise 40,000’er Euro talep etmiştir. Cem Demirbaş, ayrıca, maddi tazminat olarak
20,000 Euro talep etmiştir.
Hükümet, başvuranların taleplerine itiraz etmiştir.
AİHM, Haydar Ceylan ile ilgili olarak, AİHS’nin 3., 5/3, 5/4, 5/5, 6/1 ve 13.
maddelerinin ihlallerini tespit ettiğini kaydeder. AİHM, Cem Demirbaş ve Binnaz Demirbaş
ile ilgili olarak ise, AİHS’nin 5/3, 5/4, 5/5, 6/1 ve 13. maddelerinin ihlallerini tespit etmiştir.
AİHM, bir taraftan, AİHS’nin 5/4, 5/5 ve 13. maddelerinin ihlallerinin başvuranların uğradığı
manevi zarar için tek başına yeterli adil tatmin oluşturduğunu kaydeder. Diğer taraftan,
AİHM, tespit edilen ihlallerin AİHS’nin 3., 5/3 ve 6/1 maddelerinin ihlalleri sonucu görülen
manevi zarar için tek başına yeterli tatmin oluşturmayacağını kabul eder. AİHM, hakkaniyete
uygun temellere dayanarak, Haydar Ceylan’a manevi tazminat olarak 17,500 Euro
ödenmesine hükmeder. AİHM, Cem Demirbaş ile Binnaz Demirbaş’a, bu başlık altında,
7,500’er Euro ödenmesine hükmeder.
AİHM, Cem Demirbaş’ın iddia ettiği maddi tazminatla ilgili olarak, bu talebi
destekleyen herhangi bir belge sunulmadığını gözlemler ve bu talebi reddeder.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuranlar, AİHM önünde yapılan yargılama masraf ve giderleri ile kırtasiye, fotokopi
ve posta masrafları gibi diğer harcamalar için ortaklaşa 3,995 Euro talep etmişlerdir.
Başvuranlar, taleplerini desteklemek üzere, avukatları ile imzalanan avukatlık ücret
sözleşmesi ile her birinin temsilcilerine 1,250’şer Euro ödediklerini gösteren faturaları
sunmuşlardır.
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
Hükümet, yalnızca gerçekten yapılan yargı giderlerinin elde edilebileceğini ileri
sürmüştür. Hükümet, bu bağlamda, bütün yargılama masraf ve giderlerinin başvuranlar
tarafından belgelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Hükümet, son olarak, başvuranların avukatlık
ücretlerini talep ederken, Türkiye Barolar Birliği tarafından belirlenen minimum ücretleri esas
almaları gerektiğini ileri sürmüştür.
AİHM’nin içtihadına göre, bir başvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul
miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AİHM, sözkonusu davada, elindeki bilgiye ve
yukarıdaki ölçütlere dayanarak, bu başlık altında Haydar Ceylan’a 1,250 Euro, Cem Demirbaş
ile Binnaz Demirbaş’a ise 1,000’er Euro ödenmesine hükmeder.
C. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz
oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE
1. Başvuruların kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;
2. Başvuran Haydar Ceylan’la ilgili olarak AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;
Başvuranların tamamıyla ilgili olarak:
3. AİHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;
4. AİHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;
5. AİHS’nin 5/5 maddesinin ihlal edildiğine;
6. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;
7. AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;
8. (a)AİHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten
itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden yerel para birimine
çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet
tarafından,
(i) Haydar Ceylan’a, manevi tazminat olarak, 17,500 Euro (on yedi bin beş
yüz Euro);
(ii) Cem Demirbaş ile Binnaz Demirbaş’a, manevi tazminat olarak, 7,500’er
Euro (yedi bin beş yüz Euro);
(iii) Haydar Ceylan’a, yargılama masraf ve giderleri için, 1,250 Euro (bin iki
yüz elli Euro);
(iv) Cem Demirbaş ile Binnaz Demirbaş’a, yargılama masraf ve giderleri için,
1,000’er Euro (bin Euro) ödenmesine;
(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin
yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal
kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
DEMİRBAŞ VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE KARARI
9. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.
paragrafları gereğince 9 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
14
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 15.07.2026. · Źródło