51429/99

RADA EUROPY   EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA   SEKCJA CZWARTA   SPRAWA PAŒNICKI przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 51429/99)   WYROK – 6 maja 2003 r.   W sprawie Paœnicki przeciwko Polsce,   Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Czwarta Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba   sk³adaj¹ca siê z:   SirNicolas BRATZA, przewodnicz¹cy,   Pani E. PALM,   Pani V. STRÁŽNICKÁ,   Pan M. FISCHBACH,   Pan J. CASADEVALL,   Pan R. MARUSTE,   Pan. L. GARLICKI, sêdziowie   oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,   obraduj¹c na posiedzeniu zamkniêtym 8 kwietnia 2003 r.,   wydaje nastêpuj¹cy wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:   POSTÊPOWANIE   1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 51429/99) wniesionej przeciwko Rze-   czypospolitej Polskiej do Trybuna³u na podstawie art. 34 Konwencji o Ochro-   nie Praw Cz³owieka i Podstawowych Wolnoœci („Konwencja”) przez obywate-   la polskiego, pana Janusza Paœnickiego („skar¿¹cy”), 17 marca 1999 r.   2. Skar¿¹cy reprezentowany by³ przez pana A. Zieliñskiego, prawnika   wykonuj¹cego zawód w Szczecinie, Polska. Polski rz¹d („Rz¹d”) reprezento-   wany by³ przez swojego pe³nomocnika, pana Krzysztofa Drzewickiego z Mini-   sterstwa Spraw Zagranicznych.   Wyrok ten stanie siê prawomocny zgodnie z warunkami okreœlonymi przez art. 44 § 2 Kon-   wencji. Wyrok ten podlega korekcie wydawniczej.     3. Skar¿¹cy zarzuca³, ¿e jego prawo do „rozpatrzenia sprawy w rozs¹dnym   terminie” zosta³o naruszone.   4. Skarga zosta³a przydzielona do Czwartej Sekcji Trybuna³u (art. 52 § 1 Re-   gulaminu Trybuna³u). W ramach tej Sekcji, Izbê, która mia³a zaj¹æ siê spraw¹   (art. 27 § 1 Konwencji) ustanowiono zgodnie z art. 26 § 1 Regulaminu Trybuna³u.   5. 1 listopada 2001 r. Trybuna³ zmieni³ sk³ad swych Sekcji (art. 25 § 1 Re-   gulaminu). Niniejsza sprawa przydzielona zosta³a do Czwartej Sekcji w nowym   sk³adzie (art. 52 § 1).   6. Na podstawie decyzji z 15 paŸdziernika 2002 r. Trybuna³ uzna³ skargê za   dopuszczaln¹.   FAKTY   OKOLICZNOŒCI SPRAWY   7. Skar¿¹cy urodzi³ siê w 1936 roku i mieszka w Kamieniu Pomorskim,   Polska.   8. Skar¿¹cy by³ dyrektorem uzdrowiska w Kamieniu Pomorskim. 14 maja   r. wniós³ do S¹du Wojewódzkiego w Szczecinie pozew, w którym doma-   ga³ siê, by A. P („pozwany”) zobowi¹zany zosta³ do zaprzestania roz-   powszechniania informacji naruszaj¹cych dobre imiê skar¿¹cego oraz do wyco-   fania zniewag za poœrednictwem prasy.   9. S¹d przeprowadzi³ rozprawy 2 lipca oraz 5 wrzeœnia 1990 r.   10. 3 paŸdziernika 1990 r. odby³a siê rozprawa. S¹d przes³ucha³ œwiadka   i zdecydowa³ zawiesiæ postêpowanie do czasu zakoñczenia postêpowania doty-   cz¹cego zwolnienia skar¿¹cego z funkcji dyrektora. 27 grudnia 1991 r. postê-   powanie dotycz¹ce zwolnienia zosta³o zakoñczone.   11. 30 stycznia 1992 r. skar¿¹cy z³o¿y³ w s¹dzie wniosek o podjêcie postê-   powania o znies³awienie. 7 grudnia 1992 r. s¹d podj¹³ to postêpowanie.   12. 5 marca 1993 r. s¹d odroczy³ rozprawê ze wzglêdu na brak pisma pro-   cesowego pozwanego w aktach sprawy.   13. 11 sierpnia 1993 r. skar¿¹cy rozszerzy³ swe roszczenia.   14. 21 paŸdziernika 1994 r. odby³a siê rozprawa.   15. 6 grudnia 1995 r. s¹d odroczy³ rozprawê na wniosek pozwanego.   16. 24 stycznia 1996 r. s¹d zamkn¹³ rozprawê oraz poinformowa³, ¿e wyrok   zostanie og³oszony 7 lutego 1996 r. 6 lutego 1996 r. s¹d zamkniêt¹ rozprawê   otworzy³ na nowo oraz zdecydowa³, ¿e pozwany przes³uchany zostanie w Ka-   mieniu Pomorskim. S¹d przes³ucha³ pozwanego 19 lutego 1996 r.   17. 28 lutego 1998 r. S¹d Wojewódzki w Szczecinie wyda³ wyrok. Nakaza³   pozwanemu wycofaæ z pewnych gazet stwierdzenia dotycz¹ce skar¿¹cego, na   w³asny koszt.     18. 8 sierpnia 1996 r. skar¿¹cy otrzyma³ kopiê wyroku. Nastêpnie pozwany   wniós³ apelacjê od tego wyroku.   19. 12 listopada 1996 r. S¹d Apelacyjny w Poznaniu przeprowadzi³ rozpra-   wê i 21 listopada 1996 r. wyda³ wyrok. Uchyli³ wyrok S¹du Wojewódzkiego   w Szczecinie i przekaza³ sprawê do ponownego rozpoznania.   20. Pomimo licznych skarg skar¿¹cego i jego adwokata, S¹d Wojewódzki   w Szczecinie nie wyznaczy³ ¿adnej rozprawy a¿ do 12 maja 1999 r. 12 stycznia   r. adwokat skar¿¹cego wniós³ do Prezesa S¹du Wojewódzkiego w Poznaniu   skargê na przewlek³oœæ postêpowania. W odpowiedzi z 27 stycznia 1999 r. Prezes   S¹du Wojewódzkiego przyzna³, ¿e skarga by³a uzasadniona.   21. 12 maja 1999 r. odby³a siê rozprawa.   22. 28 czerwca 2000 r. S¹d Wojewódzki w Szczecinie przeprowadzi³ roz-   prawê. Przes³ucha³ on skar¿¹cego i odroczy³ rozpoznanie sprawy po to, by prze-   s³uchaæ pozwanego przed S¹dem Rejonowym w Kamieniu Pomorskim. Poz-   wany przes³uchany zosta³ 25 sierpnia 2000 r.   23. Kolejna rozprawa wyznaczona zosta³a na 29 grudnia 2000 r. S¹d   zamkn¹³ rozprawê i poinformowa³ strony, ¿e wyrok bêdzie og³oszony 12 stycz-   nia 2001 r. 26 stycznia 2001 r. s¹d wyda³ wyrok i oddali³ powództwo skar¿¹-   cego. W nieokreœlonym terminie, w drugiej po³owie 2001 roku, skar¿¹cy wniós³   apelacjê od wyroku.   24. Wydaje siê, ¿e postêpowanie trwa nadal.   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 6 § 1 KONWENCJI   25. Skar¿¹cy podniós³ zarzut, ¿e d³ugoœæ postêpowania w jego sprawie   przekroczy³a rozs¹dny termin w rozumieniu art. 6 § 1 Konwencji, który w oma-   wianym zakresie brzmi nastêpuj¹co:   „Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowi¹zkach o charakterze cywilnym   ..., ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozs¹dnym terminie przez   ... s¹d...”   26. Rz¹d zakwestionowa³ to stanowisko.   A. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu   27. Trybuna³ zauwa¿a po pierwsze, ¿e postêpowanie rozpoczê³o siê 14 ma-   ja 1990 r., kiedy skar¿¹cy wniós³ pozew do S¹du Wojewódzkiego w Szczeci-   nie. Jednak¿e okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu rozpocz¹³ siê nie tego dnia, ale   maja 1993 r., kiedy zaczê³a obowi¹zywaæ deklaracja, poprzez któr¹ Polska     uzna³a prawo do skargi indywidualnej na potrzeby dawnego art. 25 Konwencji.   Postêpowanie najwidoczniej trwa w dalszym ci¹gu. Ca³kowita d³ugoœæ postê-   powania w sprawie skar¿¹cego do chwili wydania niniejszego wyroku wynio-   s³a zatem 12 lat, 10 miesiêcy i 25 dni, z czego okres 9 lat, 11 miesiêcy i 7 dni   wchodzi w zakres kompetencji ratione temporis Trybuna³u.   28. Przy ocenie rozs¹dnej d³ugoœci postepowania, o którym mowa, Trybu-   na³ bêdzie mia³ wzgl¹d na etap, jaki postêpowanie osi¹gnê³o 1 maja 1993 r.   (patrz, m.in., Humen przeciwko Polsce [GC], nr 26614/95, §§ 58-59, z 15 paŸ-   dziernika 1999 r., niepublikowany).   B. Rozs¹dna d³ugoœæ postêpowania   29. Trybuna³ przypomina, ¿e rozs¹dna d³ugoœæ postêpowania powinna   byæ oceniana w œwietle szczególnych okolicznoœci sprawy, jak równie¿   przy uwzglêdnieniu kryteriów ustalonych w orzecznictwie Trybuna³u,   w szczególnoœci zawi³oœci sprawy, postêpowania skar¿¹cego oraz w³aœci-   wych w³adz, a tak¿e znaczenia, jakie mia³o dla skar¿¹cego rozstrzygniê-   cie w danej sprawie (patrz, na przyk³ad, Humen przeciwko Polsce, j.w.,   § 60 oraz Frydlender przeciwko Francji [GC], nr 30979/96, § 43, ECHR   2000-VII).   1. Zawi³oœæ sprawy   30. Rz¹d twierdzi³, ¿e sprawa by³a w pewnym stopniu zawi³a. Odwo³y-   wa³ siê przy tym do trzech innych postêpowañ dotycz¹cych stanowiska   skar¿¹cego, tocz¹cych siê równolegle z niniejsz¹ spraw¹. Ponadto Rz¹d   utrzymywa³, ¿e pozwany znacz¹co przyczyni³ siê do d³ugoœci trwania postê-   powania.   31. Skar¿¹cy nie zgodzi³ siê z Rz¹dem i twierdzi³, ¿e sprawa nie by³a   zawi³a.   32. Trybuna³ odnotowuje, ¿e sprawa dotyczy³a domniemanego naru-   szenia dóbr osobistych. Zauwa¿a tak¿e, ¿e kwestie natury faktycznej, które   musia³y byæ rozwa¿one przez s¹dy, wydaj¹ siê byæ w pewnym stopniu   zawi³e. Jednak¿e nic nie wskazuje na to, by sprawa by³a szczególnie skompli-   kowana.   2. Postêpowanie skar¿¹cego   33. Trybuna³ zauwa¿a, ¿e ¿adna ze stron nie kwestionuje tego, ¿e skar¿¹cy nie   przyczyni³ siê do d³ugoœci trwania postêpowania.     3. Postêpowanie w³adz s¹dowych oraz znaczenie dla skar¿¹cego rozstrzyg-   niêcia w sprawie   34. Rz¹d przyzna³, ¿e wyst¹pi³y w postêpowaniu dwa okresy bezczynnoœci.   Wskaza³ on na zw³okê w okresie miêdzy listopadem 1994 r. a grudniem 1995 r.   oraz miêdzy 21 listopada 1996 r. a 12 maja 1999 r. Rz¹d twierdzi³ ponadto, ¿e   pozosta³e okresy bezczynnoœci, a mianowicie okres od 1 maja 1993 r. do   paŸdziernika 1994 r. oraz od maja do czerwca 2000 r., w du¿ym stopniu spo-   wodowane by³y postêpowaniem pozwanego.   35. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e s¹dy nie wykaza³y przy prowadzeniu jego spra-   wy nale¿ytej starannoœci.   36. Trybuna³ zauwa¿a, ¿e w sprawie powództwa cywilnego wniesionego   przez skar¿¹cego 14 maja 1990 r. nadal nie zosta³ wydany prawomocny wyrok   (patrz pkt. 8 - 24 powy¿ej). Trybuna³ zauwa¿a, ¿e wyst¹pi³y dwa znacz¹ce okre-   sy bezczynnoœci, którymi nale¿y obci¹¿yæ w³adze. Pierwszy trwa³ od 21 paŸ-   dziernika 1994 r. do 6 grudnia 1995 r. (patrz pkt. 14 i 16 powy¿ej). Drugi okres   bezczynnoœci trwa³ od 21 listopada 1996 r. do 12 maja 1999 r. (patrz pkt. 20–21   powy¿ej). Trybuna³ pragnie podkreœliæ, ¿e obydwa okresy bezczynnoœci zosta-   ³y potwierdzone przez Rz¹d.   37. Trybuna³ zauwa¿a tak¿e, ¿e w³adze krajowe przyzna³y, ¿e postêpowanie   nie by³o prowadzone szybko. W odpowiedzi na skargê z³o¿on¹ przez skar¿¹ce-   go na sposób prowadzenia postêpowania, Prezes S¹du Wojewódzkiego   w Poznaniu 27 stycznia 1999 r. przyzna³, ¿e skarga skar¿¹cego by³a uzasadnio-   na (patrz pkt 20 powy¿ej).   38. Ponadto, Trybuna³ przypomina, ¿e art. 6 § 1 nak³ada na Uk³adaj¹ce siê   Strony obowi¹zek zorganizowania swego systemu s¹downictwa w taki sposób,   by ich s¹dy mog³y sprostaæ wszystkim wymogom tego artyku³u, w³¹czaj¹c w to   obowi¹zek rozstrzygania o sprawach w rozs¹dnym terminie (patrz, m.in.,   wyrok Duclos przeciwko Francji z 17 grudnia 1996 r., Reports 1996-VI,   s. 2180-81, § 55 in fine). Dlatego te¿ zw³ok¹ w postêpowaniu musz¹ byæ g³ów-   nie obci¹¿one w³adze krajowe.   39. Maj¹c na wzglêdzie okolicznoœci sprawy oraz bior¹c pod uwagê ca³y   okres trwania postêpowania, Trybuna³ uznaje, ¿e wymóg „rozs¹dnego terminu”   ustanowiony w art. 6 § 1 Konwencji nie zosta³ spe³niony w niniejszej sprawie.   Dlatego te¿ dosz³o do naruszenia tego postanowienia.   II. ZASTOSOWANIE ARTUKU£U 41 KONWENCJI   40. Zgodnie z art. 41 Konwencji:   „Jeœli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów, oraz   jeœli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwala tylko na     czêœciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy zachodzi potrze-   ba, s³uszne zadoœæuczynienie pokrzywdzonej stronie.”   A. Szkoda   41. Skar¿¹cy nie domaga³ siê wyrównania ¿adnych szkód materialnych.   Prosi³ jednak Trybuna³ o przyznanie mu 30.000 z³otych polskich z tytu³u szkód   niematerialnych.   42. Rz¹d uzna³ ¿¹dan¹ sumê za nadmiern¹. Wnosi³ do Trybuna³u o orze-   czenie, ¿e samo stwierdzenie naruszenia stanowi wystarczaj¹ce s³uszne zadoœæ-   uczynienie. Alternatywnie, Rz¹d zwróci³ siê do Trybuna³u o orzeczenie o s³usz-   nym zadoœæuczynieniu na podstawie jego orzecznictwa w podobnych sprawach   oraz krajowych warunków ekonomicznych.   43. Trybuna³ przyznaje, ¿e skar¿¹cy z ca³¹ pewnoœci¹ poniós³ szkodê o cha-   rakterze niematerialnym, tak¹ jak rozpacz i frustracja wynikaj¹ce z niew³aœciwego   przed³u¿ania siê jego sprawy, co nie zosta³oby w³aœciwie zrekompensowane   samym tylko orzeczeniem naruszenia art. 6 § 1 Konwencji. W okolicznoœciach   niniejszej sprawy oraz dokonuj¹c oceny na zasadzie s³usznoœci, Trybuna³ przy-   znaje skar¿¹cemu kwotê 4.500 euro z tego tytu³u.   B. Koszty i wydatki   44. Skar¿¹cy dochodzi³ zwrotu 9.760 z³otych polskich z tytu³u kosztów   i wydatków s¹dowych poniesionych w postêpowaniu przed s¹dami krajowymi.   45. Rz¹d twierdzi³, ¿e koszty i wydatki poniesione przez skar¿¹cego w po-   stêpowaniu krajowym nie powinny podlegaæ zwrotowi.   46. Trybuna³ przypomina, ¿e aby byæ uprawnionym do zwrotu kosztów   i wydatków na podstawie art. 41, poszkodowana strona musia³a je ponieœæ pod-   czas dochodzenia poprzez krajowy porz¹dek prawny usuniêcia naruszenia [Kon-   wencji], zapobie¿enia jej naruszenia lub mieæ to stwierdzone przez Trybuna³ lub   otrzymaæ reparacjê za to (patrz The Zimmermann and Steiner przeciwko Szwaj-   carii, wyrok z 13 lipca 1983 r., seria A nr 66, s. 14, § 36). Trybuna³ uznaje, ¿e   skar¿¹cy nie wykaza³, by koszty i wydatki prawne, których dochodzi, poniesione   zosta³y w celu sk³onienia s¹dów krajowych do postêpowania zgodnie z wymoga-   mi art. 6 § 1 Konwencji (patrz The Zimmermann and Steiner, s. 14 -15, § 37).   Trybuna³ w zwi¹zku z tym oddala to roszczenie.   C. Odsetki z tytu³u niewyp³acenia zadoœæuczynienia   47. Trybuna³ uwa¿a za w³aœciwe, by odsetki z tytu³u niewyp³acenia zadoœæ-   uczynienia ustalone by³y w oparciu o minimaln¹ stopê kredytow¹ Europejskie-     go Banku Centralnego, do której powinny byæ dodane trzy punkty procentowe   (patrz Christine Goodwin przeciwko Wielkiej Brytanii [GC], nr 28957/97,   § 124, do opublikowania w ECHR 2002-...).   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£OŒNIE   1. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;   2. UZNAJE, ¿e   (a) pozwane pañstwo ma wyp³aciæ skar¿¹cemu, w terminie trzech miesiêcy   od dnia, w którym wyrok stanie siê prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Kon-   wencji, 4.500 euro (cztery i pó³ tysi¹ca euro) z tytu³u szkód niematerialnych,   które bêd¹ przeliczone na walutê narodow¹ pozwanego pañstwa wed³ug kursu   z dnia uregulowania nale¿noœci, plus wszelkie podatki, które mog¹ byæ   na³o¿one;   (b) od wygaœniêcia powy¿szego trzymiesiêcznego terminu do momentu   uregulowania nale¿noœci zwyk³e odsetki bêd¹ p³atne od tej sumy wed³ug mini-   malnej stopy kredytowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty   procentowe;   3. ODDALA pozosta³¹ czêœæ ¿¹dania skar¿¹cego dotycz¹cego zadoœæ-   uczynienia.   Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i og³oszono na piœmie 6 maja 2003 r.,   zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.   Michael O’BOYLE   Kanclerz   Nicolas BRATZA   Przewodnicz¹cy   75