51479/99

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÇELĐK ve YILDIZ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 51479 / 99)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2005   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (51479 / 99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu   ülkenin iki vatandaꢀı Feridun Çelik ve Mehmet Salih Yıldız’ın (baꢀvuranlar) 15 Temmuz   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 34.   maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından B. Boran ve N. Özmen tarafından   temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar sırasıyla 1966 ve 1949 doğumlu olup Ankara’da ve Diyarbakır’da ikamet   etmektedirler.   PKK’nın elebaꢀı Abdullah Öcalan’ın yakalanmasının ertesinde 16 ꢁubat 1999 tarihinde polis   kimliği belirsiz birçok kiꢀinin ihbarları ve MED TV’nin HADEP’in (Halkın Demokrasi   Partisi) ꢀiddet gösterilerine hazırlanmasına iliꢀkin televizyon yayınları üzerine harekete   geçmiꢀ ve parti binasını kuꢀatma altına almıꢀtır. Saat 17’den itibaren düzenlenen tutanağa   göre, polis binanın boꢀaltılması için ihtarda bulunmuꢀ ve Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)   yetkili hakiminin izniyle arama iꢀlemini baꢀlatmıꢀtır.   Olayların meydana geldiği dönemde Feridun Çelik Diyarbakır Belediyesi Baꢀkanı ve Mehmet   Salih Yılmaz ise HADEP’in Đdari Kurulu Üyesi olarak bina içindeydiler ve binayı terk   etmemeye karar verdiler. Yasadıꢀı bir gösteriyi düzenlemekle suçlanan baꢀvuranlar   Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü yerel ꢀubesinde gözaltına alınmıꢀlardır.   Baꢀvuranlar 19 ꢁubat 1999 tarihinde polis tarafından Abdullah Öcalan ile bağlantıları   hakkında sorgulanmıꢀtır.   Cumhuriyet Savcısı tarafından 22 ꢁubat 1999 tarihinde dinlenilmesinin ardından baꢀvuran   Çelik serbest bırakılmıꢀtır. Baꢀvuran Yıldız serbest bırakılmadan önce 26 ꢁubat 1999   tarihinde Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuranlar hakkında   hiçbir hukuki iꢀlem baꢀlatılmamıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 5 §§ 1. VE 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran AĐHS’nin 5 §§ 1. ve 3. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   A.Hükümetin itirazı   Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğine itiraz etmektedir. Baꢀvuranlar gözaltı süresinin   yasallığının denetlenmesi bakımından CMUK’un 128 § 4. maddesince Asliye Hukuk   Mahkemesi önünde baꢀvuruda bulunmuꢀlardır. Bu hüküm 6 Mayıs 1997 tarihinden bu yana   Devlet Güvenlik Mahkemeleri tarafından uygulanmaktadır. Hükümet bu anlamda ulusal yargı   mercilerinin almıꢀ olduğu kararlardan örnekler sunmaktadır.   Baꢀvuran, bu tespite karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, terörist eylemlere iliꢀkin sürdürülen soruꢀturma kapsamında gözaltına alınan kiꢀiler   hakkında alınan hukuki kararları incelemiꢀtir. Mahkeme, ulusal yargının bir yandan dört   günlük gözaltı süresinin uzatılmasını reddettiğini, diğer yandan kırk sekiz saatlik süreyi geçen   hallerde Cumhuriyet Savcılığı’nın yazılı uzatma izni olmaksızın ilgili kiꢀilerin Savcı önüne   çıkarıldıklarını ifade etmektedir. Đlgililerin istenilen sürede mahkeme karꢀısına   çıkarılmalarının mümkün olmadığı hallerde, hakim doğrudan bu kiꢀilerin serbest bırakılması   kararını almalıdır. Bununla birlikte, bütün bu örnekler baꢀvuranların gözaltı süresi ile değil,   yılını takip eden yıllarla ilgilidir.   Bu nedenle AĐHM, Hükümet’in itirazını reddetmekte ve bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3.   maddesi uyarınca kabuledilemez olması için hiçbir gerekçenin bulunmadığı değerlendirmesini   yapmaktadır. Mahkeme bu ꢀikayetin kabul edildiğini belirtmektedir.   B. Esas hakkında   1. Madde 5 § 1   Baꢀvuranlar yasadıꢀı olarak özgürlüklerinden yoksun bırakıldıklarından ꢀikayetçi   olmaktadırlar.   Hükümet, baꢀvuranların Abdullah Öcalan’ın yakalanmasını protesto etmek için yasadıꢀı   eylemlerin hazırlığı içerisinde olduklarını savunmaktadır.   AĐHM, mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadını hatırlatarak buna göre olaylarla ilgili   öngörülecek makul ꢀüphelerin ya da özel bilgilerin tarafsız bir gözlemciye sözkonusu kiꢀinin   bu suçu iꢀlediğini değerlendirmesine olanak tanıdığını hatırlatır. Bu durumun «makul»   sayılması olayların bütününe bağlıdır (Bkz. Fox, Campbell ve Hartley-Đngiltere kararı, 30   Ağustos 1990, seri: A no: 182, s. 16, § 32).   Mevcut durumda, Hükümetin görüꢀlerinin ekinde o dönemin özel koꢀullarına değin, objektif   olarak ve ciddiyetle değerlendirilmesi gereken birçok özel bilginin ve uyarının yer aldığını   ifade etmek gerekir.   Sunulan unsurlar ıꢀığında, somut olayların (beyanlar ve televizyondan ꢀiddet gösterilerine   yapılan çağrıların kayıtları) temeline dayalı olarak duyulan bu ꢀüphelerin belirli bir zorunluluk   seviyesinin bulunduğu sonucu çıkmaktadır. Hürriyetten yoksun bırakma, sonucu itibariyle   ilgililer üzerindeki ꢀüpheleri doğrulamak veya uzaklaꢀtırmak içindir.   Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 1. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.   2. Madde 5 § 3   Baꢀvuranlar gözaltı süresinin uzunluğundan yakınmaktadırlar.   Hükümet, bu sürenin olayların meydana geldiği dönemdeki yasaya uygun olduğunu   savunmaktadır. Birinci baꢀvuranın gözaltı süresi AĐHS içtihadında yer alan sınırları   aꢀmamıꢀtır. Hükümet, 17 Ekim 2001 tarihinde gerçekleꢀtirilen Anayasal değiꢀiklikten bu yana   gözaltı süresinin hiçbir zaman dört günü geçmediğini eklemektedir.   AĐHM, sözkonusu gözaltı süresinin polis tarafından baꢀvuranların gözaltına alındığına dair   hazırlanan 16 ꢁubat 1999 tarihli tutuklama tutanağı ile baꢀladığını ve 22 ve 26 ꢁubat 1999   tarihinde sona erdiğini not etmektedir. Đlk baꢀvuran altı gün, ikinci baꢀvuran on gün   gözaltında kalmıꢀ, haklarında hukuki bir iꢀlem yapılmaksızın serbest bırakılmıꢀlardır.   AĐHM’nin Brogan ve diğerleri-Đngiltere kararında (29 Kasım 1988, seri:A no:145-B, s. 33, §   62) da dile getirdiği üzere, 5 § 3. maddesinde belirlenen kesin sınırların ötesinde hatta terörle   mücadelede kolektif amaçlı suçların önlenmesi amacında dahi ilgili kiꢀinin yetkili bir hakim   önüne çıkarılmadan gözaltında tutulma süresi dört gün altı saattir.   Mevcut haliyle baꢀvuranların bir «hakim karꢀısına çıkarılmadan» altı ve on gün boyunca   gözaltında tutulmaları kabul edilememektedir.   Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UGULANMASI   A. Tazminat   Baꢀvuranlar maruz kaldıkları maddi ve manevi zararlar için hiçbir talepte bulunmamakta bu   konuda takdiri AĐHM’ye bırakmaktadırlar.   AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvuran Çelik’e 1.500 Euro, baꢀvuran Yıldız’a 3.500 Euro   manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuranlar AĐHM nezdinde yapmıꢀ oldukları giderler için 6.957 Euro talep etmiꢀ, bu yönde   kanıtlayıcı hiçbir belgeyi sunmamıꢀlardır.   Hükümet bu miktara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, mahkemeye sunulan unsurlar ıꢀığında ve makul olarak, yapmıꢀ oldukları tüm masraf   ve harcamalar için baꢀvuranlara birlikte 500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5 §1. maddesinin ihlal edilmediğine;   3. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı   Hükümetin;   i.   manevi tazminat için baꢀvuran Feridun Çelik’e 1.500 (bin beꢀ yüz) ve baꢀvuran   Mehmet Salih Yıldız’a 3.500 (üç bin beꢀ yüz) Euro;   ii.   iii.   masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara birlikte 500 (beꢀ yüz) Euro ödemesine ;   belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez   Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin   uygulanmasına;   5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 10 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45 § 2. ve Đçtüzüğün 74 § 2. maddeleri uyarınca Yargıç R.   Türmen’in mutabık görüꢀü yer almaktadır.   5