5173/05

COUNCIL   AVRUPA   OF E U R O P E   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ELĐF KARAKAYA – TÜRKĐYE   (B a ꢀvuru no. 5173/05)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 5173/05 no’lu davanın nedeni, Elif Karakaya   (“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 10 Ocak 2005   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa   Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Đstanbul Barosu avukatlarından S. Kızılkaya ve Đ.H. Altan tarafından temsil   edilmiꢀtir.   OLAYLAR   Baꢀvuranın eꢀi 22 Kasım 1998 tarihinde zorunlu askerlik hizmetini yaparken, otopsisinde   teꢀhis edildiği üzere doğuꢀtan kalp rahatsızlığına bağlı olarak kalp krizi geçirip vefat etmiꢀtir.   Baꢀvuran, 19 Ekim 1999 tarihinde, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi'nde (AYĐM)   tazminat davası açmıꢀ, ayrıca emekli aylığı bağlanmasını talep etmiꢀtir.   Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi Daireler Kurulu 6 Ocak 2000 tarihinde baꢀvuranın   talebini, ilgili iç mevzuatla uyumlu olarak, iddialarının her biri için iki ayrı dava açması   gerektiği gerekçesiyle reddetmiꢀtir. Baꢀvuran 4 ꢁubat 2000 tarihinde AYĐM’de yeniden, bu   kez ayrı davalar açmıꢀtır.   AYĐM 1 Mart 2000 tarihinde ara karar çıkarmıꢀ, baꢀvuranın dava açmadan önce Đçiꢀleri   Bakanlığı’ndan tazminat talep edip etmediğini tahkik etmiꢀtir. Mahkeme, ilgili idare   makamlardan bu yönde bir tazminat talep edilmediği için, ulusal hükümlere istinaden,   baꢀvuranın tazminat talebini 29 Mart 2010 tarihinde Đçiꢀleri Bakanlığı’na iletmiꢀtir.   Bu esnada Đçiꢀleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı tarafından 12 ꢁubat 2000   tarihinde baꢀvurana tazminat ödenmiꢀtir. Đçiꢀleri Bakanlığı belirsiz bir tarihte baꢀvuranın   tazminat talebini, tazminatın daha önceden ödendiği gerekçesiyle reddetmiꢀtir. Bu karar   baꢀvurana 24 Mayıs 2000 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   Baꢀvuran ön koꢀula uyarak, 1 Haziran 2000 tarihinde AYĐM’de yeniden tazminat davası   açmıꢀ, aynı tazminat miktarına ek olarak avukat yardımı talep etmiꢀtir. AYĐM, ilgili   hükümlerle baꢀvurana ödenen tazminata atıfta bulunarak, 28 Haziran 2000 tarihinde   baꢀvuranın avukat yardımı talebini reddetmiꢀtir.   AYĐM Đkinci Dairesi 27 Mart 2002 tarihinde baꢀvuranın tazminat talebine iliꢀkin olarak,   baꢀvuranın askeri personel olmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiꢀtir. Đlgili ulusal   mevzuata istinaden, daire, davanın, yetkili sivil idare mahkemesinde açılması gerektiğine   karar vermiꢀtir.   Baꢀvuran 7 Haziran 2002 tarihinde Ankara Đdare Mahkemesi’nde tazminat davası   açmıꢀtır. Ankara Đdare Mahkemesi 17 Temmuz 2003 tarihinde konunun askeri mahiyeti   nedeniyle AYĐM tarafından incelenmesi gerektiğini kaydetmiꢀ ve davayı uyuꢀmazlık   mahkemesine havale etmiꢀtir. Uyuꢀmazlık Mahkemesi 17 Kasım 2003 tarihinde davanın   askeri idare mahkemesinin yargı yetkisine girdiğine karar vermiꢀtir.   Ankara Đdare Mahkemesi yukarıdaki karara atıfta bulunarak, 19 Aralık 2003 tarihinde   görevsizlik kararı vermiꢀtir. Bunun üzerine AYĐM davanın esasını incelemeye devam   etmiꢀtir. 3 Mayıs 2004 tarihinde baꢀvuranın, oluꢀtuğu iddia edilen maddi ve manevi zararına   iliꢀkin bir bilirkiꢀi raporu Ankara Đdare Mahkemesi’ne sunulmuꢀtur. Baꢀvuran bilirkiꢀi   raporunda ifade edilen meblağlara itiraz etmiꢀtir.   AYĐM, 16 Haziran 2004 tarihinde baꢀvurana yasal faiz oranıyla beraber tazminat   ödenmesine karar vermiꢀtir. Karar baꢀvurana 27 Temmuz 2004 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   Baꢀvuran düzeltme talebinde bulunmamıꢀtır.   HUKUK   Baꢀvuran tazminat davasının süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre”   koꢀuluyla örtüꢀmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Hükümet bu sava itiraz etmiꢀ, baꢀvuranın 27   Mart 2002 tarihli görevsizlik kararına itiraz etmesi gerektiğini, bu itirazın sözkonusu süreci   kısaltacağını ileri sürmüꢀtür. Benzer biçimde, baꢀvuran 16 Haziran 2004 tarihli karara da   itiraz etmemiꢀ, böylelikle iç hukuk yollarını tüketmemiꢀtir.   AĐHM, ꢀu anda Türk yasalarında davanın haddinden uzun sürmesine iliꢀkin ꢀikayetle ilgili   baꢀvurulacak hukuk yolu bulunmadığını gözlemler (bkz. Tamar – Türkiye, 15614/029). Bu   nedenle, mevcut davada verilen son ulusal karar olan 16 Haziran 2004 tarihli karara yapılacak   bir itiraz, baꢀvuranın AĐHM’ye sunduğu, davanın süresine iliꢀkin ꢀikayetine çözüm teꢀkil   edemez.   AĐHM ꢀikayetin AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeder. Ayrıca AĐHM, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   Göz önünde bulundurulacak süre 19 Ekim 1999 tarihinde baꢀlamıꢀ,16 Haziran 2004   tarihinde sona ermiꢀtir. Dava, hukuki ihtilaflardan ötürü, biri uyuꢀmazlık mahkemesi olmak   üzere üç farklı mahkeme önünde 4 yıl 8 ay sürmüꢀtür.   AĐHM, bir yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığının, davanın karmaꢀıklığı,   baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumu ile davanın ilgililer açısından arz ettiği öneme   bakılarak belirlenmesi gerektiğini yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz. Frydlender – Fransa   [BD], 30979/96).   Hükümet’in, baꢀvuranın 27 Mart 2002 tarihli görevsizlik kararına itiraz etmesi gerektiğine   ve bu itirazın sözkonusu süreci kısaltacağına iliꢀkin görüꢀüyle ilgili olarak AĐHM, bunun   farazi bir yaklaꢀım olduğunu kaydeder. Bu karara itiraz etmek, meselenin sonuçta uyuꢀmazlık   mahkemesi tarafından çözüldüğü düꢀünüldüğünde, davayı daha da uzatacaktı. Baꢀvuran   yalnızca görevsizlik kararına riayet etmiꢀ, ꢀikayetini AYĐM’in yönlendirdiği üzere idare   mahkemelerine taꢀımıꢀtır.   AĐHM, baꢀvuranın tazminat davasını 19 Ekim 1999 tarihinde açtığını gözlemler. Öte   yandan, usule iliꢀkin belirli hukuki koꢀulları yerine getirmediği için, ꢀikayetini 4 ꢁubat ve 1   Haziran 2000 tarihlerinde yinelemek durumunda kalmıꢀtır. Böylelikle, AĐHM, baꢀvuranın bu   süre içinde titizlik göstermediği kanısındadır. Dolayısıyla 19 Ekim 1999 ile 1 Haziran 2000   tarihleri arasında sürenin, sözkonusu gecikmenin değerlendirilmesinde, makamlara   atfedilemeyeceği kanısındadır.   AĐHM ayrıca baꢀvuranın 1 Haziran 2000 tarihinde yeniden tazminat davası açmasının   ardından, yaklaꢀık bir yıl dokuz ay sonra AYĐM’in 27 Mart 2002 tarihinde görevsizlik kararı   verdiğini gözlemler. Benzer biçimde, Ankara Đdare Mahkemesi, dava açıldıktan bir yıl bir ay   sonra, 17 Temmuz 2003 tarihinde görevsizlik kararı vermiꢀtir. AĐHM, her iki durumda da,   kararların, baꢀvuranın esasa iliꢀkin talebinin incelenmesiyle değil, yetki alanı sorunuyla sınırlı   olduklarını kaydeder. AĐHM, mevcut davanın uzun sürmesinin ana nedeninin, yargı alanı   sorununun etkili biçimde çözülmemesi olduğu kanısındadır. AĐHM’ye göre bu nedenle oluꢀan   gecikme haddinden uzundur. Bu konu belirlendikten sonra, AYĐM baꢀvuranın tazminat   talebinin incelenmesini, bilirkiꢀi raporunun sunulduğu da göz önünde bulundurulduğunda   makul bir süre olan altı ayda tamamlamıꢀtır.   Öte yandan AĐHM, davaya konu olayın, eꢀinin ölümünün ardından, baꢀvuran için çok   önemli olduğunu ve ulusal mahkemelerin titizlik göstermelerini gerektirdiğini   vurgulamaktadır.   Sonuç olarak, AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadına dayanarak, mevcut davada, yargı alanı   ihtilafını çözmede yaꢀanan gecikmenin haddinden uzun olduğu, bu nedenle, davanın genel   uzunluğunun “makul süre” koꢀulunu karꢀılayamadığı kanısındadır.   Buna göre AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   Baꢀvuran toplam 154.754.760 Türk Lirası (yaklaꢀık 73.692.742 Euro) maddi tazminat   talep etmiꢀtir. Bu meblağ, baꢀvurana göre, faiziyle beraber ulusal mahkemelerin ödenmesine   hükmetmesi gereken tazminatın geri kalan tutarıdır. Baꢀvuran manevi tazminatı AĐHM’nin   takdirine bırakmıꢀ, mahkeme masrafları için talepte bulunmamıꢀtır. Hükümet baꢀvuranın   talebine itiraz etmiꢀtir.   AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı   görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan, tazminat davasının gecikmesi   nedeniyle baꢀvuranın bir takım manevi zarara uğramıꢀ olduğu kanısındadır. AĐHM,   hakkaniyete uygun surette bu baꢀlık altında baꢀvurana 1500 Euro ödenmesine hükmeder.   AĐHM, mevcut davada mahkeme masraflarıyla ilgili talepte bulunulmadığını göz önünde   bulundurarak, tazminat ödenmemesine karar verir.   AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı   faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiꢀtir.   AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a) Savunmacı Devlet’in, baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın   kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, uygulanabilecek her tür vergiyle beraber,   ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na çevirerek 1500 Euro (bin   beꢀ yüz Euro) manevi tazminat ödemesine,   (b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan   eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine,   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddesi uyarınca   Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Françoise Elens-Passos   Zabıt Katibi Yardımcısı   Françoise Tulkens   Baꢀkan   4