52089/18

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC   © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC   EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   SEKCJA PIERWSZA SPRAWA MARCINIAK PRZECIWKO POLSCE (Skarga nr 52089/18)       WYROK   STRASBURG 2 lutego 2023 r.   Niniejszy wyrok jest ostateczny, lecz może podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie Marciniak przeciwko Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako Komitet w składzie:  Péter Paczolay, Przewodniczący,  Alena Poláčková,  Raffaele Sabato, sędziowie, oraz Liv Tigerstedt, Zastępca Kanclerza Sekcji, mając na uwadze: skargę (nr 52089/18) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesioną do Trybunału w dniu 30 października 2018 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatelkę polską Elżbietę Marciniak („skarżąca”), urodzoną w 1966 r. i zamieszkałą w Płocku; decyzję o zakomunikowaniu rządowi polskiemu („Rząd”), reprezentowanemu przez swojego pełnomocnika J. Sobczaka z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zarzutów skargi na podstawie art. 5 ust. 3 i art. 5 ust. 4 Konwencji dotyczących długości tymczasowego aresztowania skarżącej oraz jej zażaleń na postanowienia o przedłużeniu tymczasowego aresztowania z dnia 10 maja, 10 lipca, 4 października i 28 grudnia 2018 r. oraz 3 kwietnia 2019 r., a także o uznaniu pozostałej części skargi za niedopuszczalną; uwagi stron; obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2023 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: PRZEDMIOT SPRAWY 1. Niniejsza sprawa dotyczy zarzutu zbyt długiego okresu tymczasowego aresztowania skarżącej oraz zarzutu, że władze krajowe nie rozpatrzyły bezzwłocznie zażaleń złożonych przez skarżącą na postanowienia o przedłużeniu jej tymczasowego aresztowania. 2. Skarżąca została tymczasowo aresztowana w toku postępowania karnego, które dotyczyło m.in. uchylania się od opodatkowania na kwotę kilkudziesięciu milionów złotych polskich (PLN) oraz prania pieniędzy. Przedstawiono jej również zarzut kierowania zorganizowaną grupą przestępczą. 3. Skarżącą zatrzymano w dniu 5 grudnia 2016 r. W dniu 7 grudnia 2016 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia wydał postanowienie o zastosowaniu wobec skarżącej tymczasowego aresztowania na okres trzech miesięcy w związku z uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przez nią przedmiotowych przestępstw. Sąd powołał się również na prawdopodobieństwo zakłócania przez skarżącą prawidłowego przebiegu postępowania, ponieważ groziła jej surowa kara, nie przyznała się do winy i popełniła przestępstwa wspólnie z innymi osobami. Na skutek złożonego przez skarżącą zażalenia w dniu 13 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w Łodzi utrzymał to postanowienie w mocy. 4. W dniach 30 maja i 29 sierpnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Łodzi przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącej. Skarżąca nie zaskarżyła tych postanowień. Na posiedzeniach w dniach 22 listopada 2017 r. i 21 lutego 2018 r. obrońcy skarżącej wnieśli o jej zwolnienie za poręczeniem majątkowym w wysokości odpowiednio 500.000 PLN (około 125.000 euro (EUR)) i 2.500.000 PLN (625.000 EUR). Wnioski te zostały oddalone, a Sąd Apelacyjny w Łodzi przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącej postanowieniami z dnia 22 listopada 2017 r. i 21 lutego 2018 r. 5. Następnie Sąd Apelacyjny w Łodzi kilkakrotnie przedłużał tymczasowe aresztowanie skarżącej, a następnie, działając jako sąd drugiej instancji, oddalał jej poszczególne zażalenia. Daty wydania postanowień przedstawiono w tabeli poniżej:   Data wydania postanowienia o przedłużeniu tymczasowego aresztowania skarżącej Data wniesienia do sądu zażalenia przez skarżącą Data oddalenia zażalenia skarżącej Długość rozpoznawania zażalenia skarżącej maja 2018 r. 29 maja 2018 r. 13 czerwca 2018 r. 15 dni lipca 2018 r. 24 lipca 2018 r. 21 sierpnia 2018 r. 28 dni października 2018 r. 5 listopada 2018 r. 14 listopada 2018 r. 9 dni grudnia 2018 r. 6 lutego 2019 r. 20 lutego 2019 r. 14 dni kwietnia 2019 r. 6 maja 2019 r. 22 maja 2019 r. 16 dni   6. Sądy krajowe, przedłużając tymczasowe aresztowanie skarżącej lub oddalając jej zażalenia, opierały się na uzasadnionym podejrzeniu, że popełniła ona przedmiotowe przestępstwa, oraz na fakcie, że sprawa dotyczyła przestępczości zorganizowanej i że skarżącej groziła surowa kara. Sądy odniosły się również do faktu, że przed przedstawieniem zarzutów skarżąca pouczyła współsprawców w kwestii składania wyjaśnień i zorganizowała im wyjazd z kraju. Ponadto przebywając w areszcie śledczym próbowała wywierać nacisk na świadków i wysyłała z aresztu tajne wiadomości. Sądy uznały, że świadczy to o istnieniu rzeczywistej obawy, ucieczki lub matactwa. 7. Sądy dodatkowo powoływały się na zawiłość sprawy. Przed zwolnieniem skarżącej akta sprawy liczyły 300 tomów, w toku postepowania przygotowawczego ustalono siedemdziesięciu członków zorganizowanej grupy przestępczej, a podejrzanym przedstawiono blisko 800 zarzutów. Ponadto przesłuchano 500 świadków. Z uwagi na to, że część świadków była obcokrajowcami, wymagało to współpracy międzynarodowej. 8. W dniu 24 czerwca 2019 r. Prokuratura Regionalna w Łodzi zwolniła skarżącą za poręczeniem majątkowym. Wysokość poręczenia ustalono na kwotę 800.000 PLN (200.000 EUR). 9. Skarżąca zarzuciła na podstawie art. 5 ust. 3 Konwencji, że długość zastosowanego wobec niej tymczasowego aresztowania była nieuzasadniona, oraz na podstawie art. 5 ust. 4 Konwencji, że sądy krajowe nie rozpoznały „bezzwłocznie” jej zażaleń na postanowienia o przedłużeniu tymczasowego aresztowania. OCENA TRYBUNAŁU ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 5 UST. 3 KONWENCJI 10. Rząd twierdził, że zarzut skarżącej na podstawie art. 5 ust. 3 jest w sposób oczywisty nieuzasadniony, ponieważ powody, na które powoływały się sądy krajowe, uzasadniały cały okres tymczasowego aresztowania skarżącej. Sprawa była niezwykle zawiła i dotyczyła bardzo poważnych przestępstw popełnionych w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, a skarżąca próbowała zakłócić prawidłowy przebieg postępowania. 11. Skarżąca kwestionowała te argumenty. 12. Zasady ogólne dotyczące prawa do „bycia sądzonym w rozsądnym terminie” albo zwolnionym na czas postępowania, zagwarantowanego w art. 5 ust. 3 Konwencji, zostały zawarte w wyroku w sprawie Kudła przeciwko Polsce ([WI], skarga nr 30210/96, §§ 110, ETPC 2000-XI), oraz Buzadji przeciwko Republice Mołdawii ([WI], skarga nr 23755/07, §§ 84-91, 5 lipca 2016 r.). 13. Tymczasowe aresztowanie skarżącej trwało od dnia 5 grudnia 2016 r. do dnia 24 czerwca 2019 r., kiedy to została zwolniona. Rozpatrywany okres wynosi zatem dwa lata, sześć miesięcy i osiemnaście dni. 14. Podejrzenie, że skarżąca popełniła przedmiotowe przestępstwa, zostało poparte dowodami, na których oparły się sądy krajowe, i początkowo uzasadniało zastosowane wobec niej tymczasowego aresztowania. 15. Obawę ucieczki i zakłócania prawidłowego przebiegu postępowania przez skarżącą uzasadniał fakt, że pomagała ona innym osobom zaangażowanym w sprawę w wyjeździe z Polski. Pouczyła ona również świadków co do składania zeznań i próbowała kontaktować się ze współoskarżonymi podczas pobytu w areszcie śledczym (zob. paragraf 6 powyżej). Wynika z tego, że przedłużenie tymczasowego aresztowania wobec skarżącej było uzasadnione „istotnymi” i „wystarczającymi” powodami. 16. Zważywszy na skalę zarzucanych przestępstw, zawiłość spraw dotyczących uchylania się od opodatkowania i prania pieniędzy w ogólności, wymaganą w sprawie pomoc międzynarodową oraz skalę działania domniemanej zorganizowanej grupy przestępczej, sprawa musiała być czasochłonna. Nic w aktach sprawy nie wskazuje na to, że doszło do nieuzasadnionych opóźnień, które można by przypisać władzom. W związku z tym Trybunał stwierdza, że postępowanie przygotowawcze zostało przeprowadzone z należytą starannością. 17. Z powyższego wynika, że zarzut ten jest w sposób oczywisty nieuzasadniony i podlega odrzuceniu zgodnie z art. 35 ust. 3 lit. a oraz ust. 4 Konwencji. ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 5 UST. 4 KONWENCJI 18. W odniesieniu do zarzutu na podstawie art. 5 ust. 4 Konwencji Rząd podkreślił, że dla celów tego artykułu należy brać pod uwagę jedynie okres, który nastąpił po wniesieniu zażaleń przez skarżącą. Ponadto stwierdził, że sądy krajowe działały z wymaganą starannością i że zarzut ten jest w sposób oczywisty nieuzasadniony. 19. Skarżąca podtrzymała swój zarzut. 20. Trybunał zauważa, że skarżąca wyliczyła opóźnienia w rozpoznawaniu jej zażaleń, licząc od dat wydania poszczególnych postanowień Sądu Apelacyjnego w Łodzi. Jednakże bardziej właściwe jest obliczenie czasu, który upłynął od momentu wniesienia przez obrońcę zażalenia, ponieważ okres poprzedzający nie może być przypisany państwu (zob. Khodorkovskiy przeciwko Rosji, skarga nr 5829/04, § 247, 31 maja 2011 r.). 21. Okresy, o których mowa, wynoszą (w porządku rosnącym) dziewięć, czternaście, piętnaście, szesnaście i dwadzieścia osiem dni (zob. paragraf 5 powyżej). Trybunał powtarza, że w przypadku, gdy pierwotne postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania zostało wydane przez sąd w trybie zapewniającym odpowiednie gwarancje rzetelnego procesu, a prawo krajowe przewiduje system odwoławczy, Trybunał jest gotów tolerować dłuższe okresy rozpoznawania środków zaskarżenia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (zob. Shcherbina przeciwko Rosji, skarga nr 41970/11, § 65, 26 czerwca 2014 r.). Ponieważ w niniejszej sprawie postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania zostały wydane przez organ sądowy, Trybunał stwierdza, że opóźnienia do szesnastu dni nie stanowią naruszenia wymogu „bezzwłoczności” z art. 5 ust. 4. Wynika z tego, że długość rozpoznawania zażaleń skarżącej na postanowienia Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 maja, 4 października i 28 grudnia 2018 r. oraz 3 kwietnia 2019 r. nie stanowi naruszenia wymogu „bezzwłoczności” z art. 5 ust. 4, ale jest w sposób oczywisty nieuzasadniona i podlega odrzuceniu zgodnie z art. 35 ust. 3 lit. a i ust. 4 Konwencji. 22. Jednakże zażalenie skarżącej na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania z dnia 10 lipca 2018 r. zostało rozpoznane po dwudziestu ośmiu dniach. Rząd nie przedstawił argumentów mogących uzasadnić to opóźnienie. W świetle swojego ugruntowanego orzecznictwa (zob. m.in. wyroki w sprawach Baranowski przeciwko Polsce, skarga nr 28358/95, §§ 68-77, ETPCz 2000-III; Shcherbina, cytowany powyżej, §§ 62-65; oraz Khodorkovskiy, cytowany powyżej, §§ 243-48), a także po zapoznaniu się ze wszystkimi przedstawionymi mu materiałami, Trybunał stwierdza, że niniejszy zarzut jest dopuszczalny i wskazuje na naruszenie art. 5 ust. 4 Konwencji. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 23. Skarżąca dochodziła kwoty 717.113 złotych (PLN) tytułem odszkodowania za szkodę majątkową. Twierdziła, że w czasie jej tymczasowego aresztowania zniszczony został należący do niej budynek. Domagała się również kwoty 50.000 euro (EUR) tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, kwoty 235.455,49 PLN tytułem zwrotu kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi oraz kwoty 6.000 PLN tytułem zwrotu kosztów poniesionych przed Trybunałem. 24. Rząd twierdził, że powyższe kwoty są nieuzasadnione i nieracjonalnie wysokie. Gdyby Trybunał ustalił, że doszło do naruszeń art. 5 ust. 3 i 4 Konwencji, Rząd wniósł o uznanie, że stwierdzenie naruszenia stanowi samo w sobie wystarczające słuszne zadośćuczynienie. 25. Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowo-skutkowego między stwierdzonym naruszeniem a zarzucaną szkodą majątkową, w związku z czym nie uwzględnia tego żądania. Niemniej przyznaje skarżącej kwotę 1.600 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, powiększoną o podatek należny od tej kwoty. 26. Uwzględniając posiadane dokumenty, które mają charakter ogólny, Trybunał uznaje, że skarżąca nie uzasadniła swojego roszczenia w zakresie kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi. Ponadto, mimo że początkowo przed Trybunałem korzystała z zastępstwa procesowego, cofnęła pełnomocnictwo przed złożeniem swoich uwag. W konsekwencji Trybunał oddala w całości żądanie skarżącej w zakresie zwrotu kosztów i wydatków. Z POWYŻSZYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE uznaje zarzut na podstawie art. 5 ust. 4 Konwencji dotyczący zażalenia skarżącej na postanowienie z dnia 10 lipca 2018 r. za dopuszczalny, a pozostałą część skargi za niedopuszczalną; stwierdza, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 4 Konwencji w odniesieniu do zażalenia skarżącej na postanowienie z dnia 10 lipca 2018 r. stwierdza (a)  że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżącej kwotę 1.600 EUR (tysiąc sześćset euro), przeliczoną na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową; (b)  że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe; oddala pozostałą część roszczenia skarżącej o słuszne zadośćuczynienie. Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie w dniu 2 lutego 2023 r., zgodnie z Regułą 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.   Liv Tigerstedt  Péter Paczolay  Zastępca Kanclerza Przewodniczący