52955/99

1 CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   HUYLU- TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 52955/99)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2006   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (52955/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke   vatandaꢀı Binali Huylu’nun (baꢀvuran) 3 Ağustos 1999 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne   (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, AĐHM önünde Ankara Barosu avukatlarından E. Büyükçulha tarafından temsil   edilmektedir.   OLAYLAR   DAVA KOꢁULLARI   Baꢀvuran, 1943 doğumlu olup Ankara’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuranın oğlu Engin Huylu (bundan böyle ‘Engin’) 11 Nisan 1996 tarihinde yakalanmıꢀ ve   Mayıs 1996 tarihinde yasadıꢀı silahlı bir örgüte üye olmakla itham edilmiꢀtir.   Baꢀvuranın temsilcisi, 25 Eylül 1996 tarihinde, müvekkilinin üç defa ameliyat geçirdiği   konusunda mahkemeyi bilgilendirmiꢀtir.   Ankara Üniversitesi Hastanesi Dermatoloji Bölümü sorumlusu, Engin’e 7 Mart 1997   tarihinde kist ameliyatı yapıldığı bilgisini vermiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemesi, 27 Mayıs 1997 tarihinde, Engin’i yasadıꢀı silahlı bir örgüte üye   olmak suçundan on dokuz yıl iki ay hapis ve para cezasına çarptırmıꢀtır.   Yargıtay, 16 Mart 1998 tarihinde bu kararı bozmuꢀtur.   Mart 1998’den itibaren ꢀiddetli baꢀağrıları çekmeye baꢀlayan Engin’e cezaevi doktoru migren   teꢀhisi koymuꢀtur.   Baꢀvurana göre, bir çok defalar Çankırı Devlet Hastanesi’ne götürülen Engin’e eꢀlik eden   jandarmalar fiziksel ve ruhsal ꢀiddet uygulamıꢀlar, doktor muayenesi sırasında elleri kelepçeli   olduğu halde hazır bulunmuꢀlardır.   DGM, 4 Ağustos 1998 tarihinde, Engin’i 18 yıl 20 gün hapis ve para cezasına çarptırmıꢀtır.   Baꢀvurana göre, 1998 yılından itibaren Engin artık, beslenemez, okuyamaz, ellerini   kullanamaz, spor yapamaz ve düzenli yürüyüꢀlere katılamaz hale gelmiꢀtir.   Ocak 1999 tarihinde Engin Çankırı Hastanesi’ne nakledilmiꢀ; ancak bir doktora muayene   olamadan cezaevine geri gönderilmiꢀ ve nakli sırasında kendisine eꢀlik eden jandarmaların   ꢀiddetine maruz kalmıꢀtır.   Ocak 1999 tarihinde Engin, yeniden Çankırı Devlet Hastanesi Nöroloji Polikliniği’ne   sevkedilmiꢀ kendisine orada ağrı kesici ilaçlar verilmiꢀtir. Ankara Hastanesi’ne sevk talebi   reddedilmiꢀtir.   Baꢀvuranın iddialarına göre, oğlu Engin, ꢁubat 1999’dan itibaren, ꢀiddetli baꢀağrıları   nedeniyle, diğer tutukluların yardımı olmadan yatağından çıkamıyor, ayakta duramıyor ve   kendi baꢀına yürüyemiyordu. Đꢀtahı yoktu, titriyor, istifra ediyor ve ꢀuurunu kaybediyordu.   ꢁubat 1999 günü saat 23 sularında Engin, Çankırı Devlet Hastanesi’ne acil olarak   nakledilmiꢀtir. Doktor, ꢀuuru kapalı olan Engin’e ağrı kesici ilaçlar yazmıꢀtır. Saat bire doğru   yeniden cezaevine götürülmüꢀtür.   ꢁubat 1999 saat 2:40’ta Çankırı Devlet Hastanesi’nden bir doktor Engin’in, Ankara   Hastanesi Dermatoloji Bölümü’ne acil olarak sevkini istemiꢀtir.   Engin, aynı gün saat dörtte bir ambülans yerine tutuklu sevkiyatında kullanılan zırhlı bir   araçla Ankara Devlet Hastanesi’ne sevkedilmiꢀtir.   Ankara Hastanesi doktorlarınca hazırlanan 6 ꢁubat 1999 tarihli tıbbi rapora göre Engin, saat   6:50’de hayatını kaybetmiꢀtir. Ankara Savcılığı ölüm sebebinin belirlenmesi amacıyla otopsi   yapılmasını istemiꢀtir. Ayrıca ek otopsi yapılmasını da emretmiꢀtir.   Aynı gün, Ankara Savcılığı defin izni vermiꢀtir. Savcılık açıklamasında, Engin’in solunum   yetmezliği ve dolaꢀım bozukluğundan hayatını kaybettiği belirtilmiꢀtir.   Kimyasal analiz raporunda, ölenin organlarında yapılan otopsi sonucu herhangi bir   uyuꢀturucu madde, uyku ilacı ya da alkol izine rastlanılmadığı belirtilmiꢀtir.   Olaya iliꢀkin soruꢀturma kapsamında, Engin ile aynı cezaevinde tutuklu bulunan M.E, H.Y,   S.K, dinlenilmiꢀlerdir. Adı geçenler, Engin’in sağlık sorunlarının 1998 yılı baꢀında   baꢀladığını, cezaevi revirine götürüldüğünde ağrı kesici ilaçlar verildiğini ifade etmiꢀlerdir.   Kasım 1999’da ağrıları daha da ꢀiddetli hale geldiğini ve migren tanısı konulduğunu, Engin’in   Ocak 1999 tarihinde kusma, dengede durma ve beslenme güçlüğü sorunları yaꢀadığını   belirtmiꢀlerdir.   Mart 1999’da aynı cezaevinde tutuklu olan Ç.A., Engin’in Aralık 1998’de baꢀağrılarından   ꢀikayet ettiğini, titreme ve kusma gibi sorunlar yaꢀadığını ifade etmiꢀtir. Ocak 1999’da sağlık   durumu iyice bozulmuꢀtur.   Belirtilmeyen bir tarihte, aynı cezaevinde tutuklu bulunan Muh. K., Ç.A.’nın sözlerini   doğrulamıꢀtır.   Çankırı Savcılığı 11 Mayıs 1999 tarihinde aynı cezaevinde tutuklu olan M.K.’yı dinlemiꢀtir.   M.K., Engin’in baꢀlangıçta ayda bir çok defa kriz geçirdiğini, son dönemde ise krizlerin   sayısının haftada üçe, dörde çıktığını belirtmiꢀtir. Çankırı Hastanesi’ne sevkedildiğinde   doktorlar migren tanısı koymuꢀlardır. Doktorlar üç tane ilaç yazmıꢀlardır. Engin bunlardan iki   tanesini düzenli olarak, üçüncüsünü ise yalnızca baꢀağrısı olduğunda kullanmaktadır. Bu   ilaçlar baꢀağrılarına karꢀı etkisiz olduğundan, diğer tutuklular ona bazı tıbbi ürünler enjekte   etmiꢀlerdir.   ve 25 Mayıs 1999 tarihlerinde Çankırı Savcılığı, aynı cezaevinde tutuklu bulunan, M.E.,   Mu.K. ve A.N.G.’yi dinlemiꢀtir. Adıgeçen tutuklular M.K.’nın ifadelerini teyit etmiꢀlerdir.   Çankırı Savcılığı, 25 Mayıs 1999 tarihinde, aynı cezaevinde tutuklu bulunan S.K. ve ꢁa.K.’yı   dinlemiꢀtir. ꢁahıslar, Engin’in kriz ꢀeklinde ortaya çıkan bazı ağrılar çektiğini; son dönemde   iyice sıklaꢀan bu krizler esnasında Engin’in ꢀuurunu kaybettiğini belirtmiꢀlerdir.   Ölenin kardeꢀleri Ergün Huylu ve ꢁahnigar Huylu polis tarafından dinlenilmiꢀlerdir. Polise   ifade vermek istemediklerini ancak Ankara Savcılığına ifade vermek istediklerini beyan   etmiꢀlerdir.   Ankara Savcılığı tarafından talep edilen ek otopsi raporu ölüm nedenini ortaya koymuꢀtur.   Ekim 1999’da Çankırı Savcılığı’na bilgi veren cezaevi müdürü , ꢀehir dıꢀına hasta sevkinin   tutukluların sağlık durumuna (genel hak olsun ya da olmasın) ve güvenlik koꢀullarına bağlı   olarak kimi zaman normal araçla kimi zaman da ambülansla yapıldığını ifade etmiꢀtir.   Belirtilmeyen bir tarihte, baꢀvuranın diğer oğlu Ergün Huylu, Engin’in ölümünden sorumlu   tuttuğu kiꢀiler hakkında ꢀikayette bulunmuꢀtur.   Çankırı Devlet Hastanesi aleyhindeki ꢀikayet   Baꢀvuran, 9 Nisan 1999 tarihinde, Çankırı Cezaevi personeli, olaylar esnasında görevli   jandarmalar ve Çankırı Hastanesi doktorları aleyhinde ꢀikayette bulunmuꢀtur.   ꢁubat 1999 tarihinde Çankırı Savcılığı, hastanenin acil servisinde görevli doktorlardan   Soner Iꢀık’ı dinlemiꢀtir. Doktor, 5 ꢁubat 1999 saat 23 55 sularında acil servise getirilen   Engin’i muayene ettiğini ve ilgilinin yorgun olduğunu açıklamıꢀtır. Kendisine bir serum   bağlayarak, ağrı kesici, antibiyotik ve vitamin ilaçları vermiꢀtir. Daha sonra Engin’in   durumunun ağırlaꢀtığını bildirmek için kendisini aradıklarında, doktor, beyin tümörünün   sözkonusu olabileceğini düꢀünerek Ankara Hastanesi’ne sevkini emretmiꢀtir. Muayene   esnasında Engin Huylu’nun konuꢀabilecek durumda olmadığını belirtmiꢀtir. Cezaevi   tarafından düzenlenen sağlık fiꢀinde tutuklunun migren rahatsızlığı olduğu belirtiliyordu.   Yapılan analizler sonucunda Engin’de bir enfeksiyonun varlığına rastlanmıꢀ ve bu hususta   doktor gerekeni yerine getirmiꢀtir.   Nisan 1999 tarihinde savcılık, nöroloji doktoru Cüneyt Uzunlar’ı dinlemiꢀtir. Doktor, 27   Ocak 1999 tarihinde Engin’i muayenesi sonucunda migren teꢀhisi koyduğunu ve bazı ilaçlar   yazdığını beyan etmiꢀtir. 5 Eylül 1998 tarihinde, ilgilinin sol baꢀparmağında ankiloza   rastlanmıꢀtır.   Ağustos 2000 tarihinde Çankırı Cumhuriyet Savcısı iki doktor aleyhinde dikkatsizlik ve   ihmal sonucu ölüme sebebiyet vermekten ceza davası açmıꢀtır.   Çankırı Ceza Mahkemesi 4616 sayılı kanunun 1§4. maddesi uyarınca mahkeme kararı   ertelenmiꢀtir.   Çankırı Cezaevi personeli hakkındaki ꢀikayet   Çankırı Savcılığı 15 ꢁubat 1999 tarihinde cezaevi doktoru Selim Engez’i dinlemiꢀtir. Doktor,   Ocak 1999 tarihinde Engin’in baꢀağrısı ꢀikayetiyle geldiğini ve ona ağrı kesici ilaçlar   verdiğini ifade etmiꢀtir. Đki gün sonra Engin yeniden gelmiꢀtir. Geldiğinde son derece yorgun   ve baꢀının aꢀırı ꢀekilde ağrıdığından ꢀikayet etmektedir. Doktor onu Çankırı Hastanesi’ne   sevk etmiꢀ ve Çankırı Hastanesi’nde migren teꢀhisi konulmuꢀtur.   ꢁubat 1999 tarihinde savcılık cezaevinde hasta bakıcılığı yapan Hüseyin Kaꢀ’ı dinlemiꢀtir.   Hasta bakıcı ifadesinde, 6 ꢁubat 1999 saat 3:30 sularında cezaevi müdürünün Ankara’ya   tutuklu sevkine eꢀlik etmesi için kendisini aradığını ifade etmiꢀtir.   Savcılık, 9 Nisan 1999 tarihinde, olayların gerçekleꢀtiği sırada nöbetçi müdür olan Hürrem   Gümüꢀ’ü dinlemiꢀtir. Engin’in Çankırı Hastanesi’ne götürüldüğünü, nöbeti devraldığında   öğrendiğini belirtmiꢀtir. Saat ikiye doğru Engin hücresine götürülmüꢀ; saat 3:45 sularında ise   Ankara’ya sevkini emretmiꢀtir.   Savcılık, 9 Nisan 1999 tarihinde cezaevi müdür yardımcısı Nevzat Koroman’ı dinlemiꢀtir. 5   ꢁubat tarihinde, 16-24 saatleri arasında nöbetçi olduğunu ve saat 23’te Engin’i hastaneye   naklettiğini ifade etmiꢀtir.   Savcılık, 19 Ekim 1999 tarihnde Çankırı E Tipi Cezaevi Müdürü Ali Rıza Yıldırım’ı   dinlemiꢀtir. 6 ꢁubat 1999 tarihinde Engin’in Çankırı Devlet hastanesi’ne kaldırıldığını,   ardından yeniden cezaevine getirildiğini ve en sonunda Ankara’ya sevk edildiğini beyan   etmiꢀtir.   Savcılık, 19 Kasım 1999 tarihinde, Ali Rıza Yıldırım, Nevzat Koroman, Hürrem Gümüꢀ,   Hüseyin Taꢀ, Selim Engez, Hasan Demir ve Mehmet Ali Kadan hakkında takipsizlik kararı   vermiꢀtir.   Savcı, 19 Kasım 1999 tarihinde, cezaevi müdürü yardımcısı Hürrem Gümüꢀ aleyhinde kamu   davası açmıꢀtır.   Ocak 2000 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi, 19 Kasım 1999 tarihli takipsizlik kararını   bozarak, Ali Rıza Yıldırım, Hürrem Gümüꢀ, Hüseyin Taꢀ ve Selim Engez hakkındaki   dosyaları Çankırı Ceza Mahkemesi’ne yeniden göndermiꢀtir.   Çankırı Ceza mahkemesi 27 Ocak 2000 tarihinde, Engin’i 27 Ocak 1999 tarihinde muayene   ettiğini beyan eden Çankırı Devlet Hastanesi doktorlarından Cüneyt Uzunlar’ı dinlemiꢀtir.   Doktor, ilgilinin migren rahatsızlığı bulunduğunu ve bu rahatsızlığı için bir ilaç tedavisi   yazdığını belirtmiꢀtir.   Ceza mahkemesi 2 ꢁubat 2000 tarihinde Ali Rıza Yıldırım’ı dinlemiꢀtir. Yıldırım, olay günü   Engin’in Ankara Devlet Hastanesi’ne sevkinin zırhlı bir araçla yapılmasına, ambulansın iyi   durumda olmaması nedeniyle emrettiğini belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran, ceza mahkemesinin istinabesi yoluyla, 7 Nisan 2000 tarihinde Ankara Ceza   Mahkemesi tarafından dinlenilmiꢀtir. Baꢀvuran oğlunun bir yıldan beridir hasta olduğunu   belirterek, Engin’in Ankara Devlet Hastanesi’ne sevkedilmesi ve orada tedavi edilmesi için   cezaevi yönetimine baꢀvuruda bulunduğunu ifade etmiꢀtir. Oğlu, Ankara Hastanesi’ne bir   ambulans yerine zırhlı bir araçla sevk edilmiꢀtir. Oğlunun, sevkinin zamanında yapılmaması   sebebiyle hayatını kaybettiğini iddia etmiꢀtir.   Çankırı Ceza Mahkemesi, 4616 sayılı kanunun 1 § 4. maddesi uyarınca karar uyarınca verilen   mahkumiyet ertelenmiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDASI HAKKINDA   AĐHS’nin 2. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, oğlunun ölümüne ulusal makamların   eylemsizliğinin yol açtığını iddia etmektedir.   Hükümet, Engin’in daha hastalığının ilk belirtileri ortaya çıkar çıkmaz doktorlar tarafından   durumunun takibe alındığını ifade etmektedir.Çeꢀitli test ve analizler yapılmıꢀtır.Đlgili, sağlık   durumunun gerekli kıldığı her seferinde hastaneye sevkedilmiꢀ, son olarak da 5 ꢁubat 1999   tarihinde Ankara hastanesi’ne nakli yapılmıꢀtır. Engin ile aynı ceazaevinde kalan tutukluların   verdiği ifadelere göre, her talep ediꢀinde hastaneye sevkedilmiꢀ ve ne doktor ne de cezaevi   sorumluları hastaneye sevkine karꢀı çıkmamıꢀtır. Yalnızca bir defasında, jandarmalarla   yaꢀanan idari bir sorun nedeniyle hastaneye götürülememiꢀtir. Engin’in ölümünden yetkili   makamlar sorumlu tutulamaz; zira Engin, beyin kanamasından değil akciğer iltihaplanmasına   bağlı solunum yetmezliği ve dolaꢀım bozukluğu nedeniyle hayatını kaybetmiꢀtir. Çankırı   Savcılığı doktorlar ve cezaevi sorumluları aleyhinde bir ceza davası açmıꢀtır.   Hükümet’in savına itiraz eden baꢀvuran, iddialarını yinelemektedir.   1. Yaꢀamın korunması temel yükümlülüğü hakkında   AĐHM, AĐHS’nin 2 § 1.maddesinin Devlet’i yalnızca ölüme, keyfi ve kuralsız bir biçimde yol   açmaktan imtina etmeye zorlamakla kalmayıp, kendi hukukuna bağlı kiꢀilerin yaꢀamlarını   korumaya yönelik önlemler almaya da icbar ettiğini anımsatır(Taїs – Fransa, no:39922/03,   § 96, 1 Haziran 2006 tarihli karar, Keenan – Birleꢀik Krallık, no: 27229/95, § 89   ve L.C.B – Birleꢀik Krallık, 9 Haziran 1998 tarihli karar)   Tutuklu ꢀahısların yaꢀamını koruma zorunluluğu aynı zamanda tıbbi tedavilerine özen   gösterilmesini ve aynı ꢀekilde hayatlarının sona ermesini engellemeyi de içerir( adıgeçen,   Taїs, § 98, Anguelova – Bulgaristan, no: 38361/97, § 130 ve mutatis mutandis, Hurtado –   Đsviçre, 28 Ocak 1994 tarihli karar). Uygun tıbbi tedavi eksikliği AĐHS’ ye aykırı bir ugulama   teꢀkil edebilir (bkz. mutatis mutandis, Đlhan – Türkiye, no: 22277/93, § 87)   Hükümet’e göre, Engin ilk hastalık belirtilerinden itibaren doktorların gözetimine alınmıꢀ ve   kendisine tıbbi tahlil ve tetkikler uygulanmıꢀtır.   Hükümet’in argümanlarını değerlendirmek amacıyla AĐHM, yetkili ulusal mercilerin   gözünden kaçmaması ya da kaçmamıꢀ olması gereken, ilgilinin bedensel sağlık durumunun   müꢀahade altına alınması amacıyla cezaevi ya da hastane makamlarınca alınmıꢀ tedbirleri   inceleyecektir.   Mevcut durumda AĐHM, dava dosyasından anlaꢀıldığı üzere, Engin’in 1998 yılı Mart ayından   itibaren ꢀiddetli baꢀağrılarından muzdarip olduğunu gözlemlemektedir. Đlgiliye cezaevi   doktoru tarafından migren tanısı konulmuꢀtur. Engin’in sağlık durumu yılın sonunda   kötüleꢀmeye baꢀlamıꢀ ve 1999 yılı Ocak ayında iyice bozulmuꢀtur. Bunun yanında, 1998   yılından itibaren ilgili, artık beslenememeye, okuyamamaya, elleriyle herhangi bir iꢀ ve spor   yapamamaya, ayrıca, düzenli yürüyüꢀlere de çıkamamaya baꢀlamıꢀtır. ꢁubat 1999 tarihinden   itibaren diğer tutukluların yardımı olmadan yatağından çıkamaz, ꢀiddetli baꢀ ağrıları   yüzünden ayakta duramaz ve kendi baꢀına yürüyemez hale gelmiꢀtir. Aynı cezaevinde   bulunan diğer tutukluların ifadelerine göre Engin, ꢀiddetli ağrılar çekmekte ve istifra   etmektedir. Denge sorunları vardır ve beslenme güçlüğü çekmektedir. Ayrıca kriz geçirdiği   anlarda bilincini kaybetmektedir. Öte yandan, diğer tutuklular Engin’e bazı tıbbi ürünler   içeren iğneler yapmak zorunda kalmıꢀlar ve Çankırı Devlet Hastanesi’ne kaldırıldığında   doktorlar Engin’e migren tanısı koymuꢀ ve ağrı kesici ilaçlar yazmıꢀlardır.   Engin Huylu’nun durumu günden güne kötüleꢀmiꢀ ve 5 ꢀubat 1999 saat 23 sularında acilen   Çankırı Hastanesi’ne kaldırılmıꢀtır. 6 ꢁubat günü saat 2:40’ta Doktor Soner Iꢀık ilgilinin   beyninde tümör olabileceği düꢀüncesiyle Ankara Devlet Hastanesi Nöroloji Bölümü’ne   sevkini istemiꢀtir. Đlgilinin sağlık durumunun ciddiyetine rağmen cezaevi müdürü ilgilinin   Ankara Devlet Hastanesi’ne sevk edilmesi emrini ancak saat 4’te vermiꢀtir.   AĐHM, bu nedenle, baꢀvuranın oğlunun sağlık sorunlarının cezaevi ve hastane makamlarınca   bilinmemesinin mümkün olmadığı tespitinde bulunmaktadır. Bu bakımdan AĐHM, Avrupa   Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından benimsenen, cezaevi ortamında tıbbi tedavilerin   organizasyonuna ve etik yönlerine iliꢀkin tavsiye kararında, özel tedaviye ihtiyaç duyan hasta   tutukluların tedavilerinin cezaevinde yapılamaması durumunda uzmanlaꢀmıꢀ kurumlara ya da   devlet hastanelerine sevklerinin öngörüldüğünü ayrıca tespit etmektedir. Lüzumu halinde, bir   sağlık personeli ya da bir hastabakıcının, hastaneye sevki sırasında hastaya eꢀlik etmesi de   öngörülmektedir.   Mevcut davada ilgili, Çankırı Devlet Hastanesi’ne sevkedilmiꢀ; ancak orada, sağlık   durumunun bozuk olmasına rağmen herhangi bir doktora muayene olma imkanı bulamamıꢀtır.   Ayrıca, uzman doktorlarca ayrıntılı bir muyeneden geçirilmemiꢀ olması ve tedavi eksikliğinin   diğer tutuklularca giderilmek zorunda kalınmıꢀ olması, Engin’in sağlık durumunun tatmin   edici bir biçimde takip edilmediğini göstermektedir.   AĐHM, uygulanmıꢀ tedavilerin ağrı kesicilerle sınırlı kaldığını, durumunun hızla   kötüleꢀmesine rağmen Engin’in ayrıntılı hiçbir tahlil ya da tetkike tabi tutulmadığını   gözlemlemektedir. Engin’in sağlık durumunun giderek bozulması, cezaevi ve hastane   yetkililerini uyarıcı bir etken olmalıydı. Öte taraftan, jandarmaların dahlinin bulunduğu bir   hadise sonrasında doktorun ilgiliyi muayene etmemesini de kaydetmek gerekmektedir.   Engin’in trajik ölümünden çok daha önceleri ortaya çıkan alarm sinyalleri ve sağlık   durumunun bozulması karꢀısında, hastalığa teꢀhis konulduktan sonra uygun bir tedavinin   uygulanması veya ilgilide görülen kusma ve bilinç kaybı gibi belirtilerin daha uzman kiꢀilerin   yardımından faydalanılarak önlenmesi amacıyla Ankara’daki gibi yeterli tıbbi imkanlara   sahip bir hastaneye ve uzman doktorlara sevkedilmesi gerekiyordu. Böylelikle, Engin’in   Ankara Hastanesi’ne sevki, sözgelimi 27 ocak 1999 tarihinde Engin bu amaçla bir talepte   bulunduğunda gerçekleꢀtirilebilirdi. Ancak bu talep sonuçsuz kalmıꢀtı.   Baꢀvuran, oğlunun bir ambülansla değil, zırhlı bir araçla Ankara Hastanesi’ne sevkedildiğini   eklemektedir. Buna karꢀın AĐHM, bu durumun Engin’in ölümüne neden olan bir etken olup   olmadığı hususunda varsayımda bulunmaksızın; bunun cezaevi veya hastane yetkililerince   ilgilinin sağlık durumuna karꢀı takınılan tavrı ortaya koyan bir olgu olduğu tespitinde   bulunmaktadır.   Cezaevi makamlarının, tutuklulara tıbbi tedavi imkanı sağlama sorumluluğu dikkate   alındığında, AĐHM, sözkonusu makamların Engin’in sağlık durumu karꢀısında gereken özeni   göstermediklerini ve hastalığına teꢀhis koyarak uygun bir tedavi uygulanmasını sağlayacak   tedbirleri almadıkları kanaatindedir.   AĐHM böylelikle, ulusal makamların, baꢀvuranın oğlunun sağlık durumunun etkili bir   biçimde takip edilmediği görüꢀüne sahip olmaktadır (bkz. mutatis mutandis, Taїs – Fransa, §   103). AĐHM, cezaevi ve hastane yetkililerinin Engin Huylu’nun sağlık durumuyla ilgilenme   biçimlerinin AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca üzerlerine düꢀen pozitif yükümlülük ilkesine   aykırı olduğu sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenlerle, AĐHS’nin 2. maddesi esası yönünden ihlal edilmiꢀtir.   Etkili soruꢀturma yürütme usul yükümlülüğü   Hükümet, iki doktor hakkında ceza soruꢀturması açıldığını ifade etmektedir. Ölenle aynı   cezaevinde bulunan tutuklular, ölenin yakınları, cezaevi personeli ve öleni hastaneye nakleden   jandarmalar ve doktorların ifadelerinin alındığını belirtmiꢀtir. Tutuklular ꢁ.K ve A.N.G.’nin   ifadelerine olay anında hücrelerinde bulunmamaları nedeniyle baꢀvurulamadığı belirtilmiꢀtir.   Hükümet iddia edilen olaylarda güvenlik güçlerinin dahlinin bulunmadığını ve ceza   soruꢀturmasının özenle yürütüldüğünü ileri sürmektedir.   Baꢀvuran, Çankırı Savcılığı tarafından açılan soruꢀturmanın etkinliğini tartıꢀma konusu   etmektedir. Zira, Çankırı Hastanesi ve Çankırı Cezaevi’ne karꢀı açılan cezai soruꢀturmalar   sayılı yasa temelinde bir ertelemeye uğramıꢀtır.   AĐHS’nin 2. maddesinde yer alan anlamıyla yaꢀamın korunması için gerekli tüm önlemleri   alma pozitif yükümlülüğü, her ꢀeyden önce Devletler’in etkin tedbirler alarak, yaꢀam hakkının   tehlikeye atılmasına karꢀı caydırıcı bir yasal ve idari çerçeve tesis etmesini içerir (bkz. mutatis   mutandis, sözgelimi, Öneryıldız – Türkiye, no:48939/99, § 89)   2. maddeden doğan yükümlülükler bununla sınırlı kalmaz. Sözkonusu düzenleme, devletin   sorumlu tutulmasının gerekebileceği, insan ölümünün meydana geldiği durumlarda, devletin   sahip olduğu tüm imkanlarla - adli veya baꢀka türden- uygun bir tepki vererek yaꢀamın   korunması amacıyla ihdas edilmiꢀ yasal ve idari çerçevenin yürürlüğe koyulması ve gerekli   hallerde sözkonusu hukuk ihlalinin önlenmesi ve cezalandırılması ödevini yerine getirmeyi de   kapsar.   AĐHM bu noktada, ꢀayet yaꢀama hakkına veya bedensel bütünlüğe saldırı kasti değilse, ‘etkin   bir adli sistem’ tesis etme pozitif yükümlülüğünün, her durumda zorunlu olarak cezai takibatı   gerektirmeyip, medeni ve idari hukuk yolları ve hatta disiplin yolu ilgililer için açık ise   sözkonusu yükümlülüğün yerine getirilmiꢀ sayılabilebileceğini daha önce dile getirmiꢀti (bkz.,   Öneryıldız, adıgeçen §§ 91 ve 92).   Bu bakımdan AĐHM, cezai yolun hem baꢀvuran hem de yetkili savcılık tarafından   kullanıldığını derhal tespit etmektedir. AĐHM, savcılık tarafından belli sayıda soruꢀturma   yapıldığını kaydetmektedir. Bu amaçla Çankırı Savcılığı, Engin’in ölümünden sonra, Engin   ile aynı cezaevinde kalmıꢀ olan tutukluların ifadelerine baꢀvurmuꢀ, kimyasal analiz   yapılmasını ve bir ek otopsi raporu hazırlanmasını talep etmiꢀtir. Baꢀvuranın ꢀikayetini   müteakiben cezaevi personeli, Çankırı Devlet Hastanesi doktorları ve olaylar sırasında görevli   jandarmalar hakkında bir ceza soruꢀturması açılmıꢀtır. Savcılık, bu ceza soruꢀturması   sonucunda derlenen unsurları dikkate alarak, doktorlar aleyhinde ihmal ve dikkatsizlik sonucu   ölüme sebebiyet vermekten bir ceza davası açmıꢀtır. Ayrıca savcılık, cezaevi personeli beꢀ   kiꢀi aleyhinde Çankırı Ceza Mahkemesi’nde baꢀka bir dava açmıꢀtır.   AĐHM, 4616 sayılı kanunun yürürlüğe girmesi sebebiyle ulusal makamların hangi kiꢀilerin ne   kadar sorumululuğu olduğunu belirlemelerini sağlayacak bu iki ceza davası sonuca   ulaꢀamamıꢀtır. Oysa, bu iki ceza davasında ulusal mahkemeler esasa dair çekiꢀmeli   yargılamaya baꢀvurmuꢀ olsalardı, baꢀvuranın oğlunun ölümüne yol açacak türden eksiklik ve   ihmallerin yapılmıꢀ olup olmadığını belirleyebilirlerdi. AĐHM, 4616 sayılı kanunun yürürlüğe   girmesinin akabinde ceza mahkemesinin karar vermek için beꢀ yıllık süreyle iki davayı da   ertelemiꢀ olmasını üzüntüyle karꢀılamaktadır. AĐHM, taraflarca sunulan unsurları gözönünde   bulundurarak, 4616 sayılı kanunun uygulamasından kaynaklanan bu ertelemenin, haklarında   takibat yapılan kiꢀilere bahꢀedilmiꢀ bir nev’i yasal dokunulmazlık haline geldiğini tespit   etmektedir. Özetle, ceza soruꢀturması yararını yitirmiꢀtir. Zira, savcılık ve baꢀvuran tarafından   açılan ceza davası, de facto her türlü etkinlikten yoksun bir baꢀvuru haline geldiğinden amacı   ortadan kalkmıꢀtır (Abdülsamet Yaman – Türkiye no: 32446/96, § 55, 2 Kasım 2004).   Sonuç olarak AĐHM, yetkili mercilerin, baꢀvuranın oğlunun ölümü hakkında etkin bir   soruꢀturma yapmadıkları sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenle, AĐHS’ nin 2. maddesinin usül yükümlülüğü ihlal edilmiꢀtir.   Tazminat   Baꢀvuran maddi tazminat olarak 10.703 Euro talep etmektedir. Bu tutar, baꢀvuranın   öldüğünde 23 yaꢀında olan oğlunun, ailesinin ihtiyaçlarını karꢀılamak için çalıꢀması   durumunda asgari ücret temel alınarak elde edebileceği miktarı ifade etmektedir. Bu tutarın   Euroluk kısmı cenaze masrafları için talep edilmektedir.   Baꢀvuran bunun dıꢀında 288.350 Euro manevi tazminat talep etmektedir.   Hükümet, bu taleplere hiçbir kanıtla desteklenmedikleri gerekçesiyle itiraz etmektedir.   AĐHM’nin içtihatlarına göre, bir baꢀvuran tarafından iddia edilen zararla AĐHS’nin ihlali   arasında açık bir illiyet bağı olmalıdır. Böylece, gelir kaybına bağlı olarak tazminat tahsis   edilebilir(bkz., diğerleri arasında, Barberà,Messgué ve Jabardo – Đspanya (50. madde), 13   Haziran 1994 tarihli karar, §§16-20). Yine de, mevcut davada, AĐHM, Engin Huylu’nun   baꢀvuranın ailesinin tek maddi desteği olmadığını tespit etmektedir. Bu nedenle, maddi   tazminat talebinin tamamını reddetmektedir.   Bununla birlikte AĐHM, tespit edilen ihlalleri gözönünde bulundurarak, Engin Huylu’nun   yaꢀamıꢀ olması muhtemel acı ve ızdırabın haricinde, ilgilinin babası olan baꢀvuranın da aynı   ꢀekilde oğlunun ölümüne neden olan koꢀulları öğrendiğinde ve etkin bir soruꢀturma   yapılmasının imkansızlığını farkettiğinde, sıkıntı ve çaresizlik yaꢀamıꢀ olabileceğini takdir   etmektedir. Bu ꢀartlarda ve hakkaniyete uygun olarak, AĐHM, baꢀvurana, 15 000 Euro manevi   tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.     Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran, AĐHM ve ulusal mahkemeler önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 11.564   Euro talep etmektedir. Bu tutar ꢀu ꢀekilde hesaplanmıꢀtır: Avukat ücreti için 248 Euro,   Çankırı Ceza Mahkemesi önünde yapılan masraflar için 7.808 Euro, Çankırı’ya yapılan   seyahatler için 136 Euro, fotokopi masrafları için 29 Euro, posta masrafları için 27 Euro ve   baꢀvurunun AĐHM’ye baꢀvuru yapılması için yapılan masraf için 3 316 Euro. Ancak baꢀvuran   bu iddialarını belgelendirememiꢀtir.   Baꢀvuranın avukatının gösterdiği özeni gözönünde bulunduran AĐHM, elinde bulunan   unsurlar temelinde hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 5.000 Euro ödenmesine karar   vermiꢀtir.   Gecikme faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına üç puan eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM   1. Altıya karꢀı bir oyla, baꢀvuranın oğlunun ölümüne iliꢀkin olarak, AĐHS’ nin 2. maddesinin   esası bakımından ihlal edildiğine;   2.Altıya karꢀı bir oyla, Savunmacı Devlet’in etkin bir soruꢀturma yürütmesine iliꢀkin olarak,   AĐHS’nin 2. maddesinin usulü bakımından ihlal edildiğine;   3.Altıya karꢀı bir oyla,   a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana,   i. maddi tazminat olarak 15.000 Euro (on beꢀ bin) ödenmesine;   ii. masraf ve harcamalar için 5.000 Euro (beꢀ bin) ödenmesine;   iii. bu miktarın yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin oybirliğiyle reddine;   karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.   maddesine uygun olarak 16 Kasım 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.     YARGIÇ KOVLER’ĐN MUTABIK GÖRÜꢁÜ   Uzun tereddütlerden sonra, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği yönündeki çoğunluk   görüꢀüne katılma kararı aldım. Kanaatimce, ölümünden önceki günlerde baꢀvuranın oğluna   gösterilen ilgi düzeyine iliꢀkin sorular daha ziyade AĐHS’nin 3. maddesi yönünden   incelenmeliydi (Keenan – Birleꢀik Krallık, no: 27229/05, § 101). Keenan davasında   ( bir akıl hastalığından muzdarip bir tutuklunun intiharına iliꢀkin), AĐHM, “Mark Keenan’ın   etkili bir biçimde müꢀahade altına alınmamıꢀ olması ve sağlık durumu ve tedavisi hakkında   psikiyatri uzmanlarına baꢀvurulmamıꢀ olması, intihara eğilimli olduğu bilinen bir akıl   hastasına uygulanan tıbbi tedavilerde ciddi eksiklikler teꢀkil etmektedir.” (§ 116) ꢀeklinde bir   sonuca varmıꢀtır.   Buna karꢀın, bir doğum uzmanı hakkında yapılan takibatın sözkonusu olduğu Calvelli ve   Ciglio – Đtalya kararında Büyük Daire, 2. maddenin “Devleti yalnızca kasten ölüme sebebiyet   vermekten imtina etmeye değil aynı zamanda yargısına tabi kiꢀilerin hayatının korunması için   gerekli önlemleri almaya” da (L.C.B. – Birleꢀik Kırallık, 9 haziran 1998 tarihli karar, § 36)   icbar ettiği ilkesinden yola çıkarak “ 2. maddenin uygulanabilir olduğu ve(...) ihlal   edilmediği” sonucuna varmıꢀtı.   Bu sebeple, mevcut davada iki yaklaꢀım rekabet halindeydi. Dava koꢀulları ıꢀığında, bu olay   baꢀvuranın oğlunun ölümünde yetkililerin doğrudan sorumluluğu sorusunu gündeme   getiriyordu. Savunmacı Devlet’in ölüme yol açmak kastıyla hareket ettiğine dair hiçbir delil   bulunmamaktadır. Benzer bir dava olan H.Y ve Hü.Y – Türkiye davasında (no: 40262/98,6   Ekim 2005), adli tıp raporuna istinaden AĐHM, “ bu türden bir sonucun hiç kuꢀkusuz meꢀru   ꢀüphelere dayanan fakat elle tutulur kanıtlarla desteklenmeyen bir varsayımdan   kaynaklanacağı” (§ 114) gerekçesiyle ihlal tespitinden vazgeçmiꢀti. Bu kararın sonucu “   yetkili makamların ilgiliye zamanında tıbbi tedavi imkanı sağlamadıkları olgusuna gelince”   (kararın hüküm fıkrası) ifadesiyle, AĐHM’nin 2. maddenin ihlaline hükmettiği Anguelova –   Bulgaristan kararıyla tam bir muhalefet içindedir. Sonuç olarak AĐHM, Taїs – Fransa   kararında nezarete alınmıꢀ bir tutuklunun ölümüne iliꢀkin “polislerin, ilgilinin bedensel ve   ruhsal rahatsızlığına karꢀı kayıtsızlıkları ve etkin bir tıbbi gözetimin veya polis gözetiminin   yokluğu Devlet’in gözlem altındaki kiꢀilerin yaꢀamının korunması yükümlülüğüne aykırılık   teꢀkil ettiği” (§ 103) hükmüne varmıꢀtır. Đꢀte bu son karar benim AĐHS’nin 3. maddesinden   ziyade 2. maddesinin ihlal edildiği yönündeki kararımda kesin olarak etkili olmuꢀtur.   Usule yönünden bir gözlem: 12 Nisan 2000 tarihinde Çankırı Valisi doğru bir teꢀhis   koymadıkları ve ilave tetkikler yapmadan veya baꢀka çarelere baꢀvurmadan yalnızca reçete   yazarak, dikkatsizlik sonucu ölüme sebebiyet verdikleri gerekçesiyle, doktorlar aleyhinde   ceza davası açılmasına izin vermiꢀtir. 18 Ağustos 2000 tarihinde Ceza Kanunu’nun 455 § 1.   maddesi temelinde bir iddianame sunan Çankırı Cumhuriyet Savcısı suçlanan iki doktor   aleyhinde dikkatsizlik ve ihtimal sonucu ölüme sebebiyet vermekten ceza davası açmıꢀtır.   Oysa, 22 ꢁubat 2001 tarihinde, 22 Aralık 2000 tarihinde yürürlüğe giren 4616 sayılı kanunun   ꢀartlı salıvermeye, davaların ertelenmesine ve 23 Nisan 1999 tarihinden önce iꢀlenmiꢀ suçlara   iliꢀkin bölümleri uyarınca, karar vermek için davanın beꢀ yıl süreyle ertelenmesine karar   verilmiꢀtir.   Savcı tarafından, Engin Huylu’nun Ankara Devlet Hastanesi’ne sevkinin ambülans gibi uygun   bir araçla yapılmasını emretmemekten ve dikkatsizlikten dolayı 6 ꢁubat 1999 tarihinde   nöbetçi olan Çankırı Cezaevi Müdür Yardımcısı Hürrem Gümüꢀ aleyhinde 19 Kasım 1999   tarihinde açılan kamu davası da aynı ꢀekilde ertelemeye uğramıꢀtır. Doktor Gümüꢀ aleyhinde     açılan ceza davası Çankırı Cezaevi personeline karꢀı açılan ceza davasıyla birleꢀtirilmiꢀtir.   Yine 4616 sayılı kanunun yürürlüğe girmesini müteakip, Çankırı Ceza Mahkemesi de aynı   ꢀekilde, karar vermek üzere davayı beꢀ yıl süreyle ertelemiꢀtir.   Bu bakımdan ve sözkonusu davalara iliꢀkin beꢀ yıllık erteleme süresinin dolması dikkate   alınarak, Hükümet’i cezaevi personeli ve iki doktor aleyhinde açılan ceza davasının seyrine   iliꢀkin bilgi vermeye davet etmek daha ihtiyatlı bir yaklaꢀım olurdu. AĐHM, tarafından   bilhassa Rusya’ya karꢀı açılmıꢀ davalar sözkonusu olduğunda uygulanan olayların araꢀtırma   metodolojisi dikkate alındığında, daire Savunmacı Hükümet’ten Engin Huylu’nun sağlık   dosyasını talep edebilirdi.   Tüm bunlar, kararın benimsenmesi esnasında, Savunmacı Devlet’in 2. madddede yer alan   etkin bir soruꢀturma yürütme yükümlülüğü ilkesini usul yönünden ihlal edip etmediği   noktasında vardığı sonuçları daha iyi temellendirmesine imkan verirdi. Elbette, soruꢀturmanın   etkinliği konusunda kanıt sunmak görevi herꢀeyden önce Savunmacı Devlet’e aittir.Ancak   AĐHM, daha önce 2. veya 3. maddenin sözkonusu olduğu bir çok fırsatta Savunmacı   Devletler’den soruꢀturmaların seyrine dair bilgi talep etmiꢀtir.     YARGIÇ TÜRMEN’ĐN AYRIK GÖRÜꢁÜ   2. maddenin esas ve usul yönlerinden ihlal edildiği yönündeki çoğunluk kararına   katılamamaktan dolayı üzüntü duyuyorum.   Tutuklular sözkonusu olduğunda AĐHM, gözlem altındaki kiꢀilerin hassas olduğunun ve   yetkili makamların onları korumakla görevli olduğunun altını çizmek fırsatını bulmuꢀtur   (Keenan – Birleꢀik Krallık no: 27229/95, § 91)   Öte taraftan, Calvelli ve Ciglio – Đtalya davasında AĐHM, “ yaꢀam hakkına veya bedensel   bütünlüğe saldırı kasti değilse, 2. maddeden doğan etkin bir adli sistem tesis etme pozitif   yükümlülüğü her durumda cezai türden bir yola baꢀvurmayı gerekli kılmaz. Tıbbi ihmallere   iliꢀkin özel bağlamda, sözgelimi sözkonusu hukuki sistem ilgililer için sivil mahkemeler   önünde bir baꢀvuru imkanı sunuyorsa ve ilgililere ceza mahkemeleri önünde tek baꢀlarına   yahut birlikte baꢀvuruda bulunma imkanı veriyorsa, davaya konu olan doktorların   sorumluluklarını ortaya koymak amacıyla ve icabında her türlü uygun sivil cezanın tatbik   edilmesine ve tazminat ödenerek kararın yayımlanmasına imkan tanıyorsa benzer bir   yükümlülük yerine getirilmiꢀ sayılır ” ꢀeklinde ifadede bulunmuꢀtur. AĐHM’nin bir çok   kararında vurgu yaptığı bu ilke (sözgelimi Vo – Fransa, no: 53924/00, § 90) artık yerleꢀik bir   içtihat teꢀkil etmektedir.   Oysa yukarıda belirtilen iki ilke birbiriyle uyumlu değildir. Bu yüzden, Calvelli ve Ciglio   davasında dile getirilen ilke tutuklulara yönelik değildir. Bu ilke, sorunun tıbbi ve klinik   yönünü ilgilendirir ve devlet denetimi altında olsunlar ya da olmasınlar tıbbi tetkik yapılan   tüm kiꢀilere uygulanır. Öte yandan devletin, denetimi altında bulunan hasta kiꢀilere karꢀı   uygun bir tedavi temin etme ve tıbbi tetkikten geçmelerini garanti etme pozitif yükümlülüğü   vardır.   Mevcut davada, ölen Engin Huylu 1998 yılından itibaren, tutuklu olduğu sırada, baꢀ   ağrılarından ꢀikayet etmeye baꢀlamıꢀtır. Hiç kimse onun Çankırı Devlet Hastanesi’ne   muayene için düzenli olarak gönderildiğine ve her defasında bir doktor tarafından muayene   edildiğine itiraz etmemektedir. Kendisine ilaç verilmiꢀtir. 5 ꢁubat 1999 tarihinde sağlık   durumu bozulduğunda, ilk olarak Çankırı Hastanesi Acil Servisi’ne, daha sonra da Ankara   Devlet Hastanesi Nöroloji Bölümü’ne sevk edilmiꢀtir.   Böylece, ölenin ꢀikayetlerinin türünü gözönüne alan yetkili makamlar kendilerinden makul   olarak beklenebilecek her ꢀeyi yapmıꢀlardır.   Huylu’nun Ankara’ya bir ambülansla değil de zırhlı bir araçla sevk edilmiꢀ olması ölümünde   herhangi bir rol oynamamıꢀtır. Zira otopsi raporlarına göre akciğer iltihaplanmasına bağlı   solunum ve dolaꢀım problemleri nedeniyle ölmüꢀtür.   Baꢀvuran, oğlunun ölümünün ulusal makamların kayıtsızlığından kaynaklandığını iddia   etmektedir. Dava koꢀullarından anlaꢀıldığına göre, cezaevi makamları, ilgilinin hastaneye   götürülmesi gerektiği her seferinde ödevlerini yerine getirmiꢀlerdir. Hiçbir ꢀekilde ölene   uygun tedavi uygulanmasına engel olmamıꢀlardır. Aksine, baꢀvuranın oğlunun uygun bir   tedaviden yararlanması için ellerinden gelen herꢀeyi yapmıꢀlardır.   Öte taraftan, eğer baꢀvuran doktorların ihmalinin oğlunun ölümünün asıl nedeni olduğunu     düꢀünüyor idiyse hastane yönetimine karꢀı adli bir dava açabilirdi. Bu türden bir baꢀvuru,   doktorların sorumluluğunu ortaya koyacağı gibi Türk Đdari Hukuku uyarınca tazminat talep   edebilme imkanına kavuꢀurdu. Bu yoldan amacına ulaꢀma ꢀansı oldukça yüksekti. Ayrıca,   baꢀvuran sivil mahkemelerden tazminat talebinde bulunabilirdi. Baꢀvuran, bu iki yoldan   hiçbirisine baꢀvurmamıꢀtır. Savcılığın Çankırı Hastanesi doktorları aleyhinde ceza davası   açmıꢀ olması ve bu davanın 4616 sayılı kanun uyarınca askıda kalmıꢀ olması idari ve sivil   baꢀvuru yollarının etkinliğine gölge düꢀürmemektedir. AĐHM’nin Büyük Dairesi, 2. maddece   öngörülen etkililik gerekliğinin “ (...) adli sistem ilgililere ceza mahkemeleri önünde tek   baꢀlarına yahut birlikte bir baꢀvuru imkanı tanıdığı takdirde,” yerine getirilebileceği görüꢀünü   daha önce ifade etmiꢀtir. Bu cümleden açıkça anlaꢀıldığı üzere ceza mahkemelerine baꢀvurma   imkanı olsun ya da olmasın, ihmal nedeniyle ölüm hallerinde asıl olan sivil mahkemelere   baꢀvuru imkanının bulunup bulunmadığıdır.   Calvelli ve Ciglio davasında yürütülen mantığın, çoğunluk tarafından mevcut davada   uygulanamaz olduğunu meꢀru kılacak hiçbir gerekçe gösterilmeden görmezden gelindiğini   tespit etmek ilgi çekicidir.   Bu nedenlerle, 2. madde kanaatimce ihlal edilmemiꢀtir.