5298/06

COUNCIL   OF EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ D A ĐRE   SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE DAVASI   (B a ꢀvuru no. 5298/06)   KARAR   STRAZBURG   Eylül 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 5298/06 no’lu davanın nedeni Rıdvan Saruhan ve   Abdulvahit Çelik adlı iki T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 2 ꢁubat 2006 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin   Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu   baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından C. Göksel tarafından temsil   edilmiꢀtir.   OLAYLAR   Birinci baꢀvuran 1959 doğumludur ve Mardin’de yaꢀamaktadır. Baꢀvuranların   temsilcisi, 11 Haziran 2008 tarihli mektubunda ikinci baꢀvuranın 10 Mart 2007 tarihinde   öldüğünü ve oğlu Abdulvahap Çelik’in baꢀvuruyu takip etme talebini iletmiꢀtir.   yılında B.A. adlı bir üçüncü ꢀahsa Suriye uyruklu annesinden bir arsa miras   düꢀmüꢀtür. Ancak B.A. o dönemde arsayı kendi adına tescil ettirmemiꢀtir.   Temmuz 1996 tarihinde B.A.’nın temsilcisi baꢀvuranlarla birlikte, arsayı onlara satma   vaadiyle noterde bir sözleꢀme imzalamıꢀtır. Baꢀvuranlar satıꢀ meblağını ödemiꢀ, kendilerine   B.A.’nın gerekli iꢀlemleri yaptırıp arsanın mülkiyetini mümkün olan en kısa zamanda   baꢀvuranlara devredeceği söylenmiꢀtir.   Ağustos 1996 tarihinde baꢀvuranlar Üsküdar Asliye Hukuk Mahkemesi’nde B.A.   aleyhine bir dava açmıꢀ, satıꢀ bedelini ödemelerine rağmen B.A.’nın arsayı kendilerine   devretmediğini iddia etmiꢀler, arsanın kendi adlarına tescil edilmesi talebinde bulunmuꢀlardır.   Mahkeme, Bakanlar Kurulu’nun 1 Ekim 1966 tarihli kararnamesi uyarınca Türkiye’de   yaꢀayan Suriye uyrukluların mülklerine el konulduğu gerekçesiyle 30 Aralık 2003 tarihinde   davayı reddetmiꢀtir. Kararda arsanın 1966 yılından bu yana devlet mülkiyetinde olduğu, bu   nedenle B.A. tarafından 9 Temmuz 1996 tarihinde imzalanan satıꢀ sözleꢀmesinin geçersiz   olduğu belirtilmiꢀtir.   Her iki taraf karara itiraz etmiꢀ, B.A. aynı zamanda 1966 kararnamesinin Anayasaya   aykırı olduğunu öne sürmüꢀtür.   ꢁubat 2005 tarihinde Yargıtay, Anayasaya aykırılık iddiasını reddetmiꢀ ve birinci   derece mahkemesi kararını onamıꢀtır.   Yargıtay, baꢀvuranların kararın düzeltilmesi taleplerini 7 Temmuz 2005 tarihinde   reddetmiꢀtir. Bu karar baꢀvuranlara tebliğ edilmemiꢀ, davanın sonucunu Yargıtay’ın web   sayfasından araꢀtırmak suretiyle öğrenmiꢀlerdir.   SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI   HUKUK   I. HÜKÜMETĐN ÖN ĐTĐRAZLARI   Hükümet baꢀvuranların altı ay kuralına uymadıklarını savunmuꢀtur. Baꢀvuranın   temsilcisinin adresine 29 Temmuz 2005 tarihinde tebligat yapılmıꢀ, ancak adresi değiꢀtiği için   nihai karar kendisine tebliğ edilememiꢀtir. Hükümet, AĐHM içtihadına dayanarak (Levent   Öztürk – Türkiye, no. 8428/02) somut davada altı aylık sürenin nihai kararın Üsküdar Asliye   Hukuk Mahkemesi’ne iletildiği 25 Temmuz 2005 tarihinden baꢀlaması gerektiğini   savunmuꢀtur.   AĐHM, Hükümetçe atıfta bulunulan Levent Öztürk davasında baꢀvuranın, DGM’ye   iletilmesinin üzerinden altı aydan daha fazla süre geçmesine rağmen Yargıtay kararını   edinmemiꢀ olduğunu kaydeder. Bu bağlamda AĐHM, Yargıtay’ın ceza davalarına iliꢀkin   kararları sanıklara tebliğ etmemek gibi yerleꢀmiꢀ bir uygulaması bulunması nedeniyle   yukarıda belirtilen davadaki bulgularının sadece ceza kovuꢀturmaları için geçerli olduğunu   hatırlatır. Ancak hukuk davalarında Yargıtay kararları posta ücretinin ödenmesi halinde   taraflara tebliğ edilmektedir. Bu nedenle somut davada yetkililerin nihai kararı baꢀvuranın   avukatına tebliğ etmeleri gerekmekteydi. AĐHM ayrıca Hükümetin, baꢀvuranların   temsilcisinin yeni adresini yetkili makamlara bildirmediği ifadesini dikkate alır. Ne var ki   baꢀvuranların temsilcisinin yeni adresini kararın düzeltilmesi istemli dilekçesinde belirttiği   dava dosyasındaki belgelerden anlaꢀılmaktadır. Baꢀvuranlar AĐHM’ye 2 ꢁubat 2006 günü,   nihai kararın çıkıꢀ tarihinden 6 ay 27 gün sonra baꢀvurmuꢀlardır. Somut davanın özel   koꢀullarında AĐHM, Hükümetin nihai kararı baꢀvuranların doğru adresine göndermemiꢀ   olması nedeniyle baꢀvuranların AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay kuralına uymuꢀ   kabul edilmeleri gerektiğine hükmeder. Bu nedenle Hükümetin bu bağlamdaki ön itirazını   reddeder.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, yargılama süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre”   ꢀartına uymamasından ꢀikâyetçi olmuꢀ, Hükümet görüꢀe itiraz etmiꢀtir.   Dikkate alınması gereken süre 1 Ağustos 1996’da baꢀlayıp 7 Temmuz 2005’te sona   ermiꢀtir. Bu nedenle iki dereceli yargıda geçen süre 8 yıl 11 ay’dır.   A. Kabuledilebilirlik   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik   unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   AĐHM yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢀartları ıꢀığında, özellikle de davanın   karmaꢀıklığı ile baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu ve davanın taraflar için taꢀıdığı önem   gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz.   birçok içtihadın yanı sıra Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96).   SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI   AĐHM, somut baꢀvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Frydlender, yukarıda anılan).   Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, somut davada farklı bir sonuca   ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı   kanaatindedir. Konu ile ilgili içtihadını dikkate alarak somut davada yargılama süresinin aꢀırı   olduğu ve AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre” ꢀartına uymadığı görüꢀündedir.   Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak yargılama sonucundan ꢀikâyetçi   olmuꢀtur. Ayrıca AĐHS’nin 13. maddesini gündeme getirerek, tartıꢀma konusu kararnamenin   Anayasaya aykırı olduğu görüꢀlerinin Yargıtay tarafından reddedilmesi nedeniyle etkili bir   hukuk yolu tanınmadığını belirtmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar ayrıca arsalarından mahrum   bırakıldıklarını ifade ederek 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir.   Son olarak AĐHS’nin 14. maddesine dayanarak ulusal mahkemelerin kararlarının gerekçesi   olan kararnamenin ayrımcılığa neden olduğunu savunmuꢀtur.   Tarafına sunulan delilleri inceleyen AĐHM, sözkonusu hükümlerin ihlal edilmediğini   tespit etmiꢀtir. Dolayısıyla baꢀvurunun bu kısmı AĐHS’nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca   açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmelidir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuranlar, maddi ve manevi tazminatı kapsamak üzere 10,000,000 Euro ödenmesini   talep etmiꢀler, Hükümet talep edilen miktarın aꢀırı olduğu ve haksız zenginleꢀmeye yol   açacağını ifade etmiꢀtir.   AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı   kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak baꢀvuranların manevi zarara uğramıꢀ   olması gerektiğini kabul eder. Hakkaniyete uygun bir değerlendirmeyle bu baꢀlık altında   4,200 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranların avukatı, baꢀvuranların aldığı tazminatın %20’si oranında yargılama   masraf ve giderleri ödenmesini talep etmiꢀ, Hükümet talebe itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için   yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.   SARUHAN VE ÇELĐK – TÜRKĐYE KARARI   Somut davada yukarıdaki ölçütleri ve baꢀvuranların sözkonusu talebi destekleyememelerini   göz önünde bulundurarak AĐHM bu baꢀlık altında ödeme yapılmamasına hükmeder.   C. Gecikme faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine   uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢀtir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Yargılama süresinin uzunluğuna iliꢀkin ꢀikâyetin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan   kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a) Sorumlu devletin baꢀvuranların her birine, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın   kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk   lirasına çevrilmek üzere:   (i) 4,200 (dört bin iki yüz) Euro manevi tazminat;   (ii) bu miktara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;   (b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları uyarınca 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   4