53662/20

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC   EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA SEKCJA PIERWSZA SPRAWA ANDERSEN przeciwko POLSCE (Skarga nr 53662/20)           WYROK   STRASBURG 24 kwietnia 2025 r.   Niniejszy wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie Andersen przeciwko Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako Komitet w składzie:  Erik Wennerström, Przewodniczący,  Raffaele Sabato,  Artūrs Kučs, Sędziowie, oraz Liv Tigerstedt, Zastępca Kanclerza Sekcji, Mając na uwadze: skargę (nr 53662/20) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesioną do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencji”) w dniu 18 listopada 2020 r. przez obywatela polskiego, pana Bartholomew Kyle’a Andersena („skarżącego”), który urodził się w 1988 r., mieszka w Colwyn Bay w Zjednoczonym Królestwie i był reprezentowany przez p. P. Knuta, adwokata praktykującego w Warszawie; decyzję o zakomunikowaniu skargi Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej („Rząd”) reprezentowanemu przez jego pełnomocnika pana J. Sobczaka z Ministerstwa Spraw Zagranicznych; uwagi stron; uwagi przedstawione przez Instytut Kultury Prawnej Ordo Iuris, któremu Przewodniczący Sekcji udzielił zgody na interwencję. obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2025 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: PRZEDMIOT SPRAWY 1. Skarżący zarzucił, na podstawie art. 8 Konwencji, że jego małżeństwo z partnerem tej samej płci, zawarte za granicą, nie zostało zarejestrowane w Polsce, podczas gdy nie istniała żadna inna forma prawnego uznania i ochrony jego związku. 2. W dniu 7 maja 2016 r. skarżący zawarł związek małżeński ze swoim partnerem w Conwy w Zjednoczonym Królestwie. 3. W lutym 2017 r. skarżący zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w Goszczynie o zarejestrowanie jego małżeństwa zawartego za granicą. Urząd odmówił, uznając że wpisanie małżeństwa osób tej samej płci do polskiego rejestru stanu cywilnego byłoby sprzeczne z „podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej”. Po odwołaniu Wojewoda Mazowiecki utrzymał decyzję w mocy, podobnie jak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W dniu 25 lutego 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jego skargę kasacyjną. Wyrok został doręczony skarżącemu w dniu 21 maja 2020 r. 4. Skarżący zarzucił, na podstawie art. 8 Konwencji, całkowity brak uznania jego związku w Polsce, polegający na niemożności zawarcia jakiegokolwiek prawnie uznanego związku ze swoim partnerem tej samej płci. Skarżący zarzucił ponadto, że jego małżeństwo zawarte za granicą nie zostało w żaden sposób uznane przez polskie władze. OCENA TRYBUNAŁU        ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 8 KONWENCJI   Dopuszczalność 5. Trybunał zauważa po pierwsze, że brak regulacji prawnej dotyczącej uznania i ochrony par tej samej płci wpływa zarówno na osobistą, jak i społeczną tożsamość skarżącego jako osoby pragnącej, aby jej związek z osobą tej samej płci został zalegalizowany i był chroniony przez prawo. Artykuł 8 Konwencji ma zatem zastosowanie w niniejszej sprawie zarówno w aspekcie „życia prywatnego”, jak i „życia rodzinnego” (zob. Przybyszewska i Inni przeciwko Polsce, skarga nr 11454/17 i dziewięć innych, § 39, 12 grudnia 2023 r., wraz z dalszymi odniesieniami). Zastrzeżenie Rządu w tym zakresie należy zatem oddalić. 6. Trybunał zauważa również, że wcześniej oddalił zastrzeżenia Rządu dotyczące niewyczerpania krajowych środków odwoławczych – zaniechania złożenia skargi do Trybunału Konstytucyjnego (tamże, § 53). Nie uznaje za konieczne powtarzania tych argumentów w rozpatrywanej sprawie i stwierdza, że skarżącego należy uznać za osobę, która wyczerpała krajowe środki odwoławcze. Zastrzeżenie Rządu w tym zakresie zostaje zatem oddalone. 7. Ponadto Rząd stwierdził, że skarżący nie poniósł znaczącego uszczerbku i nie może twierdzić, że jest ofiarą zarzucanych naruszeń Konwencji, ponieważ mimo otrzymania niekorzystnej decyzji od polskich władz, skarżący nadal mieszkał ze swoim mężem w Zjednoczonym Królestwie i nie poniósł żadnej szkody. Skarżący zakwestionował te zastrzeżenia, powtarzając, że Polska odmówiła mu jakiejkolwiek formy uznania jego związku, nawet poprzez samą rejestrację zagranicznego aktu małżeństwa. Skarżący podkreślił, że w Polsce nie miał dostępu do podstawowych praw istotnych dla każdej pary w stabilnym związku, co było powodem, dla którego pozostał za granicą, gdzie jego prawa były chronione. Złożył wniosek o rejestrację małżeństwa, ponieważ zamierzał studiować w Polsce, gdzie kształcenie uniwersyteckie było bezpłatne. Jednakże, w następstwie odmowy rejestracji jego małżeństwa, został zmuszony do porzucenia planów powrotu do Polski ze swoim mężem. Jako obywatel polski został de facto zmuszony do życia za granicą, co wywołało u niego stres i niepokój, które wpłynęły na jego życie prywatne i rodzinne. 8. Trybunał stwierdza, że zastrzeżenia dotyczące statusu ofiary i braku znaczącego uszczerbku są sformułowane w podobnych kategoriach i są ściśle powiązane z przedmiotem skargi, że prawa konwencyjne skarżącego zostały naruszone przez brak prawnego uznania związków osób tej samej płci. W związku z tym Trybunał łączy te zastrzeżenia z przedmiotem skargi. 9. Wynika z tego, że niniejsza skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji ani niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Musi ona zatem zostać uznana za dopuszczalną.    Przedmiot skargi 10. Ogólne zasady potwierdzające, że zgodnie z ich pozytywnymi obowiązkami wynikającymi z art. 8 Konwencji, państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia ram prawnych umożliwiających parom tej samej płci uzyskanie odpowiedniego uznania i ochrony ich związku, są określone w sprawie Fedotova i Inni przeciwko Rosji [WI], skarga nr 40792/10 i dwie inne, §§ 152-65 i 178, 17 stycznia 2023 r. 11. Stosując te zasady, Trybunał stwierdził w sprawie Przybyszewska i Inni (cyt. powyżej, § 122), że Polska nie wywiązała się z pozytywnego obowiązku zapewnienia skarżącym szczególnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę ich związków jednopłciowych, naruszając art. 8 Konwencji (porównaj także Formela i Inni przeciwko Polsce [Komitet], skarga nr 58828/12 i cztery inne, § 25, 19 września 2024 r.). 12. W niniejszej sprawie skarżący nie zarzuca niemożności zawarcia małżeństwa w Polsce, a Trybunał przypomina, że art. 8, 12 i 14 Konwencji nie zostały dotychczas zinterpretowane jako nakładające na państwa-strony pozytywny obowiązek wprowadzenia małżeństw dla par tej samej płci (Fedotova i Inni, cyt. powyżej, § 165). 13. Trybunał skupi się zatem na ocenie, czy pozwane państwo wywiązało się z pozytywnego obowiązku ustanowienia ram prawnych umożliwiających skarżącemu uzyskanie odpowiedniego uznania i ochrony jego związku (zob. Koilova i Babulkova przeciwko Bułgarii, skarga nr 40209/20, § 41, 5 września 2023 r.). W tym celu należy zbadać, czy uwzględniwszy przyznany pozwanemu państwu margines oceny, zachowało ono właściwą równowagę między nadrzędnymi interesami, którymi się kierowało, a interesami podnoszonymi przez skarżących (zob. Buhuceanu i Inni przeciwko Rumunii, skargi nr 20081/19 i dwadzieścia innych, § 75, 23 maja 2023 r.). 14. Przedmiotem sporu między stronami nie było to, że polskie prawo nadal przewiduje tylko jedną formę związku rodzinnego – małżeństwo osób przeciwnej płci – i nie przewiduje żadnej formy prawnego uznania dla par osób tej samej płci (zob. Przybyszewska i Inni, cyt. powyżej, § 105). Sytuacja różni się zatem znacząco od stanu prawnego w wielu państwach członkowskich, które zobowiązały się do zmiany ustawodawstwa, by zapewnić osobom tej samej płci skuteczną ochronę ich życia prywatnego i rodzinnego. 15. Jak podniósł skarżący, partnerzy tej samej płci nie mogą dziedziczyć po sobie, chyba że zostało to wyraźnie wskazane w testamencie, nie mają prawa do złożenia wspólnej deklaracji podatkowej ani do korzystania ze zwolnień podatkowych od spadku lub darowizny przyznawanych osobom pozostającym w związku małżeńskim. Pary tej samej płci są zmuszone do poszukiwania alternatywnych sposobów organizowania wspólnego życia i dążenia do prawnego uznania ich związku, na przykład poprzez zawieranie małżeństw za granicą. 16. W Polsce pary tej samej płci, wobec braku oficjalnego prawnego uznania, są jedynie związkami de facto, nawet jeśli – jak w przypadku skarżącego – ważne małżeństwo zostało zawarte za granicą. Partnerzy tej samej płci nie są w stanie powoływać się na istnienie swojego związku w kontaktach z organami sądowymi lub administracyjnymi (zob. Przybyszewska i Inni, cyt. powyżej, § 113). Trybunał przypomina, że konieczność zwracania się do sądów krajowych w celu ochrony zwykłych potrzeb danej pary sama w sobie stanowi przeszkodę w realizacji prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. W rozpatrywanej sprawie skarżący, który zawarł małżeństwo z obywatelem brytyjskim, czuł się powstrzymany przed powrotem do Polski, gdzie jego mąż i on nie otrzymaliby ochrony prawnej ich związku. 17. Odwołując się do ustaleń poczynionych już przez Trybunał wobec Polski w sprawach przytoczonych powyżej, stwierdza on, że poprzez brak zapewnienia skarżącemu szczególnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę, władze polskie pozostawiły go w próżni prawnej i nie zabezpieczyły podstawowych potrzeb w zakresie uznania i ochrony par jednopłciowych żyjących w stałym i zaangażowanym związku. Trybunał stwierdza, że żadna z podstaw interesu publicznego przedstawionych przez Rząd nie jest nadrzędna wobec interesu skarżącego w odpowiednim uznaniu i ochronie prawnej jego związku. 18. Trybunał zauważa, że państwa członkowskie mają szerszy margines oceny przy określaniu dokładnego charakteru reżimu prawnego, który ma być dostępny dla par tej samej płci. Jednak ważne jest, aby ochrona zapewniana przez państwa parom tej samej płci była odpowiednia. To w tym ostatnim kontekście można uwzględnić tło społeczne i kulturowe Polski. 19. Trybunał stwierdza, że pozwane państwo przekroczyło swój margines oceny i nie wypełniło swojego pozytywnego obowiązku zapewnienia skarżącemu szczególnych ram prawnych przewidujących uznanie i ochronę jego związku jednopłciowego. Stanowi to naruszenie prawa skarżącego do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. 20. Trybunał zauważa wreszcie, że odmowa rejestracji małżeństwa skarżącego nie pozbawiła go żadnych praw uprzednio uznanych w Polsce (gdyby takie istniały), oraz że skarżący nadal mógł korzystać, w państwie, w którym zawarł małżeństwo, z praw i obowiązków nabytych poprzez takie małżeństwo (zob. Orlandi i Inni przeciwko Włochom, skarga nr 26431/12 i trzy inne, § 208, 14 grudnia 2017 r., gdzie niektórzy skarżący najwyraźniej również mieszkali poza Włochami (§ 119)). Trybunał zauważa, że w postępowaniu przed polskimi władzami wszczętym przez skarżącego, jego małżeństwo nie zostało zarejestrowane nie z powodu jego zamieszkiwania za granicą, ale ponieważ prawo polskie nie przewidywało takiej możliwości. Trybunał uważa, że skarżący może być uznany za należącego do kategorii osób bezpośrednio narażonych na skutki polskiego ustawodawstwa, które nie oferuje uznania i ochrony parom tej samej płci, i był zmuszony do zmodyfikowania swojego postępowania oraz znalezienia alternatywnego sposobu uzyskania ochrony prawnej i uznania jako para (zob. Tănase przeciwko Mołdawii [WI], skarga nr 7/08, § 104, ETPC 2010). Stwierdzone już przez Trybunał niewykonanie przez Polskę obowiązku uznania i ochrony związku jednopłciowego skarżącego nadal dotyka skarżącego, obywatela polskiego, mimo że jego obecne miejsce zamieszkania nie znajduje się w Polsce. Zastrzeżenia wstępne Rządu dotyczące braku poniesienia przez skarżącego znaczącego uszczerbku oraz braku statusu ofiary (zob. paragraf 8 powyżej) muszą zatem zostać oddalone. 21. W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 8 Konwencji.       ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 14 W ZWIĄZKU Z ART.8 KONWENCJI 22. Skarżący zarzucił ponadto, że fakt, iż nie mógł uzyskać prawnego uznania swojego związku, stanowił dyskryminację ze względu na orientację seksualną. Powołał się na art. 14 Konwencji w związku z art. 8. 23. Uwzględniając własne ustalenia w świetle art. 8, Trybunał uważa, że nie jest konieczne odrębne zbadanie, czy w niniejszej sprawie doszło również do naruszenia art. 14 w związku z art. 8 (zob. Przybyszewska i Inni, cyt. powyżej, § 126). ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 24. Skarżący dochodził kwoty 10 000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Domagał się również kwoty 1588 EUR z tytułu kosztów i wydatków poniesionych przed organami krajowymi. 25. Rząd kwestionował te roszczenia jako nieuzasadnione i nadmierne. 26. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, Trybunał uważa, że stwierdzenie naruszenia samo w sobie stanowi wystarczające zadośćuczynienie za wszelkie szkody niemajątkowe, jakie mógł ponieść skarżący (zob. Fedotova i Inni, cyt. powyżej, § 235). 27. Uwzględniając posiadaną dokumentację, Trybunał uznaje za uzasadnione przyznanie kwoty 1000 EUR na pokrycie żądanych przez skarżącego kosztów, powiększonej o wszelkie należne podatki. Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE Uznaje skargę dotyczącą art. 8 Konwencji za dopuszczalną; Orzeka, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji; Orzeka, że nie ma potrzeby badania dopuszczalności i przedmiotu skargi na podstawie art. 14 Konwencji w związku z art. 8 Konwencji; Orzeka, że stwierdzenie naruszenia stanowi samo w sobie wystarczające słuszne zadośćuczynienie za wszelkie szkody niemajątkowe poniesione przez skarżącego; Orzeka  że pozwane państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy, 1000 EUR (jeden tysiąc euro) plus wszelkie należne od niego podatki, tytułem kosztów i wydatków, która to kwota ma zostać przeliczona na walutę pozwanego państwa po kursie obowiązującym w dniu rozliczenia;   że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;      Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o słuszne zadośćuczynienie. Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie w dniu 24 kwietnia 2025 r., zgodnie z regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.    Liv Tigerstedt Erik Wennerström  Zastępca Kanclerza Przewodniczący