5422/04
WyrokETPCz2008-12-09ECLI:CE:ECHR:2008:1209JUD000542204
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
1. Czy okres tymczasowego aresztowania skarżącego przekroczył „rozsądny czas” w rozumieniu art. 5 ust. 3 Konwencji?
2. Czy sformułowanie użyte przez sąd krajowy w postanowieniu o przedłużeniu tymczasowego aresztowania naruszyło domniemanie niewinności skarżącego z art. 6 ust. 2 Konwencji?Ratio decidendi
W odniesieniu do art. 5 ust. 3, Trybunał uznał, że choć początkowo istniały uzasadnione podstawy do tymczasowego aresztowania (poważny charakter zarzutów, ryzyko matactwa w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej, surowość grożącej kary), to nie mogły one uzasadniać całego okresu aresztowania trwającego trzy lata i dwa miesiące do momentu skazania przez sąd pierwszej instancji. Trybunał podkreślił, że waga zarzutów sama w sobie nie może uzasadniać długich okresów tymczasowego aresztowania, a sądy krajowe nie mają nieograniczonych uprawnień do przedłużania tego środka. W kwestii art. 6 ust. 2, Trybunał stwierdził, że sformułowanie użyte przez Sąd Okręgowy w postanowieniu o przedłużeniu tymczasowego aresztowania, mówiące, że materiał dowodowy wskazuje na popełnienie przez oskarżonego zarzucanych mu czynów, stanowiło przedwczesne stwierdzenie winy skarżącego, zanim jego wina została udowodniona zgodnie z prawem, naruszając tym samym domniemanie niewinności.Stan faktyczny
Skarżący, Janusz Wojciechowski, urodzony w 1961 r., został zatrzymany 2 października 2001 r. i tymczasowo aresztowany 4 października 2001 r. pod zarzutami udziału w zorganizowanej zbrojnej grupie przestępczej, pozbawienia wolności, wyłudzenia i podżegania do zabójstwa. Jego tymczasowe aresztowanie było wielokrotnie przedłużane, a sądy uzasadniały to m.in. surowością grożącej kary, złożonością śledztwa i koniecznością zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. W postanowieniu z 3 września 2002 r. Sąd Okręgowy w Lublinie stwierdził, że materiał dowodowy wskazuje, iż oskarżony popełnił zarzucane mu czyny. Skarżący spędził w areszcie tymczasowym trzy lata i dwa miesiące, zanim został skazany przez sąd pierwszej instancji 3 grudnia 2004 r. za niektóre z zarzucanych mu przestępstw.Rozstrzygnięcie
Trybunał jednogłośnie uznał zarzuty z art. 5 ust. 3 i 6 ust. 2 Konwencji za dopuszczalne, natomiast pozostałą część skargi za niedopuszczalną. Stwierdził naruszenie art. 5 ust. 3 Konwencji oraz naruszenie art. 6 ust. 2 Konwencji. Orzekł, że pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu kwotę 1.500 EUR z tytułu poniesionej szkody niemajątkowej, plus odsetki.Pełny tekst orzeczenia
© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
RADA EUROPY
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
CZWARTA SEKCJA
SPRAWA WOJCIECHOWSKI przeciwko POLSCE
(Skarga nr 5422/04)
WYROK
STRASBURG
9 grudnia 2008
OSTATECZNY
05/06/2009
Wyrok może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie Wojciechowski p. Polsce,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako Izba w następującym składzie:
Nicolas Bratza, Przewodniczący,
Lech Garlicki,
Giovanni Bonello,
Ljiljana Mijović,
Päivi Hirvelä,
Ledi Bianku,
Nebojša Vučinić, sędziowie,
and Lawrence Early, Kanclerz Sekcji,
Po obradach na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2008 r.,
Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
POSTĘPOWANIE
1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 5422/04) wniesionej w dniu 29 stycznia 2004 r. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatela polskiego, Pana Janusza Wojciechowskiego („skarżący”).
2. Rząd Polski był reprezentowany przez swojego Pełnomocnika, Pana J. Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
3. Skarżący zarzucił w szczególności, że okres jego tymczasowego aresztowania przekroczył „rozsądny czas” w rozumieniu art. 5 ust. 3 Konwencji.
4. W dniu 30 sierpnia 2007 r. Przewodniczący Czwartej Sekcji Trybunału zdecydował o zakomunikowaniu skargi Rządowi. Postanowił także, że sprawa zostanie rozpatrzona w tym samym czasie zarówno co do przedmiotu skargi, jak i co do dopuszczalności (art. 29 ust. 3).
FAKTY
I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY
5. Skarżący urodził się w 1961 r. i mieszka w Lublinie.
6. W dniu 2 października 2001 r. skarżący został zatrzymany pod zarzutami udziału w zorganizowanej zbrojnej grupie przestępczej, pozbawienia wolności, wyłudzenia i podżegania do zabójstwa. W dniu 4 października 2001 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zastosował wobec niego tymczasowe aresztowanie ze względu na grożący mu wymiar kary. Uznał także, że zastosowanie tego środka było konieczne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania oraz zapobieżenia wpływaniu przez skarżącego na świadków.
7. Tymczasowe aresztowanie skarżącego było następnie przedłużane w dniach 18 grudnia 2001 i 26 marca 2002 r. Sąd powołał się na złożony charakter śledztwa oraz konieczność zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.
8. W dniu 11 czerwca 2002 r. prokuratura złożyła akt oskarżenia przeciwko skarżącemu w Sądzie Okręgowym w Lublinie. Skarżącemu zarzucono popełnienie przestępstwa udziału w zorganizowanej zbrojnej grupie przestępczej, podżegania do zabójstwa, czerpania zysków z prostytucji, wyłudzenia i nielegalnego posiadania broni palnej. Akt oskarżenia dotyczył również siedmiu innych osób. Sąd orzekający wyznaczył skarżącemu obrońcę.
9. W dniu 14 czerwca 2002 r. Sąd Okręgowy w Lublinie przedłużył okres tymczasowego aresztowania skarżącego do dnia 30 września 2002 r. powołując się na surowość grożącej mu kary.
10. W dniu 3 września 2002 r. Sąd Okręgowy postanowił o utrzymaniu tymczasowego aresztowania wobec skarżącego i innych współoskarżonych do dnia 3 lutego 2003 r. Stwierdził m. in., że:
„Materiał dowodowy zebrany w sprawie, a mianowicie wyjaśnienia G.S., zeznania świadków I.K., S.C., M.I. oraz zeznania świadków anonimowych, wskazuje, że oskarżony popełnił zarzucane mu czyny.”
Sąd powołał się także na powagę zarzutów. Dodał, że, uwzględniając charakter zarzutów oraz charakterystykę osobową oskarżonych, ich tymczasowe aresztowanie było jedynym środkiem pozwalającym zabezpieczyć prawidłowy tok postępowania.
11. W dniu 16 września 2002 r. skarżący odwołał się od tego postanowienia. W kolejnym piśmie zarzucił, że w swoim postanowieniu z dnia 3 września 2002 r. sąd wyraźnie stwierdził, że dopuścił się popełnienia zarzucanych mu czynów.
12. W dniu 16 października 2002 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie z dnia 3 września 2002 r. Sąd uznał, że na tym etapie postępowania nie było jego zadaniem dokonywanie oceny dowodów. Wystarczające było ustalenie, że materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdzał silne podejrzenie zaangażowania skarżącego w popełnienie zarzucanych mu przestępstw.
13. Skarżący kilkakrotnie kwestionował osobę przewodniczącego sędziego, zarzucając mu naruszenie prawa do obrony poprzez odrzucanie jego wniosków o dopuszczenie dowodów. W dniach 22 października 2002 r. i 13 maja 2003 r. Sąd Okręgowy oddalił zarzuty skarżącego.
14. Pierwszy termin rozprawy odbył się 17 czerwca 2003 r.
15. W dniu 18 czerwca 2003 r. Sąd Okręgowy przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego na dalszy nieokreślony czas.
16. W dniu 24 września 2003 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do dnia 2 stycznia 2004 r. Powołał się na wagę zarzutów oraz surowość grożącej kary. Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę również szczególną złożoność sprawy wynikającą z ilości i charakteru materiału dowodowego, który obejmował zeznania świadków anonimowych.
17. Tymczasowe aresztowanie skarżącego zostało następnie przedłużone przez Sąd Apelacyjny w dniu 30 grudnia 2003 r. (do dnia 19 marca 2004 r.) i w dniu 17 marca 2004 r. (do dnia 5 czerwca 2004 r.). W ostatnim postanowieniu sąd stwierdził, że terminy rozprawy odbywają się regularnie, a sprawa jest szczególnie złożona.
18. W dniu 2 czerwca 2004 r. Sąd Apelacyjny przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego do dnia 5 września 2004 r. Uwzględniając zorganizowany charakter zarzucanej działalności przestępczej sąd uznał, że stosowanie aresztu tymczasowego było niezbędne w celu zapobiegania wpływaniu skarżącego i innych współoskarżonych na zeznania świadków.
19. W dniu 11 sierpnia 2004 r. Sąd Apelacyjny nakazał, by skarżący pozostał w areszcie do dnia 5 grudnia 2004 r. Powołał się na te same podstawy co poprzednio.
20. Podczas procesu skarżący wielokrotnie składał daremne wnioski o zwolnienie i odwoływał się, również bez powodzenia, od postanowień o przedłużeniu jego tymczasowego aresztowania.
21. Sąd rozpoznający sprawę odbył około 59 posiedzeń. W dniu 3 grudnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Lublinie wydał wyrok. Skazał skarżącego za udział w zorganizowanej zbrojnej grupie przestępczej, czerpanie zysków z prostytucji i wyłudzenie. Uniewinnił go od zarzutu podżegania do zabójstwa oraz nielegalnego posiadania broni. Sąd wymierzył mu karę sześciu lat pozbawienia wolności i grzywnę.
22. Obrońca skarżącego i prokurator wnieśli apelacje od wyroku sądu pierwszej instancji. Skarżący złożył również swoją własną apelację. W toku postępowania apelacyjnego, skarżący pozostawał w areszcie.
23. W dniu 4 października 2005 r. Sąd Apelacyjny częściowo utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego. Umorzył postępowanie co do dwóch zarzutów, co do których skarżący został uniewinniony (podżeganie do zabójstwa i nielegalne posiadanie broni).
24. W dniu 16 grudnia 2005 r. pisemne uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało przesłane do obrońcy skarżącego. W dniu 22 grudnia 2005 r. obrońca wysłał pismo do Sądu Apelacyjnego oraz do skarżącego, w którym informował, że nie widzi podstaw do złożenia kasacji w sprawie.
II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA
25. Właściwe prawo krajowe i praktyka dotyczące stosowania tymczasowego aresztowania, podstaw jego przedłużania, zwolnienia oraz zasad regulujących inne tzw. środki zapobiegawcze zostały określone w orzeczeniach Trybunału w sprawach Gołek p. Polsce, nr 31330/02, §§ 27 33, 25 kwietnia 2006 i Celejewski p. Polsce, nr 17584/04, §§ 22-23, 4 sierpnia 2006.
26. Właściwe prawo krajowe i praktyka dotyczące środków odwoławczych w przypadku przewlekłości postępowania sądowego, a w szczególności odpowiednie przepisy ustawy z 2004 r., określono w decyzjach Trybunału w sprawach Charzyński p. Polsce nr 15212/03 (dec.), §§ 12-23, ETPC 2005-V i Ratajczyk p. Polsce nr 11215/02 (dec.), ETPC 2005-VIII, a także w wyroku w sprawie Krasuski p. Polsce, nr 61444/00, §§ 34-46, ETPC 2005-V.
PRAWO
I. ZARZUT NARUSZENIA ART. 5 UST. 3 KONWENCJI
27. Skarżący zarzucił, że długość stosowanego wobec niego tymczasowego aresztowania była nadmierna. Powołał się na art. 5 ust. 3 Konwencji, który w odpowiednim fragmencie brzmi następująco:
„Każdy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustępu 1 lit. c) niniejszego artykułu ... ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwolniony na czas postępowania. Zwolnienie może zostać uzależnione od udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się na rozprawę”.
28. Rząd zakwestionował ten zarzut.
A. Dopuszczalność
29. Rząd dowodził, że skarżący nie wyczerpał wszystkich dostępnych środków krajowych, ponieważ nie odwołał się od niektórych postanowień o przedłużeniu jego tymczasowego aresztowania (mianowicie od postanowień z 17 stycznia 2003 r. i 18 czerwca 2003 r.).
30. Trybunał zauważa, że prawdą jest, iż skarżący nie odwołał się od postanowień wskazanych przez Rząd. Złożył jednakże zażalenia na inne postanowienia przedłużające jego tymczasowe aresztowania. Ponadto kilkakrotnie wnioskował o zmianę tymczasowego aresztowania na łagodniejsze środki zapobiegawcze. Trybunał uznał już, że te środki odwoławcze, tj. zażalenie na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania oraz/lub wniosek o zwolnienie, bez względu na to, czy są kierowane do prokuratora, czy do sądu, w zależności od etapu postępowania, a także zażalenie na postanowienie o przedłużeniu tymczasowego aresztowania, zgodnie z polskim prawem służą temu samemu celowi. Ich celem jest zapewnienie kontroli zgodności z prawem tymczasowego aresztowania w każdym czasie podczas trwania postępowania, zarówno na etapie postępowania przygotowawczego, jak i na etapie procesu, a również uzyskanie zwolnienia, jeżeli okoliczności sprawy nie uzasadniają dalszego stosowania tymczasowego aresztowania (zob. Iwańczuk p. Polsce (dec.), nr 25196/94, 9 listopada 2000 i Wolf p. Polsce, nr 15667/03 i 2929/04, § 78, 16 stycznia 2007). Z orzecznictwa Trybunału wynika, że skarżący nie musiał odwoływać się od każdego z postanowień przedłużających jego aresztowanie (zob., a contrario, Bronk p. Polsce (dec.), nr 30848/03, 11 września 2007). Trybunał uznaje zatem, że skarżący nie był zobowiązany do odwoływania się od wszystkich odmów jego zwolnienia w celu zastosowania się do wymogu wyczerpania środków krajowych. Wynika z tego, że skargi niniejszej nie można odrzucić z tytułu braku wyczerpania środków krajowych.
31. Trybunał zauważa, że ten zarzut skargi nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniony w rozumieniu art. 35 ust. 3 Konwencji. Zauważa także, że nie jest on również niedopuszczalny z jakichkolwiek innych przyczyn. W związku z tym musi zostać uznany za dopuszczalny.
B. Przedmiot skargi
1. Okres brany pod uwagę
32. Tymczasowe aresztowanie skarżącego rozpoczęło się 2 października 2001 r., kiedy został on zatrzymany pod zarzutami udziału w zorganizowanej zbrojnej grupie przestępczej, pozbawienia wolności, wyłudzenia i podżegania do zabójstwa. W dniu 3 grudnia 2004 r. Sąd Okręgowy w Lublinie skazał go za udział w zorganizowanej zbrojnej grupie przestępczej, czerpanie zysków z prostytucji i wyłudzenie.
33. Począwszy od tej daty przebywał w areszcie „po skazaniu przez właściwy sąd”, w rozumieniu art. 5 ust. 1 (a), czyli, w konsekwencji, ten okres jego tymczasowego aresztowania wykracza poza zakres art. 5 ust. 3 (por. Kudła p. Polsce [WI], nr 30210/96, § 104, ETPC 2000‑XI).
34. A zatem okres, jaki należy uwzględnić, to okres trzech lat i dwóch miesięcy.
2. Stanowiska stron
(a) Skarżący
35. Skarżący stwierdził, że okres jego tymczasowego aresztowania był nadmiernie długi. Ponadto zarzucał, że tymczasowe aresztowanie choć z początku uzasadnione przez sądy krajowe, wraz z upływem czasu stało się nieuzasadnione.
(b) Rząd
36. Rząd twierdził, że okres tymczasowego aresztowania skarżącego był zgodny z wymogami art. 5 ust. 3, w szczególności ze względu na fakt, że był należycie uzasadniony. Postępowanie było bardzo złożone. Materiał dowodowy uzyskany przez sąd orzekający pochodził od dużej grupy świadków, łącznie ze świadkami anonimowymi. Ponadto istniało ryzyko, że skarżący będzie utrudniał postępowanie i mataczył. Ryzyko to było duże, ponieważ postępowanie dotyczyło ośmiu członków zorganizowanej zbrojnej grupy przestępczej. Uwzględniając wagę przestępstw oraz grożącą karę, jego tymczasowe aresztowanie przez cały okres było uzasadnione interesem publicznymi i oparte o odpowiednie i wystarczające powody. Ponadto organy krajowe wykazały się należytą starannością podczas rozpatrywania sprawy skarżącego.
37. Konkludując Rząd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 5 ust. 3.
3. Ocena Trybunału
(a) Zasady ogólne
38. Trybunał podkreśla, że ogólne zasady dotyczące prawa do procesu w rozsądnym terminie oraz do zwolnienia na czas postępowania, gwarantowanych art. 5 ust. 3 Konwencji, zostały określone w szeregu jego uprzednich wyroków (zob., m. in., Kudła, cyt. powyżej, § 110 et seq, i McKay p. Wielkiej Brytanii [WI], nr 543/03, §§41-44, ETPC 2006-... z dalszymi odniesieniami).
(b) Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie
39. W swoich postanowieniach o tymczasowym aresztowaniu organy przywoływały oprócz przesłanki uzasadnionego podejrzenia wobec skarżącego, głównie trzy podstawy, a mianowicie poważny charakter zarzucanych mu przestępstw, surowość grożącej mu kary i konieczność zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.
40. Skarżącemu postawiono zarzuty udziału w zorganizowanej zbrojnej grupie przestępczej, pozbawienia wolności, wyłudzenia oraz podżegania do zabójstwa (zob. paragraf 6 powyżej). W opinii Trybunału fakt, że sprawa dotyczyła członka takiej grupy przestępczej, powinien zostać wzięty pod uwagę przy ocenie zgodności z art 5 ust. 3 (zob. Bąk p. Polsce, nr 7870/04, § 57, 16 stycznia 2007).
41. Trybunał zgadza się, że istnienie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez skarżącego poważnych przestępstw mogło, na początkowym etapie uzasadniać jego tymczasowe aresztowanie. Także konieczność uzyskania obszernego materiału dowodowego mającego na celu ustalenie stopnia odpowiedzialności każdego z oskarżonych, działających w grupie przestępczej, którym postawiono szereg poważnych zarzutów, stanowiła początkowo ważną podstawę tymczasowego aresztowania skarżącego.
42. Faktycznie, w sprawach takich jak niniejsza, dotyczących zorganizowanych grup przestępczych, ryzyko, że aresztowany z chwilą jego zwolnienia, może wywierać presję na świadków lub innych współoskarżonych, bądź też w inny sposób utrudniać postępowanie jest często, ze natury rzeczy, wysokie.
43. Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem władz, prawdopodobieństwo wymierzenia surowej kary stwarzało domniemanie, że skarżący będzie utrudniał postępowanie. Jednakże Trybunał pragnie przypomnieć, że podczas gdy groźba surowej kary jest odpowiednim elementem przy ocenie ryzyka ucieczki lub powrotu do przestępstwa, waga zarzutów nie może sama z siebie uzasadniać długich okresów tymczasowego aresztowania (zob. Michta p. Polsce, nr 13425/02, §§ 49, 4 maja 2006).
44. Podczas gdy wszystkie z powyższych czynników mogłyby uzasadniać nawet względnie długi okres tymczasowego aresztowania, nie dawały one sądom krajowym nieograniczonych uprawnień do przedłużania tego środka. W tym kontekście Trybunał zauważa, że do daty skazania przez sąd pierwszej instancji, skarżący spędził w areszcie tymczasowym trzy lata i dwa miesiące.
45. Mając na uwadze powyższe, a nawet uwzględniając fakt, że sady stanęły przed szczególnie trudnym zadaniem rozpoznania sprawy dotyczącej zorganizowanej grupy przestępczej, Trybunał stwierdza, że podstawy stosowania aresztu podawane przez władze krajowe nie mogły uzasadniać całego okresu stosowania tego środka wobec skarżącego. W tych okolicznościach nie jest konieczne badanie, czy postępowanie było prowadzone ze szczególną starannością.
46. Doszło zatem do naruszenia art. 5 ust. 3 Konwencji.
II. ZARZUT NARUSZENIA ART. 6 UST. 2 KONWENCJI
47. Skarżący wystąpił również z zarzutem, że Sąd Okręgowy w Lublinie, w swoim postanowieniu z dnia 3 września 2002 r., uznał go winnym przed rozpoczęciem procesu. Powołał się na art. 6 ust. 2 Konwencji.
„Każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą”.
A. Dopuszczalność
Trybunał zauważa, że ten zarzut skargi nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniony w rozumieniu art. 35 ust. 3 Konwencji. Zauważa także, że nie jest on niedopuszczalny z jakichkolwiek innych przyczyn. Musi zatem zostać uznany za dopuszczalny.
B. Przedmiot skargi
1. Stanowiska stron
(a) Skarżący
48. Skarżący zarzucał, że jego prawo do bycia uważanym za niewinnego zostało naruszone ze względu na sformułowania użyte w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego.
(b) Rząd
49. Rząd nie kwestionował, że skarżący powołał się zasadniczo na swoje prawo do domniemania niewinności przed organami krajowymi, ponieważ odwołał się od postanowienia z dnia 3 września 2002 r. Jednakże Rząd był zdania, że treści postanowienia z 3 września 2002 r. nie można interpretować jako stwierdzenia winy skarżącego.
50. Rząd podkreślił, że uzasadnienie postanowienia z dnia 3 września 2002 r. zawierało jedynie określenia opisujące wyłącznie „stan podejrzenia”. Podkreślił również, że podobny język nie był stosowany w żadnym innym postanowieniu sądu dotyczącym tymczasowego aresztowania skarżącego.
51. Ponadto Rząd nie dostrzegł żadnych wskazań, by kwestionowane sformułowania niekorzystnie wpłynęły na wyroki sądu dotyczące odpowiedzialności karnej skarżącego. W dniu 3 grudnia 2004 r. skarżący został uniewinniony w odniesieniu do dwóch zarzutów postawionych mu przez prokuraturę.
2. Ocena Trybunału
(a) Zasady ogólne
52. Trybunał przypomina, że domniemanie niewinności zgodnie z art. 6 ust. 2 zostanie naruszone, jeżeli orzeczenie sądu lub oświadczenie urzędnika państwowego dotyczące osoby, której zarzucane jest popełnienie przestępstwa, odzwierciedla opinię, że jest ona winna, zanim jej wina została udowodniona zgodnie z prawem. Wystarczy, wobec braku formalnego ustalenia, że istnieje pewne rozumowanie sugerujące, iż dany sąd bądź urzędnik uważa oskarżonego za winnego, przy czym przedwczesne wyrażenie takiej opinii przez sam sąd w sposób nieunikniony narusza rzeczone domniemanie (zob., m. in., Deweer p. Belgii, 27 lutego 1980, § 56, Seria A nr 35, Minelli p. Szwajcarii, 25 marca 1983, §§ 27, 30 i 37, Seria A nr 62, Allenet de Ribemont p. Francji, 10 lutego 1995, §§ 35‑36, Seria A nr 308 i Karakaş i Yeşilırmak p. Turcji, nr 43925/98, § 49, 28 czerwca 2005).
53. art. 6 ust. 2 reguluje postępowanie karne w całości, „bez względu na wynik postępowania” (zob. Minelli, cyt. powyżej, § 30). Jednakże z chwilą, gdy oskarżony zostanie uznany winnym, co do zasady przepis ten przestaje mieć zastosowanie do wszelkich zarzutów przedstawionych w toku późniejszej procedurye skazywania (zob. Phillips p. Wielkiej Brytanii, nr 41087/98, ETPC 2001-VII i Engel i Inni p. Holandii, wyrok z dnia 8 czerwca 1976, Seria A nr 22).
(b) Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie
54. Trybunał odnotowuje, że w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 3 września 2002 r. o przedłużeniu tymczasowego aresztowania skarżącego, Sąd Okręgowy w Lublinie stwierdził, że materiał dowodowy zebrany przeciwko oskarżonym, łącznie ze skarżącym, wskazuje, że popełnili oni zarzucane im czyny. Rząd argumentował, że uwzględniając ogólny kontekst tego postanowienia, Sąd Okręgowy odniósł się do istnienia dowodów wskazujących na prawdopodobieństwo, że skarżący popełnił dane przestępstwa, a nie do kwestii jego winny czy niewinności. Trybunał podkreśla jednakże, że istnieje fundamentalna różnica pomiędzy stwierdzeniem, że osoba jest jedynie podejrzana o popełnienie przestępstwa, a wyraźnym sądowym oświadczeniem, przy braku ostatecznego skazania, że osoba popełniła dane przestępstwo (zob. Garycki p. Polsce, nr 14348/02, § 71, 6 lutego 2007, Nešták p. Słowacji, nr 65559/01, 89, 27 lutego 2007). Uwzględniając wyraźny i kategoryczny charakter kwestionowanego oświadczenia Trybunał uważa, że sprowadziło się ono do stwierdzenia winy skarżącego zanim wina ta została udowodniona zgodnie z prawem. Trybunał podkreśla, że nie istnieje usprawiedliwienie dla sądu dokonującego przedwczesnego oświadczenia tego rodzaju.
55. Fakt, że skarżący został ostatecznie uznany winnym popełnienia niektórych z zarzucanych mu czynów nie może ograniczać jego początkowego prawa do bycia uważanym za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z prawem. Jak wielokrotnie stwierdzał Trybunał w swoim orzecznictwie, art. 6 ust. 2 reguluje postępowanie karne w całości, „bez względu na wynik postępowania” (zob. paragraf 53 powyżej).
56. Nastąpiło zatem naruszenie art. 6 ust. 2 Konwencji.
III. POZOSTAŁE ZARZUTY NARUSZENIA KONWENCJI
57. Na koniec, skarżący przedstawił ogólne zarzuty bez dalszego uzasadnienia na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 oraz 6 ust. 1 i 3 Konwencji, a także art. 2 ust. 1 Protokołu Nr 7.
58. Trybunał zbadał zarzuty skarżącego. Nawet zakładając, że skarżący wyczerpał wymagane środki krajowe, uwzględniając cały materiał będący w posiadaniu Trybunału oraz w zakresie, w jakim zarzuty objęte skargą podlegają kompetencjom Trybunału, Trybunał stwierdza, że okoliczności sprawy nie wskazują na żadne naruszenie wyżej wymienionych przepisów. Wynika z tego, że te zarzuty skargi są w sposób oczywisty nieuzasadnione w rozumieniu art. 35 ust. 3 i muszą zostać odrzucone zgodnie z art. 35 ust. 4.
IV. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
59. Art. 41 Konwencji stanowi:
„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.
A. Szkoda
60. Skarżący nie domagał się żadnej konkretnej kwoty odszkodowania za szkody majątkowe lub niemajątkowe. Jednakże wystąpił do Trybunału o przyznanie mu słusznego zadośćuczynienia w kwocie, jaką Trybunał uzna za słuszną, zważywszy na poniesione przez niego straty.
61. Rząd nie ustosunkował się do tego roszczenia.
62. Trybunał uważa, że skarżący poniósł szkody niemajątkowe, dla których samo uznanie naruszenia Konwencji nie stanowi wystarczającego zadośćuczynienia. Zważywszy na okoliczności sprawy oraz dokonując oceny na zasadach słuszności, Trybunał przyznaje skarżącemu kwotę 1.500 euro (EUR) z tego tytułu.
B. Koszty i wydatki
63. Skarżący nie wniósł o zwrot żadnych kosztów i wydatków.
C. Odsetki
64. Trybunał uznaje za właściwe, by odsetki z tytułu zwłoki zostały ustalone zgodnie ze stopą równą marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, podwyższoną o trzy punkty procentowe.
Z TYCH PRZYCZYN, TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE
1. Uznaje zarzuty z art. 5 ust. 3 i 6 ust. 2 Konwencji za dopuszczalne, natomiast pozostałą część skargi za niedopuszczalną;
2. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 3 Konwencji;
3. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 2 Konwencji;
4. Orzeka,
(a) że pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w terminie trzech miesięcy od daty, w której wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji, kwotę 1.500 EUR (jednego tysiąca pięciuset euro) z tytułu poniesionej szkody niemajątkowej, plus jakikolwiek podatek, jaki może zostać pobrany, która to kwota zostanie przeliczona na złote polskie według kursu z dnia płatności;
(b) że od upływu powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty należne są odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w okresie zwłoki, plus trzy punkty procentowe.
Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie w dniu 9 grudnia 2008 r. zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Lawrence Early Nicolas Bratza
Kanclerz Przewodniczący
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 12.07.2026. · Źródło