54227/14

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/web/dyplomacja Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/web/dyplomacja Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC     SEKCJA PIERWSZA             SPRAWA V.C. przeciwko WŁOCHOM   (Skarga nr 54227/14)         WYROK     STRASBURG   1 lutego 2018 r.       OSTATECZNY   01/05/2018     Wyrok niniejszy stał się ostateczny na podstawie art. 44 ust. 2 Konwencji. Może on podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie V.C. przeciwko Włochom, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Pierwsza), zasiadając jako Izba w składzie:  Linos-Alexandre Sicilianos, Przewodniczący,  Guido Raimondi,  Aleš Pejchal,  Krzysztof Wojtyczek,  Ksenija Turković,  Pauliine Koskelo,  Tim Eicke, sędziowie, i Renata Degener, Zastępca Kanclerza Sekcji, obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 grudnia 2017 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: POSTĘPOWANIE 1.  Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 54227/14) przeciwko Republice Włoskiej, wniesionej do Trybunału w dniu 23 lipca 2014 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatelkę Włoch, panią V.C. („skarżącą”). Przewodniczący Sekcji przychylił się do wniosku skarżącej o nieujawnianie jej tożsamości (reguła 47 § 4 Regulaminu Trybunału). 2.  Skarżąca była reprezentowana przez S. Menichetti i C. Carrano, panie adwokat prowadzące praktykę w Rzymie. Rząd włoski („Rząd”) był reprezentowany przez pełnomocników - panią E. Spatafora oraz panią M.L. Aversano. 3.  W dniu 24 sierpnia 2016 r. skarga została zakomunikowana Rządowi. FAKTY I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY 4.  Skarżąca urodziła się w 1997 r. 5.  Po śmierci babci w 2010 r. skarżąca, będąc wówczas nieletnią, zaczęła wykazywać oznaki załamania nerwowego. Jej rodzice zwrócili się o opinię psychiatry, który podkreślił, że ich córka cierpi na niestabilność emocjonalną objawiającą się w występujących na przemian okresach złości i niepokoju. 6.  W dniu 19 kwietnia 2013 r. skarżąca wybrała się na przyjęcie, na którym spożywano narkotyki i alkohol. Na miejsce przybyła policja, przejęła narkotyki i alkohol oraz wylegitymowała obecnych tam nieletnich. A. Postępowanie przed sądem rodzinnym i umieszczenie nieletniej w placówce 7.  W dniu 23 kwietnia 2013 r. prefekt Rzymu poinformował prokuratora przy Sądzie Rodzinnym w Rzymie („sąd rodzinny”) o dochodzeniu policyjnym przeprowadzonym na miejscu zdarzenia w dniu 19 kwietnia 2013 r. w obecności nieletniej V.C. Wszczęto postępowanie karne oraz powiadomiono prokuratora przy sądzie rodzinnym. 8.  W dniu 31 maja 2013 r. prokurator przyjął zeznania od rodziców V.C. Oświadczyli, że ich córka przechodzi trudności i martwią się o nią, dodając, że bierze narkotyki i kradnie pieniądze z domu. Przekazali również prokuratorowi, że według psychiatry, które zajmował się skarżącą, cierpiała ona na chorobę afektywną dwubiegunową oraz deficyt uwagi spowodowane przyjmowaniem narkotyków, a także wykazywała symptomy osobowości granicznej i antyspołecznej. 9.  Następnie w czerwcu 2013 r. rodzice poinformowali prokuratora, że na koncie Facebook córki odkryli, że kontaktował się z nią fotograf z propozycją pozowania do zdjęć pornograficznych. Rząd utrzymywał, że rodzice powiedzieli wówczas prokuratorowi, że ich córka nie chciała zostać umieszczona w placówce specjalistycznej. 10.  5 czerwca 2013 r. prokurator odebrał zeznania od skarżącej, która oświadczyła, że zaczęła przyjmować narkotyki w wieku dwunastu lat, ale od tamtej pory ich nie używa. Skarżąca oświadczyła, że nie chce zostać umieszczona w placówce specjalistycznej ani w rodzinie zastępczej. 11.  W dniu 25 czerwca 2013 r. matka skarżącej poinformowała prokuratora telefonicznie, że sytuacja nie uległa poprawie oraz że skarżąca otrzymała propozycję pozowania do zdjęć pornograficznych. 12.  W dniu 2 lipca 2013 r. prokurator poinformował sąd rodzinny, że z zeznań rodziców i skarżącej, która przyznała się do porzucenia szkoły i przyjmowania narkotyków, a także z diagnozy psychiatry jasno wynika, że V.C. groziło niebezpieczeństwo, ponieważ nie uczęszczała do szkoły. Istniało również ryzyko padnięcia skarżącej ofiarą gangu zajmującego się prostytucją dziecięcą, biorąc pod uwagę fakt, że proponowano jej pozowanie do zdjęć. Wobec powyższego prokurator wniósł, by sąd rodzinny bezzwłocznie wszczął postępowanie z art. 25 Dekretu Królewskiego nr 1404 z 1934 r. oraz by nieletnia została umieszczona w placówce specjalistycznej oraz pod opieką służb socjalnych. 13.  W dniu 24 lipca 2013 r. sąd rodzinny powołał sędziego (giudice onorario) w celu odebrania zeznań od skarżącej, jej rodziców oraz służb socjalnych, aby uzyskać informacje na temat jej środowiska oraz powziąć odpowiednie kroki w celu jej ochrony. 14.  14 października 2013 r., tj. niemal trzy miesiące później, sąd rodzinny wezwał służby socjalne do stawienia się przed sądem. Jednakże służby nie stawiły się. 15.  21 października 2013 r. sąd rodzinny wezwał rodziców skarżącej do stawienia się przed sądem. Rodzice złożyli zeznania bez obecności służb socjalnych i oświadczyli, że ich córka nie chce składać zeznań. 16.  Dnia 24 października 2013 r. prokurator wezwał sędziego do umieszczenia dziecka pod opieką służb socjalnych oraz w placówce specjalistycznej. 17.  W dniu 9 grudnia 2013 r. sąd rodzinny, po odebraniu zeznań od rodziców, a także uzupełniając akta o treść rozmów ze skarżącą, która odmówiła przekazania dowodów ze swojego konta na platformie społecznościowej Facebook, a także uwzględniając fakt, że służby socjalne nie uczestniczyły w rozprawie, postanowił, że konieczne jest umieszczenie dziecka pod opieką służb socjalnych. Sąd nakazał umieszczenie dziewczynki w placówce specjalistycznej, początkowo na 12-miesięczny okres, tak by mogła ona wziąć udział w specjalistycznym programie mającym na celu zmianę jej zachowania, które sąd określił nieobliczalnym, i tym samym pomóc wrócić jej do normalnego życia. 18.  Dnia 11 grudnia 2013 r. służby socjalne otrzymały kopię decyzji sądu rodzinnego. 19.  17 grudnia 2013 r. odbyło się pierwsze spotkanie służb socjalnych z rodzicami skarżącej. W trakcie spotkania rodzice powiadomili służby socjalne o ryzyku padnięcia ich córki ofiarą gangu zajmującego się prostytucją. Poinformowali służby socjalne, że postępowanie karne jest w toku. 20.  Dnia 18 grudnia 2013 r. służby socjalne skontaktowały się z psychiatrą, który leczył skarżącą, a następnie spotkały się ze skarżącą. 21.  19 grudnia 2013 r. prokurator przy sądzie rejonowym poinformował prokuratora przy sądzie rodzinnym, że toczy się postępowanie karne wobec dwóch osób w sprawie wykorzystania skarżącej do prostytucji. Skarżąca złożyła zeznania 4 i 9 grudnia 2013 r. (zob. paragraf 48 poniżej). Prokurator podkreślił, że bliskie jest aresztowanie dwóch podejrzanych oraz wniósł, by prokurator przy sądzie rodzinnym poinformował go o środkach podjętych w celu wykonania decyzji sądu rodzinnego z dn. 9 grudnia 2013 r. (zob. paragraf 17 powyżej), biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca miała złożyć zeznania na rozprawie ad hoc (incidente probatorio) (zob. paragraf 51 poniżej). 22.  W dniu 20 grudnia 2013 r. skarżąca powtórzyła, że nie chce zostać umieszczona w placówce specjalistycznej ani w rodzinie zastępczej. 23.  Jednak w styczniu 2014 r. wyraziła na to zgodę. 24.  30 stycznia 2014 r. służby socjalne zwróciły się do regionalnej agencji ds. uzależnienia od narkotyków z prośbą o poradę dotyczącą terapii odwykowej dla skarżącej. 25.  Nocą 30 stycznia 2014 r. V.C. padła ofiarą gwałtu (violenza sessuale) popełnionego przez dwóch sprawców (zob. paragraf 54 poniżej). 31 stycznia skarżąca udała się do szpitala w towarzystwie funkcjonariusza policji oraz swojej matki w celu poddania się badaniu. 26.  W dniu 6 lutego 2014 r. służby socjalne przekazały sądowi rodzinnemu, że odbyły wiele spotkań z rodzicami V.C., psychologiem oraz psychiatrą skarżącej. Poinformowali oni również sąd, że dziewczynka wyraziła zgodę na umieszczenie jej w placówce specjalistycznej w celu poddania się terapii odwykowej. 27.  Dnia 7 lutego 2014 r. służby socjalne zostały poinformowane o gwałcie na skarżącej. 28.  19 lutego 2014 r. prezes sądu rodzinnego wezwała służby socjalne w trybie pilnym do poinformowania jej o środkach podjętych w celu udzielenia pomocy skarżącej. Prezes podkreśliła, że mając na uwadze wiek skarżącej, nadal możliwa jest zmiana jej zachowania oraz że należy wdrożyć program ochrony skarżącej przed zagrożeniami, jakie przed nią stoją. 29.  25 lutego 2014 r., wobec braku informacji odnośnie do sytuacji skarżącej, sąd rodzinny wezwał właściwe departamenty służb socjalnych do stworzenia raportu na temat środków podjętych w celu udzielenia skarżącej pomocy. 30.  W dniu 13 marca 2014 r. departament ds. zdrowia psychicznego młodzieży poinformował sąd rodzinny, że skarżąca została zdiagnozowana jako osoba aspołeczna oraz uzależniona od narkotyków, a także że wyraziła zgodę na umieszczenie w ośrodku odwykowym (comunità terapeutica). W związku z tym departament ten wniósł o przyjęcie skarżącej do ośrodka V.L. 31.  17 marca 2014 r. departament zajmujący się sprawami uzależnień od narkotyków poinformował sąd rodzinny, że skarżąca nie zgodziła się na poddanie się terapii odwykowej oraz że umieszczenie w ośrodku odwykowym będzie musiało zostać poprzedzone opinią biegłego psychiatry. 32.  Dnia 27 marca 2014 r. służby socjalne wezwały, by skarżąca została umieszczona w placówce opiekuńczej w ramach środka tymczasowego. 31 marca 2014 r. wybrana placówka opiekuńcza oświadczyła, że nie dysponuje wolnymi miejscami. 33.  W raporcie z dnia 3 kwietnia 2014 r. departament zajmujący się sprawami uzależnień od narkotyków poinformował sąd o wyborze placówki odwykowej, w której skarżąca mogłaby się poddać terapii. 34.  W dniu 3 kwietnia 2014 r. rodzice V.C. zażądali, by sąd rodzinny spowodował wyegzekwowanie decyzji z dnia 9 grudnia 2013 r. nakazującej umieszczenie ich córki w placówce specjalistycznej w celu udzielenia jej pomocy. Rodzice wnieśli również o powołanie kuratora oraz o podjęcie przez sąd natychmiastowych kroków w celu ochrony ich córki. 35.  4 kwietnia 2014 r. sąd rodzinny zarządził niezwłoczne umieszczenie dziecka w placówce odwykowej Karisma. Środek ten wdrożono 14 kwietnia 2014 r. 36.  2 lipca 2014 r. personel ośrodka Karisma zauważył, że zachowanie skarżącej stało się wyzywające z powodu jej uzależnienia od narkotyków i alkoholu. 37.  W dniu 19 grudnia 2014 r. ośrodek Karisma poinformował służby socjalne, że problemy skarżącej utrzymują się, a także że ośrodek nie posiada odpowiedniej infrastruktury, by je rozwiązać z uwagi na uzależnienie skarżącej od narkotyków. Ośrodek wniósł o przeniesienie skarżącej do placówki specjalizującej się w prowadzeniu terapii odwykowej nieletnich z problemem uzależnienia od narkotyków. 38.  Służby socjalne nie odpowiedziały na to wezwanie. 39.  7 września 2015 r. V.C. opuściła ośrodek Karisma i wróciła do rodziców. 40.  Dnia 22 października 2015 r. służby socjalne wysłały raport do sądu rodzinnego podkreślając, że odbyły się dwa spotkania z rodzicami skarżącej oraz że była ona zbadana przez biegłego psychiatrę. Według biegłego psychiatry skarżąca miała trudności z liczeniem. Psychiatra doradził jej poddanie się leczeniu farmakologicznemu. 41.  19 maja 2016 r. sąd rodzinny przeprowadził rozprawę, w której nie uczestniczyły służby socjalne. Skarżąca złożyła zeznania. Oświadczyła ona, że wróciła do szkoły oraz że pozostaje pod obserwacją służb socjalnych. Powiedziała, że zawarła nowe przyjaźnie, a jej doświadczenia z placówki odwykowej są pozytywne. 42.  1 czerwca 2016 r. prokuratura zatwierdziła kontynuację wdrożonego programu. Skarżąca oświadczyła, że w rzeczywistości żaden program nie został wdrożony. 43.  22 grudnia 2016 r. sąd rodzinny wezwał dwóch przedstawicieli służb socjalnych do stawienia się przed sądem w celu przedstawienia bieżącej sytuacji skarżącej. Służby socjalne przekazały, że sytuacja skarżącej uległa poprawie, w związku z czym ich dalsze zaangażowanie nie jest konieczne. 44.  W dniu 10 stycznia 2017 r. prokurator wydał opinię za umorzeniem postępowania wszczętego na podstawie art. 25 Dekretu Królewskiego nr 1404 z 1934 r. 45.  Decyzją z 17 stycznia 2017 r. sąd rodzinny zawiesił postepowanie. B.  Postępowanie karne w sprawie gangu zajmującego się nierządem 46.  Dochodzenie w sprawie gangu zajmującego się nierządem wszczęto w kwietniu 2013 r., a zakończono w grudniu tego samego roku. 47.  25 września 2013 r. prokurator przy sądzie rodzinnym przekazał raport nt. sytuacji skarżącej swojemu odpowiednikowi przy sądzie rejonowym w Rzymie. 48.  Skarżąca złożyła zeznania w sprawie karnej 4 i 9 grudnia 2013 r. Powiedziała, że pracowała jako prostytutka dla dwóch osób. 49.  16 stycznia i 6 lutego 2014 r. aresztowano dwóch podejrzanych. 50.  W dniu 21 stycznia 2014 r. śledczy ponownie odebrali zeznania od skarżącej. 51.  26 marca 2014 r., podczas rozprawy ad hoc (incidente probatorio), skarżąca powtórzyła, że między sierpniem i grudniem 2013 r. pracowała jako prostytutka dla dwóch osób. 52.  Dnia 17 listopada 2014 r. sąd rejonowy w Rzymie skazał dwóch oskarżonych na karę odpowiednio pięciu i czterech lat pozbawienia wolności za sutenerstwo. Sąd nakazał również oskarżonym wypłatę odszkodowania skarżącej, która wniosła o udział w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Sąd uznał, że dwóch oskarżonych wywierało presję na skarżącą, by zaangażowała się w prostytucję, że czerpali z tego korzyści finansowe oraz że się nimi dzielili. W swojej decyzji sąd orzekł, że skarżąca była ofiarą wykorzystania seksualnego od sierpnia do grudnia 2013 r. oraz że oskarżeni byli świadomi jej wieku. Dnia 4 lutego 2016 r. sąd apelacyjny podtrzymał wyrok skazujący. 53.  Skarżąca zeznała, że nie otrzymała kwoty odszkodowania przyznanej jej przez sądy. C. Postępowanie karne w sprawie gwałtu na skarżącej 54.  Przeciwko dwóm podejrzanym wszczęto dochodzenie w sprawie gwałtu zbiorowego (violenza sessuale di gruppo) na skarżącej w nocy 30 stycznia 2014 r. Datę rozprawy wstępnej wyznaczono na 6 listopada 2015 r. przed sądem rejonowym w Rzymie. Z akt wynika, że kolejna rozprawa odbyła się 16 lutego 2016 r., a postępowanie jest nadal w toku. II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA 55.  Dekret Królewski nr 1404 z dnia 20 lipca 1934 r., przekształcony następnie w ustawę nr 835 z 1935 r., powołał sądy rodzinne. Od tego czasu prawo to podlegało różnym zmianom. 56.  Art. 25 Dekretu Królewskiego z 1934 r. ustanowił następujące zapisy dotyczące postępowania w przypadkach nieobliczalnego zachowania (irregolare condotta) nieletniego: „W sytuacji, gdy nieletni wykazuje nieobliczalne zachowanie bądź cechy osobowości, prokurator, kierownik służb socjalnych, rodzice, opiekun lub organy właściwe w sprawach edukacji, ochrony oraz wsparcia mogą poinformować sąd rodzinny, który może przeprowadzić szczegółowe badanie osobowości nieletniego, a także na podstawie przemyślanej decyzji może zarządzić umieszczenie nieletniego pod opieką służb socjalnych oraz w zakładzie.” Art. 25 bis Dekretu Królewskiego brzmiał następująco: “Każdy urzędnik publiczny, który powziął wiedzę o udziale nieletniego w nierządzie, bądź że nieletni padł ofiarą wykorzystania seksualnego, powinien poinformować prokuratora przy sądzie rodzinnym, który powinien wszcząć procedury ochronne wobec tego nieletniego, a także może wnieść o ustanowienie przez sąd kuratora. Sąd rodzinny powinien podjąć odpowiednie środki, by zapewnić nieletniemu pomoc psychologiczną i terapię. W pilnych przypadkach sąd może działać z urzędu.” Art. 27 brzmiał następująco: “W przypadku gdy sąd zarządził zastosowanie środka przewidzianego w art. 25, należy sporządzić raport zawierający wytyczne, które nieletni powinien spełnić ... Raport może zawierać nakaz zabrania nieletniego z domu rodzinnego oraz musi wskazać miejsce, w którym nieletni/a będzie przebywać... Pracownik służb socjalnych powinien monitorować zachowanie nieletniego, a także pomóc mu/jej rozwiązać jego/jej problemy, we współpracy z rodziną... Pracownik taki ma również obowiązek regularnego przedkładania raportów sądowi rodzinnemu i przekazywania mu szczegółowych bieżących informacji na temat zachowania małoletniego oraz osób, które sprawowały nad nim/nią opiekę...” PRAWO I. DOPUSZCZALNOŚĆ 57.  Rząd twierdził, że skarżąca nie posiada już statusu ofiary. Władze podjęły wszystkie niezbędne środki, by zapewnić skarżącej ochronę poprzez umieszczenie jej w placówce specjalistycznej, gdzie przebywała ona rok. Postępowanie karne przeciwko napastnikom zostało zakończone, a rodziców skarżącej włączono do niego jako oskarżycieli posiłkowych. 58.  Rząd stwierdził, że skarżąca nie wykorzystała środków krajowych, ponieważ postępowanie krajowe było w toku, kiedy złożono skargę. 59.  Skarżąca zakwestionowała argumentację Rządu. Oświadczyła w szczególności, że działania władz były nieefektywne oraz że jej skargi nie odnoszą się do postępowania karnego wobec osób ściganych za gwałt i utrzymujących się z nierządu. 60.  Trybunał uważa od początku, podobnie jak skarżąca, że jej skargi nie dotyczą postępowania karnego w sprawie wykorzystania seksualnego i gwałtu. Jeśli chodzi o zastrzeżenie wstępne Rządu odnośnie do braku statusu ofiary, Trybunał utrzymuje, że decyzja lub środek korzystny dla skarżącej nie jest, co do zasady, wystarczający, by pozbawić ją statusu ofiary, chyba że władze krajowe uznały w sposób wyraźny lub co do istoty, naruszenie Konwencji, a następnie przyznały zadośćuczynienie z tego powodu (zob.Eckle p. Niemcom, 15 lipca 1982, §§ 69 i następne, seria A nr 51; Amuur p. Francji, 25 czerwca 1996, § 36, Zbiór wyroków i decyzji 1996-III; Dalban p. Rumunii [WI], nr 28114/95, § 44, ETPCz 1999‑VI; i Jensen p. Danii (dec.), nr 48470/99, ETPCz 2001‑X). Zasada ta ma zastosowanie nawet w sytuacji, gdy skarżący otrzyma odszkodowanie po rozpoczęciu postępowania sądowego, zgodnie z pomocniczym charakterem systemu gwarancji Konwencji (zob. w szczególności Mikheyeva p. Łotwie (dec.), nr 50029/99, 12 września 2002). Kwestia, czy osoba może nadal ubiegać się o status ofiary z uwagi na naruszenie Konwencji zasadniczo wiąże się z koniecznością zbadania sytuacji skarżącego post factum (zob. Scordino p. Włochom (nr 1) [WI], nr 36813/97, § 181, ETPCz 2006‑V). 61.  Wracając do faktów niniejszej sprawy, Trybunał uważa, że nie uznano implicite naruszenia Konwencji ani jakiegokolwiek odszkodowania za okres, podczas którego skarżąca była w trudnej sytuacji, oczekując na podjęcie przez władze praktycznych środków w celu zapewnienia jej ochrony. 62.  W świetle powyższego Trybunał uznaje, że skarżąca może nadal ubiegać się o status ofiary z tytułu naruszenia art. 3, 8 i 13 Konwencji. Oddala to zatem zastrzeżenie wstępne Rządu w tej kwestii. 63.  W kwestii zastrzeżeń wobec niewykorzystania środków krajowych, Trybunał zauważa na początku, że skarżąca złożyła skargę w dniu 23 lipca 2014 r. podczas pobytu w placówce specjalistycznej, który zakończył się we wrześniu 2015 r., a postępowanie sądowe zakończyło się w styczniu 2017 r. (zob. paragraf 44 powyżej). Dalej Trybunał stwierdza, że przedmiotowe postępowanie na podstawie Dekretu Królewskiego nr 1404 z dn. 20 lipca 1934 r. nie doprowadziło do przyznania zadośćuczynienia w sprawie skargi wniesionej przez skarżącą dotyczącej zaniechania przez służby socjalne podjęcia działań oraz opóźnienia wdrożenia środków ochronnych. Trybunał zauważa również, że postępowania karne w sprawie wykorzystania seksualnego i gwałtu, które zakończyły się odpowiednio w 2016 i 2015 r., nie są przedmiotem niniejszej skargi. W świetle powyższego Trybunał stwierdza, że skarga nie powinna zostać odrzucona z powodu wyczerpania krajowych środków odwoławczych, pomimo tego że postępowanie na podstawie Dekretu Królewskiego nr 1404 z dn. 20 lipca 1934 r. było w toku w momencie wniesienia skargi. Wynika z tego, że zastrzeżenie wstępne Rządu należy odrzucić. 64.  Trybunał zauważa, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 § 3 (a) Konwencji. Dalej stwierdza, że skarga nie jest niedopuszczalna na jakiejkolwiek innej podstawie. W związku z tym Trybunał uznaje ją za dopuszczalną. II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 3 I 8 KONWENCJI 65.  Skarżąca zeznała, że pomimo jej niepełnoletniości oraz tego, że stała się ofiarą gangu zajmującego się nierządem, włoskie władze nie podjęły wszystkich możliwych kroków, by ją chronić. Skarżąca powołała się na art. 3 i 8 Konwencji, które stanowią, że: Artykuł 3 „Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.” Artykuł 8 „1.  Każdy ma prawo poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego...” A. Stanowisko skarżącej 66.  Skarżąca przekonywała, że pomimo że była osobą małoletnią i narażoną na wykorzystanie, państwo nie podjęło koniecznych środków, by ją chronić. Władze nie działały z wymaganą starannością, a także nie wzięły pod uwagę zagrożeń, przed którymi stała skarżąca. Skarżącą pozostawiono w sytuacji zagrożenia i bez ochrony od 20 kwietnia 2013 r. do dnia umieszczenia jej w ośrodku Karisma, tj. 14 kwietnia 2014 r. 67.  Skarżąca zeznała, że zapewnienie jej ochrony miało kluczowe znaczenie oraz, że sąd rodzinny oraz właściwe służby socjalne pozostawiły ją na pewien czas samej sobie, bez ochrony. W tym czasie skarżąca była pod opieką służb socjalnych, które nie nadzorowały jej odpowiednio, w wyniku czego skarżąca została zgwałcona. Według zeznań skarżącej, ryzyko napaści na nią na tle seksualnym było do przewidzenia. 68.  Skarżąca wskazała, że jej rodzice wnosili o podjęcie wobec niej środków ochronnych w lipcu 2013 r., o wszczęcie sprawy przed sądem rodzinnym w październiku 2013 r. oraz wydanie nakazu ochrony skarżącej i umieszczenia jej w placówce w grudniu 2013 r. W jej ocenie był to bardzo długi okres czasu. Skarżąca dodała, że pomiędzy sierpniem i grudniem 2013 r. była ofiarą wykorzystania seksualnego i została zgwałcona w styczniu 2014 r. 69.  Według zeznań skarżącej władze nie uczyniły wszystkiego, czego można było od nich oczekiwać w granicach ich kompetencji, by skarżąca uniknęła rzeczywistego i bezpośredniego niebezpieczeństwa zagrażającego jej życiu, o czym władze miały bądź powinny były mieć wiedzę. 70.  Skarżąca przekonywała, że w związku z powyższym można uznać, że władze przyjęły w jej sprawie bierną postawę. Sąd rodzinny zarządził umieszczenie skarżącej w placówce dziesięć miesięcy po złożeniu przez jej rodziców wniosku w tej sprawie, po czym, mimo pozytywnego rozpatrzenia tego wniosku, służby socjalne nie podjęły odpowiednich kroków, by niezwłocznie umieścić skarżącą w specjalistycznej placówce. Sędzia musiał dwukrotnie występować do służb socjalnych, by określiły jakie podjęły środki, by chronić skarżącą (zob. paragrafy 28 oraz 29 powyżej). 71.  Skarżąca zarzuciła służbom socjalnym, że nie interesowały się dalej jej losem po tym, jak została umieszczona w placówce specjalistycznej. Decyzja o powrocie skarżącej do domu rodzinnego była zatem podjęta wyłącznie przez personel placówki odwykowej; służby socjalne nigdy się w tej kwestii nie wypowiedziały, a także przestały interesować się jej sprawą od kiedy wróciła do rodziny. 72.  Skarżąca zeznała, że władze powinny były podjąć natychmiastowe działania zgodnie z pozytywnymi obowiązkami wynikającymi z art. 8 Konwencji. Postąpiły natomiast wręcz przeciwnie, pozostawiając skarżącą w sytuacji zagrożenia, pomimo świadomości, że grozi jej niebezpieczeństwo. Początkowe zaniechania ze strony władz, a także następne, ze strony służb socjalnych, pozbawiły zatem skarżącą ochrony, jakiej potrzebowała. 73.  A zatem, według skarżącej władze nie wypełniły swoich pozytywnych obowiązków wynikających z art. 3 i 8 Konwencji. B. Stanowisko Rządu 74.  Rząd stwierdził, że zostały podjęte wszelkie niezbędne środki w celu rozwiązania przedmiotowej sprawy. Biorąc pod uwagę złożoność sprawy skarżącej, związaną z różnorodnymi problemami, łącznie z jej uzależnieniem od narkotyków, znalezienie odpowiedniej specjalistycznej placówki, która byłaby w stanie podjąć się opieki nad skarżącą nie było łatwym zadaniem. 75.  Po tym jak sąd rodzinny został powiadomiony przez rodziców skarżącej o niebezpieczeństwach, na jakie jest ona narażona, w tym o zagrożeniu padnięcia skarżącej ofiarą gangu zajmującego się prostytucją dziecięcą, w 2014 r. wszczęto postępowanie karne i aresztowano sprawców. Władze podjęły wówczas wszystkie niezbędne środki, by zapewnić skarżącej ochronę i zapobiec jej złemu traktowaniu. 76.  W kwestii wykorzystania seksualnego skarżącej Rząd zeznał, że władze nie mogły tego przewidzieć, zwłaszcza że w okresie popełnienia przestępstwa nie pozostawała ona pod wyłączną opieką państwa, ale mieszkała z rodzicami. 77.  A zatem, ze stanowiska Rządu wynika, że napaść seksualna na skarżącą nie mogła być traktowana jako konsekwencja opóźnienia we wdrożeniu przez władze decyzji sądu rodzinnego. 78.  W ocenie Rządu, do napaści seksualnej doszło na skutek nieprzewidywalnego zachowania skarżącej. Ponadto władze uczyniły wszystko, co było w ich mocy, by zidentyfikować sprawców i postawić ich przed sądem. 79.  Ponadto umieszczenie dziecka pod opieką służb socjalnych nie było samo w sobie środkiem ochronnym, lecz miało być uznane jako wsparcie dla rodziny, biorąc pod uwagę konieczność uzyskania zgody nieletniej na umieszczenie jej w zakładzie i organizację dla niej pomocy terapeutycznej. Rząd zwrócił uwagę Trybunału zwłaszcza na dwoisty cel przyświecający środkowi określonemu w Dekrecie Królewskim nr 1404 z 1934 r., przekształconym następnie w ustawę nr 835 z 1935 r. Środek ten został stworzony po pierwsze, by zapewnić prawo do nauki dzieciom w trudnej sytuacji życiowej i po drugie, by zapobiegać przestępczości nieletnich. 80.  W odniesieniu do skargi z art. 8 Konwencji Rząd utrzymywał, że władze podjęły wszelkie niezbędne środki, by chronić skarżącą niezwłocznie po uzyskaniu wiedzy nt. ryzyka, jakie jej zagrażało. 81.  Władze wielokrotnie odbierały zeznania od skarżącej i jej rodziców w celu znalezienia najbardziej odpowiedniej placówki; kilka placówek, do których się zwrócono nie było w stanie przyjąć skarżącej. 82.  Rząd zeznał, że władze podjęły wszelkie możliwe kroki, tj. natychmiast wszczęły dochodzenie w sprawie wykorzystania seksualnego, skazały sprawców za to przestępstwo, a także wskazały sprawców napaści seksualnej na skarżącą. Odnosząc się do wyroku Trybunału w sprawie O’Keeffe p. Irlandii ([WI], nr 35810/09, §§ 191-92, ETPCz 2014 (fragmenty)), władze stwierdzały, że skarga z art. 8 Konwencji nie wnosi odrębnej kwestii, niż ta podniesiona z art. 3 Konwencji. C.  Ocena Trybunału 1.  Zastosowanie art. 3 Konwencji 83.   Aby złe traktowanie mogło podlegać art. 3 Konwencji, musi spełniać minimalny poziom dolegliwości. Ocena tego minimum zależna jest od wszystkich okoliczności danej sprawy, takich jak czas trwania leczenia, jego skutki fizyczne i psychiczne, a w niektórych przypadkach - płeć, wiek i stan zdrowia ofiary. Brak intencji upokorzenia czy zdeprecjonowania ofiary nie mogą ostatecznie wykluczyć stwierdzenia naruszenia art. 3 (zob. między innymi wyrok V. p. Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 24888/94, § 71, ETPCz 1999‑IX). Należy również wziąć pod uwagę kontekst, w którym dopuszczono się złego traktowania, tj. atmosferę wzmożonej presji i towarzyszące emocje (por., na przykład, Selmouni p. Francji [WI], nr 25803/94, § 104, ETPCz 1999‑V; zob. również między innymi Gäfgen p. Niemcom [WI], nr 22978/05, § 88, ETPCz 2010), a także, czy ofiara znalazła się w sytuacji zagrożenia (patrz Khlaifia i Inni p. Włochom [WI], nr 16483/12, § 160, 15 grudnia 2016 r.). 84.  W przedmiotowej sprawie Trybunał zauważa bezsprzecznie, że skarżąca była w sytuacji zagrożenia. Twierdzi zatem, że skarżąca może być uważana za „osobę narażoną na ryzyko”, której przysługuje ochrona ze strony państwa (zobacz A. p. Zjednoczonemu Królestwu, 23 września 1998 r., § 22, Zbiór 1998‑VI). Trybunał wskazuje przy tym, że pomiędzy sierpniem i grudniem 2013 r. skarżąca była ofiarą wykorzystania seksualnego i została zgwałcona w styczniu 2014 r. Trybunał dalej zauważa, że nadużycie, któremu była poddana skarżąca i które przybrało formę fizycznego wykorzystania i psychologicznego przymusu, było wystarczające poważne, by spełniało poziom dolegliwości przewidziany w art. 3 Konwencji. A zatem, przepis ten ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. 2.  Zastosowanie art. 8 Konwencji 85.  Trybunał zauważa, że zastosowanie art. 8 Konwencji nie podlega sporowi pomiędzy stronami. Według Trybunału nie ma wątpliwości, że nadużycie, któremu skarżąca była poddana i które zakłóciło jej prawo do poszanowania jej integralności fizycznej (zob. M.P. i Inni p. Bułgarii, nr 22457/08, § 110, 15 listopada 2011 r.), zakłóciło jej codzienne życie i miało negatywny wpływ na jej życie prywatne. Zgodnie z wcześniejszymi stwierdzeniami Trybunału fizyczną i psychiczną integralność jednostki obejmuje koncepcja życia prywatnego. Koncepcja życia prywatnego rozszerza się również na sferę relacji międzyludzkich. Wydaje się ponadto, że co do zasady nie ma podstaw, by powoływać się na pojęcie „życia prywatnego” w celu wykluczenia ataków na czyjąś integralność fizyczną (zob. M.C. p. Bułgarii, nr 39272/98, § 150, ETPCz 2003‑XII). 86.  Z tego wynika, że zasada ta ma zastosowanie w okolicznościach przedmiotowej sprawy. 3.  Konkluzje 87.  Z powyższych względów, a także z uwagi na charakter i wagę skarg podniesionych przez skarżącą w przedmiotowej sprawie, Trybunał stwierdza, że powinny być one zbadane, biorąc pod uwagę art. 3 i 8 Konwencji. 4.  Naruszenie art. 3 i 8 Konwencji (a)  Obowiązujące zasady 88.  Trybunał podtrzymuje od początku, że zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania jest podstawową wartością w społeczeństwach demokratycznych (zob. między innymi Selmouni, cytowany powyżej, § 95; Gäfgen, cytowany powyżej, § 87; El-Masri p. byłej Jugosławiańskiej Republice Macedonii [WI], nr 39630/09, § 195, ETPCz 2012; oraz Mocanu i Inni v. Rumanii [WI], nr 10865/09, 45886/07 i 32431/08, § 315, ETPCz 2014 (fragmenty)). Jest to wartość cywilizacyjna ściśle związana z poszanowaniem ludzkiej godności, stanowiącej po części istotę Konwencji (zob. Bouyid p. Belgii [WI], nr 23380/09, §§ 81 i 89-90, ETPCz 2015). Zakaz ten jest bezwzględny, ponieważ odstępstwo od niego nie jest możliwe nawet w przypadku sytuacji nadzwyczajnej zagrażającej życiu obywateli i bezpieczeństwu narodowemu ani w najtrudniejszych okolicznościach, takich jak walka z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną, niezależnie od zachowania osoby, której ta sytuacja dotyczy (zob. między innymi Gruzja p. Rosji (I) [WI], nr 13255/07, § 192, ETPCz 2014 (fragmenty); Svinarenko i Slyadnev p. Rosji [WI], nr 32541/08 i 43441/08, § 113, ETPC 2014 (fragmenty)) oraz Bouyid, cytat powyżej, § 81). 89.  Trybunał podtrzymuje, że obowiązek Wysokich Układających się Stron wynikający z art. 1 Konwencji i dotyczący zapewnienia każdej podlegającej ich jurysdykcji osobie praw i wolności określonych w Konwencji, łącznie z art. 3, wymaga by Państwa podejmowały środki, których celem jest zapewnienie, by osoby podlegające ich jurysdykcji nie były poddane złemu traktowaniu, w tym złemu traktowaniu ze strony podmiotów prywatnych (zob. A. p. Zjednoczonemu Królestwu, cytat powyżej, § 22; Z i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 29392/95, §§ 73-75, ETPCz 2001-V;E. i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu, nr 33218/96, 26 listopada 2002 r. oraz M.C. p. Bułgarii, cytat powyżej, § 149). Środki te powinny zapewnić skuteczną ochronę, zwłaszcza dzieciom, które są szczególnie narażone na różne formy przemocy, oraz przewidywać możliwość podjęcia stosownych kroków, by zapobiec złemu traktowaniu nieletnich‑, co do którego władze miały lub powinny mieć wiedzę; powinny być także skutecznym czynnikiem powstrzymującym w celu ochrony nieletnich przed poważnymi naruszeniami integralności osobistej (zob., mutatis mutandis, Osman p. Zjednoczonemu Królestwu, 28 października 1998 r., § 116, Zbiór 1998-VIII; E. i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu, cytat powyżej, § 88; Z i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu, cytat powyżej, § 73 oraz M.P. i Inni, cytat powyżej, § 108). Zastosowanie tych środków powinno mieć na celu zapewnienie poszanowania ludzkiej godności i ochrony najlepszego interesu dziecka (zob. C.A.S. i C.S. p. Rumunii, nr 26692/05, § 82, 20 marca 2012 r. oraz Pretty p. Zjednoczonemu Królestwu, nr 2346/02, § 65, ETPCz 2002-III). 90.  Mając na uwadze utrudnienia w sprawowaniu nadzoru nad współczesnymi społeczeństwami, nieprzewidywalność ludzkiego zachowania, a także wybory, których należy dokonywać w kwestii priorytetów i zasobów, zakres takiego pozytywnego obowiązku powinien być jednakże interpretowany w taki sposób, by nie nakładać na władze obowiązku niemożliwego do spełnienia lub nieproporcjonalnego. Nie każde rzekome zagrożenie życia wymaga od władz realizacji wynikającego z Konwencji obowiązku podjęcia działań w celu zapobieżenia wystąpienia takiego zagrożenia. Aby zaistniał pozytywny obowiązek, należy potwierdzić, że władze w danym czasie posiadały lub powinny były posiadać informacje o istnieniu rzeczywistego i bezpośredniego zagrożenia w formie złego traktowania konkretnej jednostki w wyniku czynów przestępczych ze strony osoby trzeciej, a także, że władze nie podjęły działań leżących w zakresie ich kompetencji, które obiektywnie sądząc pozwoliłyby uniknąć takiego zagrożenia. Innym ważnym względem jest potrzeba upewnienia się, że policja wykonuje swoje uprawnienia w celu ochrony porządku i zapobiegania przestępczości z pełnym poszanowaniem prawa do rzetelnego postępowania sądowego i innych gwarancji, które zgodnie z prawem nakładają ograniczenia na zakres jej działań dotyczących ścigania przestępczości i stawiania sprawców przed wymiarem sprawiedliwości, w tym gwarancji zawartych w art. 8 Konwencji (zob. Đorđević p. Chorwacji, nr 41526/10, §§ 139, ETPCz 2012 i orzecznictwo tam cytowane). 91.  W kwestii ochrony fizycznej i psychicznej integralności jednostki przed innymi osobami, Trybunał orzekł wcześniej, że obowiązki pozytywne władz - w niektórych przypadkach wynikające z art. 2 i 3, a w innych tylko z art. 8 lub łącznie z art. 3 Konwencji – mogą zawierać obowiązek utrzymania i zastosowania w praktyce odpowiednich ram prawnych zapewniających ochronę przed aktami przemocy ze strony jednostek (zob. między innymi Osman, cytat powyżej, §§ 128-30; Bevacqua i S. p. Bułgarii, nr 71127/01, § 65, 12 czerwca 2008 r.; Sandra Janković p. Chorwacji, nr 38478/05, § 45, 5 marca 2009 r.; A p. Chorwacji, nr 55164/08, § 60, 14 października 2010 r. oraz Đorđević, cytat powyżej, §§ 141-43). 92.  Niemniej jednak rolą Trybunału nie jest zastępowanie władz krajowych ani dokonywanie za nie wyboru z szerokiego wachlarza możliwych środków, które należało podjąć, aby zapewnić zgodność z pozytywnymi obowiązkami wynikającymi z art. 3 Konwencji (zob. Opuz p. Turcji, nr 33401/02, § 165, ETPCz 2009). Ponadto na mocy art. 19 Konwencji oraz zasady, według której zamysłem Konwencji jest zagwarantowanie nie teoretycznych ani iluzorycznych, ale praktycznych i skutecznych praw, Trybunał powinien zapewnić, by obowiązek państwa do ochrony praw osób podlegających jego jurysdykcji był odpowiednio zrealizowany (zob. Sandra Janković, cytat powyżej, § 46, oraz Hajduová p. Słowacji, nr 2660/03, § 47, 30 listopada 2010 r.). Kwestia adekwatności odpowiedzi władz może być problematyczna w świetle Konwencji (zob. Bevacqua i S., cytat powyżej, § 79). 93.  Pozytywny obowiązek ochrony integralności fizycznej jednostki obejmuje kwestie dotyczące skuteczności postępowania karnego, czego nie można uważać za ograniczone jedynie do przypadków złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych (zob. M.C. p. Bułgarii, cytat powyżej, § 151). 94.  Ten aspekt pozytywnego obowiązku niekoniecznie wymaga skazania, ale skutecznego wyegzekwowania prawa, zwłaszcza karnego, w celu zapewnienia ochrony praw gwarantowanych przez art. 3 Konwencji (zob. M.G. p. Turcji, nr 646/10, § 80, 22 marca 2016 r.). 95.  Wymóg niezwłocznego działania z rozsądną szybkością zawiera się implicite w obowiązku przeprowadzenia dochodzenia. Mechanizm ochrony przewidziany w prawie krajowym musi w praktyce funkcjonować w odpowiednich ramach czasowych, tak by zakończyć postępowanie w oparciu o poszczególne sprawy przekazane władzom (zob. Opuz, cytat powyżej, §§ 150-51). Obowiązek państwa wynikający z art. 3 Konwencji nie będzie uznany za wypełniony w przypadku, gdy ochrona, jaką zapewnia prawo krajowe, jest tylko teoretyczna; obowiązek ten przede wszystkim musi również skutecznie funkcjonować w praktyce, a to wymaga sprawnego zbadania sprawy bez zbędnej zwłoki. (b)  Zastosowanie wyżej wymienionych zasad w przedmiotowej sprawie 96.  Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie wykorzystanie, któremu została poddana skarżąca, jest objęte zakresem zastosowania art. 3 Konwencji i stanowi ingerencję w prawo skarżącej do poszanowania integralności fizycznej gwarantowanej art. 8 Konwencji. 97.  Trybunał powinien ustalić, czy przepisy prawa oraz sposób ich zastosowania w przedmiotowej sprawie, w połączeniu z domniemanym zaniechaniem działań ze strony służb socjalnych były błędne do tego stopnia, że stanowiły naruszenie pozytywnych obowiązków państwa wynikających z art. 3 i 8 Konwencji. 98.  Główną kwestią, która pojawia się w przedmiotowej sprawie jest zatem pytanie, czy władze podjęły wszystkie niezbędne środki, by zapobiec wykorzystaniu, któremu poddana była skarżąca, aby ochronić jej integralność fizyczną. 99.  Trybunał przede wszystkim zbada, czy właściwe władze miały lub czy powinny były mieć świadomość, że skarżąca znajdowała się w sytuacji zagrożenia. 100.  W związku z tym, Trybunał zauważa, że z dokumentacji sprawy jasno wynika, że władze miały świadomość nieodpowiedzialnego zachowania skarżącej w kwietniu 2013 r., w posiadaniu której znaleziono alkohol i narkotyki - o sytuacji informowany był prokurator przy sądzie rodzinnym. 101.  Trybunał zauważa także, że w maju i czerwcu 2013 r. rodzice nieletniej informowali władze o niebezpieczeństwie, w jakim znajdowała się ich córka, która cierpiała na chorobę dwubiegunową i zaburzenia uwagi, a także wykazywała zaburzenia osobowości z pogranicza i osobowość antyspołeczną (zob. paragraf 8). Rodzice wspomnieli także, opierając się na materiale dowodowym, o ryzyku padnięcia skarżącej ofiarą gangu zajmującego się prostytucją. 102.  Mając na względzie powyższe rozważania, Trybunał jest przekonany, że władze krajowe były świadome, że skarżąca znajduje się w sytuacji zagrożenia, a także że narażona jest na rzeczywiste i bezpośrednie niebezpieczeństwo. Trybunał zatem zbada, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, czy władze te podjęły wszystkie zasadne działania, aby zapewnić skarżącej ochronę, niezwłocznie po tym jak powzięły wiedzę o grożącym jej niebezpieczeństwie. 103.  Trybunał zauważa, że władze wprawdzie wszczęły bezzwłocznie postępowanie karne, ale nie podjęły żadnych środków, by chronić skarżącą, mającą wówczas piętnaście lat. Chociaż prokurator wystąpił w dniu 2 lipca 2013 r. o pilne wszczęcie postępowania (zob. paragraf 12 powyżej), a także o umieszczenie skarżącej w specjalistycznej placówce oraz w pieczy służb socjalnych, sąd rodzinny dopiero po czterech miesiącach podjął decyzję w tym zakresie. 104.  Trybunał zauważa również, że z postępowania karnego w sprawie gangu zajmującego się prostytucją wynika, że skarżąca padła ofiarą wykorzystania seksualnego w tym czasie (zob. paragraf 52 powyżej). Zatem skarżąca podjęła się prostytucji, a część jej zarobków generowały działania dwóch członków gangu. 105.  Trybunał stwierdza, że od decyzji sądu rodzinnego w grudniu 2013 r. upłynęły ponad cztery miesiące zanim służy socjalne wdrożyły nakaz umieszczenia skarżącej w placówce, pomimo wniosków w tej kwestii ze strony rodziców skarżącej oraz dwóch pilnych zapytań o informacje z sądu rodzinnego (zob. paragrafy 28 i 29 powyżej). 106.  Trybunał zauważa, że w międzyczasie skarżąca padła ofiarą gwałtu (zob. paragraf 25 powyżej), wszczęto postępowania karne w sprawie gwałtu zbiorowego, że zidentyfikowano sprawców, a także że postępowanie toczy się przed sądem rejonowym w Rzymie (zob. paragraf 54 powyżej). 107.  Trybunał uważa, że oceniając poziom wypełnienia przez państwo pozytywnych obowiązków wynikających z art. 3 i 8 Konwencji, należy przywiązać dużą wagę do wysiłków podjętych przez służby socjalne i/lub władze odpowiedzialne za ochronę dzieci na rzecz ochrony tej konkretnej nieletniej (zob., mutatis mutandis, M.P. i Inni p. Bułgarii, cytat powyżej, § 114). 108.  W przedmiotowej sprawie Trybunał zauważa, że sąd rodzinny potrzebował czterech miesięcy od momentu, kiedy powziął wiedzę o trudnej i niebezpiecznej sytuacji skarżącej (zob. paragraf 12 powyżej), żeby przyjąć środki ochronne przewidziane prawem i o które wnosił prokurator, pomimo że skarżącej groziło ryzyko wykorzystania seksualnego, biorąc pod uwagę, że toczyło się postępowanie karne, a rodzice skarżącej informowali władze. 109.  Trybunału nie przekonuje argument Rządu, że wobec braku zgody skarżącej nie było możliwe umieszczenie jej w placówce, co zarządził sąd rodzinny decyzją z dn. 9 grudnia 2013 r. (zob. paragraf 17 powyżej). Zakładając nawet, że tak właśnie było, Trybunał w związku z tym zauważa, że o ile skarżąca odmówiła zgody na umieszczenie w takiej placówce w grudniu 2013 r. (zob. paragraf 22 powyżej), to wyraziła na to zgodę w styczniu 2014 r. (zob. paragraf 23 powyżej), tj. trzy miesiące przed przyjęciem do ośrodka Karisma (zob. paragraf 35 powyżej). Dlatego też Trybunał uznaje, że sam fakt, iż skarżąca w pewnym momencie nie wyraziła zgody na umieszczenie jej w placówce, nie zwalnia państwa z podjęcia natychmiastowych działań oraz odpowiednich środków, by chronić małoletnią w taki sposób, by we właściwy sposób wywiązać się z pozytywnych obowiązków wynikających z art. 3 i 8 Konwencji. Ponadto – i pomimo naglącej natury wniosku złożonego przez prezesa sądu rodzinnego w sprawie środków podjętych w celu udzielenia pomocy skarżącej będącej w trudnej sytuacji – Trybunał stwierdza, że zachowanie służb socjalnych wskazuje na brak rzeczywistego zaangażowania w realizację orzeczenia sądu rodzinnego, zważywszy na nieobecność przedstawicieli służb socjalnych na rozprawach sądowych (zob. paragrafy 14 i 15 powyżej), a także czas, jaki zajęło im wybranie instytucji, która mogłaby przyjąć skarżącą. 110.  W opinii Trybunału władze krajowe miały obowiązek wziąć pod uwagę szczególny stan psychiczny i fizyczny skarżącej, a także ocenić odpowiednio sytuację poprzez powzięcie natychmiastowych i właściwych środków ochronnych. W przedmiotowej sprawie nie miało to miejsca. 111.  Trybunał stwierdza, że w przeciwieństwie do sądów rozstrzygających w sprawach karnych, które szybko podejmowały decyzje, właściwe w tej sprawie instytucje (sąd rodzinny i służby socjalne) nie podjęły właściwie żadnych natychmiastowych środków ochronnych pomimo wiedzy, że skarżąca jest osobą zagrożoną oraz że postępowanie w sprawie wykorzystania seksualnego skarżącej oraz dochodzenie w sprawie gwałtu zbiorowego są nadal w toku. Zatem władze nie przeprowadziły żadnej oceny ryzyka grożącego skarżącej. 112.  W takich okolicznościach Trybunał stwierdza, że nie sposób uznać, iż władze działały z należytą starannością. Dlatego Trybunał stwierdza, że władze nie podjęły w stosownym czasie wszystkich odpowiednich kroków, by zapobiec nadużyciu, którego skarżąca stała się ofiarą. 113.  W związku z tym Trybunał stwierdza naruszenie art. 3 i 8 Konwencji. II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 13 KONWENCJI 114.  Skarżąca utrzymuje, że w prawie krajowym nie było środka, na podstawie którego mogłaby złożyć skargę w sprawie naruszenia jej praw. Skarżąca odniosła się do art. 13 Konwencji, który stanowi, że:  „Każdy, czyje prawa i wolności zawarte w niniejszej konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe.” 115.  Rząd zakwestionował ten argument. 116.  Biorąc pod uwagę uznanie naruszenia art. 3 oraz 8 Konwencji (zob. paragraf 113 powyżej), Trybunał uważa, że zbadał główną kwestię prawną powstałą w przedmiotowej sprawie. Zważywszy na wszystkie okoliczności tej sprawy oraz zeznania stron, Trybunał stwierdza, że nie ma potrzeby badania tych samych faktów w świetle art. 13 Konwencji (zob. Centrum Pomocy Prawnej w imieniu Valentin Câmpeanu p. Rumunii [WI], nr 47848/08, § 156, ETPCz 2014, oraz orzecznictwo cytowane tamże). IV. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 117.  Art. 41 Konwencji stanowi, że: „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.” A.  Szkoda 118.  Skarżąca zażądała 150 000 EUR z tytułu szkody niematerialnej. 119.  Rząd zakwestionował to roszczenie. 120.  Trybunał uważa za stosowne przyznać skarżącej 30 000 EUR z tytułu szkody niematerialnej. B.  Koszty i wydatki 121.  Składając materiały dowodowe, skarżąca zażądała również 4 152,10 EUR z tytułu kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi oraz 19 153,65 EUR z tytułu kosztów sądowych poniesionych przed Trybunałem. 122.  Rząd zakwestionował roszczenia skarżącej, argumentując że nie wykazała ona poniesienia kosztów i wydatków, których zwrotu żąda. 123.  Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżący jest uprawniony do zwrotu kosztów i wydatków w takim zakresie, w jakim wykaże konieczność i fakt ich poniesienia w rozsądnej kwocie. W przedmiotowej sprawie Trybunał, na podstawie posiadanych dokumentów oraz swojego orzecznictwa, Trybunał odrzuca żądanie z tytułu kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi oraz uznaje za stosowne przyznać skarżącej kwotę 10 000 EUR z tytułu postępowania przez Trybunałem. C)  Odsetki za zwłokę 124.  Trybunał za słuszne uznaje ustalenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe. Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE 1.  Uznaje skargę za dopuszczalną;   2.  Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 3 i 8 Konwencji;   3.  Stwierdza, że nie zachodzi potrzeba badania skargi na podstawie art. 13 Konwencji;   4.  Stwierdza, (a)  że pozwane Państwo zobowiązane jest zapłacić skarżącej w ciągu trzech miesięcy od daty, w której niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji następujące kwoty: (i)  30 000 EUR (trzydzieści tysięcy euro) powiększoną o wszelkie należne podatki, z tytułu szkody niematerialnej;  (ii)  10 000 EUR (dziesięć tysięcy euro) powiększoną o wszelkie należne podatki wymagalne od skarżącej, z tytułu kosztów i wydatków; (b) że od upływu powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty od zasądzonych sum należne będą odsetki zwykłe naliczone na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;   5.  Oddala pozostałą część roszczenia skarżącej dotyczącą słusznego zadośćuczynienia. Sporządzono w języku francuskim i obwieszczono pisemnie dnia 1 lutego 2018 r. zgodnie z regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału. Renata Degener Linos-Alexandre Sicilianos Zastępca Kanclerza Przewodniczący   Zgodnie z art. 45 § 2 Konwencji oraz regułą 74 § 2 Regulaminu Trybunału do niniejszego orzeczenia załącza się opinię odrębną sędziego Wojtyczka. L.A.S. R.D. ZGODNA OPINIA SĘDZIEGO WOJTYCZKA 1.  Zgadzam się z moimi kolegami sędziami w kwestii sentencji wyroku w niniejszej sprawie, jednak chciałbym dodać kilka zastrzeżeń dotyczących uzasadnienia. 2.  Przedmiotowa sprawa dotyczy nieletniej, która w czasie składania skargi miała 17 lat. Sposób sformułowania uzasadnienie może rodzić wątpliwości co do dopuszczalności skargi. Zasadniczo nieletni są reprezentowani przez swoich rodziców, którzy podejmują decyzje dotyczące wykorzystania środków prawnych w celu zabezpieczenia praw swoich dzieci. To w szczególności rodzice decydują, czy złożyć skargę do Trybunału w sprawie praw ich dzieci. W tym kontekście zauważam, że skarga złożona w imieniu skarżącej została właściwie podpisana przez obojga rodziców. Zatem skarga jest dopuszczalna. Dalej stwierdzam, że skarżąca po osiągnięciu pełnoletniości, w różnoraki sposób wyraziła życzenie, by kontynuować sprawę przed Trybunałem. 3.  Zadanie ochrony dzieci przed nadużyciami związanymi z narkotykami i prostytucją spoczywa przede wszystkim na rodzicach, rolą państwa jest natomiast przede wszystkim wzmacniać władzę rodzicielską oraz pomagać rodzicom sprawować ją w sposób efektywny. Trudność w przedmiotowej sprawie polega na nieumiejętności rodziców zapewnienia swojej córce ochrony przed narkotykami i prostytucją. W swoim uzasadnieniu Trybunał stwierdza, że włoskie władze nie podjęły wszystkich odpowiednich środków, by zapobiec nadużyciom, których ofiarą stała się skarżąca. Jednocześnie Trybunał zakłada, że umieszczenie skarżącej w ośrodku Karisma było właściwym działaniem. To podejście jednakże nie jest pozbawione kwestii problematycznych. Na początku należy zauważyć, że o ile rodzice domagali się od władz podjęcia działań, wydaje się, że zgodę na umieszczenie córki w placówce wyrazili dopiero 3 kwietnia 2014 r. Należy ponadto podkreślić, że środek, który zalecono w znacznym stopniu ograniczał swobodę skarżącej, a także, że do stycznia 2014 r. skarżąca sprzeciwiała się jego zastosowaniu. Skarżąca skutecznie poddaje krytyce włoskie władze za brak podjęcia działań sprzecznych z wolą skarżącej jako nieletniej oraz za brak ograniczenia jej wolności osobistej. Innymi słowy, przedmiotem skargi jest fakt, że władze nie zdołały ochronić skarżącej nie tylko przed innymi osobami, ale i przed nią samą. Nie ulega wątpliwości, że rodzice oraz, w stosownych przypadkach, władze mogą i powinny chronić nieletnich przed nimi samymi, jeśli interes tych ostatnich tego wymaga. Niemniej jednak trudno jest, o ile nie jest to niemożliwe, skutecznie leczyć uzależnienie od narkotyków bez współpracy z pacjentem, nawet gdy on/ona jest nastolatkiem, a zwłaszcza bez zdobycia jego/jej zaufania. Zatem włoskie władze postawione były w szczególnie trudnej sytuacji. Z drugiej zaś strony bez wątpienia władze nie zdołały wypełnić swojego pierwszego obowiązku w tej sprawie, który polegał na przeprowadzeniu postępowania przed sądem rodzinnym odpowiednio szybko oraz wydaniu decyzji w tej sprawie. Z akt sprawy wynika, że właściwe departamenty nie podjęły starań, by udzielić rodzicom odpowiedniego wsparcia psychologicznego ani koniecznej pomocy, zanim podjęły dążenia do ograniczenia władzy rodzicielskiej. Ponadto nie ustalono dotąd, czy różne departamenty podjęły niezbędne działania, by przekonać skarżącą do konieczności podjęcia leczenia jej uzależnienia od narkotyków lub też by zyskać jej zaufanie. Względy te stanowią wystarczającą podstawę, by na podstawie okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić naruszenie Konwencji.