54335/00

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   Mehmet Kaya ve diğerleri --TÜRKİYE DÂVASI   (Başvuru no:54335/00)   N İH A İ KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ '   İŞLEMLER   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (no:54335/00) başvuru noTu davanın nedeni   Türkiye Cumhuriyeti uyruklu Mehmet Kaya, Fuat Ay, Ekrem Şahin, Sabri Yıldız ve Fevzi   Yıldız (“Başvuranlar”), 1 Ekim 1999 tarihinde însan Haklan ve Temel Özgürlükleri   Sözleşmesinin ”AÎHS” (“Sözleşme”) 34. maddesi gereğince Avrupa İnsan Hakları   Mahkemesine “AİHM” yaptığı başvurudur.   Başvuranlar avukat yardımından yararlanarak İzmir’de avukat olan Sn. M. İşeıi   tarafından temsil edilmişlerdir.   AÎHM, 10 Nisan 2003 tarihinde başvuruyu kısmen kabul edilemez bulmuş ve geri   kalanının Hükümete tebliğ edilmesi kararı almıştır. AÎHM, AÎHS’nin 29§3 maddesini öne   sürerek davanın kabul edilebilirliğiyle beraber esasımn da görülmesi kararı vermiştir.   OLAYLAR   î. DAVA KOŞULLARI   Sırasıyla 1954, 1974, 1962, 1975 ve 1967 doğumlu başvuranlar, 17 e 18 Kasım 1993   tarihlerinde mensubu oldukları yasa dışı örgüt olan PKK’ya yardım ve yataklık yaptıkları   şüphesiyle tutuklanarak göz altına alınmıştır.   Başvuranlar, 30 Kasım 1993 tarihinde haklarında tutuklanma kararı alan İzmir Devlet   Güvenlik Mahkemesi “DGM” hakimi önüne çıkarılmıştır.   DGM Cumhuriyet Başsavcısı 30 Aralık 1993 tarihinde birinci başvurana söz konusu   Ö r g ü t ü n y ö n e t i c i s i o l m a k l a , i k i n c i v e ü ç ü n c ü b a ş v u r a n a m e n s u b u o l m a k l a •v e d i ğ e r l e r i n i   yardım ve yataklık etmekle suçlayarak Türk Ceza kanunun “TCK” 168 ve 169. maddeleri ve   sayılı Terörle Mücadele Kanunun 5. maddesine dayanarak DGMMe ceza davası   açmıştır.   DGM 18 Aralık 1995 tarihli kararla birinci ve ikinci başvuranı TCK’nun 168§2   maddesine ve 3713 sayılı kanunun 5. maddesine dayanarak yasadışı örgüte mensup olmaktan   on iki yıl altı ay ve diğerlerini TCK’nun 169. maddesine ve 3713 sayılı kanunun 5. maddesine   dayanarak bu örgüte yardım ve yataklık yapmaktan iiç yıl dokuz ay hapis cezasına   çarptırmıştır.   Yargıtay 19 Ocak 1998 tarihli kararla soruşturmanın yetersizliği ve savunma hakkının   tanınmaması nedeniyle ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.   ____________________________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2004. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür   Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamama1ktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve   yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür   Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   başvuranın da aralarında bulunduğu otuz beş sanığı kapsamaktadır. Tanıkların ve müdahil   tarafların mahkemeye gelmemesi ve iki kez Yargıtay’a temyize gidilmesi muhakeme   usulünün uzamasına neden olmuştur. Son olarak başvuranlar altı duruşmaya katılmayı   reddederek muhakeme usulünün yavaş ilerlemesine neden olmuşlardır.   Hükümet bu koşulların muhakeme usulünün süresini açıkladığını ve adli makamların   hiç bir ihmalinin bulunmadığım belirtmiştir.   Başvuranlar hükümetin iddialarına itiraz etmiştir,   AİHM, göz önünde bulundurulması gereken sürenin başvuranların tutuklandığı tarih   olan 17 ve 18 Kasım 1993 tarihlerinde başladığı ve Yargıtay’ın aldığı karar tarihi olan 7   Haziran 1999 tarihinde sona erdiği sonucuna varmıştır.   AİHM, muhakeme usulü süresinin makul olup olmadığını değerlendirmek için   özellikle davanın karmaşıklığı, başvuranın ve yetkili makamların tutumu gibi içtihatmm yer   verdiği kriterleri göz önünde bulundurmanın gerekli olduğunu hatırlatmıştır (Bkz. Pelissier ve   Sassi-Fransa, no: 25444/94, §67, 1999-11).   AİHM, yetkili mahkemelerin yasadışı bir çok suçtan haklarında kovuşturma yapılan   başvuranın da aralarında bulunduğu otuz beş sanığı kapsayan bir davaya bakması nedeniyle   dava konusu ceza muhakemeleri usulünün karmaşık olduğunu saptamıştır. Bu koşul ve   suçların niteliği olayların yeniden tasarlanması, kanıtların toplanması ve her müdahil tarafın   üzerine düşen yükümlülüklerinin tespiti gibi uzun bir çalışmayı gerektirmektedir.   AİHM, başvuranların tutumu hakkında, bu kişilerin muhakeme usulü süresinin   uzamasına neden olduklarının ortaya çıkarılmadığını saptamıştır.   AİHM, adli makamların tutumu hakkında, ilk temyize gidildiğinde Yargıtay önündeki   yargılamanın iki yıl bir ay sürdüğünü saptamıştır. Bu da oldukça uzun bir süredir. Ancak,   AİHM, muhakeme usulünün ivedi olmaması dışında, yerel makamların faaliyet göstermediği   bir dönemin bulunmadığını saptamıştir. Sonuç olarak ilk derece mahkemesi ve ikinci temyizin   ardmdan Yargıtay önündeki muhakeme usulünün süresi eleştirilemez.   AİHM, muhakeme usulünün genel süresini göz önünde bulundurduğunda “makul   sürenin” aşılmadığı dolayısıyla AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edilmediği kanaatine   varmıştır.   II. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   Sözleşmenin 41. maddesi gereğince,   A. Manevi Tazminat   Başvuranlar, manevi tazminat adı altında birinci ve ikinci başvuranların her biri için 10   euros (EUR) ve diğer üç başvuranların lıer biri için 5 000 euros (EUR) talep etmişlerdir.   Hükümet bu iddialara itiraz etmiştir.   AİHM, dava şartlarında, tespit edilen ihlalin hakkaniyetli bir tatmin oluşturduğuna   dikkati çekmektedir (sözü edilen Çıraklar kararı, S. 3074, §49).   AÎHM, bir başvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6§1 maddesine göre tarafsız ve   bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en   uygun tazminin, zamanında, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından başvuranı yeniden   yargılamanın olacağı kanaatine varmıştır (Bkz. sözü edilen Gençel kararı, § 27).   B. M asraf ve Harcam alar   Başvuranlar, hiçbir gerekçe göstermeksizin AİHM’deki işlemlere ilişkin masraf ve   harcamalar için 3 000 EUR talep etmişlerdir.   DGM 6 Ağustos 1998 tarihli kararla davanın ikinci defa görülmesinden soıua   başvuranlar hakkında daha önce alman hapis kararlarını yinelemiştir.   Yargıtay 7 Haziran 1999 tarihli kararla itiraz edilen kararı onamıştır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İMHASI   Başvuranlar, kendilerini mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri hakim   bulundurması nedeniyle, kendilerine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve   bağımsız bir mahkeme” olamayacağım iddia etmişlerdir.   Başvuranlar, DGM ve Yargıtay önündeki muhakeme usulünün hakkaniyetten yoksun   olduğunu belirterek göz altı sırasında avukatları olmadan alınan ifadelerine dayanarak ceza   aldıklarından ve Yargıtay tebliğnamesinin kendilerine ulaştırılmadığından şikayetçi   olmuşlardır.   Başvuranlar son olarak davalarının makul sürede görülmediğini dolayısıyla AİHS’nin   6§1 v e 3 e) m a d d e s i n i n i h l a l e d i l d i ğ i n i ö n e s ü r m ü ş le r d i r ,   1. Devlet Güvenlik M alskemesİHİm farafsızüığı ve bağımsızlığı kaldunda   AİHM geçmişte, mevcut davada olduğu gibi oıtaya çıkan buna benzer sorunları   irdelemiş ve AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıştır (Bkz. Özel, sözü   edilen, §§ 33-34, ve Özdemir, §§ 35-36).   AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümetin, söz konusu durumda farklı bir sonuca   *ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğu kanaatine varmıştır. TCK’nun öngördüğü   ve cezalandırdığı suçlar haklanda DGM’ye çıkarılan başvuranların, aralarında askeri hakimin   de bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayışla karşılanacağını   belirtmiştir. Bu nedenden dolayı, başvuranlar, DGM’nin bu türden davalara ters düşen   değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmesine izin vermesinden çekinmiştir. Böylece, bu   mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında başvuranlar tarafından duyulan şüpheler   objektif olarak kanıtlanmıştır. (Iııcal-Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, 1998- IV, S. 1573,   §72 infine),   AİHM, sonuç olarak başvuranları yargılayan DGM’nin AÎHS’ııin 6§1 maddesi   uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı kanaatine varmıştır.   . G ö z a l t ı sırasında avukat foulumraaması ve tebliğnamenîn ulaşmamağı hakkında   • AÎHM, benzer davalarda, tarafsız ve bağımsız olduğu ortaya konulan bir mahkemenin,   her olasılıkta, kendi yargısına tabi kişilere hakkaniyetli bir yargı sağlayamayacağı hükmüne   varıldığım hatırlatmıştır.   Başvuranların, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından dinlenme haklarının ihlali   sonucu göz önünde bulundurulursa, Mahkeme, işbu şikayetleri incelemeye gerek olmadığı   kanaatine varmıştır (Bkz. Çn'aklar-Türkiye,28 Ekim 1998 tarihli karar, 1998-VII S. 3074,   §§44-45).   . M u h a k e m e usulünün süresi hakkında   Hükümet davanın karmaşıklığını ve başvuranların yerine getirmesi gereken   yükümlülüklerin niteliğini öne sürmüştür. Dava konusu ceza muhakemeleri usulü, yasadışı   örgüte mensup olmak ve yardım ve yataklık yapmaktan haklarında kovuşturma yapılan   V * • >'•   Hükümet bu iddialara itiraz etmiştir.   , j AÎHM, konu lıakkmda elinde bulunan unsurlar ve içtihatlar göz Önünde bulundurarak,   mahkemedeki işlemler için 2 000 EUR tutarının başvuranlara tahsis edilmesinin uygun   olacağı kanaatime varmıştır.   C. Temerrüt faizi   AÎHM, Avrupa Merkez Bankasinın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit   faize dayalı olarak %3 ’lük bir faiz oranı uygulanacağım belirtmektedir.   BU SEBEPLERDEN ÖTÜRÜ MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE   Başvurunun geri kalanının kabul edilebilir olduğuna;   DGM’nin tarafsız ve bağımsız olmaması nedeniyle Sözleşmenin 6§1 maddesinin ihlal   edildiğine;   Muhakeme usulü süresi nedeniyle AÎHS ’nin 6§1 maddesinin ihlal edilmediğine;   AÎHS ’nin 6. maddesine ilişkin diğer şikayetlerin incelenmemesine;   Mevcut kararın tek başına manevi tazminat için yeterli olduğuna;   v.-.   a ) B u k a r a r ı n , A Î H S ’ n i n 4 4 § 2 m a d d e s i n e g ö r e k e s i n l e ş t i ğ i t a r i h t e n i t i b a r e n ü ç a y   içinde, miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki   döviz kuru üzerinden TL’sına çevrilmek üzere mahkeme masrafları için Savunmacı   Hükümetin 2 000 EUR’yu( iki bin euro ) başvuranlara ödemesine;   b) Belirtilen süre bitiminden Ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukanda   belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankasının kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek   suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;   karar vermiştir.   Hakkaniyete uygun tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.   îşbu karar Fransızca olarak verilmiş ve 24 Haziran 2004 tarihinde, İçtüzüğün   77.maddesinin 2.ve 3, fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   4