54673/00

COUNCIL   OF EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı   LATĐF FUAT ÖZTÜRK/Türkiye Kararı*   Baꢀvuru No. 54673/00 Strazburg   ꢁubat 2006   OLAYLAR   Baꢀvuran 1930 doğumludur. 23 Kasım 2003 tarihinde vefat etmesi üzerine eꢀ i   ve çocukları baꢀvuruyu sürdürmek istemiꢀlerdir.   Belirli olmayan bir tarihte, baꢀvuran, yol yapımına iliꢀkin olarak Đzmir Belediyesi   ile sözleꢀme imzalamıꢀtır. Yol yapımı sürmekteyken, Belediye, sözleꢀmeleri feshetmiꢀtir.   Đzmir Ticaret Mahkemesi, 16 Mart 1992 tarihli bir karar ile sözleꢀmelerin iptalinin   hukuka aykırı ve dolayısıyla geçersiz olduğuna karar vermiꢀtir.   Baꢀvuran, 2 Ekim 1992 tarihinde, Belediye’den mahkeme emrine uymasını   talep etmiꢀtir. Belediye bu talebi reddetmiꢀtir.   Mart 1993 tarihinde, baꢀvuran, Đzmir Ticaret Mahkemesi’nde Belediye’ye karꢀı dava   açmıꢀ, sözleꢀmenin feshi dolayısıyla uğradığı zararlara karꢀılık tazminat talep etmiꢀtir.   Ekim 1993 tarihinde, mahkeme, zararın miktarını belirlemek için bir bilirkiꢀ   i komisyonu tayin etmiꢀtir. 3 Mayıs 1994 tarihinde, bilirkiꢀi raporu dava dosyasına alınmıꢀtır.   Bu rapora her iki taraf da itiraz etmiꢀ olduğu için mahkeme, ek bilirkiꢀ i   raporu istemeye karar vermiꢀtir.   Komisyon oluꢀturulamadığı için ek bilirkiꢀi raporu düzenlenememiꢀtir. Mahkeme,   yeni bir bilirkiꢀi komisyonu belirlemiꢀtir.   Aralık 1997 tarihinde, mahkeme, ikinci raporun alındığını teyit etmiꢀtir.   Nisan 1998 tarihinde, mahkeme, baꢀ vuranın talebini kısmen kabul etmiꢀ   ve Belediye’nin ona belirli bir miktar para ödemesi emrini vermiꢀtir.   Eylül 1998 tarihinde, baꢀvuran, ilk derece mahkemesinin kararını temyiz etmiꢀtir.   Aralık 1998 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın temyizini reddetmiꢀtir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Çok taraflı Siyasî Đꢀ ler   Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı   Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   ꢁubat 1999 tarihinde, baꢀvuran bu kararın düzeltilmesini talep etmiꢀtir. 7 Haziran   tarihinde, Yargıtay, düzeltme talebini reddetmiꢀtir. Bu karar, baꢀvurana, 29 Temmuz   tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, iꢀlemlerin süresinin Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 6 § 1.   maddesinde öngörülen “makul süre” ꢀartıyla uyuꢀmamıꢀ olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur,   sözkonusu madde ꢀöyledir:   “1. Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, … konusunda karar verecek olan, …   [bir] mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”   A. Kabuledilebilirlik   Hükümet, baꢀvuranın dul eꢀinin ve çocuklarının iddia edilen ihlalden etkilenmedikleri   ve bu nedenle AĐHS’nin 34. maddesinin anlamı dahilinde ihlalden zarar gören kiꢀiler   olduklarını iddia edemeyecekleri gerekçesiyle, davanın AĐHM kayıtlarından düꢀmesi   gerektiğini ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, baꢀvuranın 3 Kasım 2003 tarihinde vefat ettiğini kaydeder. 6 Nisan 2004   tarihinde, eꢀi ve çocukları, baꢀvuruyu devam ettirme isteklerini bildirmiꢀlerdir. AĐHM,   iꢀlemler zarfında baꢀvuranın vefat ettiği bazı davalarda, AĐHM’de iꢀlemleri sürdürme   isteklerini bildiren, baꢀvuranın varislerinin veya yakın aile üyelerinin ifadelerini dikkate almıꢀ   olduğunu yineler. Bu davada, AĐHM, bu isteklerini açıkça bildirmelerinin dıꢀında, baꢀvuranın   dul eꢀinin ve çocuklarının, AĐHS’nin 6 § 1. maddesine aykırı olarak yakınları hakkındaki   iꢀlemlerin süresinin haddinden fazla sürdüğüne dair hüküm verilmesi konusunda yeterli meꢀru   hakları olduğunu değerlendirir. Dolayısıyla, Hükümet’in, davanın kayıttan düꢀmesi itirazı   reddedilmelidir (bkz., diğer birçok kararın yanı sıra, Dalban – Romanya [BD], no. 28114/95,   § 39, AĐHM 1999-VI).   Hükümet, ayrıca, baꢀvurunun, altı ay kuralına uymama gerekçesiyle reddedilmesi   gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Bu hususta, baꢀvuranın, Yargıtay’ın, temyiz talebini reddedip ilk   derece mahkemesinin kararını onadığı, kararının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı   ay içinde, yani 12 ꢁubat 1999 tarihinde, baꢀvurusunu yapmıꢀ olması gerektiğini iddia etmiꢀtir.   Ayrıca, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35. maddesi uyarınca olan iç hukuk yollarını tüketme   ꢀartına uymadığını ileri sürmüꢀtür, zira, baꢀvuran, iꢀlemlerin süresi hakkındaki ꢀikayetini   AĐHM’ye baꢀvurusu öncesinde yerel mahkemelere götürmemiꢀtir.   AĐHM, bu davanın hukuk mahkemeleri usulü ile ilgili olduğunu ve Türkiye’deki,   kararların düzeltilmesi ꢀeklindeki hukuk yolunun genelde benimsenen uluslararası hukuk   ilkelerinin anlamı dahilinde etkili bir iç hukuk yolu oluꢀturduğunu yineler (bkz. Molin Đnꢀaat   – Türkiye, no. 23762/94, 7 Eylül 1995 tarihli Komisyon kararı). Bu nedenle, Yargıtay’ın   temyize iliꢀkin kararının tebliğ tarihi, altı ay süre sınırının belirlenmesinde, baꢀlangıç noktası   olarak alınamaz. Bu davada, süre, düzeltme talebinin sonucunun baꢀvurana tebliğ edildiği   tarihten, yani 29 Temmuz 1999 tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlamıꢀtır. Dolayısıyla,   Hükümet’in, altı ay kuralına uyulmaması itirazı reddedilmelidir.   AĐHM, ayrıca, Hükümet’in, iç hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin benzer ön   itirazlarını geçmiꢀte incelemiꢀ olduğunu ve onları reddettiğini yineler ( bkz. diğerlerinin yanı   sıra, Mete – Türkiye, no. 39327/02, § 19, 4 Ekim 2005).   Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, AĐHM, bu ꢀikayetin, AĐHS bağlamında ciddi hukuki   ve esasa iliꢀkin sorular ortaya koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvurunun,   AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde temelsiz olmadığı sonucuna varmıꢀtır.   Kabuledilmez olduğuna karar vermek için baꢀka bir sebep görülmemiꢀtir.   B. Esaslar   AĐHM, dikkate alınacak sürecin, 4 Mart 1993 tarihinde baꢀladığını ve Yargıtay’ın   baꢀvuranın düzeltme talebini reddettiği 7 Haziran 1999 tarihinde sona erdiğini kaydeder. Đlk   derece mahkemesi ve Yargıtay’ın, sırasıyla, bir ve iki karar verdiği bu süreç böylece yaklaꢀık   altı yıl ve üç ay sürmüꢀtür.   Hükümet, iꢀlemlerin süresinin, makul süre ꢀartını aꢀmamıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuranın davasının, zararların hesaplanmasına iliꢀkin teknik uzmanlık gerektiren, karmaꢀık   bir dava olduğunu iddia etmiꢀtir. Tarafların davranıꢀları iꢀlemlerin uzamasına katkıda   bulunmuꢀtur, zira taraflar, erteleme ve yinelenen bilirkiꢀi raporu taleplerinde bulunmuꢀlardır.   Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür.   AĐHM, iꢀlemlerin süresinin makuliyetinin, davanın olayları ıꢀığında ve davanın   karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili makamların davranıꢀı ve tartıꢀmada baꢀvuran için neyin   tehlikede olduğu kriterlerine atfen değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz., diğer birçok   içtihadın yanı sıra, Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96, § 43, AĐHM 2000-VII).   AĐHM, bu davanın özellikle karmaꢀık olduğu düꢀüncesinde değildir. Baꢀvuranın   davranıꢀı hakkında ise, dava dosyasında iꢀlemlerin uzamasına kaydadeğer bir ꢀekilde katkıda   bulunduğuna dair bir gösterge yoktur. Adli makamların davranıꢀına iliꢀkin olarak ise, AĐHM,   davanın üç dizi iꢀleme iliꢀkin iki yargı alanı düzeyinde incelendiğini gözlemler. Her iki taraf   da önceki rapora itiraz etmiꢀ olduğu için mahkeme 18 Temmuz 1995 tarihinde ek bilirkiꢀi   raporu emri vermiꢀ olsa da, mahkemenin, bilirkiꢀi komisyonu oluꢀturulamadığı için ek   bilirkiꢀi raporu sağlamanın mümkün olmadığını ancak, 16 Mayıs 1997 tarihinde, neredeyse   iki yıl sonra, kabul ettiği gerçektir. AĐHM, bir geliꢀmenin olmadığı bu uzun dönemi göz ardı   edemez.   AĐHM, temyiz iꢀlemlerinden önce büyük bir gecikme olmamıꢀ olmasına rağmen, ilk   derece mahkemesindeki iꢀlemlerin beꢀ yıldan fazla sürdüğünü kaydeder. Hükümet tarafından   makul bir açıklamanın veya baꢀvuranın suçlanması gerektiğine dair herhangi bir göstergenin   olmaması halinde, gecikme, iꢀlemleri yürüten yerel mahkemelere atfedilebilir olarak   değerlendirilmelidir (bkz., mutatis mutandis, Günter – Türkiye, no. 52517/99,22 ꢁubat 2005,   Nuri Özkan – Türkiye, no. 50733/99, § 21, 9 Kasım 2004).   Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında ve konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak,   AĐHM, iꢀlemlerin toplam süresinin (özellikle ilk derece mahkemesindeki beꢀ yıldan uzun olan   sürenin) “makul süre” ꢀartına uymuꢀ olduğu değerlendirilemez.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN   UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun   bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran, yaklaꢀık olarak 214.000 Amerikan Doları maddi ve manevi tazminat talep   etmiꢀtir.   Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, tespit edilen ihlal ve iddia edilen maddi tazminat arasında herhangi bir sebep   sonuç iliꢀkisi görmemekte, dolayısıyla, bu talebi reddetmektedir. Öte yandan, AĐHM,   baꢀvuranın, iꢀlemlerin süresi dolayısıyla, büyük olasılıkla, manevi zarara, örneğin sıkıntıya   maruz kalmıꢀ olduğunu değerlendirir. AĐHM, hakkaniyet temelinde karar vererek, baꢀvurana,   3.000 Euro manevi tazminat, artı bu miktara tabi olabilecek her türlü verginin ödenmesine   karar verir.   B. Mahkeme masrafları   Baꢀvuran, AĐHM huzurundaki iꢀlemlere iliꢀkin herhangi bir mahkeme masrafının   ödenmesini talep etmemiꢀtir.   BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3.   (a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği   tarihten itibaren üç ay içinde, baꢀvuranın yakınlarına 3.000 Euro (üç bin Euro) manevi   tazminat, artı tabi olabilecek her türlü vergiyi, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni Türk   Lirası’na dönüꢀtürerek, ödemesine;   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar   geçen süre için yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli   faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine   KARAR VERĐR.   Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi   uyarınca 2 ꢁubat 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Søren NIELSEN   Christos ROZAKIS   Yazı Đꢀleri Müdürü   Baꢀkan   4