55723/00

WyrokETPCz2005-06-09ECLI:CE:ECHR:2005:0609JUD005572300

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy niezastosowanie przez władze rosyjskie skutecznych środków w celu ochrony skarżącej przed poważnym zanieczyszczeniem środowiska, pochodzącym z pobliskiej huty stali, naruszyło jej prawo do poszanowania życia prywatnego i mieszkania z art. 8 Konwencji?
Ratio decidendi
Trybunał uznał, że poziom zanieczyszczenia w miejscu zamieszkania skarżącej osiągnął próg minimalny, aby wchodzić w zakres art. 8 Konwencji, wpływając na jej życie prywatne i mieszkanie. Stwierdził, że państwo miało pozytywny obowiązek podjęcia rozsądnych i odpowiednich środków w celu ochrony praw skarżącej. Pomimo istnienia krajowych przepisów i programów środowiskowych, władze nie zapewniły skutecznej realizacji tych środków, ani nie zaoferowały skarżącej realnego rozwiązania problemu jej przesiedlenia z zanieczyszczonej strefy. W konsekwencji, państwo nie zachowało sprawiedliwej równowagi między interesami skarżącej a interesem publicznym związanym z funkcjonowaniem huty.
Stan faktyczny
Skarżąca, Nadezhda Fadeyeva, urodzona w 1949 r., mieszkała w Czerepowcu, ważnym ośrodku produkcji stali. W 1982 r. jej rodzina przeniosła się do mieszkania przy ul. Żukowa 1, około 450 metrów od huty stali Severstal. Obszar ten znajdował się w tzw. sanitarnej strefie ochronnej, gdzie zanieczyszczenia przekraczały normy. Pomimo wielokrotnych prób uzyskania przesiedlenia przez sądy krajowe, władze wpisały ją jedynie na ogólną listę oczekujących na mieszkanie, nie oferując realnego rozwiązania problemu zanieczyszczenia, które, jak twierdziła, negatywnie wpływało na jej zdrowie i jakość życia.
Rozstrzygnięcie
Trybunał stwierdza naruszenie art. 8 Konwencji. Trybunał zasądza skarżącej 6 000 EUR tytułem szkody niemajątkowej, 6 500 EUR tytułem kosztów i wydatków dla rosyjskich prawników (pomniejszone o już wypłacone 1 732 EUR) oraz 5 540 GBP tytułem kosztów i wydatków dla brytyjskich prawników i doradców. Dodatkowo zasądza 2 000 EUR i 2 000 GBP tytułem kosztów związanych z rozprawą. Oddala pozostałe roszczenia o słuszne zadośćuczynienie.

Pełny tekst orzeczenia

adremoqmedi pirveli seqcia   fadeeva ruseTis winaaRmdeg   CASE OF FADEYEVA v. RUSSIA   (ganacxadi # 55723/00)   ganCineba   strasburgi   wlis 9 ivnisi   saboloo   30/11/2005   winamdebare ganCineba saboloo gaxdeba konvenciis 44-e muxlis   me-2 punqtSi Camoyalibebuli debulebebis Sesabamisad. igi   SeiZleba daeqvemdebaros redaqciul gadasinjvas.   saqmeze `fadeeva ruseTis winaaRmdeg~   adamianis uflebaTa evropulma sasamarTlom (yofilma pirvelma   seqciam), romelic palatis saxiT Seikriba da Sedgeboda Semdegi   mosamarTleebisagan:   b-ni k. l. rozakisi, Tavmjdomare,   b-ni p. lorenzeni,   q-ni f. tulkensi,   q-ni n. vajiCi,   q-ni s. botuCarova   b-ni a. kovleri,   b-ni v. zagrebelski, mosamarTleebi,   agreTve seqciis samdivnos ufrosi b-n s. nilseni,   imsjela ra ganmartoebiT 2004 wlis 1 ivlissa da 2005 wlis 19   maiss,   wlis 19 maiss gamoitana winamdebare ganCineba:   procedura   1.   saqme momdinareobs ganacxadidan (#55723/00), romelic   warmodgenili iqna sasamarTlos winaSe ruseTis feredaciis   winaaRmdeg, adamianis uflebaTa da ZiriTad TavisuflebaTa   dacvis evropuli konvenciis (SemdgomSi `konvencia~) 34-e muxlis   Sesabamisad, ruseTis moqalaqis q-n nadeJda mixailis asul   fadeevas (SemdgomSi `ganmcxadebeli~) mier 1999 wlis 11 dekembers.   2.   ganmcxadebels, romelsac mieca samarTlebrivi daxmareba   sasamarTlos winaSe samarTalwarmoebisaTvis, Tavdapirvelad   warmoadgendnen b-ni iuri vanJa, xolo SemdgomSi b-ni kiril   koroteevi da q-ni dina vedernikova, ruseTis arasamTavrobo   organizacia `memorialis~ advokatebi, da b-ni bil bouringi da   b-ni filip lixi, advokatebi inglissa da uelsSi. ruseTis   mTavrobas (SemdgomSi `mTavroba~) warmoadgendnen b-ni pavel   laptevi, adamianis uflebaTa evropuli sasamarTlos winaSe   ruseTis federaciis warmomadgeneli.   3.   kerZod, ganmcxadebeli Cioda, rom saxlTan axlomdebare   foladis qarxana safrTxes uqmnida mis janrTelobasa da   keTildReobas. igi eyrdnoboda konvenciis me-8 muxls.   4.   ganacxadi   gadaeca   sasamarTlos   meore   seqcias   (sasamarTlos reglamentis 52-e muxlis 1-li punqti). aRniSnul   seqciaSi Seiqmna palata (reglamentis 26-e muxlis 1-li punqti),   romelsac unda ganexila saqme (konvenciis 27-e muxlis 1-li   punqti).   5.   wlis 1 noembers sasamarTlom Secvala seqciebis   Semadgenloba (reglamentis 25-e muxlis 1-li punqti). winamdebare   saqme gadaeca axladSeqmnil pirvel seqcias (reglamentis 52-e   muxlis 1-li punqti).   6.   wlis 16 oqtombris gadawyvetilebiT sasamarTlom   arsebiT ganxilvaze nawilobriv daSvebulad   ganacxadi   gamoacxada da miiRo gadawyvetileba mxareebisagan damatebiTi   informaciis da mimoxilvebis gamoTxovis da saqmis arsebiTad   ganxilvis mosmenis Catarebis Sesaxeb.   7.   ganmcxadebelma da mTavrobam saqmis arsebiT mxaresTan   dakavSirebiT warmoadgines TavianTi mimoxilvebi (reglamentis   59-e muxlis 1-li punqti). saqmis mosmena Sedga adamianis   uflebaTa   SenobaSi,   strasburgSi,     wlis   ivliss   (reglamentis 59-e muxlis me-3 punqti).   sasamarTlos winaSe gamocxaddnen:   (a) mTavrobis saxeliT   b-ni   pavel   laptevi,   adamianis   uflebaTa   evropuli   sasamarTlos winaSe ruseTis federaciis warmomadgeneli,   b-ni berestnevi, advokati,   q-ni t. gorniaki,   b-ni m. stavrovski,   b-ni m. vinogradovi, mrCevlebi;   (b) ganmcxadeblis saxeliT   b-ni k. koroteevi,   q-ni d. vedernikova,   b-ni bouringi,   b-ni f. lixi, advokati.   8.   sasamarTlom moismina b-ni laptevis, b-ni bouringis, b-ni   lixisa da b-ni koroteevis gamosvlebi.   9.   wlis 1 noembers sasamarTlom Secvala seqciebis   Semadgenloba (reglamentis 25-e muxlis 1-li punqti). winamdebare   saqme darCa pirveli seqciis Tavdapirvel SemadgenlobaSi.   faqtebi   I.   saqmis garemoebebi   A.   10.   Sesavali   ganmcxadebeli daibada 1949 wels. igi amJamad cxovrobs   qalaq CerepovecSi, romelic foladis mwarmoebel mniSvnelovan   centrs warmoadgens. igi moskovidan Crdilo-aRmosavleTiT 300   km-is moSorebiT mdebareobs. 1982 wels ganmcxadeblis ojaxi   sacxovreblad gadavida axal binaSi, Jukovis quCa #1-Si,   romelic foladis qarxana `severstalidan~ (SemdgomSi `qarxana~)     metris   moSorebiT   mdebaroebda.   aRniSnuli   bina   ganmcxadeblis qmars, b-n nikolai fadeevs, qarxanam gadasca   qiravnobis xelSekrulebiT.   11.   foladis qarxana `severstali~ sabWoTa periodSi aSenda.   igi ruseTis sabWoTa federaciuli socialisturi respublikis   (rsfsr) Savi metalurgiis saministros sakuTrebaSi iyo. qarxana   iyo da dRemde rCeba liTonis mwarmoebel umsxviles qarxanad   ruseTSi da ZiriTad damqiraveblad, romelic daaxloebiT 60 000   adamians asaqmebs. imisaTvis, rom ganesazRvra is sivrce, sadac   foladis warmoebis Sedegad dabinZureba SesaZloa moWarbebuli   yofiliyo, `severstalis~ garSemo xelisuflebam buferuli zona   - `sanitaruli usafrTxoebis zona~ - Seqmna. es zona pirvelad   wels SemoisazRvra. misi farTobi 5 000 m2-s Seadgenda. Tumca   Teoriulad igulisxmeboda, rom aRniSnul zonas qarxana qalaqis   sacxovrebeli nawilisagan unda gaemijna, praqtikulad iq   aTasobiT adamiani (maT Soris ganmcxadeblis ojaxic) cxovrobda.   zonaSi ganlagebuli sacxovrebeli binebi qarxnis sakuTrebas   warmoadgenda da ZiriTadad gankuTvnili iyo im muSebisaTvis,   romlebsac mudmivi macxovreblebis statusi hqondaT (ix.   `Sesabamisi Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdebloba da praqtika~).   rsfsr-is   gankargulebis   ministrTa   sabWos   Savi     wlis     seqtembris   saministro   mixedviT,   metalurgiis   valdebuli iyo, sxvagan daebinavebina sanitaruli usafrTxoebis   zonis mosaxleoba, romelic 1977 wlisaTvis ## 213 da 214   raionebSi cxovrobda. Tumca realurad es ar ganxorcielebula.   12.   bunebrivi garemos gaumjobesebis Sesaxeb~. programis mixedviT,   `qalaqSi toqsikuri nivTierebebis haerSi koncentracia   wels rsfsr-is mTavrobam miiRo programa `CerepovecSi   mravaljer aRemateboda dasaSveb normas~ da Cerepovecis   mosaxleobaSi avadmyofobis maCvenebeli saSualoze maRali iyo.   iqve aRniSnuli iyo, rom kvlav bevri adamiani cxovrobda   foladis qarxnis sanitaruli usafrTxoebis zonaSi. programis   Tanaxmad, foladis qarxanas moeTxoveboda toqsikuri emisiis   usafrTxo donemde Semcireba 1998 wlisaTvis. aRniSnuli miznis   misaRwevad programa mTel rig specialur teqnologiur   RonisZiebebs   iTvaliswinebda.   foladis   qarxana   agreTve   valdebuli iyo, yovelwliurad daefinansebina 20 000 m2-is   sacxovrebeli saxlebis mSenebloba sanitaruli usafrTxoebis   zonaSi mcxovrebi mosaxleobis gansaxlebisaTvis.   13.   municipalitetis 1992 wlis 18 noembris #30 gankargulebiT   sanitaruli usafrToebis zonis sazRvrebi xelaxla ganisazRvra.   am zonis sigane 1 000 metramde Semcirda.   14.   `severstalis~ mier. privatizaciis procesSi qarxnis sakuTrebaSi   arsebuli sacxovrebeli binebi, romlebic zonis SigniT   mdebareobda, municipalitets gadaeca.     wels   foladis   qarxana   privatizebuli   iqna   15.   wlis 3 oqtombers ruseTis federaciis mTavrobam   miiRo # 1161 gankarguleba `specialuri federaluri programis   _ `CerepovecSi bunebrivi garemosa da janmrTelobis dacvis   gaumjobesebis Sesaxeb~ 1997-2010 wlebisaTvis~ (2002 wels es   programa   Secvala   specialurma   federalurma   programam: `ruseTis ekologia da bunebrivi resursebi~). 1996   wlis programis ganxorcielebas msoflio banki afinansebda. am   programis meore punqtSi naTqvamia:   `qalaqis sacxovrebel nawilSi konkretuli damabinZurebeli   nivTierebebis koncentracia 20-50-jer maRalia zRvrul dasaSveb   koeficientze (zdk). ... 1 atmosferos dabinZurebaSi yvelaze didi   `wvlili~ Seaqvs `severstals~, romelic yvela emisiis 96%-zea   pasuxismgebeli. haeris dabinZurebis yvelaze maRali koeficienti   registrirebulia im sacxovrebel raonebSi, romlebic uSualod   `severstalis~ samrewvelo teritorias emijneba. toqsikuri   nivTierebebis atmosferoSi emisiis ZiriTadi mizezi aris   metalurgiul da sxva mrewvelobaSi Zveli da ekologiurad   saSiSi teqnologiebisa da manqana-danadgarebis gamoyeneba, iseve,   rogorc gazis gamasufTavebeli sistemis dabali efeqtianoba.   mdgomareobas kidev ufro amZimebs TiTqmis sruli Tanxvedra   qalaqis samrewvelo da sacxovrebeli raionebisa, romlebic ar   arian gamijnuli sanitaruli usafrTxoebis zonebiT.~   gankargulebis mixedviT, `qalaqSi arsebuli bunebrivi garemos   mdgomareoba mosaxleobis janmrTelobis mudmiv gauaresebas   ganapirobebs~. kerZod, gankargulebaSi naTqvamia, rom 1991-1995   wlebSi respiratoruli daavadebebis mqone bavSvTa ricxvi 345-   dan 945-mde gaizarda, sisxlisa da hematogenuri daavadebebis   SemTxvevebisa _ 3,4-dan 11-mde, xolo kanis daavadebebisa – 33,3-dan   101,1-mde yovel aTas sul mosaxleze. gankargulebis Tanaxmad,   atmosferuli dabinZurebis maRali koeficienti ganapirobebda   respiratoruli da sisxlis daavadebebis ricxobriv zrdas   qalaqis zrdasrul mosaxleobaSi da simsivniT gardacvalebis   SemTxvevebis matebas.   16.   programaSi miTiTebul RonisZiebaTa umravlesoba exeboda   `severstalis~ funqcionirebas. gankargulebaSi CamoTvlili iyo,   agreTve, rigi RonisZiebebisa, romlebic mTel qalaqs exeboda. es   RonisZiebebi   gulisxmobda   `severstalis~   sanitaruli   usafrToebis zonidan 18 900 adamianis gamoyvanas da sxvagan   dabinavebas. programidan Cans, rom am gansaxlebis dafinansebis   mTavari wyaro saxelmwifo unda yofiliyo. Tumca, rogorc Cans,   Semdgom wlebSi zonis mcxovrebTa gasaxlebis dafinansebas   `severstali~ ganagrZobda, yovel SemTxvevaSi, 213-e da 214-e   raionebis mcxovrebTaTvis. magaliTad, Cerepovecis meris 2004   wlis 4 aprilis # 1260 gankargulebiT 2004 wels gagarinis   moedanze ganlagebuli sacxovrebeli saxlis macxovreblebi   qalaqis sxva raionSi ganasaxles. Cerepovecis meris 2004 wlis 3   ivnisis werilis mixedviT, gansaxlebis xarjebis daaxloebiT   erTi mesamedi `severstalma~ gaiRo.   17.   wlis 9 agvistos Cerepovecis mTavarma sanitarulma   inspeqtorma daadgina, rom sanitaruli usafrTxoebis zonis   sigane unda yofiliyo 1 000 metri samrewvelo dabinZurebis   mTavari wyarodan. Tumca raime specialuri sazRvrebi zonisTvis   ar daudgeniaT. 2002 wels municipalitetma gaasaCivra Tavisive   wlis #30 gankarguleba, romelic adgenda zonis sazRvrebs   (ix. punqti 13). 2002 wlis 13 ivniss Cerepovecis saqalaqo   sasamarTlom # 30 gankarguleba baTilad gamoacxada im motiviT,   rom is scildeboda uflebamosilebis sferos (ultra vires).   saqalaqo sasamarTlom daadgina, rom im dros municipalitets ar   hqonda iurisdiqcia, ganesazRvra zonis sigane. sanitaruli   usafrTxoebis zonis sazRvrebi `severstalis~ Senobebis garSemo   kvlavac ar gansazRvrula.   18.   Sewyda   wlis mTavrobis programis ganxorcieleba 2001 wels   da SeTavazebuli RonisZiebebi gadatanili iqna   specialuri federaluri programis _ `ruseTis ekologia da   bunebrivi resursebi~ _ qveprogramis `bunebrivi garemos xarisxis   regulireba~ Sesabamis karSi.   19.   Cerepovecis meris 2004 wlis 3 ivnisis werilis mixedviT,   wels qarxana pasuxismgebeli iyo qalaqis haerSi samrewvelo   emisiebis 95%-ze metze. 1999 wlisTvis garemos dacvis Sesaxeb   saxelmwifo daskvnis Sesabamisad, ruseTis yvela metalurgiul   qarxanas   Soris   Cerepovecis   `severstals~   yvelaze   didi   `wvlili~ Sehqonda haeris dabinZurebaSi.   B.   1.   ganmcxadeblis mcdeloba, dasaxlebuliyo zonis gareT   samarTalwarmoebis pirveli etapi   20.     wels   ganmcxadebelma,   Tavis   ojaxsa   da   mis   sacxovrebel saxlSi mcxovreb bevr sxva adamianTan erTad,   sasamarTlos   gansaxlebis Taobaze. ganmcxadeblis mtkicebiT, toqsikuri   naerTebis koncentracia da xmauris done sanitaruli   mimarTa   sarCeliT   zonis   farglebs   gareT   usafrTxoebis zonaSi aRemateboda ruseTis kanonmdeblobiT   dadgenil zRvrul dasaSveb koeficients (zdk). ganmcxadebeli   aRniSnavda,   rom   zonaSi   bunebrivi   garemos   mdgomareoba   adamianebisaTvis mavne iyo da iq cxovreba potenciur safrTxes   uqmnida maT janmrTelobasa da sicocxles. Tavisi argumentebis   dasasabuTeblad   igi   ZiriTadad   eyrdnoboda     wlis   instruqcias qalaqis dagegmarebis Sesaxeb (ix. qvemoT, `Sesabamisi   Sidasaxelmwifoebrivi   ganmcxadeblis TqmiT,   kanonmdebloba   aRniSnuli   da   praqtika~).   qarxnebis   instruqcia   mepatroneebs avaldebulebda zonaSi sxvadasxva ekologiuri   zomebis miRebas, maT Soris, macxovreblebis gansaxlebas   ekologiurad usafrTxo adgilze. ganmcxadebeli amtkicebda, rom   `severstalma~ ar Seasrula es valdebuleba.   21.   wlis 17 aprils Cerepovecis saqalaqo sasamarTlom   ganixila ganmcxadeblis sarCeli. sasamarTlom scno, rom Senoba   Jukovis q. #1-Si, sadac ganmcxadebeli cxovrobda, mdebareobda   `severstalis~ sanitaruli usafrTxoebis zonis farglebSi.   sasamarTlom aRniSna, rom 1993 wlamde ganmcxadeblis bina Savi   metalurgiis saministros sakuTrebaSi iyo, romelsac ekuTvnoda   qarxanac. 1993 wels qarxnis privatizaciis Semdeg igi gaxda   kerZo   xelisuflebis sakuTrebaSi gadavida. ministris 1974 wlis   gankargulebaze miTiTebiT, sasamarTlom daadgina, rom   xelisuflebas evaleboda zonis yvela macxovreblis gansaxleba,   rac ar ganxorcielebula. am daskvnis gaTvaliswinebiT   sakuTreba   da   ganmcxadeblis   bina   adgilobrivi   sasamarTlo principulad daeTanxma ganmcxadeblis pretenzias,   aRniSna ra, rom mas, Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdeblobis   Sesabamisad, hqonda gansaxlebis ufleba. Tumca ganaCenis   sarezolucio nawilSi sasamarTlos ar miuRia raime specialuri   brZaneba ganmcxadeblis gansaxlebasTan dakavSirebiT. piriqiT,   sasamarTlom ganacxada, rom adgilobriv xelisuflebas igi   aRricxvaze unda aeyvana `binis momlodineTa prioritetul   siaSi~ axali binis micemis mizniT (ix. qvemoT, `Sesabamisi   Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdebloba da praqtika~). sasamarTlom   aseve aRniSna, rom ganmcxadeblis gansaxleba damokidebuli iyo   finansuri saxsrebis xelmisawvdomobaze.   22.   ganmcxadebelma gaasaCivra es gadawyvetileba, amtkicebda   ra, rom gansaxlebis valdebuleba ufro metad qarxanas   ekisreboda, vidre municipalitets. igi agreTve miuTiTebda, rom   sasamarTlom araswori formiT warmoadgina misi davis sagani:   miuxedavad imisa, rom iTxovda dauyovnebel gansaxlebas,   sasamarTlom igi momlodineTa siaSi Cawera. ganmcxadeblis   azriT, es gadawyvetileba ar iyo ganxorcielebadi, radgan misi   aRsruleba bevr faqtorze iyo damokidebuli (gansaxlebis   Sesaxeb   brZanebis   arseboba,   momlodineTa   siaSi   xalxis   raodenoba,   gansaxlebisTvis   saWiro fuladi   saxsrebis   xelmisawvdomoba da a.S.).   23. 1996 wlis 7 agvistos vologdis saolqo sasamarTlom   arsebiTad ZalaSi datova 1996 wlis 17 aprilis gadawyvetileba   da daadastura, rom ganmcxadeblis saxli mdebareobda foladis   qarxana   `severstalis~   sanitaruli   usafrTxoebis   zonis   farglebSi. saapelacio sasamarTlom agreTve aRniSna, rom   ganmcxadeblis gansaxleba ekologiurad usafrTxo adgilas   municipalitetis mier unda ganxorcielebuliyo. da bolos,   saapelacio   sasamarTlom   amoiRo   ganaCenis   sarezolucio   nawilidan miTiTeba fuladi saxsrebis, rogorc ganmcxadeblis   gansaxlebis winapirobis, xelmisawvdomobaze.   24.   pirveli instanciis sasamarTlom miiRo saaRsrulebo   furceli da gadasca aRmasrulebels. Tumca gadawyvetileba ar   aRsrulebula garkveuli drois ganmavlobaSi. Cerepovecis meri   wlis 11 dekembris werilSi aRniSnavda, rom ganaCenis   aRsruleba SeCerebuli iyo, radgan ar arsebobda normebi,   romlebic daadgenda mcxovrebTa zonis gareT gansaxlebis   proceduras.   25.     wlis     Tebervals   aRmasrulebelma   Sewyvita   aRsrulebis samarTalwarmoeba im safuZvliT, rom ar arsebobda   axali binis `momlodineTa prioritetuli sia~ sanitaruli   usafrTxoebis zonis mcxovrebTaTvis.   2.   samarTalwarmoebis pirveli etapi   26.   wels ganmcxadebelma municipalitetis winaaRmdeg   kvlav Seitana sarCeli, romliTac moiTxovda 1996 wlis 17   aprilis ganaCenis dauyovnebel aRsrulebas. ganmcxadeblis   mtkicebiT, inter alia, sistematuri toqsikuri emisia da xmauri   qarxana `severstalidan~ arRvevda mis ZiriTad uflebas piradi   cxovrebisa da sacxovreblis pativiscemaze, rogorc amas   uzrunvelyofs ruseTis konstitucia da adamianis uflebaTa   evropuli konvencia. igi iTxovda ekologiurad usafrTxo   adgilas biniT uzrunvelyofas an saxsrebis gamoyofas axali   binis SesaZenad.   27.   Seiyvana axali binis momlodineTa saerTo siaSi. igi siaSi rigiT   6820-e iyo (ix. qvemoT, `Sesabamisi Sidasaxelmwifoebrivi   kanonmdebloba da praqtika~).   wlis 27 agvistos municipalitetma ganmcxadebeli   28.   ar daakmayofila ganmcxadeblis sarCeli. sasamarTlom aRniSna,   rom ar arsebobda sanitaruli usafrTxoebis zonebSi   wlis 31 agvistos Cerepovecis saqalaqo sasamarTlom   mcxovrebTa binis momlodineTa prioritetuli sia da am mizniT   gansaxlebis aranairi sabWo ar Seqmnila. sasamarTlom daaskvna,   rom ganmcxadebeli jerovnad iyo Setanili momlodineTa saerTo   siaSi. sasamarTlom daadastura, rom 1996 wlis 17 aprilis   ganaCeni aRsrulebuli iqna. Sesabamisad, raime Semdgomi zomebis   miReba saWiro ar iyo. es ganaCeni daadastura vologdis saolqo   sasamarTlom 1999 wlis 17 noembers.   g.   dabinZurebis koeficienti ganmcxadeblis sacxovrebel   adgilas   29.   saxelmwifo xelisuflebis organoebi atareben regularul   inspeqciebs qalaqSi haeris xarisxis Sesamowmeblad. dabinZurebas   akontrolebs hidrometeorologiis saxelmwifo saagentos oTxi   stacionaruli sadguri, maT Soris erTi (sadguri   # 1)   ganlagebulia Jukovis q. #4-Si, ganmcxadeblis saxlidan 300   metris daSorebiT. xelisufleba akontrolebs cameti saSiSi   nivTierebis (azotis orJangis, amiakis, naxSirorJangis, mtvris,   gogirdwyalbadis, gogirdnaxSirbadis, karbolmJavis, fenolis,   formaldehidis, gogirdis orJangis, azotis Jangis, manganumis,   benzopirinis,   tyviis) emisiis   dones.   hidrometeorologiis   saxelmwifo saagentos oTxi stacionaruli sadguri akvirdeba   mxolod pirveli rva nivTierebis emisias; garda amisa, sadguri   #1 akontrolebs gogirdis orJangis, azotis orJangis, tyviis,   benzopiranis, manganumix, xolo sadguri #2 _ benzopiranis,   manganumisa da gogirdis orJangis emisias. amasTanave, sanitaruli   kontrolis saxelmwifo saagento regularulad amowmebs haers   foladis qarxnidan erTi, ori, xuTi, Svidi da cxrameti   kilometris manZilze. da bolos, `severstals~ aqvs kontrolis   sakuTari sistema, romelic afasebs emisias qarxnis samrewvelo   funqciis mqone TiToeuli Senobidan.   30.   rogorc Cans, pirveladi monacemebi garemos dabinZurebis   Sesaxeb, imis miuxedavad, saxelmwifo kontrolis sadgurebis   mier aris Sedgenili Tu `severstalis~, ar aris sajarod   xelmisawvdomi.   oficialuri dokumentebisa, romlebic Seicavs informacias   qalaqSi samrewvelo dabinZurebis Sesaxeb. aRniSnuli   orive   mxarem   warmoadgina   mTeli   rigi   dokumentebi, ramdenadac isini saqmesTan kavSirSia, mokled aris   mimoxiluli momdevno punqtebsa da winamdebare ganCinebis   danarTSi.   1.   ganmcxadeblis mier warmodgenili informcia   31.   ganmcxadeblis mtkicebiT, haerSi garkveuli toqsikuri   nivTierebebis koncentracia mis saxlTan axlos mudmivad   aRemateboda da dRemde aRemateba ruseTis kanonmdeblobiT   dadgenil usafrTxoebis koeficients. ase magaliTad, 1990-1999   wlebSi   haerSi   mtvris   saSualo   wliuri   koncentracia   `severstalis~ sanitaruli usafrTxoebis zonaSi 1,6-1,9-jer   aRemateboda zdk-s, karbolmJavis koncentracia _ 1,4-4-jer, xolo   formaldehidis   koncentracia   – 2-4,7-jer   (Cerepovecis   sanitaruli kontrolis centris monacemebiT). Cerepovecis   hidrometeorologiis saxelmwifo saagentos daskvnis Tanaxmad,   zonaSi atmosferuli dabinZurebis done 1997-2001 wlebSi   Sefasebuli   iyo   rogorc   `maRali~   an   `Zalian   maRali~.   hidrometeorologiis saxelmwifo saagentom daadastura, rom   aRniSnul periodSi dafiqsirda sxva mavne nivTierebebis,   magaliTad,   gogirdwyalbadisa   da   amiakis   gadaWarbebuli   koncentracia.   32.   rac Seexeba 2002 wels, ganmcxadebelma warmoadgina   da bunebriv garemoze dakvirvebis   hidrometeorologiisa   saxelmwifo saagentos CrdiloeTis regionuli ofisis moxseneba.   am moxsenebis Sesabamisad, inter alia, 2002 wels mtvris wliuri   saSualo koncentracia ganmcxadeblis saxlTan axlos 1,9-iT   aRemateboda zdk-s. ivlisSi naxSirorJangis Warbi koncentracia   iqna dafiqsirebuli ganmcxadeblis saxlTan axlos: am elementis   koncentracia Tavis moklevadian pikSi Svidjer aRemateboda zdk-   s.   amasTanave,   saagentos   koncentracia   daskvnis   samjer   Sesabamisad,   aRemateboda   qalaqSi   zdk-s.   formaldehidis   ganmcxadeblis saxlTan axlos gogirnaxSirbadis saSualo   wliuri koncentracia 2,9-jer aRemateboda zdk-s. fenolis   koncentracia   moklevadian   pikSi   oTxjer,   xolo   gogirdwyalbadisa – 4,5-jer aRemateboda zdk-s.   33.   ganmcxadebelma agreTve warmoadgina hidrometeorologiisa   da bunebriv garemoze dakvirvebis saxelmwifo saagentos   CrdiloeTis regionuli ofisis vebgverdze gamoqveynebuli   informacia. aRniSnuli wyaros mixedviT, 2004 wlis aprilSi   CerepovecSi formaldehidis koncentracia normas aRemateboda.   wlis martSi formaldehidis yovelTviuri saSualo   koncentracia 5-jer aRemateboda zdk-s.   34.   `severstalSi~ janmrTelobis dacvis RonisZiebebis ekonomikuri   efeqtianobis Sesaxeb~, romelic moamzada teqnikuri   ganmcxadebelma   agreTve   warmoadgina   gamokvleva   TanamSromlobis saerTaSoriso proeqtebis momzadebisa da   ganxorcielebis centrma, sajaro samarTlis iuridiulma pirma,   romelic 1993 wels dafuZnda maSindeli garemos dacvis   saxelmwifo   komitetis   zedamxedvelobis   qveS.   gamokvleva   SeukveTa Cerepovecis municipalitetma 1996 wlis federaluri   programiT gaTvaliswinebuli sxvadasxva RonisZiebebis xarjebis   efeqtianobis analizis Catarebis mizniT. eqspertTa jgufs xeli   miuwvdeboda monacemebze im 58 damabinZurebel nivTierebasTan   dakavSirebiT,   romlebsac   Seicavda   qarxana   `severstalis~   samrewvelo emisia. eqspertebma gamoarCies cameti yvelaze ufro   toqsikuri nivTiereba da, specialuri dispersiuli gavrcelebis   modelis gamoyenebiT, daadgines, Tu ra gavlenas axdenda isini   qalaqSi avadmyofobis maCvenebelze. SemdgomSi eqpertebma   gamoiangariSes, Tu rogor Seamcirebda am damabinZureblebis   koncentraciasa da, Sesabamisad, avadmyofobis maCvenebels   federaluri programiT gaTvaliswinebuli romelime RonisZiebis   ganxorcieleba.   35.   wlis aprilSi ganmcxadebelma sasamarTlos acnoba,   rom SesaZlebelia damatebiTi informaciis gamoTxova mopasuxe   mTavrobisagan. kerZod, ganmcxadebels surda moepovebina:   a) monacemebi `severstalis~ ZiriTadi emisiis, maT Soris im   gamonabolqvis fizikuri parametrebisa da qimikatebis moculebis   Sesaxeb,   romlebsac   yovelwliurad   gamoyofda   TiToeuli   procesis dros `severstali~; b) monacemebi atmosferul haerSi   toqsikuri nivTierebis koncentraciis Sefasebis dispersiuli   modelis Sesaxeb rogorc X, ise Y sakoordinacio RerZebze, rac   efuZneboda   zemoxsenebul   monacemebs   emisiis   Sesaxeb.   ganmcxadebelma   miuTiTa,   rom am informaciis   mopoveba   SesaZlebeli iyo teqnikuri TanamSromlobis saerTaSoriso   proeqtebis momzadebisa da ganxorcielebis centrSi (ix. punqti   34). ganmcxadebels agreTve surda, mieRo monacemebi CerepovecSi   atmosferuli haeris xarisxis Sesaxeb, romlebic mopovebuli iqna   1998-1999 wlebSi ruseTis federaciaSi bunebrivi garemos marTvis   Sesaxeb   msoflio   bankis   mier   dafinansebuli   proeqtis   farglebSi. 2004 wlis maisSi sasamarTlom SesTavaza mopasuxe   mTavrobas,   warmoedgina   ganmcxadeblis   mier   miTiTebuli   informacia.   2.   mopasuxe mTavrobis mier warmodgenili informacia   36. 2004 wlis ivnisSi mTavrobam warmoadgina Cerepovecis   municipalitetis mier momzadebuli daskvna `CerepovecSi garemos   dacvis   mdgomareoba   da   misi   kavSiri   [`severstalis~]   saqmianobasTan 2004 wlamde periodisTvis~.   37. daskvnis mixedviT, CerepovecSi bunebrivi garemos mdgomareoba   gaumjobesebuli iqna bolo wlebSi: magaliTad, qalaqSi   damabinZureblebis didi emisia Semcirda 1999 wels 370,5-dan 2003   wels 346,7 aTas tonamde (anu 6,4 procentiT). mTliani emisia   `severstalidan~ am periodSi 355,3-dan 333,2 aTas tonamde (anu 5,7   procentiT) iqna Semcirebuli, xolo stacionarul sadgurebze   aradamakmayofilebeli Sedegebis xvedriTi wili 2003 wels 32,7-   dan 26 procentamde Semcirda.   38.   daskvnaSi   aRniSnuli   iyo,   rom,   hidrometeorologiis   saxelmwifo saagentos oTxi stacionaruli sadguridan miRebuli   monacemebis mixedviT, mTeli rigi mavne naerTebis koncentraciis   mniSvnelovani Semcireba iqna dafiqsirebuli 1999-2003 wlebSi:   (i)   mtveri – 0,2 mgr/m3-dan (zdk-is 1,28) 0,11 mgr/m3-mde (zdk-   is 0,66);   (ii)   (iii)   gogirdwyalbadi – 0,016 mgr/m3-dan (zdk-is 3,2) 0,006   mgr/m3-mde (zdk-is 1.2);   fenoli – 0,018 mgr/m3-dan (zdk-is 0,6) 0,14 mgr/m3-mde   (zdk-is 0,47).   39.   daskvnis Tanaxmad, dabinZureba ganmcxadeblis saxlis   mimdebare teritoriaze ar iyo aucileblad iseTive maRali,   rogorc qalaqis sxva adgilebSi. magaliTad, 2003 wels azotis   orJangis koncentracia #1 sadgurze iyo 0,025 mgr/m3, maSin,   rodesac #2 sadgurze _ 0,034 mgr/m3, xolo #3 sadgurze _ 0,029   mgr/m3 aRiniSna.   amiakis   saSualo   dRiuri   koncentraciis   koeficienti, romelic #1 sadgurze dafiqsirda, iyo 0,016 mgr/m3,   #2 sadgurze – 0,017 mgr/m3, #3 sadgurze – 0,005 mgr/m3, xolo #4   sadgurze – 0,0082 mgr. fenolis koeficienti, romelic #1   sadgurze dafiqsirda, iyo 0,014 mgr/m3, #2 sadgurze – 0,015 mgr/m3,   #4 sadgurze   – 0,0012 mgr/m3.. da bolos, formaldehidis   koncentracia #1 sadgurze iyo 0,019 mgr/m3, maSin, rodesac #2   sadgurze dafiqsirda 0,012 mgr/m3,   xolo #4 sadgurze – 0,02 mgr/m3.   #3 sadgurze – 0,018 mgr/m3,   40.   manganumis, azotmJavis, amiakis, gogirdwyalbadis, fenolis,   naxSirorJangisa da gogirdnaxSirbadis saSualo wliuri   daskvnaSi aRniSnuli iyo, rom azotis orJangis, tyviis,   koncentracia ar aRemateboda zdk-s. Warbi wliuri koncentracia   mxolod mtverTan, formaldehidsa da benzopirinTan mimarTebaSi   iqna dafiqsirebuli. 1999-2003 wlebSi atmosferuli haeris   xarisxis garkveuli gaumjobeseba dafiqsirda foladis qarxnis   `dabinZurebis gvirgvinis~ qveS qalaqis sacxovrebel nawilSi.   magaliTad, aradamakmayofilebeli Sedegebis xvedriTi wili 13,2   procenti iyo 1999 wels, maSin, rodesac 2003 wels igi 12,7   procentamde daeca. daskvnaSi xazgasmiT iyo aRniSnuli, rom   aradamakmayofilebeli Sedegebis xvedriTi wili mcirdeboda: 18,4-   dan 14,2 procentame qarxnidan 1000 metris radiusSi da 14,04-dan   12,8 procentamde 3000 metris radiusSi. pozitiuri tendencia   SeiniSneboda, agreTve, zogierT konkretul ingredientebTan   mimarTebiT:     metris   radiusSi   aradamakmayofilebeli   Sedegebis Tanafardoba azotis orJangisTvis 1999 wels 50   procentidan 2003 wels 47 procentamde, gogirdwyalbadisTvis –   wels 75-dan 2003 wels 20 procentamde, xolo fenolisTvis –   wels 52-dan 2003 wels 38 procentamde Semcirda.   41.   ganzogadebul monacemebs dabinZurebis saSualo maCvenebelze   1999-2003 wlebSi, romlebic Segrovebuli iqna   mTavrobis   mier   warmodgenili   daskvna   Seicavda   hidrometeorologiis saxelmwifo saagentos oTxi stacionaruli   sadguris mier. mTavrobam agreTve warmoadgina #1 sadguris mier   dakvirvebis Sedegad miRebuli monacemebi, romlebic asaxavda   wliuri saSualo da maqsimaluri dabinZurebis doneebs 10-20   wlis win arsebul situaciasTan SedarebiT. aRniSnul daskvnaSi   aRwerili yvelaze mniSvnelovani monacemebi mokled winamdebare   ganCinebis danarTSia ganxiluli.   42.   mTavrobam agreTve warmoadgina amonaridebi vologdis   raionis mTavari sanitaruli inspeqtoris daskvnidan, romelic   momzadda 2004 wlis ivnisSi sanitaruli usafrTxoebis zonisTvis   axali sazRvrebis dasadgenad. daskvnis mixedviT, 2004 wels   `severstali~ kvlav pasuxismgebeli iyo qalaqSi mTliani   dabinZurebis   `severstalis~ emisia Seicavda 80 sxvadasxva damabinZurebel   nivTierebas. bolo wlebSi dabinZurebis mniSvnelovnad   94-97   procentze.   daskvna   miuTiTebda,   rom   Semcirebis miuxedavad, `xuTi prioritetuli damabinZureblis~   (mtverisa, romelic Seicavs silikonis orJangis, mtvris, azotis   orJangis, naftalinisa da gogirdwyalbadis 20%-ze mets)   maqsimaluri koncentracia kvlav aRemateboda usafrTxoebis   standartebs erTidan xuTi kilometris radiusze qarxnidan   moSorebiT. daskvnaSi agreTve aRniSnuli iyo, rom `150 000   adamianze meti cxovrobda zonaSi, sadac safrTxis maqsimalurad   dasaSvebi   Camoyalibebuli iyo mTeli rigi RonisZiebebisa, romlebsac 2010   wlisaTvis unda Seemcirebina naftalinisa da mtvris   koeficienti   gadacilebuli   iyo~.   daskvnaSi   koncentracia usafrTxo zRvramde, da naTqvami iyo, rom   `severstalidan~ atmosferos qveda SreSi momdinare yvela   toqsikuri   nivTierebis   koncentracia     wlisaTvis   maqsimalurad dasaSvebi koeficientis qveviT unda Camosuliyo.   43.   da bolos, mTavrobis gancxadebiT, Tu sasamarTlo   moisurvebs ganmcxadeblisa da misi advokatebis mier miTiTebuli   dokumentebis miRebas haeris dabinZurebis Taobaze ZiriTadi   informaciis   wyaros   saxiT,   maSin   `ruseTis   federaciis   saxelisuflebo organoebis azriT, es dokumenti gamoTxovili   unda iqnes b-ni koroteevisagan [ganmcxadeblis erT-erTi   warmomadgeneli]~.   d.   dabinZurebis Sedegebi ganmcxadeblisTvis   44.     wlidan   q-ni   fadeeva   zedamxedvelobis   imyofeboda   qveS.   Cerepovecis   mTavrobis   saavadmyofos   klinikis   Tanaxmad, xsenebul klinikaSi ganmcxadeblis samedicino istoria   misi janmrTelobis gauaresebas ar ukavSirebs misi sacxovrebeli   adgilis araxelsayrel pirobebs.   45. 2001 wels klinikis samedicino personalma ganmcxadeblis   samuSao adgilze Caatara morigi samedicino Semowmeba yvela   TanamSromlisTvis. aRniSnuli Semowmebis Sedegad eqimebma xuT   muSas, maT Soris ganmcxadebels, aRmouCines profesiuli   daavadebis niSnebi. 2002 wels diagnozi dadasturda: sanqt-   peterburgis higienisa da janmrTelobis dacvis Crdilo-   dasavleTis samecniero centris saavadmyofos 2002 wlis 30   maisiT   ganmcxadebels   daavadebebi,   daTariRebuli   samedicino   nervuli   daskvnis   sistemis   Tanaxmad,   sxvadasxva   profesiuli   awuxebda   kerZod,   zeda   kidurebis   progresuli/motosensoruli nevropaTia mtevnis arxis doneze   orive Sida nervis paralizebasTan (Tavdapirveli diagnozi)   erTad,   xerxemlis   osteoqondrozi,   muxlis   saxsrebis   deformirebuli arTriti, Sua mielinis garsis gadagvareba,   Tormetgoja nawlavis qronikuli anTeba, pirveli xarisxis   Sorsmxedveloba da presbiopia (gamomdinare daavadeba). Tumca   daskvnaSi calsaxad ar yofila miTiTebuli am daavadebaTa   gamomwvevi faqtorebi, eqimebma ganacxades, rom isini gamwvavda   `vibraciis,   pirobebSi~.   toqsikuri   dabinZurebisa   da   mavne   klimatur   46. 2004 wels ganmcxadebelma warmoadgina daskvna `adamianebis   janmrTelobisaTvis Cerepovecis qarxana `severstalis~ mimdebare   teritoriaze damabinZurebel nivTierebaTa koeficientis riskis   Sefaseba~. aRniSnuli daskvna, romelic moiTxova ganmcxadebelma,   moamzada profesorma mark Cernaikma. eqim Cernaikis azriT,   mosalodneli iyo, rom zonaSi mcxovrebTa Soris saSualoze   metad yofiliyo gavrcelebuli daavadebebi respiratoruli   infeqciebis, surdos, xvelisa Tu Tavis tkivilis, farisebri   jirkvlis gaRizianebis, cxvirisa da sasunTqi milis simsivnis,   Tvalebis, cxvirisa Tu yelis qronikuli gaRizianebis, agreTve   nevrologiuri,   gul-sisxlZarRvTa   da   reproduqciuli   funqciebis moSlis saxiT. daskvnis mixedviT:   `Cerepovecis   aRmoCenili   sanitaruli   toqsikuri   usafrTxoebis   zonaSi   Warbad   airisebri   damabinZureblebi   damabinZureblebia, romlebsac uSvebs rkinisa da foladis   mwarmoebeli qarxnebi (konkretulad, metalurgiuli koqsis   warmoebis procesis meSveobiT) da ara zogadad sxva industriebi.   aqedan gamomdinare, gonivrulia davaskvnaT, rom sanitaruli   usafrTxoebis zonaSi mcxovrebi adamianebis janrTelobis   mdgomareobaze zemoxsenebuli uaryofiTi Sedegebis ZiriTadi   mizezia qarxana `severstalis~ araadekvaturad kontrolirebadi   emisia.~   47.   ganmcxadebelma   agreTve   warmoadgina   Cerepovecis   municipalitetis garemos dacvis departamentis sainformacio   nota, romelSic mocemuli iyo rekomendaciebi Cerepovecis   mosaxleobisaTvis, Tu rogor unda emoqmedaT `araxelsayreli   amindis pirobebSi~, kerZod, rodesac qari avrcelebda emisias   `severstalidan~ qalaqis mimarTulebiT. nota mosaxleobas   saxlebSi darCenisa da naklebi fizikuri datvirTvisaken   mouwodebda. igi agreTve iTvaliswinebda ramdenime rekomendacias   dietis kuTxiT. aRniSnul SemzRudav rekomendaciebs ZiriTadad   safuZvlad edo `severstalis~ emisia. ganmcxadebeli agreTve   miuTiTebda Cerepovecis sanitaruli kontrolis centris 2001   wlis 20 seqtembris werilze, romlis Tanaxmadac zemoxsenebuli   `araxelsayreli amindis pirobebSi~ bavSvebi 1,3-jer ufro xSirad   mimarTavdnen adgilobriv saavadmyofoebs.   II.   a.   Sesabamisi Sida kanonmdebloba da praqtika   bunebrivi garemos dacvis standartebi   48.   ruseTis federaciis konstituciis 42-e muxlis Tanaxmad:   `yvelas aqvs ufleba, cxovrobdes janmrTelobisaTvis uvnebel   garemoSi, xeli miuwvdebodes saTanado informaciaze da miiRos   kompensacia ekologiuri zemoqmedebis Sedegad janrTelobisa Tu   qonebisTvis miyenebuli zianis gamo~.   49.   sanitaruli   usafrTxoebis   Sesaxeb   (О   санитарно-   эпидемиологическом благополучии населения) 1999 wlis 30 martis   federaluri kanonis Sesabamisad, federaluri sanitaruli   samsaxuri adgens garemoze zemoqmedebis saxelmwifo standartebs   mosaxleobis   janmrTelobis   dacvis   mizniT.   kerZod,   es   standartebi gamoiyeneba haeris xarisxis Sefasebisas qalaqebSi:   atmosferuli dabinZurebis Sefaseba xdeba erTeuliT, zRvruli   dasaSvebi koeficientiT (zdk), romelic haerSi sxvadasxva   toqsikuri nivTierebebis koncentracias adgens. 2001 wlis   sanitaruli wesebis 2.1 muxlisa da atmosferulis haeris dacvis   Sesaxeb 1999 wlis kanonis 1-li muxlis mixedviT, Tu zdk ar aris   Warbi odenobiT, maSin haeri usafrTxoa Sesabamis teritoriaze   mcxovrebi adamianebis janmrTelobisa da keTildReobisaTvis.   sanitaruli   wesebis   2.2   muxlis   Sesabamisad,   qalaqebis   sacxovrebel raionebSi haeris xarisxi ar unda aRematebodes 1,0   zdk-s yvela kategoriis toqsikuri nivTierebebisaTvis, xolo   rekreaciul zonebSi – 0,8 zdk-s.   50.   atmosferuli haeris dacvis Sesaxeb (Об охране атмосферного   воздуха) 1999 wlis 4 maisis kanonis mixedviT, garemos dacvis   federaluri saagento adgens bunebrivi garemos standartebs   sxvadasxva saxis dabinZurebis wyaroebisTvis (manqanebi, fermebi,   samrewvelo sawarmoebi da a.S.). garemos dacvis regionuli   saagentoebi aRniSnul zogad standartebs iyeneben konkretul   sawarmoTa   funqcionireba ar unda iwvevdes iseT dabinZurebas, romelic   aRemateba zdk-s (kanonis me-16 muxli). Tumca, regionis   mimarT.   ZiriTadad,   samrewvelo   sawarmos   ekonomikuri ganviTarebis gamo, garemos dacvis regionul   saagentos SeuZlia gasces droebiTi nebarTva, romelic sawarmos   aZlevs uflebas, gadaaWarbos aRniSnul normebs (kanonis 1-li da   me-12 muxlebi). nebarTvas Tan unda erTvodes toqsikuri emisiis   usafrTxo donemde etapobrivi Semcirebis grafiki.   b.   sanitaruli usafrTxoebis zona   TiToeulma sawarmom, romelic iwvevs dabinZurebas, Tavisi   teritoriis garSemo unda Seqmnas `sanitaruli usafrTxoebis   zona~, anu buferuli sivrce, romelic dabinZurebis wyaros   ganacalkevebs qalaqis sacxovrebeli sivrcisgan (1996 wlis   sanitaruli wesebis 3.5 da 3.6 muxlebi, romlebic ZalaSi Sevida   saxelmwifo sanitaruli samsaxuris 1996 wlis 31 oqtombris # 41   gankargulebiT; analogiur debulebebs iTvaliswinebda 2000, 2001   da 2003 wlebis wesebi, romlebmac Secvala 1996 wlis wesebi).   aRniSnul   buferul   zonaSi   dabinZurebis   done   SeiZleba   aRematebodes zdk-s.   52. sxvadasxva kategoriis sawarmoTaTvis zonis minimaluri   sigane gansazRvrulia sanitaruli wesebiT. 1996 wlis wesebis   mixedviT, sanitaruli usafrTxoebis zona `severstalis~ zomis   foladis qarxnis garSemo unda iyos 2 000 metri. 2000 wlis 1   oqtombris sanitaruli wesebis mixedviT, am zomis metalurgiuli   sawarmosTvis sanitaruli usafrTxoebis zonis sigane sul mcire   000 metri unda iyos. zogierT SemTxvevebSi saxelmwifo   sanitarul samsaxurs SeuZlia zonis gafarToeba (magaliTad,   rodesac haerSi toqsikuri nivTierebebis koncentracia zonis   farglebs   miRma   aRemateba   zdk-s).   SemdgomSi   miRebulma   sanitarulma wesebma (ZalaSi Sevida 2001 wlis 17 maiss da 2003   wlis 10 aprils) daamtkica es moTxovnebi.   53. qalaqis dagegmarebis Sesaxeb 1989 wlis wesebis 3.6 muxlis   Tanaxmad, sawarmom unda miiRos yvela aucilebeli zoma, raTa,   kanonmdeblobis Sesabamisad, moawyos (обустроить) sanitaruli   usafrTxoebis zona dabinZurebis Semcirebis mizniT.   54. qalaqis dagegmarebis Sesaxeb 1989 wlis wesebis 3.8 muxlis   Tanaxmad, sanitaruli usafrTxoebis zonis SigniT ar unda iyos   ganlagebuli sacxovrebeli saxlebi. es debuleba mogvianebiT   iqna CarTuli 1998 wlis qalaqis dagegmarebis kodeqsSi   (Градостроительный Кодекс) (muxli 43), agreTve 2001 wlis 17 maisisa   da 2003 wlis 10 aprilis sanitarul wesebSi. 2001 wlis   sanitaruli wesebis 3.3.3. muxlis Sesabamisad, zonis Seqmnis   proeqti maRalprioritetuli sakiTxis saxiT SeiZleba Seicavdes   zonis mosaxleobis gansaxlebas. Tumca eqspluataciaSi Sesuli   sawamos   sanitaruli   usafrTxoebis   zonaSi   mcxovrebTa   gansaxleba ar aris pirdapiri moTxovna.   55. 1998 wlis qalaqis dagegmarebis kodeqsis me-10 muxlis me-5   punqtis Sesabamisad:   `im SemTxvevebSi, rodesac saxelmwifo an sazogadoebrivi   interesebi moiTxovs, rom ekonomikuri an sxva saxis saqmianoba   ganxorcieldes im teritoriaze, sadac mavne bunebrivi garemoa,   dasaSvebia   mosaxleobis   droebiT   cxovreba   aRniSnul   teritoriaze im pirobiT, rom gamoyenebuli iqneba qalaqis   dagegmarebis specialuri reJimi...~   2.   praqtika   56.   Crdilo-kavkasiis   olqis   federaluri   komerciuli   sasamarTlos gadawyvetilebiT (2003 wlis 3 ivnisi, #Ф08-1540/2003),   xelisuflebis organoebs SeuZliaT kanonmdeblobis Sesabamisad   Seuwyviton funqcionireba im sawarmos, romelmac ar Seqmna   sanitaruli usafrTxoebis zona.   57. ganmcxadebelma warmoadgina amonaridi ruseTis federaciis   umaRlesi sasamarTlos gadawyvetilebidan saqmeze `ivaSCenko   krasnoiarskis rkinigzis winaaRmdeg~ (Ivaschenko v. the Krasnoyarsk   Railways) (`umaRlesi sasamarTlos praqtikis mimoxilva~, Бюллетень   Верховного Суда РФ, #9, 1998 wlis 15 ivlisi, punqti 22). aRniSnul   SemTxvevaSi mosarCele moiTxovda dauyovnebel gasaxlebas   avariuli   saxlidan.   qveda   instanciis   sasamarTlom   ar   daakmayofila mosarCelis moTxovna, miuTiTa ra, rom mas SeeZlo   gansaxlebaze pretenzia ganecxadebina prioritetulobis rigis   dacviT (e.i. unda Caweriliyo binis momlodineTa siaSi).   umaRlesma sasamarTlom gaauqma es gadawyvetileba Semdegi   mosazrebidan gamomdinare:   `[mosarCelis] saxli ara mxolod avariulia [...], aramed agreTve   mdebareobs 30 metris daSorebiT rkinigzidan misi sanitaruli   usafrTxoebis zonis SigniT, rac ewinaaRmdegeba sanitarul   wesebs (am zonis sigane 100 metria da masSi dauSvebelia   sacxovrebeli binebis arseboba)~.   umaRlesma sasamarTlom saqme daubruna pirveli instanciis   sasamarTlos da ubrZana, moeZebna konkretuli sacxovrebeli,   romelsac SesTavazebdnen Sesabamis pirs Zveli sacxovreblis   sanacvlod.   58.   sxva   saqmeSi,   romelic   q-n   lediaevas,   `severstalis~   sanitaruli usafrTxoebis zonaSi macxovreblis, gansaxlebas   exeboda, vologdis saolqo sasamarTlom, 2002 wlis 11   Tebervlis gadawyvetilebiT, daadgina, inter alia:   `qveda instanciis sasamarTlos ar Seufasebia, Tu ramdenad   adekvaturia sanitaruli usafrTxoebis zonaSi mcxovrebTa   gansaxlebisaTvis ganxorcielebuli RonisZiebebi im safrTxisa,   romelic mosarCeles emuqreba. Sedegad, sasamarTlos ar   daudgenia,   SeiZleba   Tu   ara   CaiTvalos   [q-n   lediaevas]   uzrunvelyofa axali sacxovrebliT, sabinao kanonmdeblobis   Sesabamisad, misi momlodineTa rigSi moTavsebiT misTvis   realuri SesaZleblobis micemad, icxovros sicocxlisa da   janmrTelobisaTvis uvnebel garemoSi.~   sasamarTlom agreTve gamoxata daeWveba imasTan dakavSirebiT,   unda iyos Tu ara pasuxismgebeli saxelmwifo zonis mcxovrebTa   gansaxlebaze.   g.   ruseTis sabinao kanonmdeblobis mimoxilva   59.   sabWoTa periodSi ruseTSi binebis umravlesoba ekuTvnoda   sxvadasxva saxelmwifo organoebsa Tu saxelmwifo sawarmoebs.   mosaxleoba am binebSi mudmivi damqiraveblebis saxiT cxovrobda.   1990-ian wlebSi ganxorcielda farTomasStabiani saprivatizacio   programebi. garkveul SemTxvevebSi qoneba, romelic ar iqna   privatizebuli, sakuTrebaSi gadaeca adgilobriv xelisuflebas.   60.   dReisaTvis   ruseTis   mosaxleobis   garkveuli   nawili   damqiraveblis saxiT kvlav cxovrobs adgilobriv municipalur   binebSi upiratesobebiT sargeblobis gamo. kerZod, municipaluri   binis damqiraveblebs ar moeTxovebaT qonebis gadasaxadis   gadaxda,   isini   ixdian   qiras,   romelic   mniSvnelovnad   Camouvardeba sabazro Rirebulebas, da aqvT qonebiT srulad   sargeblobisa da misi kontrolis uflebebi. garkveul pirebs   aqvT ufleba, adgilobriv xelisuflebas mosTxovon axali   sacxovrebliT   uzrunvelyofa   im   SemTxvevaSi,   Tu   isini   akmayofileben kanonmdeblobiT dadgenil moTxovnebs.   61.   uzrunvelyofis moTxovna im ZiriTad socialur da ekonomikur   uflebebs ganekuTvneboda, rasac iTvaliswinebda sabWoTa   istoriuli   TvalTaxedviT,   axali   sacxovrebliT   kanonmdebloba. rsfsr-is 1983 wlis 24 ivnisis sabinao kodeqsis   mixedviT, romelic kvlav ZalaSi iyo ruseTSi, rodesac   winamdebare saqmis faqtobriv garemoebebs hqonda adgili,   TiToeul damqiravebels, romlis sacxovrebeli pirobebi ar   Seesabameboda standartebis moTxovnas, SeeZlo aRricxuliyo   adgilobrivi   xelisuflebis   momlodineTa   rigSi   axali   municipaluri binis misaRebad. rodesac gamoCndeboda axali   sacxovrebeli bina, mas im adamians miscemdnen, romelic binis   momlodineTa siaSi pirveli iyo.   62.   Tumca momlodineTa siaSi aRricxva ar aZlevda adamians   uflebas, moeTxova raime specialur pirobebi an grafiki   saxelmwifosagan axali binis misaRebad. adamianTa garkveul   kategorias,   magaliTad,   mosamarTleebs,   policielebsa   da   invalidebs, SeeZlo `momlodineTa prioritetul siaSi~ aRricxva.   miuxedavad amisa, rogorc Cans, ruseTis kanonmdebloba ar   iTvaliswinebda seriozuli ekologiuri saSiSroebis gamo   momlodineTa prioritetul siaSi aRricxvis aranair uflebas.   63.   sabWoTa periodis Semdeg asobiT aTasi rusi iqna ayvanili   aRricxvaze momlodineTa siaSi, romelic yovelwliurad ufro   grZeli xdeboda axali municipaluri binebis aSenebisaTvis   arasakmarisi resursebis gamo. amJamad momlodineTa siaSi   aRricxvaze yofnis faqti warmoadgens saxelmwifos nebis   gamoxatulebas biniT uzrunvelyofasTan dakavSirebiT, rodesac   resursebi iqneba xelmisawvdomi. Tumca ganmcxadebeli magaliTis   saxiT aRniSnavs, rom adamiani, romelic momlodineTa siaSi   pirveli ewera, 1968 wlidan elodeboda axal municipalur binas.   TviTon igi am siaSi 1999 wels rigiT 6820-e iyo.   samarTali   I.   konvenciis me-3 muxlis savaraudo darRveva   64.   ganmcxadebeli amtkicebda, rom adgili hqonda konvenciis   me-8 muxlis darRvevas saxelmwifos mxridan, radgan man ver   SeZlo misi piradi cxovrebisa da sacxovreblis dacva mavne   bunebrivi   garemosagan,   rac   `severstalis~   samrewvelo   saqmianobiT iyo gamowveuli.   65.   konvenciis   me-3   muxli,   romelsac   eyrdnoboda   ganmcxadebeli, miuTiTebs:   `1.   yvelas aqvs ufleba, pativi scen mis pirad da ojaxur   cxovrebas, mis sacxovrebelsa da mis mimoweras.   2.   dauSvebelia sajaro xelisuflebis Careva am uflebis   ganxorcielebaSi, garda iseTi Carevisa, rac daSvebulia kanoniT   da   aucilebelia   demokratiul   sazogadoebaSi   usafrTxoebis   erovnuli   qveynis   uSiSroebis,   sazogadoebrivi   an   ekonomikuri keTildReobis interesebisaTvis an uwesrigobis Tu   danaSaulis Tavidan asacileblad, janmrTelobis an zneobis Tu   sxvaTa uflebaTa da TavisuflebaTa dacvisaTvis.~   a.   1.   me-8 muxlis gamoyeneba winamdebare saqmeSi   ganmcxadeblis uflebebSi savaraudo Carevis Sinaarsi da   moculoba   66.   orive mxare eTanxmeba im faqts, rom ganmcxadeblis   sacxovrebel adgilze gavlenas axdenda samrewvelo dabinZureba.   maT ar gauprotestebiaT, rom dabinZurebis ZiriTadi mizezi   ganmcxadeblis saxlTan axlos mdebare foladis qarxana   `severstali~ iyo.   67. sasamarTlo aRniSnavs, rom, miuxedavad amisa, mxareebi davoben   `severstalis~ mier dabinZurebis xarisxsa da im Sedegebze, rac   aman ganmcxadebelze iqonia. ganmcxadebeli daJinebiT miuTiTebs,   rom dabinZurebam seriozulad xelyo misi piradi cxovreba da   janmrTelobis mdgomareoba, xolo mopasuxe mTavrobis mtkicebiT,   ganmcxadeblis mier imis Sedegad gancdili ziani, rom misi   saxli sanitaruli usafrTxoebis zonis SigniT mdebareobda, ar   wamoWrida sakiTxs konvenciis me-8 muxlis darRvevis kuTxiT.   mTavrobis pretenziis mixedviT, sasamarTlom pirvel rigSi unda   daadginos, xvdeba Tu ara konvenciis me-8 muxlis sferoSi is   situacia, romelsac amtkicebs ganmcxadebeli.   (a) zogadi principebi   68. me-8 muxli gamoiyeneba bunebriv garemosTan dakavSirebul   sxvadasxva SemTxvevebSi, magram yovelTvis ara aqvs mis darRvevas   adgili, rodesac xdeba bunebrivi garemos gauareseba: konvenciiT   gaTvaliswinebul uflebebsa da Tavisuflebebs Soris ar aris   bunebis SenarCunebis ufleba (ix. saqmeze Kyrtatos v. Greece   gamotanili ganCineba, # 41666/98, ECHR 2003-VI, punqti 52). aqedan   gamomdinare, imisaTvis, rom sakiTxi daisvas me-8 muxlis kuTxiT,   Careva uSualod unda xelyofdes ganmcxadeblis saxls, ojaxs an   mis pirad cxovrebas.   69. sasamarTlo aRniSnavs, rom bunebrivi garemos dabinZurebis   uaryofiTi Sedegebi unda aRwevdes garkveul minimalur dones,   raTa moxvdes me-8 muxlis moqmedebis sferoSi (ix. López Ostra v.   Spain, 1994 wlis 9 dekemberis ganCineba, seria A # 303-C, gv. 54,   punqti 51; agreTve ix., mutatis mutandis, Hatton and Others v. the United   Kingdom [GC], # 36022/97, ECHR 2003-VIII, punqti 118). zemoxsenebuli   minimumis Sefaseba SedarebiTia da damokidebulia saqmis iseT   garemoebebze,   rogoricaa   dabinZurebis   intensiuroba   da   xangrZlivoba, misi fizikuri da moraluri Sedegebi. agreTve   mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli bunebrivi garemos zogadi   konteqsti. me-8 muxlis Sesabamisad safuZvlian pretenzias ara   aqvs adgili, Tu is ziani, rasac asaCivreben, umniSvneloa   bunebrivi garemos im safrTxesTan SedarebiT, romelic yvela   Tanamedrove qalaqisTvis aris damaxasiaTebeli.   70. magaliTad, me-8 muxlis moqmedebas rom daeqvemdebaros,   bunebrivi garemos xelyofis Sesaxeb saCivrebi unda amtkicebdes,   pirvel rigSi, rom adgili hqonda realur Carevas ganmcxadeblis   pirad samyaroSi, xolo meore rigSi, rom sisastikis dones   aRwevda.   (b) ganmcxadeblis argumentacia   71. ganmcxadeblis mtkicebiT, bunebrivi garemos dabinZurebis   moculoba mis sacxovrebel saxlTan dRemde seriozul zians   ayenebs misi da misi ojaxis janmrTelobasa da keTildReobas.   72. ganmcxadebelma miuTiTa ramdenime dokumentze, romlebic, misi   azriT, metyvelebda foladis qarxana `severstalis~ samrewvelo   saqmianobis uaryofiT Sedegebze Cerepovecis mosaxleobisTvis.   kerZod, igi miuTiTebda eqim Cernaikis daskvnaze (ix. punqti 46),   sanqt-peterburgis higienisa da janmrTelobis dacvis centris   daskvnaze (ix. punqti 45), Cerepovecis municipalitetis bunebis   dacvis departamentisagan miRebul sainformacio notasa da   Cerepovecis sanitaruli kontrolis centris werilze (ix. punqti   47).   73. ganmcxadebeli aRniSnavda, rom 2004 wels sasamarTlom sTxova   mTavrobas   CerepovecSi   garkveuli   haeris   sabaziso   dabinZurebis   informaciis   Sesaxeb.   warmodgena   ganmcxadebeli   daJinebiT amtkicebda, rom mTavrobas xeli miuwvdeboda am   monacemebze, magram ar warudgina sasamarTlos. mTavrobis mier   momzadebuli   daskvna   mxolod   damabinZureblebis   donis   grZelvadian saSualo maCveneblebs Seicavda, rac ar iyo   sakmarisi imis gasarkvevad, Tu ra gavlenas axdenda CerepovecSi   aRniSnuli   damabinZureblebi   adamianis   janmrTelobaze.   ganmcxadeblis azriT, Tumca grZelvadiani saSualo maCveneblebi   TavisTavad bevrad aRemateboda usafrTxoebis dones, pikis   periodebSi ukiduresad momatebuli dabinZurebis SemTxvevebs   niRbavda. ganmcxadebeli moiTxovda, rom sasamarTlos uaryofiTi   daskvna gaekeTebina im faqtis gamo, rom mTavrobam ar   warmoadgina moTxovnili dokumentebi.   (g) mTavrobis argumentacia   74. mTavrobam zogadad aRiara, rom ganmcxadeblis saxlTan   axlos haerSi damabinZurebeli nivTierebebis koncentracia   aRemateboda bunebrivi garemos dacvis normebs. amasTan erTad, ar   arsebobda raime mtkicebuleba, rom ganmcxadeblis piradi   cxovreba an janmrTeloba garkveulwilad xelyofili iqna mis   saxlTan axlos foladis qarxnis funqcionirebis gamo. mTavroba   amtkicebda, rom `q-ni fadeevas [ganmcxadebeli] [`severstalis~]   sanitaruli usafrTxoebis zonis teritoriaze cxovrebis faqti   miuTiTebda ara miyenebul zianze, aramed mxolod aseTi zianis   miyenebis SesaZleblobaze~.   75.   mTavrobam   aRniSna,   rom   Sida   sasamarTloebs   arc   ganmcxadeblis   janmrTelobaze   industriuli   dabinZurebis   gavlena ganuxilavT da arc am dabinZurebiT gamowveuli ziani.   mTavrobis mtkicebiT, ganmcxadebels es sakiTxi ar wamouWria   Sida sasamarTloebis winaSe samarTalwarmoebisas.   76. mTavrobam agreTve aRniSna, rom ganmcxadebelma ar mimarTa im   saSualebebs, romlebsac ruseTis kanonmdebloba iTvaliswinebda   bunebrivi   ganmcxadebels, janmrTelobis dacvis ministris 2001 wlis 15   agvistos gankargulebis Sesabamisad, SeeZlo gamoeTxova   garemos   safrTxis   SefasebisaTvis.   kerZod,   `sanitarul-epidemiologiuri daskvna~ bunebrivi garemos Sesaxeb.   garda amisa, mTavrobis daJinebuli mtkicebiT, `mosaxleobis   janmrTelobis   safrTxis   done   Sefasebuli   unda   iqnes   atmosferoSi emisiis Sesaxeb oficialurad daregistrirebul   monacemebze   Sejerebulia   dayrdnobiT,   ruseTis   romlebic   federaciis   gaanalizebuli   da   kanonmdeblobiT   gaTvaliswinebuli meTodebis gamoyenebiT~.   77. rac Seexeba higienisa da janmrTelobis dacvis Crdilo-   dasavleTis centris mier dasmul diagnozs (ix. punqti 45),   mTavrobis mtkicebiT, es profesiuli daavadeba (профессиональное   заболевание) iyo. mTavrobis TqmiT, ganmcxadebeli muSaobda   janmrTelobisaTvis mavne sawarmoSi; misi funqcia iyo milebisa   da mrewvelobis sxva Termosaizolacio mowyobilobebis daxurva.   aseTi samuSao, romelic moiTxovs fizikur Zalas, xSirad   sruldeboda gareT an iseT SenobebSi, romlebic ar Tbeboda.   amdenad, zemoxsenebuli daavadeba ganpirobebuli iyo ara   ganmcxadeblis sacxovrebeli adgiliT, aramed araxelsayreli   samuSao pirobebiT. mTavrobis azriT, ganmcxadeblis daavadeba   iyo farTod gavrcelebuli da damaxasiaTebeli misi asakis   adamianebisaTvis, miuxedavad maTi sacxovrebeli adgilisa.   78. mTavroba daeTanxma eqim Cernaikis daskvnaSi Camoyalibebul   pirvelad mosazrebas, magram gaaprotesta misi saboloo daskvna.   mTavrobis   usafrTxoebis zonaSi mcxovrebTa mometebuli midrekilebis   Sesaxeb garkveuli daavadebebis mimarT Tavisi xasiaTiT   gancxadebiT,   `Cernaikis   daskvna   sanitaruli   abstraqtulia, ar aris dasabuTebuli da, aqedan gamomdinare, ar   unda iqnes mxedvelobaSi miRebuli~.   (d) sasamarTlos Sefaseba   79. Tavdapirvelad sasamarTlo aRniSnavs, rom mtkicebulebaTa   Sefasebisas gamosayenebeli zogadi principia `gonivrul eWvs   miRma~ mtkicebis standarti. aseTi mtkiceba SesaZlebelia, Tu   erTdroulad arsebobs sakmarisad myari, mkafio da Tanmxvedri   varaudebi an msgavsi gaubaTilebeli prezumfciebi faqtTan   dakavSirebiT. aseve unda aRiniSnos, rom sasamarTlo Tavis   praqtikaSi iyenebs moqnil midgomas amasTan dakavSirebiT,   iTvaliswinebs sadavo materialuri uflebis xasiaTs da yvela   arsebul mtkicebulebiT sirTules. zog SemTxvevaSi mxolod   mopasuxe   mTavrobisTvis   aris   xelmisawvdomi   informacia,   romelic adasturebs an uaryofs ganmcxadeblis saCivrebs;   amitom SeuZlebelia affirmanti, non neganti, incumbit probatio principis1   gamoyeneba (ix. Aktaş v. Turkey, #24351/94, punqti 272, ECHR 2003-V   (amonaridebi)).   80. rac Seexeba konkretulad mocemuli saqmis garemoebebs,   sasamarTlo   SeniSnavs,   rom,   ganmcxadeblis   azriT,   misi   janmrTeloba metalurgiuli qarxnis siaxloves misi cxovrebis   gamo gauaresda. erTaderTi dokumenturi mtkicebuleba, romelic   ganmcxadebelma Tavisi mosazrebis mxardasaWerad warmoadgina,   aris sanqt-peterburgis klinikis mier gacemuli cnoba (ix. punqti   45). sasamarTlos miaCnia, rom am cnobiT ar dasturdeba   mizezobrivi kavSiri dabinZurebasa da ganmcxadeblis daavadebebs   Soris. ganmcxadebels ar warmoudgenia raime sxva samedicino   mtkicebulebebi, romlebic mkafiod daadasturebda kavSirs mis   janmrTelobis mdgomareobasa da mis sacxovrebel adgilze   maRali xarisxis dabinZurebas Soris.   81. ganmcxadebelma aseve warmoadgina ramdenime oficialuri   dokumenti, romlebic adasturebs, rom 1995 wlidan (rodesac man   pirvelad mimarTa sasamarTlos) garemos dabinZurebis done mis   sacxovrebel adgilas mudmivad aWarbebda usafrTxoebis normebs   (ix. punqti 31 da misi Semdgomi punqtebi). ganmcxadeblis azriT,   es dokumentebi adasturebs, rom dabinZurebis aRniSnuli   xarisxisadmi daqvemdebarebuli nebismieri piris janmrTelobas   da normalur yofas gardauvlad adgeba mZime ziani.   82. rac Seexeba am gancxadebas, sasamarTlo mxedvelobaSi iRebs,   pirvel rigSi, rom konvencia ruseTis mimarT ZalaSi Sevida 1998   wlis 5 maiss. amitom mxolod am TariRis Semdgomi periodis   gaTvaliswinebaa SesaZlebeli ganmcxadeblis piradi cxovrebis   savaraudo xelyofis xasiaTisa da masStabis dadgenisas.   83. sasamarTlosTvis wardgenili masalebis Tanaxmad, 1998 wlamde   dabinZurebis   xarisxi   sxvadasxva   parametriT   aWarbebda   adgilobriv normebs. kerZod, mTavrobis mier warmodgenili   monacemebi adasturebs, rom 1999-2003 wlebSi mtvris, gogirdis   naxSirJangisa da formaldehidis odenoba haerSi ganmcxadeblis   saxlis   siaxloves   muxmivad   aWarbebda   zRvrul   dasaSveb   koeficients (zdk) (ix. am ganCinebis danarTi). 1999 wels mtvris   koncentracia 1,76-jer aWarbebda zdk-s, xolo 2003 wels – 1,13-   jer. 1999 wels gogirdis naxSirJangis koncentracia 3,74-jer   aRemateboda zdk-s; 2003 wels am nivTierebis koncentracia   Semcirda,   magram   1,12-jer   mainc   aRemateboda   zdk-s.   formaldehidis koncentracia 4,53-jer aWarbebda zdk-s. 2003 wels   igi 6,3-jer aRemateboda zdk-s. garda amisa, aRniSnul periodSi   fiqsirdeboda sxva nivTierebebis siWarbec, rogoricaa marganeci,   mtkicebis tvirTi ekisreba mas, vinc amtkicebs da ara mas, vinc uaryofs   (mTargmnelis SeniSvna)     benzopireni da gogirdis gazi (ix. punqti 38 da misi momdevno   punqtebi).   84.   sasamarTlo   aseve   SeniSnavs,   rom   mTavrobis   mier   warmodgenili cifrebi asaxavs mxolod wliur saSualo   maCveneblebs da ara dabinZurebis yoveldRiur an maqsimalur   xarisxs.   Tavad   mTavrobis   TqmiT,   ganmcxadeblis   saxlis   siaxloves   dafiqsirebuli   damabinZureblebis   maqsimaluri   koncentraciebi xSirad aTjer aRemateboda saSualo wliur zdk-   s (romelic isedac aWarbebda usafrTxoebis dasaSvebs normebs).   sasamarTlo aRniSnavs, rom mTavrobas ar ganumartavs, Tu ratom   ar warmoadgina man sasamarTlos mier moTxovnili dokumentebi   da angariSebi (ix. punqti 43) miuxedavad imisa, rom am   dokumentebis   mopoveba   Sidasaxelmwifoebrivi   organoebidan   namdvilad SesaZlebeli iyo. amitom sasamarTlo askvnis, rom   garemos mdgomareoba rig periodebSi SeiZleba uaresic yofiliyo   mowodebul monacemebTan SedarebiT.   85. sasamarTlo aRniSnavs, rom saxelmwifom mravaljer aRiara,   rom CerepovecSi arsebuli garemos mdgomareoba qalaqelebis   momatebuli sikvdilianobis mizezi iyo (ix. punqtebi 12, 15, 34, 47).   ganmcxadeblis mier warmodgenili daskvnebi da oficialuri   dokumentebi, kerZod, doqtor mark Cernaikis angariSi (ix. punqti   46), aRwers dabinZurebis negatiuri zemoqmedebis Sedegebs   Cerepovecis yvela macxovrebelze, gansakuTrebiT, qarxanasTan   axlos macxovrebel adamianebze. magaliTad, orive mxaris mier   warmodgenili   monacemebis   Tanaxmad,   mTeli   gansaxilveli   periodis ganmavlobaSi formaldehidis koncentracia haerSi   ganmcxadeblis saxlis siaxloves 3-6-jer meti iyo usafrTxo   normaze. doqtori Cernaiki formaldehidis negatiur Sedegebs   Semdegnairad aRwers:   `Cerepovecis   sanitaruli   usafrTxoebis   zonaSi   formaldehidisadmi arsebuli daucvelobis gaTvaliswinebiT,   savaraudoa, rom zonaSi mcxovrebi mosaxleoba saSualoze metad   iqneba daavadebuli sasunTqi gzebis kiboTi, Tavis tkivilebiT da   yel-yur-cxviris da Tvalebis qronikuli gaRizianebiT, im   mosaxleobasTan SedarebiT, romelic cxovrobs formaldehidis   Warbi dozebiT daubinZurebel raionebSi~.   rac Seexeba gogirdis naxSirJangs, romlis koncentraciac zdk-s   aRemateboda 1,1-3,75-jer mTeli am periodis ganmavlobaSi (2002   wlis garda), doqtori Cernaiki acxadebs:   `Cerepovecis   sanitaruli   usafrTxoebis   zonaSi   CS2-sadmi   arsebuli daucvelobis gaTvaliswinebiT, savaraudoa, rom zonaSi   mcxovrebi mosaxleoba saSualoze metad iqneba daavadebuli   nevro-qceviTi,   nevrologiuri,   gulsisxlZarRvTa   da   reproduqciuli   funqciebis moSliT,   im mosaxleobasTan   SedarebiT,   romelic   cxovrobs   CS2-is   Warbi   dozebiT   daubinZurebel raionebSi~.   86. da bolos, sasamarTlo gansakuTrebul yuradRebas aqcevs   imas, rom Sidasaxelmwifoebrivma sasamarTloebma mocemul   saqmeze aRiares, rom ganmcxadebels hqonda sxva adgilas   gansaxlebis ufleba. dabiZurebis gavlenas ganmcxadeblis pirad   cxovrebaze   marTlac   ar   daTmobia   ZiriTadi   yuradReba   Sidasaxelmwifoebrivi samarTalwarmoebisas. magram, rogorc   vologdis olqis sasamarTlos mosazrebidan gamomdinareobs,   romelic man lediaevas saqmeze gamoTqva (punqti 58), sadavo ar   iyo, rom `severstalis~ meqanizmebiT gamowveuli dabinZureba   iwvevda usafrTxo adgilas gansaxlebis saWiroebas. aseve, TviT   Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdebloba ganmcxadeblis saxlis   mdebareobis   mizanSeuwonels (ix. punqti 51). amitom, SeiZleba iTqvas, rom   ganmcxadeblis piradi cxovrebis xelyofis faqti   dadasturebulad CaiTvala Sidasaxelmwifoebriv doneze.   zonas   gansazRvravda,   rogorc   sacxovreblad   87. Sejamebis saxiT sasamarTlo aRniSnavs, rom mniSvnelovani   drois ganmavlobaSi ganmcxadeblis saxlis siaxloves haerSi   arsebuli sxvadasxva toqsikuri nivTierebebis koncentracia   mniSvnelovnad aWarbebda zdk-s. ruseTis kanonmdebloba zdk-s   gansazRvravs,   rogorc   toqsikuri   nivTierebebis   usafrTxo   koncentraciis dones (ix. punqti 49). amitom zdk-s gadaWarbebis   SemTxvevaSi dabinZureba potenciurad saSiSi xdeba misdami   daqvemdebarebuli adamianebis janmrTelobisa da normaluri   yofisTvis. es aris varaudi, romelic SesaZloa am konkretul   SemTxvevaSi ar Seesabamebodes sinamdviles. igive SeiZleba iTqvas   ganmcxadeblis mier warmodgenil daskvnebze: Warbi dabinZurebisa   da mTlianad mosaxleobaze misi dadasturebuli negatiuri   zegavlenis miuxedavad, ganmcxadebels SeiZleba ar ganucdia   konkretuli da gansakuTrebuli ziani.   88. magram mocemul saqmeSi arapirdapiri mtkicebulebebisa da   prezumfciebis metad Zlieri kombinacia SesaZlebels xdis   davaskvnaT, rom ganmcxadeblis janmrTeloba gauaresda didi   xnis   ganmavlobaSi   metalurgiuli   qarxana   `severstalis~   sawarmoo emisiebisadmi daqvemdebarebis Sedegad. Tundac rom   davuSvaT, rom dabinZurebas misi janmrTelobisTvis ar miuyenebia   gazomvadi ziani, aRniSnulis Sedegad igi, sul mcire, ufro   daucveli gaxda sxvadasxva daavadebebisadmi. garda amisa,   ueWvelia, rom dabinZurebam uaryofiTi gavlena iqonia misi   cxovrebis xarisxze sakuTar saxlSi. amitom sasamarTlo   iziarebs Tvalsazriss, rom ganmcxadeblis janmrTelobisa da   normaluri yofisTvis miyenebuli faqtobrivi ziani aRwevs im   dones, rac aucilebelia konvenciis me-8 muxlis moqmedebis   sferoSi mosaxvedrad.   2. savaraudo xelyofis mikuTvneba saxelmwifosTvis   89. sasamarTlo aRniSnavs, rom gansaxilvel dros saxelmwifo ar   flobda, ar akontrolebda da ar amuSavebda metalurgiul   qarxana `severstals~. Sesabamisad, sasamarTlos miaCnia, rom ver   iTqmeba, rom ruseTis federaciam uSualod xelyo ganmcxadeblis   piradi cxovreba an misi sacxovrebeli adgili. amave dros,   sasamarTlo   garemosTan dakavSirebul saqmeebze SeiZleba wamoiWras kerZo   sawarmoebis saqmianobis dauregulireblobis gamoc (ix.   zemoxsenebuli saqme Hatton and Others). amitom ganmcxadeblis   saCivrebi unda gaanalizdes saxelmwifos pozitiuri   valdebulebis WrilSi ganaxorcielos gonivruli da   aRniSnavs,   rom   saxelmwifos   pasuxismgebloba   – adekvaturi RonisZiebebi konvenciis me-8 muxlis pirveli punqtiT   gaTvaliswinebuli ganmcxadeblis uflebebis uzrunvelsayofad   (ix. 1990 wlis 21 Tebervlis ganCineba saqmeze Powell and Rayner v. the   United Kingdom, Series A, # 172, punqti 41, da 1998 wlis 19 Tebervlis   ganCineba saqmeze Guerra v. Italy, Reports of Judgments and Decisions 1998-I,   punqti 58). am garemoebebSi sasamarTlos pirveli amocanaa,   Seafasos, moeTxoveboda Tu ara saxelmwifos gonivrulad iseTi   qmedebebis   ganxorcieleba,   romlebiTac   Tavidan   iqneboda   acilebuli   an dasrulebuli   ganmcxadeblis   uflebebis   savaraudo xelyofa.   90.   metalurgiuli qarxana `severstali~ aSenda saxelmwifos mier da   Tavdapirvelad ekuTvnoda saxelmwifos. qarxana Tavidanve   amasTan   dakavSirebiT   sasamarTlo   SeniSnavs,   rom   xarvezebiT muSaobda, gamoscemda kvamls, suns da dabinZurebas,   CerepovecSi mcxovreb mraval adamianSi iwvevda janmrTelobis   problemebs an Semawuxebeli iyo maTTvis (ix. danarTi, agreTve   punqtebi 11 da 12). 1993 wels qarxnis privatizaciis Semdeg   saxelmwifo kvlav agrZelebda kontrols qarxnis sawarmoo   saqmianobaze,   qarxnis   mflobelze   saoperacio   pirobebis   dakisrebiT da am pirobebis Sesrulebaze kontroliT. qarxana   mravaljer Semowmda saxelmwifos garemosdacviTi organoebis   mier da mis mflobelsa da menejments administraciuli   jarimebic daekisraT (ix. qvemoT, punqti 114). davis sagnad qceuli   garemos mdgomareoba ar aris ucabedi da moulodneli viTarebis   Sedegi, piriqiT, is xangrZlivi da sayovelTaod cnobili   movlenebiTaa gamowveuli (ix. punqtebi 11, 12 da 15). iseve, rogorc   lopes ostras saqmeSi (ix. zemoT punqtebi 52-53, López Ostra v. Spain),   mocemul saqmeSic municipaluri xelisufleba saqmis kursSi iyo   garemos problemebTan dakavSirebiT da iyenebda garkveul   sanqciebs mdgomareobis gamosasworeblad.   91.   sasamarTlo   SeniSnavs,   rom   metalurgiuli   qarxana   `severstali~ iyo da rCeba 95%-iT pasuxismgeblad qalaqSi haeris   saerTo dabinZurebaze (ix. punqti 42). sxva mravali qalaqisgan   gansxvavebiT, sadac dabinZureba SeiZleba gamowveuli iyos didi   raodenobis sxvadasxva mcire wyaroebiT, dabinZurebis mTavari   wyaro CerepovecSi advilad misagnebi iyo. sadavod qceuli   garemos problemebi Zalian konkretuli iyo da srulad   miewereboda erTi konkretuli sawarmos saqmianobas. amas ki   gansakuTrebuli zegavlena hqonda `severstalis~ siaxloves   mcxovrebi adamianebisTvis.   92. sasamarTlo askvnis, rom mocemul saqmeSi xelisuflebas   namdvilad SeeZlo Seefasebina dabinZurebis riski da mieRo   saTanado zomebi mis Tavidan asacileblad an Sesamcireblad.   aRniSnuli faqtorebis kombinacia aCvenebs sakmaris kavSirs   damabinZurebel emisiebsa da saxelmwifos Soris, ris Sedegadac   dgeba saxelmwifos pozitiuri valdebulebis sakiTxi me-8 muxlis   safuZvelze.   93. gasarkvevi rCeba, ganmcxadeblis uflebebis dacvisas daicva   Tu ara saxelmwifom samarTliani wonasworoba ganmcxadeblis   interesebsa da zogadad sazogadoebis interesebs Soris, rac   gaTvaliswinebulia me-8 muxlis me-2 punqtiT.   B. dasabuTeba me-8 muxlis me-2 punqtis mixedviT   1. zogadi principebi   94. sasamarTlo imeorebs, rom romeli analitikuri midgomac ar   unda iqnes gamoyenebuli – pozitiuri valdebulebis darRveva Tu   saxelmwifos mier xelyofa   safuZvelze dasasabuTeblad   – me-8 muxlis me-2 punqtis   gamosayenebeli principebi   pirovnebis uflebasa da mTlianad sazogadoebis interesebs   Soris wonasworobis TvalsazrisiT orive SemTxvevaSi msgavsia   (ix. 1994 wlis 26 maisis ganCineba saqmeze Keegan v. Ireland, Series A,   # 290, gv. 19, punqti 49).   95.   saxelmwifos   mxridan   me-8   muxliT   gaTvaliswinebuli   uflebebis xelyofa SeusabamobaSi iqneba me-2 punqtTan, garda im   SemTxvevisa, rodesac aseTi xelyofa xorcieldeba `kanonis   Sesabamisad~.   aseT   SemTxvevaSi   Sidasaxelmwifoebrivi   kanonmdeblobis darRveva aucileblad gamoiwvevs konvenciis   darRvevis faqtis aRiarebas.   96.   magram   rodesac   saxelmwifos   moeTxoveba   pozitiuri   RonisZiebebis ganxorcieleba, arCevanis saSualeba, principSi,   xelSemkvrel saxelmwifoTa diskreciazea damokidebuli. `piradi   cxovrebis   pativiscemis~   uzrunvelyofisTvis   sxvadasxva   saSualeba arsebobs da saxelmwifom rom Sidasaxelmwifoebrivi   kanonmdeblobiT gaTvaliswinebuli erTi konkretuli RonisZieba   ar ganaxorcielos, mas mainc SeuZlia Tavisi pozitiuri   valdebuleba sxva saSualebebiTac Seasrulos. amitom am   SemTxvevebSi   dasabuTebisTvis saWiro standarti, ver iqneba gamoyenebuli,   iseve, rogorc saxelmwifos mxridan uSualo xelyofis   SemTxvevebSi.   `kanonis   Sesabamisobis~   kriteriumi,   rogorc   97. amave dros, sasamarTlo aRniSnavs, rom yvela wina saqmeSi,   romlebSic garemos dacvasTan dakavSirebiT iyo wamoWrili   konvenciis darRvevis sakiTxi, darRveva ganpirobebuli iyo   Sidasaxelmwifoebrivi organoebis mier TavianTi kanonmdeblobis   romelime calkeuli moTxovnis SeusruleblobiT. magaliTad,   lopes ostras saqmeSi nagvis gadamamuSavebeli qarxana ukanonod   eweoda saqmianobas, radgan mas ar gaaCnda Sesabamisi licenzia   da sabolood igi daixura (zemoT, punqtebi 16-22, ganCineba lopes   ostras saqmeze). aseve, geras saqmeSi konvenciis darRveva   dadginda Sidasaxelmwifoebriv doneze kanonTan Seusabamobis   gamo, kerZod, ganmcxadeblebma ver SeZles im informaciis   mopoveba, romlis gacemac saxelmwifos sakuTari kanonmdeblobiT   evaleboda (zemoxsenebuli saqme Guerra and Others v. Italy, gv. 219,   punqtebi 25-7). saqmeSi S. v. France (# 13728/88, komisiis 1990 wlis 17   maisis gadawyetileba, Decisions and Reports (DR) 65, gv 263)   mxedvelobaSi iqna miRebuli kanoniereba Sidasaxelmwifoebrivi   kanonmdeblobis mixedviT.   98.   saxelmwifos uCivis imis gamo, rom ar iqna daculi konvenciiT   gaTvaliswinebuli misi uflebebi, kanoniereba   magaliTad,   im   saqmeebSi,   romlebSic   ganmcxadebeli   Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdeblobis mixedviT gamoyenebuli   unda iyos ara rogorc calke da saboloo standarti, aramed   rogorc erT-erTi aspeqti sxva mraval aspeqts Soris, romlebic   mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli imis dasadgenad, daicva Tu   ara saxelmwifom `samarTliani wonasworoba~ me-8 muxlis me-2   punqtis mixedviT.   2. `legitimuri mizani~   99. rodesac saxelmwifos moeTxoveba pozitiuri RonisZiebebis   ganxorcieleba   ganmcxadeblis   interesebsa   da   mTlianad   sazogadoebis interesebs Soris samarTliani wonasworobis   dasamyareblad, garkveuli datvirTva SeiZleba hqondes me-8   muxlis me-2 punqtSi aRniSnul miznebs, Tumca es debuleba   mxolod   `xelyofaze~   saubrobs   pirveli   punqtiT   gaTvaliswinebul uflebasTan mimarTebaSi; anu, sxva sityvebiT   rom vTqvaT, es debuleba gulisxmobs pirvel punqtSi aRniSnuli   valdebulebidan gamomdinare negatiur valdebulebas (ix. 1986   wlis 17 oqtombris ganCineba saqmeze Rees v. the United Kingdom, Series   A, # 106, gv. 15, punqti 37).   100. sasamarTlo SeniSnavs, rom ganmcxadeblis gansaxlebaze   uaris   mTavrobiseuli   dasabuTeba   ZiriTadad   eyrdnoboda   Cerepovecis   romlebsac   kanonmdeblobiT.   xelisuflebas   im   ufaso   sxva   macxovrebelTa   ufleba   radgan   interesebis   dacvas,   Sida   sacxovreblis   mTavrobis   mxolod   hqondaT   azriT,   municipalur   SezRuduli   resursebi   gaaCnda   socialuri miznebiT axali saxlebis asaSeneblad, marto   ganmcxadeblis gansaxlebiT dairRveoda binis rigSi Cawerili   sxva adamianebis uflebebi.   101. mopasuxe mTavrobam argumentad miuTiTa mTlianad qveynis   ekonomikur keTildReobaze (ix. qvemoT, punqti 111). iseve, rogorc   mopasuxe mTavrobas, sasamarTlosac miaCnia, rom metalurgiuli   qarxnis uwyveti muSaoba xels uwyobda vologdis regionSi   ekonomikuri sistemis ganviTarebas da am kuTxiT emsaxureboda   legitimur mizans konvenciis me-8 muxlis me-2 punqtis gagebiT.   gasarkvevi rCeba, daicva Tu ara xelisuflebam am miznis   misaRwevad   wonasworoba   qmedebebis   ganmcxadeblis   ganxorcielebisas samarTliani   interesebsa da mTlianad   sazogadoebis interesebs Soris.   3. `aucilebeli demokratiul sazogadoebaSi~   (a) zogadi principebi   102. sasamarTlo miuTiTebs, rom imis Sefasebisas, Tu ra aris   aucilebeli konvenciis me-8 muxlis me-2 punqtSi aRniSnuli   miznebis misaRwevad, Sidasaxelmwifoebriv organoebs Tavisufali   diskrecia gaaCniaT, radgan maT saerTaSoriso sasamarTloze   ukeT SeuZliaT adgilobrivi saWiroebebisa da pirobebis   Sefaseba. marTalia, aucileblobis Tavdapirveli Sefaseba   Sidasaxelmwifoebrivi organoebis saqmea, magram sasamarTlos   SeuZlia gaakeTos saboloo Sefaseba imisa, aris Tu ara   Sesabamisi da sakmarisi saxelmwifos mier moyvanili dasabuTeba   (sxva avtoritetul wyaroebs Soris ix. saqme Lustig-Prean and Beckett   v. the United Kingdom, ## 31417/96 da 32377/96, 1999 wlis 27 seqtemberi,   punqtebi 80-81).   103.   bolo   aTwleulebis   SeSfoTebis   manZilze   dabinZureba   iqca.   mzardi   Sedegad   sazogadoebrivi   problemad   saxelmwifoebma miiRes sxvadasxva zomebi sawarmoo saqmianobis   uaryofiTi gavlenis Sesamcireblad. konvenciis pirveli oqmis   pirveli muxlis WrilSi am zomebis Sefasebisas sasamarTlom   wesis saxiT miiRo, rom saxelmwifoebs Sefasebis farTo   diskrecia aqvT garemosdacviT sakiTxebze. magaliTad, 1991 wels   saqmeze Fredin v. Sweden (1991 wlis 18 Tebervlis ganCineba, Series A,   # 192, punqti 48) sasamarTlom aRiara, rom `dRevandel   sazogadoebaSi garemos dacva mzardi mniSvnelobis sakiTxia~ da   daadgina, rom kerZo sakuTrebis uflebis xelyofa (bunebis   konservaciis safuZvliT ganmcxadeblisTvis licenziis gauqmeba,   romelic mas uflebas aZlevda, misi sakuTari miwidan moepovebina   qva-RorRi)   ar   iyo   mizanSeuwoneli   an   araproporciuli   konvenciis pirveli oqmis pirveli muxlis gagebiT. es midgoma   sasamarTlom daadastura aseve imave wels saqmeze Pine Valley   Development Ltd and Others v. Ireland (1991 wlis 29 noembris ganCineba,   Series A, # 222).   104. sxva saqmeebSi, romlebic saxelmwifos mxridan umoqmedobas   Seexeboda,   sasamarTlom   aseve   arCia,   Tavi   Seekavebina   Sidasaxelmwifoebrivi garemosdacviTi wesebis gadasinjvisgan.   amaswindel didi palatis ganCinebaSi sasamarTlom ganacxada,   rom `mizanSewonili ar iqneboda sasamarTlosTvis, rom man   SeimuSaos   dakavSirebuli   specialuri   adamianis   midgoma   uflebebis   am   kuTxiT,   specialuri   garemosTan   statusis   motiviT~ (zemoxsenebuli hatonis saqme, punqti 122). ufro   adrindel saqmeSi sasamarTlom ganacxada, rom `... sasamarTlos   saqme aSkarad ar aris Sidasaxelmwifoebrivi xelisuflebis   organoebis Canacvleba gadawyvetilebis miRebisas imis Taobaze,   Tu ra aris saukeTeso politika mocemul rTul teqnikur da   socialur sferoebSi. es is sferoebia, romlebSic xelSemkvreli   saxelmwifoebi unda sargeblobdnen gadawyvetilebis miRebis   farTo diskreciiT~ (zemoxsenebuli saqme Powell and Rayner v. the   United Kingdom, gv. 89, punqti 44).   105.   sasamarTlos   mier   dasadgeni   rCeba,   rom   Sidasaxelmwifoebrivma organoebma aSkara SefasebiTi Secdoma   dauSves mocemul sferoSi sxvadasxva kerZo pirebis konfliqtur   interesebs Soris samarTliani wonasworobis uzrunvelyofis   TvalsazrisiT.   magram   garemosdacviTi   sakiTxebis   kompleqsurobis gamo sasamarTlos roli mxolod meoradi   xasiaTisaa. sasamarTlom jer unda gamoarkvios, iyo Tu ara   gadawyvetilebis   miRebis   procesi   samarTliani   da   iseTi,   romelic uzrunvelyofs me-8 muxliT garantirebuli pirovnebis   interesebis saTanado pativiscemas (ix. 1996 wlis 25 seqtembris   ganCineba saqmeze Buckley v. the United Kingdom, Reports of Judgments and   Decisions 1996-IV, gv. 1292-93, punqtebi 76-77); mxolod gamonaklis   SemTxvevebSi SeiZleba sasamarTlom gadakveTos es zRvari da   gadasinjos Sidasaxelmwifoebrivi organoebis arsebiTi daskvnebi   (ix. saqme Taşkin and Others v. Turkey, # 46117/99, punqti 117, 2004 wlis   noemberi).   (b) ganmcxadeblis argumentebi   106. ganmcxadebelma Tavdapirvelad ganacxada, rom ruseTis   kanonmdebloba iTvaliswinebda mis gansaxlebas `severstalis~   sanitaruli usafrTxoebis zonis gareT. misi azriT, 1974 wlis   brZanebuleba (ix. punqti 11) saxelmwifos avaldebulebda,   moexdina misi gansaxleba sanitaruli usafrTxoebis zonis gareT.   sanitaruli usafrTxoebis zonis macxovrebelTa gansaxleba   savaldebulo iyo, agreTve, 1996 wlis federaluri programiT (ix.   punqti 15). kanonmdebloba, ganmartebuli uzenaesi sasamarTlos   mier ivaSCenkos saqmeSi, moiTxovs ganmcxadeblis dauyovnebliv   gansaxlebas da ara mis Seyvanas binis momlodineTa siaSi.   gansaxlebisaTvis saWiro erTaderTi kriteriumi yovelTvis iyo   mxolod is faqti, rom piri cxovrobs sanitaruli usafrTxoebis   zonaSi. magram xelisuflebam ar Seasrula masze dakisrebuli   iuridiuli valdebuleba, ganesaxlebina ganmcxadebeli da am   valdebulebis   Sesruleba   ar   iqna   uzrunvelyofili   sasamarTloebis mier.   107. Tavis argumentebSi mopasuxe mTavrobam miuTiTa saqalaqo   dagegmarebis kodeqsis me-10 muxlis me-5 punqtze, rogorc   ganmcxadeblis sanitaruli usafrTxoebis zonaSi cxovrebis   gamamarTlebel argumentze (ix. punqti 55). magram, ganmcxadeblis   azriT, es debuleba gamoiyeneba mxolod droebiTi sacxovrebeli   adgilebis   adgilebisa   da   da   ara   saxlebis   mWidrod   dasaxlebuli   sacxovrebeli   erT-erTSi   mimarT,   romelTagan   cxovrobs ganmcxadebeli. amitom mTavrobis mier miTiTebuli   saqalaqo dagegmarebis kodeqsis me-10 muxlis me-5 punqti   ganmcxadeblis viTarebis mimarT ar gamoiyeneba.   108. ganmcxadebeli aseve amtkicebs, rom xelisuflebam ar miiRo   adekvaturi zomebi konvenciis me-8 muxliT gaTvaliswinebuli   misi uflebebis uzrunvelsayofad. pirveli, mTavrobas ar ucdia,   daesabuTebina me-8 muxliT gaTvaliswinebuli ganmcxadeblis   uflebebis xelyofa raime safuZvliani mizeziT. meore, mTavrobam   ar gaatara efeqtiani RonisZiebebi garemos dabinZurebis Tavidan   asacileblad an Sesamcireblad. `severstalidan~ gavrcelebuli   dabinZurebis   dauSvebeli   normebis   Sesaxeb   arsebuli   damajerebeli mtkicebulebebis miuxedavad, Sidasaxelmwifoebrivi   zRvruli normebis darRveviT, mTavroba ubralod amtkicebs, rom   `garemos dabinZurebasTan dakavSirebiT ar wamoWrila [am qarxnis]   saqmianobis SezRudvis, SeCerebis an Sewyvetis sakiTxi.~   (c) mTavrobis argumentebi   109.   mTavroba   amtkicebs,   rom   ganmcxadeblis   saCivari   dausabuTebelia da rom konvenciis me-8 muxlis darRvevas   adgili ar hqonia. mTavrobis argumentebi SeiZleba Semdegnairad   Sejamdes:   110. sasamarTlosTvis wardgenil Tavdapirvel mosazrebebSi   mTavrobam aRiara, rom ganmcxadeblis sacxovrebeli saxli   mdebareobda `severstalis~ sanitaruli usafrTxoebis zonaSi,   magram ganacxada, rom Sidasaxelmwifoebrivi sasamarTloebis   gadawyvetilebebi ganmcxadeblis dauyovnebliv gansaxlebaze   uaris   Tqmis   Sesaxeb   kanonieri   iyo.   ruseTis   Sesabamisi   kanonmdebloba iTvaliswinebs mxolod ganmcxadeblis Seyvanas   binis momlodineTa saerTo siaSi momavalSi gansaxlebis mizniT,   rac evaleba municipalur organoebs. mTavroba aseve amtkicebs,   rom ganmcxadeblisTvis binis micema, siaSi misi adgilis   gauTvaliswineblad, daarRvevda im sxva adamianebis uflebebs,   romlebsac   aqvT   ufaso   sacxovrebeli   adgilis   ufleba   Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdeblobis Tanaxmad.   111. dasaSvebobis sakiTxis Semdgom mosazrebebSi da zepiri   mosmenisas mTavrobam ganacxada, rom Sidasaxelmwifoebrivi   sasamarTlo   gadawyvetilebebi   araswori   iyo,   radgan   ganmcxadeblis saxli ar mdebareobda sanitaruli usafrTxoebis   zonaSi. mTavrobam aseve aRniSna, rom Sidasaxelmwifoebrivi   kanonmdeblobis Tanaxmad, `qalbatoni n.m. fadeevas droebiTi   cxovreba sanitaruli usafrTxoebis zonaSi dasaSvebia~, radgan   `saxelmwifo   anu   sajaro   interesebi   saWiroebs   aseT   teritoriebze ekonomikuri da sxva saqmianobis ganxorcielebas~.   kerZod, mTavroba miuTiTebs saqalaqo dagegmarebis kodeqsis me-10   muxlis me-5 punqts (ix. punqti 55). mTavroba werilobiT   mosazrebaSi aRniSnavs, rom `ruseTis federaciis saqalaqo   dagegmarebis kodeqsis me-10 muxlis me-5 punqtis Tanaxmad,   garemos TvalsazrisiT arasasurvel teritoriebze adamianebis   droebiTi   cxovreba   dasaSvebia   im   SemTxvevebSi,   rodesac   saxelmwifo anu sajaro interesebi saWiroebs ekonomikuri an   sxva saqmianobis ganxorcielebas aseT teritoriebze~.   112. mTavroba aseve acxadebs, rom ganmcxadebeli sakuTari   surviliT gadavida sxva binaSi, Jukovis quCa #1-Si, da araferi   uSlis mas xels Zveli binis datovebaSi. aseve, ganmcxadebels   nebismier dros SeuZlia moaxdinos am binis privatizeba da   SemdgomSi gayidos igi, raTa iyidos bina qalaqis sxva ubanSi.   113.   mTavroba   amtkicebs,   amowmebdnen   rom   haeris   xelisuflebis   xarisxs   organoebi   regularulad   qalaqSi   da   axorcielebdnen   rig   samecniero   kvlevebs   Cerepovecis   macxovreblebze dabinZurebis gavlenis Sesafaseblad.   114. mTavroba acxadebs, rom xelisuflebis organoebma sxvadasxva   administraciuli sanqciebi gamoiyenes sawarmo `severstalis~   mimarT,   misi   saqmianobis   Sidasaxelmwifoebriv   normebTan   SesabamisobaSi moyvanis mizniT. kerZod, 1995-2000 wlebSi garemos   dacvis saxelmwifo komitetma sawarmo `severstalSi~ Caatara 89   Semowmeba da gamoavlina 300-ze meti darRvevis faqti. am xnis   ganmavlobaSi metalurgiuli qarxnis menejerebs 45-jer waeyenaT   brali   garemosdacviT   sferoSi   administraciuli   samarTaldarRvevebis gamo. 2001-2003 wlebSi ruseTis federaciis   bunebrivi resursebis saministrom qarxanaSi Caatara oTxi   kompleqsuri   Semowmeba,   romelTa   drosac   gamovlinda   garemosdacviTi kanonmdeblobis 44 darRveva. dResdReobiT   kanoniT   gaTvaliswinebuli   organoebis   mier   gamovlenili   darRvevebis umravlesoba aRmofxvrilia.   115. da bolos, mTavroba amtkicebs, rom bolo wlebSi rigi   federaluri da municipaluri programebis ganxorcielebis   Sedegad   mTavroba   CerepovecSi   aRniSnavs,   dabinZurebis   rom xelisuflebis   xarisxi   Semcirebulia.   mier   organoebis   Catarebuli garemosdacviTi monitoringis Sedegad mTlianad   qalaqSi gaumjobesda garemos mdgomareoba, xolo dabinZurebis   xarisxi   ganmcxadeblis   saxlis   siaxloves   arsebiTad   ar   gansxvavdeba qalaqSi arsebuli saSualo xarisxisgan. mTavrobam   aseve CamoTvala metalurgiuli qarxnis mier emisiebis Semcirebis   mizniT   ganxorcielebuli   sxvadasxva   teqnologiuri   modifikaciebi da acxadebs, rom axlo momavalSi igegmeba   damatebiTi axali gaumjobesebebi.   (d) sasamarTlos Sefaseba   (i)   ganmcxadeblis   gansaxlebis   moTxovnis   savaraudo   Seusrulebloba   116. Tavdapirvelad sasamarTlo aRniSnavs, rom metalurgiuli   qarxana `severstalis~ saqmianobis zemoqmedeba garemoze ar   Seesatyviseba Sesabamisi rusuli kanonmdeblobiT dadgenil   garemosdacviT da jandacvis standartebs. aseTi mniSvnelovani   sawarmos muSaobis SesanarCuneblad ruseTis kanonmdebloba,   kompromisuli gamosavlis saxiT, iTvaliswinebs buferuli zonis   Seqmnas sawarmos adgilsamyofelis irgvliv, romlis farglebSic   oficialurad dasaSvebia, rom dabinZureba aWarbebdes dadgenil   normebs. amitom aseTi zonis arseboba aucilebeli pirobaa   saxifaTo sawarmosTvis – sxva SemTxvevaSi igi unda daixuros an   arsebiTad gadakeTdes.   117. sanitaruli usafrTxoebis zonis ZiriTadi mizania, moxdes   sacxovrebeli raionebis gamocalkeveba dabinZurebis wyarosgan   da amgvarad minimumamde iqnes dayvanili qarxnis negatiuri   gavlena axlos mcxovreb mosaxleobaze. mTavrobam aCvena, rom   bolo     wlis   ganmavlobaSi   `severstalis~   emisiebi   mniSvnelovnad Semcirda da, ra Tqma unda, es tendencia   misasalmebelia (ix. punqti 37 da misi momdevno punqtebi). magram   mTeli gansaxilveli periodis ganmavlobaSi (1998 wlidan) rigi   saSiSi nivTierebebiT dabinZurebis done mudmivad aWarbebda   dasaSveb usafrTxo normebs. amitom `severstalis~ saqmianobis   gagrZeleba Sidasaxelmwifoebriv garemosdacviT standartebTan   winaaRmdegobis gareSe SesaZlebeli iyo mxolod im SemTxvevaSi,   Tu iarsebebda aRniSnuli zona, romelic gamocalkevebda   sawarmos qalaqis sacxovrebeli raionebisgan.   118. mxareebi davoben zonis realur masStabze. dasaSvebobis   etapis Semdeg sasamarTlosTvis warmodgenil mimoxilvaSi da   zepir gancxadebebSi mTavrobam uaryo, rom ganmcxadebeli zonis   farglebSi cxovrobda. Tumca Tavdapirvel mimoxilvaSi mTavroba   pirdapir acxadebda, rom ganmcxadeblis saxli mdebareobda   zonis farglebSi. is faqti, rom metalurgiuli qarxana   `severstalis~ sanitaruli usafrTxoebis zona moicavs qalaqis   sacxovrebel raionebsac, dadasturebulia 1996 wlis samTavrobo   programiT   ganmcxadeblis   (ix.   punqti   saxls,   15).   rac   Seexeba   qarxnis   konkretulad   sanitaruli   metalurgiuli   usafrTxoebis zonaSi misi mdebareobis faqti sadavo ar gamxdara   Sidasaxelmwifoebrivi saqmiswarmoebis dros da mravaljer iqna   dadasturebuli   Sidasaxelmwifoebriv   organoTa   gadawyvetilebebSi. zonis statusi sadavo gaxda mxolod mas   Semdeg, rac mopasuxe mTavrobas ganacxadi gaegzavna. amitom   sasamarTlo miiCnevs, rom gansaxilvel periodSi ganmcxadebeli   `severstalis~ sanitaruli usafrTxoebis zonaSi cxovrobda.   119.   industriasTan dakavSirebuli dabinZurebis xarisxi igivea an   SeiZleba ufro maRalic Cerepovecis sxva raionebSic,   Semdeg   mTavrobam   ganacxada,   rom   metalurgiul   ganmcxadeblis saxlis siaxloves dafiqsirebul xarisxTan   SedarebiT (ix. punqti 39). magram es amtkicebs mxolod imas, rom   metalurgiuli   Sidasaxelmwifoebriv   mosazrebas,   usafrTxoebis   qarxana   `severstali~   ar   akmayofilebs   da aCens   sanitaruli   nebismier   garemosdacviT   moTxovnebs   iyos   rom   ufro   SesaZloa   farTo   saWiro   zonis   arseboba.   SemTxvevaSi, es argumenti gavlenas ar axdens sasamarTlos   daskvnaze, rom ganmcxadebeli cxovrobda specialur zonaSi,   sadac sawarmoo dabinZureba aWarbebda usafrTxo normebs da   sadac   cxovreba,   faqtobrivad,   akrZaluli   iyo   Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdeblobiT.   120. mniSvnelovania faqti, rom ganmcxadebeli am adgilas   sacxovreblad gadavida 1982 wels da im dros mas   gaTviTcnobierebuli hqonda, rom aq garemos mdgomareoba   arakeTilsasurveli iyo. magram im dros arsebuli sacxovrebeli   saxlebis naklebobis gamo, agreTve, imis gamo, rom sawarmoo   qalaqebSi TiTqmis yvela sacxovrebeli saxli ekuTvnoda   saxelmwifos, savaraudoa, rom ganmcxadebels ar hqonda arCevani,   rom ar daTanxmeboda misi ojaxisTvis SeTavazebul binas (ix.   punqti 59 da misi momdevno punqtebi). garda amisa, im dros   garemosTan   ganmcxadebelma SeiZleba saTanadod ver Seafasa aRniSnul   raionSi dabinZurebis problemis seriozuloba. aseve   mniSvnelovania, rom ganmcxadebelma bina kanonierad miiRo   dakavSirebuli   informaciis   naklebobis   gamo   saxelmwifosgan,   scodnoda, rom   xolo   bina   saxelmwifos   metalurgiuli   ar   qarxnis   SeiZleboda   ar   sanitaruli   usafrTxoebis zonaSi mdebareobda da ekologiuri mdgomareoba   iq aradamakmayofilebeli iyo. amitom ver iqneba mxardaWerili   gancxadeba, rom ganmcxadebelma TviTon Seqmna gasaCivrebuli   mdgomareoba an ramenairad TviTon iyo pasuxismgebeli am   mdgomareobis arsebobaze.   121. aseve mniSvnelovania, rom 1990-ian wlebSi SesaZlebeli gaxda   sacxovrebeli qonebis SeuzRudavi daqiraveba an Sesyidva da   ganmcxadebels araferi uSlida xels saxifaTo zonidan   gasvlaSi. amasTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom   ganmcxadebels naqiravebi hqonda Jukovis quCa #1-Si mdebare bina   adgilobrivi   qiravnobis   sabWosgan   pirobebi,   rogorc   romlebiTac   grZelvadian   mas   mobinadres.   naqiravebi hqonda   aRniSnuli bina, gacilebiT SeRavaTiani iyo sabazro pirobebTan   SedarebiT. sxva saxlSi gadasvla ki gamoiwvevda seriozul   xarjebs,   romlebic,   ganmcxadeblis   mdgomareobis   gaTvaliswinebiT, faqtobrivad miuwvdomeli iyo, radgan misi   erTaderTi Semosavali iyo saxelmwifo pensia da damatebiTi   Tanxebi, romlebsac profesiul daavadebasTan dakavSirebiT   iRebda.   igive   iTqmis   mis   mier   axali   binis   yidvis   SesaZleblobaze, razec mopasuxe mTavrobam argumentis saxiT   miuTiTa. marTalia, Teoriulad ganmcxadebels SeeZlo Tavisi   piradi mdgomareobis Secvla, magram es praqtikulad Zalian   rTuli iyo. Sesabamisad, aRniSnuli garemoeba ganmcxadebels ar   arTmevs   SesaZleblobas,   moiTxovos   konvenciis   darRveviT   dazaralebulad cnoba 34-e muxlis gagebiT, Tumca aman   garkveulwilad SeiZleba gavlena iqonios mTavrobis pozitiur   valdebulebebze mocemul saqmeSi.   122. sasamarTlo imeorebs, rom ruseTis kanonmdebloba pirdapir   krZalavs   nebismieri   sacxovrebeli   Senobis   mSeneblobas   sanitaruli usafrTxoebis zonaSi. magram kanoni sakmarisad   mkafiod ar akonkretebs, ra bedi ewevaT im adamianebs, romlebic   ukve cxovroben aseT zonaSi. ganmcxadebeli amtkicebs, rom   ruseTis kanonmdebloba moiTxovs aseT zonebSi macxovrebeli   adamianebis gansaxlebas da es gansaxleba unda moxdes   damabinZurebeli   sawarmos   xarjebiT.   magram   erovnulma   sasamarTloebma kanonmdebloba sxvagvarad ganmartes. Cerepovecis   saqalaqo sasamarTlos 1996 wlis da 1999 wlis gadawyvetilebebi   adgens, rom damabinZurebel sawarmos ar ekisreba gansaxlebis   valdebuleba; kanonmdebloba iTvaliswinebs mxolod zonis   macxovreblebis Seyvanas binis momlodineTa saerTo siaSi. imave   sasamarTlom   ar   daakmayofila   ganmcxadeblis   moTxovna   gansaxlebis xarjebis anazRaurebaze. dauyovnebliv gansaxlebis   konkretuli samarTlebrivi moTxovnis ararsebobis pirobebSi   sasamarTlo   absoluturad   sasamarTlo   ar   Tvlis   aragonivrulad.   mzad aris,   kanonis   aseT   interpretacias   safuZvelze   aRniSnulis   gaiziaros,   rom   erovnuli   kanonmdeblobiT gaTvaliswinebuli erTaderTi gamosavali am   situaciidan iyo ganmcxadeblis Seyvana binis momlodineTa siaSi.   magaliTad,   Sidasaxelmwifoebrivi   sasamarTloebisa   da   organoebis mier gamoyenebuli da ganmartebuli ruseTis   kanonmdebloba ar ansxvavebs im pirebs, vinc uflebamosilia,   ufasod miiRos axali bina socuzrunvelyofis farglebSi (omis   veteranebi, mravalSviliani ojaxebi da sxv.), im pirebisgan, vis   yoveldRiur cxovrebasac seriozulad eSleba xeli mezobeli   qarxnidan momdinare toqsikuri kvamliT.   123. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom 1999 wels, rodesac   ganmcxadebeli   mdgomareoba   binis   arafriT   momlodineTa   Secvlila.   siaSi   ufro   Seiyvanes,   metic, rogorc   misi   ganmcxadebeli marTebulad acxadebs, ar aris raime imedi, rom   siaSi Seyvanas Sedegad mohyveba misi gansaxleba zonidan   ganWvretad momavalSi. zogierTi ojaxis zonidan gansaxleba   `severstalis~ mier Tavad sawarmos keTil nebazea damokidebuli   da   sando   gamosavlad   es   ver   gamodgeba.   amitom   Sidasaxelmwifoebrivi   sasamarTloebis   mier gamoyenebuli   RonisZieba ganmcxadeblisTvis arafers cvlis: igi ar iZleva   raime realur imeds, rom ganmcxadebels gaiyvanen dabinZurebis   zonidan.   (ii) kerZo sawarmos savaraudo arasaTanado regulireba   124. is RonisZiebebi, romelTa ganxorcielebac ganmcxadebelma   Sidasaxelmwifoebriv sasamarTloebs mosTxova (dauyovnebeli   gansaxleba an gansaxlebis xarjebis anazRaureba), ar aris   gasaCivrebuli situaciidan erTaderTi gamosavali. sasamarTlo   aRniSnavs, rom `me-8 muxlis moTxovnebis Sesasruleblad   gamiznuli saSualebebis arCeva ... uSualod pirebs Soris   urTierTobebSi aris umTavresad xelSemkvreli saxelmwifos   diskreciiT gadasawyveti sakiTxi. amasTan dakavSirebiT arsebobs   `piradi cxovrebis pativiscemis~ uzrunvelyofis sxvadasxva gza   da saxelmwifos valdebuleba damokidebuli iqneba gansaxilveli   piradi cxovrebis konkretul aspeqtebze~ (1985 wlis 26 martis   ganCineba saqmeze X. and Y. v. the Netherlands, ECHR Series A, # 91, punqti   24). gansaxilvel saqmeSi saxelmwifos mTeli rigi sxva   saSualebebi hqonda mis gankargulebaSi, rom Tavidan aecilebina   an minimumamde daeyvana dabinZureba, sasamarTlo ki Seamowmebs,   zogadi xasiaTis RonisZiebebis gatarebisas Seasrula Tu ara   saxelmwifom   masze   konvenciiT   dakisrebuli   pozitiuri   valdebulebebi.   125. amasTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, rom, rogorc   mTavrobis moxsenebaSia aRniSnuli, metalurgiuli qarxnis mier   gamowveuli garemos dabinZureba mniSvnelovnad Semcirda bolo   oci wlis ganmavlobaSi. 1970-iani wlebis Semdeg qalaqSi haeris   xarisxi gaumjobesda. magaliTad, rodesac ganmcxadeblis ojaxi   aRniSnul binaSi gadavida sacxovreblad 1982 wels, CerepovecSi   mTliani atmosferuli dabinZureba orjer aRemateboda 2003 wlis   maCveneblebs. 1980 wlidan moyolebuli metalurgiuli qarxana   `severstalidan~ momdinare toqsikuri emisiebis raodenoba   qalaqis haerSi 787,7-dan 333,2 aTas tonamde Semcirda. 1996 wlis   federaluri programis miRebis Semdeg (punqti 15), `severstalis~   mier gamoyofili haeris damabinZurebeli nivTierebebis mTliani   wliuri emisia 5,7 procentiT Semcirda. mTavrobis mier   wardgenili angariSis Tanaxmad, 2003 wlisTvis mniSvnelovnad   Semcirda qalaqis haerSi rigi toqsikuri elementebis saSualo   koncentracia (ix. punqti 37 da misi momdevno punqtebi); bolo   xuTi wlis ganmavlobaSi Semcirda, agreTve, `severstalis~   garSemo haeris Semowmebis `aradamakmayofilebeli Sedegebis~   raodenoba.   126. amave dros, sasamarTlo aRniSnavs, rom 1990 wlis da 1996   wlis federaluri programebis ganxorcielebam dasaxul mizans   ver miaRwia: 2003 wels qarxnis maxloblad haerSi toqsikuri   nivTierebebis koncentracia mainc aWarbebda usafrTxo normebs.   marTalia, 1990 wlis programis mixedviT metalurgiuli qarxana   valdebuli iyo, Seemcirebina toqsikuri emisiebi usafrTxo   normebamde 1998 wlisTvis, 2004 wels mTavarma sanitarulma   inspeqtorma aRiara, rom es ase ar moxda da ganisazRvra qarxnis   emisiebis saxifaTo normebze dabla Camowevis axali vada _ 2015   weli.   127. sadavo ar aris, rom bolo aTi – oci wlis ganmavlobaSi   mniSvnelovani warmateba iqna miRweuli emisiebis Semcirebis   TvalsazrisiT. magram Tu mxedvelobaSi mxolod is periodi   iqneba   kompetencia   miRebuli,   romelzec   sasamarTlos   SeiZleba   ratione temporis   iTqvas, rom   vrceldeba,   maSin   garemosdacviTi mdgomareobis mTlianobaSi gaumjobeseba Zalze   nela mimdinareobs. amasTanave, rogorc mTavrobis angariSSia   naCvenebi, zogierTi toqsikuri nivTierebis dinamika uwyveti ar   aris da zog wlebSi dabinZurebis done gaizarda kidec, araTu   Semcirda (ix. danarTi).   128.   metalurgiul   qarxana   problemis   `severstalTan~   sirTulisa   dakavSirebuli   da masStabis   garemosdacviTi   gaTvaliswinebiT SeiZleba iTqvas, rom es problema mokle   periodSi ver iqneba gadaWrili. marTlac, sasamarTlos   funqciaSi ar Sedis imis gansazRvra, konkretulad ra unda   yofiliyo gakeTebuli mocemul viTarebaSi dabinZurebis ufro   efeqtianad Sesamcireblad. Tumca sasamarTlos gansjadobaSi   namdvilad Sedis imis Sefaseba, miudga Tu ara mTavroba   problemas saTanado gulmodginebiT da angariSs uwevda Tu ara   konfliqtur interesebs. amasTan dakavSirebiT sasamarTlo   imeorebs, rom saxelmwifos ekisreba mtkicebis tvirTi, detaluri   da zusti monacemebis safuZvelze gaamarTlos is viTareba,   rodesac garkveul adamianebs mZime bedis gaZleba uwevT   danarCeni   sazogadoebis   sakeTildReod.   ganixilavs   ra   winamdebare saqmes am kuTxiT, sasamarTlo Semdeg sakiTxebs   aRniSnavs:   129. mTavrobam moixsenia ramdenime kvleva, romlebic Catarda   Cerepovecis metalurgiuli qarxnis irgvliv arsebuli garemos   mdgomareobis Sefasebis mizniT. Tumca mTavrobas es dokumentebi   ar warmoudgenia da ar ganumartavs, Tu ra gavlena moaxdina am   kvlevebma qarxnis mimarT midgomaze, kerZod, qarxnis saqmianobis   nebarTvis pirobebze. sasamarTlo aseve aRniSnavs, rom mTavrobas   ar warmoudgenia qarxnis saqmianobis nebarTvis asli da ar   dauzustebia, rogor da ramdenad iqna gaTvaliswinebuli   metalurgiuli   qarxnis   irgvliv   mcxovrebi   mosaxleobis   interesebi nebarTvis pirobebis gansazRvrisas.   130. mTavrobam aRniSna, rom gansaxilveli periodis ganmavlobaSi   sawarmo `severstali~ mravaljer iqna Semowmebuli da mis mimarT   mravaljer   garemosdacviTi   iqna   gamoyenebuli   kanonmdeblobis   administraciuli   darRvevis gamo.   jarimebi   magram   mTavrobas ar dauzustebia, ra sanqciebi iqna gamoyenebuli da ra   darRvevebi iqna aRmoCenili. Sesabamisad, SeuZlebelia imis   Sefaseba, Tu ramdenad aiZulebda es sanqciebi `severstals~,   gaetarebina garemos dacvisTvis aucilebeli RonisZiebebi.   131. sasamarTlos miaCnia, rom SeuZlebelia yovlismomcvelad   Sefasdes mTavrobis politika `severstalis~ mimarT, radgan   mTavrobas ar uCvenebia garkveviT, ras gulisxmobs es politika.   am garemoebebSi sasamarTlo iZulebulia, sawinaaRmdego daskvna   gaakeTos. mis winaSe warmodgenili masalebis safuZvelze   sasamarTlo ver daaskvnis, rom metalurgiuli qarxnis sawarmoo   saqmianobis   gaiTvaliswina   interesebi.   regulirebisas   qarxnis siaxloves   xelisuflebam   mcxovrebi   jerovnad   mosaxleobis   132. Sejamebis saxiT sasamarTlo askvnis: saxelmwifom gasca   nebarTva, damabinZurebel sawarmos saqmianoba ewarmoebina   mWidrod dasaxlebul Sua qalaqSi. radgan am sawarmodan   momdinare toqsikuri emisiebi aWarbebda Sidasaxelmwifoebrivi   kanonmdeblobiT dadgenil usafrTxoebis normebs da SeeZlo   ziani   mieyenebina   axlos   mcxovrebi   adamianebis   janmrTelobisaTvis, saxelmwifom Seqmna garkveuli teritoria   qarxnis irgvliv, romelzec ar unda iyos sacxovrebeli saxlebi.   amis miuxedavad, kanonmdeblobis es moTxovna praqtikaSi ar   Sesrulebula.   133. Zalian Sors wasuli gancxadeba iqneboda imis Tqma, rom   saxelmwifos   ganmcxadeblis uzrunvelyofa ufaso sacxovrebliT da, nebismier   SemTxvevaSi, arc sasamarTlos funqciaa, saxelmwifoebs   ukarnaxos konkretuli RonisZiebebi, romlebic saxelmwifoebma   an   damabinZurebel   sawarmos   ekisreboda   unda gaataron konvenciis me-8 muxliT maTze dakisrebuli   pozitiuri valdebulebebis Sesasruleblad. magram am saqmeSi,   miuxedavad imisa, rom qarxnis irgvliv arsebuli mdgomareoba   zonaSi mcxovrebi adamianebis mimarT sagangebo mopyrobas   saWiroebda, saxelmwifos ganmcxadeblisTvis ar SeuTavazebia   raime qmediTi gamosavali saxifaTo zonidan mis gayvanaSi   daxmarebis mizniT. agreTve, miuxedavad imisa, rom aRniSnuli   damabinZurebeli qarxana Sidasaxelmwifoebrivi garemosdacviTi   standartebis   darRveviT   funqcionirebda,   ar   arsebobs   informacia, rom saxelmwifom SeimuSava an gamoiyena qmediTi   RonisZiebebi,   dazaralebuli   romlebiTac   romlebic   adgilobrivi   dabinZurebis   angariSs   gauwevda   dabinZurebiT   mosaxleobis   done   interesebs   da   realurad   Semcirdeboda   dasaSveb normebamde.   134.   sasamarTlo   askvnis,   rom   farTo   mopasuxe   diskreciis   saxelmwifos   miuxedavad,   gankargulebaSi   arsebuli   saxelmwifom ver daicva samarTliani wonasworoba sazogadoebis   interesebsa da ganmcxadeblis mier misi sacxovreblis da piradi   cxovrebis pativiscemis uflebis ganxorcielebas Soris. aqedan   gamomdinare, darRveulia me-8 muxli.   II. konvenciis 41-e muxlis gamoyeneba   135. konvenciis 41-e muxlis Tanaxmad:   `Tu sasamarTlo daadgens, rom dairRva konvencia da misi oqmebi,   xolo   Sidasaxelmwifoebrivi   Sesabamisi   maRali   samarTali   xelSemkvreli   darRvevis   mxaris   mxolod   nawilobrivi gamosworebis SesaZleblobas iZleva, saWiroebis   SemTxvevaSi, sasamarTlo dazaralebul mxares samarTlian   dakmayofilebas miakuTvnebs.~   A. aramaterialuri ziani   136. ganmcxadebelma aramaterialuri zianis anazRaurebis saxiT   moiTxova 10 000 evros gadaxda. ganmcxadeblis azriT, es odenoba   gamarTlebulia sanitaruli usafrTxoebis zonaSi garemos   gadaWarbebuli dabinZurebiT, romelmac uaryofiTi gavlena   iqonia mis janmrTelobasa da mis mier sacxovrebliT da piradi   cxovrebis uflebiT sargeblobaze. am pirobebma aseve gamoiwvia   moraluri tanjva da imedgacrueba imis gamo, rom TviTon da misi   ojaxi iZulebulni iyvnen, ecxovraT aRniSnul zonaSi 20 wlis   manZilze.   137. mTavrobis azriT, es moTxovna gadaWarbebulia da konvenciis   darRvevis dadgenis faqti ukve sakmarisi iqneba samarTliani   dakmayofilebisTvis. alternatiulad, mTavrobam ganacxada, rom   `aramaterialuri zianis anazRaurebis saxiT marTebuli iqneba   mxolod simboluri Tanxis dakisreba.~   138. sasamarTlo mzad aris, gaiziaros, rom didi xnis   ganmavlobaSi   ganmcxadeblis   daqvemdebarebam   sawarmoo   dabinZurebisadmi mas didi diskomforti Seuqmna, gamoiwvia   moraluri da garkveulwilad TviT fizikuri tanjvac ki – es   aSkaraa   im   safuZvlebis   gaTvaliswinebiT,   romlebiTac   sasamarTlom me-8 muxlis darRveva daadgina. amave dros,   sasamarTlo aRniSnavs, rom konvencia ruseTisTvis ZalaSi Sevida   wlis 5 maiss; amitom sasamarTlos ar gaaCnia ratione temporis   kompetencia,   rom   anazRaureba   miakuTvnos   am   periodamde   miyenebuli   zianisTvis.   sxvadasxva   Sesabamisi   faqtoris,   rogoricaa asaki, ganmcxadeblis janmrTelobis mdgomareoba da   gasaCivrebuli mdgomareobis xangrZlivoba, erToblivad   gaTvaliswinebiT, 41-e muxlSi gansazRvruli samarTlianobis   principis safuZvelze, sasamarTlo ganmcxadebels miakuTvnebs 6   evros, rasac daemateba nebismieri gadasaxadi, romelic   SeiZleba daericxos am Tanxas.   2. materialuri ziani   139. materialuri zianis saxiT ganmcxadebelma moiTxova, rom   mTavrobam mas SesTavazos misi amJamindeli binis msgavsi axali   sacxovrebeli Cerepovecis sanitaruli zonis farglebs gareT.   ganmcxadebelma ganacxada, rom msgavs saqmeebze damkvidrebuli   principebisa da im faqtis gaTvaliswinebiT, rom saxelmwifom ar   Seasrula Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdeblobis moTxovna mis   gansaxlebasTan dakavSirebiT, saxelmwifos unda daekisros   ganmcxadeblisTvis sacxovreblis uzrunvelyofa sanitaruli   usafrTxoebis zonis gareT. alternatiulad, ganmcxadebelma   moiTxova 30 000 evros anazRaureba, rac aris ganmcxadeblis   binis msgavsi binis safasuri Cerepovecis sanitaruli zonis   farglebs gareT.   140. mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadeblis moTxovna ar unda   dakmayofilebuliyo.   141. am moTxovnasTan dakavSirebiT sasamarTlo aRniSnavs, pirvel   rigSi,   rom   ganmcxadeblis   mier   gasaCivrebuli   darRveva   gangrZobadi xasiaTisaa. gansaxilveli drois ganmavlobaSi   ganmcxadebeli Tavis binaSi cxovrobs rogorc damqiravebeli da   arasodes CamorTmevia es ufleba. marTalia, am periodis   ganmavlobaSi mis pirad cxovrebaze uaryofiTi gavlena moaxdina   sawarmoo   emisiebma,   araferi   miuTiTebs,   rom   man   raime   danaxarjebi gaiRo am TvalsazrisiT. am ganCinebis gamotanamde   periodTan dakavSirebiT ganmcxadebelma ver daasabuTa misTvis   raime materialuri zianis miyeneba.   142. rac Seexeba mTavrobis mier momavalSi gasatarebel   RonisZiebebs imisaTvis, rom man Seasrulos sasamarTlos mier   konvenciis   me-8   muxlis   darRvevis   dadasturebis   Sesaxeb   ganCinebis moTxovnebi, ganmcxadeblis gansaxleba ekologiurad   usafrTxo raionSi mxolod erT-erTi gamosavalia sxva mraval   SesaZlo gamosavals Soris. nebismier SemTxvevaSi, konvenciis 41-e   muxlis Tanaxmad, mocemul saqmeSi me-8 muxlis darRvevis faqtis   dadgeniT sasamarTlom daadastura saxelmwifos valdebuleba,   miiRos   saTanado   zomebi   ganmcxadeblis   individualuri   mdgomareobis gamosasworeblad.   B. xarjebi da danaxarjebi   143. da bolos, xarjebisa da danaxarjebis saxiT ganmcxadebelma   moiTxova:   (i)   000 evro, b-ni iuri vanJas warmomadgenlobisTvis   Sidasaxelmwifoebrivi organoebis winaSe da sasamarTlos winaSe   warmoebis Tavdapirvel etapze, 40 saaTis ganmavlobaSi, saaTSi 50   evros odenobiT;   (ii) 3 000 evro, b-ni kiril koroteevis warmomadgenlobisTvis   sasamarTlos winaSe warmoebis Tavdapirvel etapze, 60 saaTis   ganmavlobaSi, saaTSi 50 evros odenobiT;   (iii) 2 940 girvanqa sterlingi xarjebisa da danaxarjebisTvis,   romlebic ganmcxadeblis warmomadgenlebma (b-nma filip liCma   da b-nma bil bouringma) gaiRes londonSi;   (iv) 600 girvanqa sterlingi q-ni miriam karion benitesis   konsultaciisTvis.   144.   am   sakiTxTan   dakavSirebul   damatebiT   mosazrebebSi   ganmcxadebelma moiTxova Semdegi Tanxebis gadaxda 2004 wlis 1   ivlisis sxdomaze misi warmomadgenlebis monawileobisTvis:   (i) 1 200 girvanqa sterlingi (800 girvanqa sterlingi – b-ni filip   liCis anazRaureba, saaTSi 100 girvanqa sterlingis odenobiT,   plius 400 girvanqa sterlingi mgzavrobis drois anazRaureba,   saaTSi 50 girvanqa sterlingis odenobiT);   (ii) 1 400 girvanqa sterlingi (1 000 girvanqa sterlingi – b-ni bil   bouringis anazRaureba, 100 girvanqa sterlingi saaTSi, plius 400   girvanqa sterlingi mgzavrobis drois anazRaureba, 25 girvanqa   sterlingi saaTSi);   (iii) 1 000 evro (500 evro – b-ni kiril koroteevis anazRaureba,   saaTSi 50 evros odenobiT, plius 500 evro mgzavrobis drois   anazRaureba, saaTSi 25 evros odenobiT);   (iv) 700 evro (200 evro – q-ni dina vedernikovas anazRaureba,   saaTSi 50 evros odenobiT, plius 500 evro mgzavrobis drois   anazRaureba, saaTSi 25 evros odenobiT).   145. pasuxad mTavroba amtkicebda, rom ganmcxadeblis moTxovnebi   aRniSnul nawilSi dausabuTebelia. mTavrobis TqmiT, `xarjebis   realurad   warmoudgenia   gawevis   raime   dasadastureblad   xelSekrulebebi   ganmcxadebels   [dadebuli   ar   mis   warmomadgenlebTan] an qviTrebi.~ mTavroba aseve eWvqveS ayenebs   advokatTa qviTrebis zogierT detals, kerZod, dros, romelic b-   nma koroteevma savaraudod daxarja ganmcxadeblis satelefono   gamokiTxvisas, da q-ni vedernikovas evropis sasamarTlos winaSe   gamocxadebis aucileblobas.   146. sasamarTlom pirvel rigSi unda daadginos, realurad iqna   Tu ara gaweuli ganmcxadeblis mier aRniSnuli xarjebi da   danaxarjebi da, meore, saWiro iyo Tu ara am xarjebis da   danaxarjebis gaweva (ix. 1995 wlis 27 seqtembris ganCineba saqmeze   McCann and Others v. the United Kingdom, Series A, # 324, punqti 220).   147. rac Seexeba pirvel sakiTxs, sasamarTlo aRniSnavs, rom   ganmcxadebels ar warmoudgenia masa da mis advokatebs Soris   dadebuli raime werilobiTi xelSekruleba. Tumca es ar niSnavs,   rom aseTi xelSekruleba ar arsebobs. rusuli kanonmdeblobis   Tanaxmad, xelSekruleba sakonsultacio momsaxurebis gawevis   Sesaxeb SeiZleba daidos zepiri formiTac (ruseTis federaciis   samoqalaqo kodeqsis 153-e muxli 779-e muxlTan erTobliobaSi)   da araferi aCvenebs, rom es ase ar iyo ganmcxadeblisa da misi   warmomadgenlebis SemTxvevaSi. nebismier SemTxvevaSi, mTavrobas   ar warmoudgenia sxva ram, rac sawinaaRmdegos daadasturebda.   amitom   Sidasaxelmwifoebrivi   advokatTa   honorarebi   kanonmdeblobiT   anazRaurebadia   da, konvenciis   TvalsazrisiT, realuria. am daskvnaze gavlenas ar axdens is   faqti, rom ganmcxadebels ar ekisreboda am Tanxebis winaswar   gadaxdis movaleoba.   148.   Semdeg   unda   dadgindes,   iyo   Tu   ara   aucilebeli   ganmcxadeblis advokatTa xarjebi. rac Seexeba b-ni iuri vanJas   mier moTxovnil xarjebs, es xarjebi unda Semcirdes, radgan   ganmcxadeblis zogierTi moTxovna dauSveblad iqna miCneuli.   gonivrulobis principis safuZvelze sasamarTlo ganmcxadebels   miakuTvnebs 1 500 evros xarjebisaTvis.   149.   rac   Seexeba   xarjebsa   da   danaxarjebs,   romlebic   ganmcxadebelma gaiRo misi ganacxadis daSvebulad miCnevis   Semdeg, razec laparakia 143-e punqtis (i) – (iv) qvepunqtebSi,   sasamarTlo aRniSnavs, rom saqmis mosamzadeblad orive mxares   mouwia sakmao odenobiT iuridiuli da teqnikuri Sroma.   Sesabamisad, sasamarTlo am danaxarjebs aucileblad miiCnevs da   mTlianad miakuTvnebs ganmcxadebels moTxovnil Tanxas, kerZod,   000 evros b-ni koroteevis anazRaurebis da danaxarjebis saxiT   da   540 girvanqa sterlings ganmcxadeblis britaneli   advokatebisa da mrCevlebis anazRaurebisa da danaxarjebis   saxiT.   150. da bolos, rac Seexeba 2004 wlis 1 ivlisis sxdomasTan   dakavSirebul   ganmcxadeblis oTxive warmomadgenlis daswreba absolutur   aucileblobas warmoadgenda. gonivrulobis principis   xarjebs,   sasamarTlo   aRniSnavs,   rom   safuZvelze, sasamarTlo miakuTvnebs ganmcxadebels 2 000 evros   da 2 000 girvanqa sterlings Sesabamisad rusi da britaneli   advokatebis anazRaurebis da danaxarjebis saxiT.   151. aRniSnul Tanxebs unda daematos is Tanxa, romelic saWiro   iqneba maTze daricxuli gadasaxadebis asanazRaureblad.   C. procentis dakisreba gadaxdis valdebulebis gadacilebisTvis   152.   sasamarTlos mizanSewonilad miaCnia, rom procenti   gadaxdis valdebulebis gadacilebisTvis efuZnebodes evropis   centraluri bankis zRvrul sasesxo procents, romelsac unda   daematos sami procenti.   aRniSnulis safuZvelze sasamarTlo erTsulovnad:   1. adgens, rom darRveulia konvenciis me-8 muxli;   2. adgens, rom:   (a) mopasuxe saxelmwifom, konvenciis 44-e muxlis me-2 punqtis   Sesabamisad am ganCinebis ZalaSi Sesvlidan sami Tvis vadaSi,   ganmcxadebels aramaterialuri zianis saxiT unda gadauxados 6   (eqvsi aTasi) evro, romlis konvertaciac unda moxdes rusul   rublebSi, angariSsworebis dRes arsebuli kursiT, plius   nebismieri gadasaxadi, rac SeiZleba daericxos am Tanxas;   (b) mopasuxe saxelmwifom, konvenciis 44-e muxlis me-2 punqtis   Sesabamisad am ganCinebis ZalaSi Sesvlidan sami Tvis vadaSi,   ganmcxadebels unda gadauxados Semdegi Tanxebi:   (i) 6 500 (eqvsi aTas xuTasi) evro misi rusi advokatebis mier   gaweuli xarjebisa da danaxarjebisTvis, romlis konvertaciac   unda moxdes rusul rublebSi, angariSsworebis dRes arsebuli   kursiT, gamoklebuli 1 732 (aTas Svidas ocdaTormti) evro,   romelic ukve gadaxdili iqna batoni koroteevisTvis iuridiuli   daxmarebisTvis;   (ii) 5 540 (xuTi aTas xuTas ormoci) girvanqa sterlingi im   xarjebisa   da   danaxarjebisTvis,   romlebic   gawies   misma   britanelma advokatebma da mrCevlebma;   (iii) plius nebismieri gadasaxadi, rac SeiZleba daericxos   zemoaRniSnul Tanxebs;   (c) zemoaRniSnuli sami Tvis gasvlis Semdeg angariSsworebis   TariRamde gadasaxdel Tanxas daericxos martivi procenti,   romelic udris evropis centraluri bankis zRvrul sasesxo   procents gadaxdis valdebulebis gadacilebis periodSi plius   sami procenti;   3. uars ambobs samarTlian dakmayofilebasTan dakavSirebiT   ganmcxadeblis sxva moTxovnebis dakmayofilebaze.   Sesrulebulia inglisur enaze, Setyobinebulia werilobiT 2005   wlis 9 ivniss, sasamarTlos reglamentis 77-e muxlis me-2-me-3   punqtebis Sesabamisad.   soren nilseni   mdivani   kristos rozakisi   Tavmjdomare   konvenciis   45-e   muxlis   me-2   punqtisa   da   sasamarTlos   reglamentis 74-e muxlis me-2 punqtis Sesabamisad, winamdebare   ganCinebas Tan erTvis batoni a. kovleris Tanmxvedri mosazreba.   k.l.r.   s.n.   mosamarTle kovleris Tanmxvedri mosazreba   me veTanxmebi palatis erTsulovan mosazrebas, rom winamdebare   saqmeSi ruseTis xelisuflebam ar Seasrula misi pozitiuri   valdebuleba   konvenciis   me-8   muxliT   gaTvaliswinebuli   ganmcxadeblis uflebebis dacvasTan dakavSirebiT. amave dros,   minda ganvmarto Cemi midgoma mocemul saqmeSi daculi   specifikuri interesis mimarT.   ganCinebaSi miTiTebul saqmeze – López Ostra v. Spain _ sasamarTlom   daadgina, rom saxelmwifom ver daicva samarTliani wonasworoba   qalaqis ekonomikur keTildReobasa da ganmcxadeblis piradi da   ojaxuri cxovrebis pativiscemis uflebas Soris. hatonis saqmeze,   romelic aseve miTiTebulia ganCinebaSi, sasamarTlom igive   logika ganaviTara (Tumca, sabolood, didma palatam ar miiCnia   me-8 muxli darRveulad). cota xnis winandel saqmeSic, romelic   xmaurs Seexeboda (Moreno Gómez v. Spain, # 4143/02, 2004 wlis 8   noemberi), problema ganmcxadeblis pirad cxovrebasa da   sacxovrebelze gavlenaSi mdgomareobda.   meore mxriv, saqmeSi Guerra and Others v. Italy (1998 wlis 19   Tebervlis ganCineba, # 14967/89, Reports 1998-I), romelic exeboda   sawarmoo safrTxeebis Taobaze informaciis xelmisawvdomobas,   sasamarTlom daadgina mxolod ganmcxadeblebis piradi da   ojaxuri cxovrebis uflebis darRveva, `sacxovreblis~ xsenebis   gareSe. me ufro metad am ukanasknel midgomas vemxrobi da   mimaCnia, rom `garemos uflebebi~ (ramdenadac isini me-8 muxliTaa   daculi) ufro metad `piradi cxovrebis~ sferos Seexeba da ara   `sacxovrebels~. Cemi azriT, `sacxovreblis~ cneba am debulebis   teqstSi Sevida mkafio ganzraxviT – gansazRvruliyo dacvis   konkretuli sfero, romelic gansxvavdeba `piradi da ojaxuri   cxovrebisgan~. am ganmartebis mxardasaWerad me moviSvelieb   citatas mosamarTle grivis gansxvavebuli mosazrebidan hatonis   saqmeze, romelSic man ganacxada, rom `garemos uflebebi   gansxvavdeba im ZiriTadi uflebisgan, rom adamians saxlSi   aravin SemoeWras saTanado nebarTvis gareSe~. amitom, araviTari   eWvi ar Semaqvs ra sasamarTlos gadawyvetilebaSi, rom dairRva   me-8 muxli, me mirCevnia, es darRveva gamoxatuli iqnes, rogorc   ganmcxadeblis piradi cxovrebis dausabuTebeli xelyofa.   Sesabamisad,   saxelmwifos   umoqmedoba   mocemul   saqmeSi   gamoixateba ara mxolod imiT, rom xelisuflebis organoebma ar   ganasaxles ganmcxadebeli usafrTxo adgilas. saxelmwifos   farTo diskrecia aqvs im RonisZiebebis arCevisas, romlebic   saWiroa me-8 muxliT gaTvaliswinebul uflebebsa da mTlianad   sazogadoebis interesebs Soris samarTliani wonasworobis   uzrunvelsayofad.   mcxovrebi adamianebis   amitom   am   saqmeSi   qarxnis   mxolod   siaxloves   erT-erTi   gansaxleba   SesaZleblobaa sxva mraval SesaZlo RonisZiebas Soris da, Cemi   azriT, arc yvelaze saukeTeso: xelisuflebas rom ufro meti   simkacre da Tanmimdevruloba gamoeCina Sidasaxelmwifoebrivi   garemosdacviTi wesebis gamoyenebisas, problemac mosaxleobis   gansaxlebis saWiroebis gareSe gadawydeboda da zogadad   garemos mdgomareobac gaumjobesdeboda.   danarTi – amonaridebi mTavrobis mier warmodgenili angariSidan   CerepovecSi arsebuli garemos mdgomareobis Sesaxeb4   A. haeris dabinZurebis dinamika 1999 – 2003 wlebSi (zdk-s   mixedviT)   toqsikuri   elementi   saSualo   dRiuri zdk,   mg/m3             azotis zeJangi   azotis Jangi   amiaki   0,04   0,027   0,021   0,022   0,015   0,018   0,016   0,025   0,06   0,011   0,011   0,01   0,024   0,016   0,04   0,0125 0,011   0,0006 0,002   0,005   marganeci   0,001   3,0   0,0007 0,0004 0,0008   naxSirJangi   mtveri   1,884   0,264   1,3   1,5   1,28   0,2   1,76   0,17   0,15   0,25   0,24   gogirdwyalbadi   gogirdnaxSirbadi   fenoli   0,008   0,005   0,003   0,003   0,05   0,0002 0,0007 0,0004 0,0006 0,0006   0,0187 0,015 0,011 0,004 0,0056   0,002 0,0014 0,0012 0,0009 0,0014   0,0136 0,02 0,013 0,0099 0,019   0,0049 0,0056 0,0021 0,0024 0,0037   formaldehidi   gogirdis airi   B.   toqsikuri   elementebis   saSualo   da   maqsimaluri   koncentraciebi bolo 20-30 wlis ganmavlobaSi   dakvirvebis qveS   myofi nivTiereba             saS. maqs. saS. maqs. saS. maqs. saS. maqs. saS. maqs.   mtveri   - - 0,3   4,0   0,3   2,1   0,1   1,2   0,2   0,8   gogirdis   anhidridi   0,08   0,86   0,04   0,79   0,03   1,170 0,004 0,160 0,004 0,114   naxSirJangi   20   16   18   azotis zeJangi   azotis Jangi   gogirdwyalbadi   gogirdnaxSirbadi   fenoli   0,07   0,65   0,04   0,07   0,31   0,04   0,23   0,43   0,02   0,02   0,16   0,30   0,03   0,03   0,45   1,02   - - - - - - - - - - - - 0,058 0,05   0,006 0,058 0,002 0,029 0,002 0,023 0,001 0,013   - - - - 0,011 0,076 0,006 0,046   0,003 0,018 0,003 0,04 0,001 0,021   0,02 0,21   0,014 0,129 0,019 0,073   - - amiaki   0,27   - 5,82   - 0,08   - 1,37   - 0,02   0,23   formaldehidi   1. zdk aris sxvadasxva damabinZurebel nivTierebaTa usafrTxo   normebi, romlebic gansazRvrulia ruseTis kanonmdeblobiT   («предельно допустимые концентрации», ПДК).   2. doqtori Cernaiki flobs filosofiis doqtoris xarisxs   bioqimiaSi   janmrTelobis skola, baltimori, merilendis Stati, aSS). misi   sadoqtoro Sroma da kvlevebi orientirebulia garemos   (jons   hopkinsis   universitetis   sazogadoebrivi   toqsikologiaze. 1992 wlidan doqtori Cernaiki muSaobs Statian   mecnierad aSS-s garemosdacviTi kanonmdeblobis msoflio   aliansis   samsaxurSi.   misi   kompetenciis   farglebSi,   igi   moTxovnil samecniero informacias awvdis iuristebs 60-ze meti   qveynidan. igi xSirad uwevs iuristebs konsultaciebs haeris   damabinZureblebisadmi   daqvemdebarebis   Sedegad   adamianis   janmrTelobisTvis miyenebul zianze; am damabinZureblebSi Sedis   gogirdwyalbadi, wyalbadcianidi, naftalini, formaldehidi,   gogirdnaxSirbadi da sxva nivTierebebi.   3. es gadawyvetileba Seexeboda xelisuflebis mier imgvari   gasamarTi sadguris daxurvas, romelsac irgvliv ar hqonda   sanitaruli usafrTxoebis zona.   4. zemoaRniSnuli monacemebi asaxavs mxolod im Sedegebs,   romlebic miRebuli iqna ganmcxadeblis saxlTan yvelaze   axlomdebare   saxelmwifo   hidrometeorologiuri   centris   pirveli stacionaruli sadamkvirveblo postidan.

© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 14.07.2026. · Źródło