5605/02;9600/02;5639/02;5649/02;6339/02;16393/02;16404/02

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   YARDIMCI vd. -TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru numaraları: 5605/02, 5639/02, 5649/02, 6339/02, 9600/02, 16393/02 ve   16404/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (5605/02, 5639/02, 5649/02, 6339/02, 9600/02,   16393/02 ve 16404/02) no’lu davaların nedeni ,bilgileri iꢀbu kararın ekinde sunulan (T.C.   vatandaꢀları) baꢀvuranların Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Temel Đnsan Hakları ve   Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi   uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranları temsil eden avukatların listesi de ekte sunulmaktadır.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Đdare, baꢀvuranlara ait taꢀınmazları kamulaꢀtırmıꢀ ve baꢀvuranlara kamulaꢀtırma bedelini   ödemiꢀtir.   Đdare tarafından baꢀvuranlara ödenen miktardan memnun olmayan baꢀvuranlar, Asliye Hukuk   Mahkemeleri’nde bedel artırım davası açmıꢀlardır.   Yargıtay tarafından verilen kararların tarihi, gecikme faizi baꢀlangıç ve ödeme baꢀlangıç   tarihleri, ulusal mahkemeler tarafından verilen kamulaꢀtırma bedelleri ve gecikme faizi ile   birlikte hesaplanarak verilen kamulaꢀtırma bedelleri aꢀağıdaki tabloda gösterilmiꢀtir:   Baꢀvurular   Gecikme faizi   baꢀlangıç   tarihi   Yargıtay   tarafından   verilen   Ödeme tarihleri   Ödenen kamulaꢀtırma   bedelleri (gecikme faizi ile   birlikte) (Türk Lirası   olarak (TL))   kararların tarihi   23/11/1998   Ali Yardımcı ve   diğerleri   24/07/1996   18/07/2001   279 137 000   no 5605/02 baꢀvuru   tarihi 04/12/2001   Hüseyin Ak   7/08/1996   7/08/1996   30/10/2000   30/10/2000   16/10/2001   16/10/2001   333 150 000   (parsel no 1673 ve   parsel no 1674)   145 708 000   (baꢀvurana ait düꢀülecek   kısım )   no 5639/02 baꢀvuru   tarihi 04/12/2001   M. Göl ve Kılıç   17/07/1996   28/11/2000   14/09/2001   055 726 000   no 5649/02 baꢀvuru   tarihi 04/12/2001   S. Canyurt vd   19/06/1998   24/07/1996   7/06/1999   17/10/2001   17/05/2000   944 313 000   242 735 000   no 6339/02 baꢀvuru   tarihi 07/12/2001   D. Ataꢀ ve diğerleri   (parsel no 2271)   28/12/1998   no9600/02 baꢀvuru   tarihi 10/10/2000   M. Çakır (parsel no   17/04/1996   28/06/1999   27/07/2001   389 360 000   2)   no16393/02   baꢀvuru   tarihi   08/11/2001   A. Ak et M.R. Avcı   (parsel no 1578)   no16404/02   17/07/1996   06/04/2000   20/07/2001   163 820 000   baꢀvuru   tarihi 16/01/2002   HUKUK   I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ   AĐHM, olayların ve esasa iliꢀkin ortaya koydukları sorunların benzerliğini göz önüne alarak Đç   Tüzüğü’nün 42/1. maddesi uyarınca davaların birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.   II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN   Baꢀvuranlar, kamulaꢀtırmayı gerçekleꢀtiren Đdare tarafından ödemenin gecikmeli yapılması   sonucunda, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karꢀısında gecikme faizinin yetersiz kalması   nedeniyle kamulaꢀtırma bedelinin değer kaybetmesinden ꢀikayetçi olmaktadır.   Baꢀvuranlar, ayrıca kamulaꢀtırma sürecinin uzunluğundan (9600/02, 16393/02 ve 16404/02   no’lu baꢀvuranlar) ve mallarına saygı haklarını ihlal ederek gecikme faizi oranını   Mahkeme’nin %50 yerine %30 olarak uygulamasından (6339/02 no’lu baꢀvuru)   ꢀikayetçilerdir. Baꢀvuranlar bu bağlamda AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   AĐHM, söz konusu ꢀikayetlerin yalnızca 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi uyarınca   incelenmesi gerektiği kanaatindedir.   Hükümet ilk olarak ise baꢀvuruların altı ay süresi içinde takip edilmemesi nedeniyle   AĐHS’nin 35/1. maddesi uyarınca AĐHM’ye, baꢀvuruları reddetmesi çağrısında   bulunmaktadır.   Bununla birlikte AĐHM, kendisine sunulan ꢀikayetin ek kamulaꢀtırma bedelinin ödemesindeki   gecikmeye ve gecikme sonucunda baꢀvuranların uğramıꢀ oldukları zarara iliꢀkin olduğunu   belirtmektedir. AĐHM, söz konusu gecikmenin Đdare’nin ödemeyi gerçekleꢀtirdiği tarihte sona   erdiğini tespit etmektedir. Yukarıdaki tabloda belirtilen tarihlerde AĐHM’ye baꢀvurarak   baꢀvuranlar AĐHS’nin 35/1. maddesinin gereklerini yerine getirmiꢀlerdir. AĐHM, bu durumda   Hükümet’in itirazını reddetmektedir.   Đkinci olarak ise Hükümet, AĐHS’nin 35. maddesi uyarınca baꢀvuranların iç hukuk yollarını   tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen baꢀvuru yolunu   kullanmadıklarını savunmaktadır.   Baꢀvuranlar, bu iddiaya itiraz etmektedirler.   AĐHM, Aka davasında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır ve bu kararından   vazgeçmek için hiçbir gerekçe görememektedir.   AĐHM, içtihadından doğan kriterler ıꢀığında ve (Bkz. özellikle, Akkuꢀ kararı) sahip olduğu   unsurların tamamını dikkate alarak, baꢀvurunun esastan inceleme konusu yapılması gerektiği   kanaatindedir. Sonuç olarak AĐHM, baꢀka bir kabuledilemezlik unsuru da bulunmadığını   tespit etmektedir.   II. ESAS   AĐHM, mevcut davadakine benzer sorunların konu olduğu çok sayıda dava incelemiꢀ ve 1   No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (sözü edilen Akkuꢀ ve Aka   kararları).   Mevcut davada AĐHM, Hükümet’in davayı farklı ꢀeklide sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil   sunmadığını not etmektedir. AĐHM, ulusal mahkemeler tarafından ödenmesine hükmedilen   kamulaꢀtırma bedelinin ödemesindeki gecikmenin Đdare’ye isnat edilebileceğini tespit   etmektedir. Kamulaꢀtırma bedelinin gecikmeli olarak ödenmesi baꢀvuranları mülkiyetin   kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuꢀtur. Bu gecikme, AĐHM’yi,   baꢀvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması   arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke   katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.   Sonuç olarak, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat, Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranlar, maruz kaldıkları maddi ve manevi zarar için ve AĐHM ve ulusal mahkemeler   önünde yapmıꢀ oldukları yargılama masraf ve giderleri için aꢀağıdaki miktarları talep   etmiꢀlerdir:   Ali Yardımcı ve diğerleri, 5605/02 no’lu baꢀvuru:   Maddi tazminat: 103.780.461.097 TL (yaklaꢀık: 57.295 Euro)   Manevi tazminat: 500 Amerikan Doları (yaklaꢀık 368 Euro)   Yargılama masraf ve giderleri: 15 Yeni Türk Lirası (YTL), (yaklaꢀık 8 Euro)   Hüseyin Ak 5639/02 no’lu baꢀvuru:   Maddi tazminat: 58.817.836.258 TL (yaklaꢀık 32.472 Euro)   Manevi tazminat: 500 Amerikan Doları (yaklaꢀık 368 Euro)   Yargılama masraf ve giderleri 15 YTL (yaklaꢀık 8 Euro)   Göl ve Kılıç 5649/02 no’lu baꢀvuru:   Maddi tazminat:156.003.872.097 TL (yaklaꢀık 86.126 Euro)   Manevi tazminat: 500 Euro   Yargılama masraf ve giderleri: 15 YTL (yaklaꢀık 8 Euro)   Canyurt ve diğerleri 6339/02 no’lu baꢀvuru:   Maddi tazminat: 200.000 Euro   Manevi tazminat: 35.000 Euro   Yargılama masraf ve giderleri: 30.000 Euro   Ataꢀ ve diğerleri 9600/02 no’lu baꢀvuru:   Maddi tazminat: 6.775 Amerikan Doları (yaklaꢀık 4.990 Euro)   Manevi tazminat: 3.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 2.208 Euro)   Yargılama masraf ve giderleri: 2.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 1.472 Euro)   Çakır 16393/02 no’lu baꢀvuru:   Maddi tazminat: 20.015 Amerikan Doları (yaklaꢀık 14.735 Euro)   Manevi tazminat: 5.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 3.681 Euro)   Yargılama masraf ve giderleri: 3.000 Amerikan Doları (2.208 Euro)   Ak ve Avcı 16404/02 no’lu baꢀvuru:   Maddi tazminat: 18.285 Amerikan Doları (yaklaꢀık 13.461 Euro)   Manevi tazminat: 5.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 3.681 Euro)   Yargılama masraf ve giderleri: 3.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 2.208 Euro)   Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, Akkuꢀ kararında benimsenen hesaplama yöntemini göz önünde bulundurarak ve ilgili   ekonomik veriler ıꢀığında, baꢀvuranlara veya baꢀvuranların hak sahiplerine aꢀağıda belirtilen   miktarların maddi tazminat olarak ödenmesine karar vermiꢀtir.   Ali Yardımcı ve diğerleri 5605/02 no’lu baꢀvuru: 12.800 Euro (baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak);   Hüseyin Ak 5639/02 no’lu baꢀvuru: 1.780 Euro (1673 no’lu parsel) ve 1.650 Euro (1674 no’lu   parsel);   Göl ve Kılıç 5649/02 no’lu baꢀvuru: 3.780 Euro (baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak);   Canyurt ve diğerleri 6339/02 no’lu baꢀvuru: 63.600 Euro (baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak);   Ataꢀ ve diğerleri 9600/02 no’lu baꢀvuru: 4.990 Euro (baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak);   Çakır 16393/02 no’lu baꢀvuru: 14.730 Euro;   Ak ve Avcı 16404/02 no’lu baꢀvuru: 13.460 Euro (baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak);   Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise, AĐHM, mevcut dava koꢀullarında ihlal tespitinin   kendisinin yeterli adil tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir.   AĐHM yerleꢀik içtihadına göre, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca, masraf ve harcamaların   ödenmesi, gerçekliğinin, gerekliliğinin ortaya konulmasını ve miktarlarının makul oranda   olmasını öngörmektedir (Iatridis-Yunanistan (adil tatmin), baꢀvuru no: 31107/96).   AĐHM, baꢀvuranların yapmıꢀ oldukları masraf ve giderleri belgelendirmediklerini   gözlemlemekte ve bu durumda bu taleplerinin reddedilmesine karar vermektedir.   B. Gecikme Faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç   puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE;   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;   2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;   3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. Đhlal tespitinin kendisinin baꢀvuranların maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adli   tatmin oluꢀturduğuna;   5. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara veya hak sahiplerine   aꢀağıdaki miktarların ödenmesine;   i. maddi tazminat olarak   - Baꢀvuranlar, Ali Yardımcı, Meral ꢁanlı, Durdu Gidemen ve Mehmet Yardımcı’ya   (baꢀvuru no: 5605/02)ortaklaꢀa olarak 12.800 Euro (on iki bin sekiz yüz Euro)   ödenmesine;   - Baꢀvuran Hüseyin Ak’a (baꢀvuru no: 5639/02) 3.430 Euro (üç bin dört yüz otuz   Euro) ödenmesine;   - Baꢀvuranlar, Mahmut Göl ve Đbrahim Kılıç’a (baꢀvuru no: 5649/02) 3.780 Euro(üç   bin yedi yüz seksen Euro) ödenmesine;   - Baꢀvuranlar Safiye Canyurt, Hidayet Canyurt, Đnayet Canyurt, Abdurrahman   Canyurt, Seyhan Canyurt (Arslanca) ve Zeliha Canyurt’a (ꢁahin) (baꢀvu no: 6339/02)   ortaklaꢀa olarak 63.600 Euro (Altmıꢀ üç bin altı yüz Euro) ödenmesine;   - Baꢀvuranlar, Diyap Ataꢀ, Zeynap Durmaz, Derya Ataꢀ, Tuncay Ataꢀ ve Çiğdem   Ekinci’ye (baꢀvuru no: 9600/02) ortaklaꢀa olarak 4.990 Euro (Dört bin dokuz yüz   doksan Euro) ödenmesine;   - Baꢀvuran Mehmet Çakır’a (baꢀvuru no: 16393/02), 14.730 Euro (on dört bin yedi   yüz otuz Euro) ödenmesine;   - Baꢀvuranlar Arif Ak ve Mehmet Ramadan Avcı’ya (baꢀvuru no: 16404/02) ortaklaꢀa   olarak 13.460 Euro (on üç bin dört yüz altmıꢀ Euro) ödenmesine;   ii. Bu miktarların her türlü vergi ve kesintiden muaf tutulmasına;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   EK   Baꢀvuru numaraları   ve tarihleri   Baꢀvuranları adları ve doğum   tarihleri   Baꢀvuranların   avukatları   5605/02   Aralık 2001   Ali Yardımcı (1956)   Meral ꢁanlı (1970)   Ali Aksel   (Đskenderun Barosu)   Durdu Gidemen (1955)   Mehmet Yardımcı (1953)   Hüseyin Ak (1940)   5639/02   Ali Aksel   Aralık 2001   (Đskenderun Barosu)   5649/02   Mahmut Göl (1947)   Nalan Akküllah   Aralık 2001   Đbrahim Kılıç (1949)   (Đskenderun Barosu)   6339/02   ꢁubat 2002   Safiye Canyurt (1931)   Hidayet Canyurt (1959)   Đnayet Canyurt ( 1961)   Abdurrahman Canyurt (1969)   Seyhan Canyurt (Arslanca) (1964)   Zeliha Canyurt (ꢁahin) (1969)   Diyap Ataꢀ (1952)   Gökçal Çetin Ekꢀįoğlu   (Ankara Barosu)   9600/02   Ekim 2000   Tekin Akıllıoğlu,   Adil Aktay,   Mustafa Nerse   (Ankara Barosu)   Zeynap Durmaz (1976)   Derya Ataꢀ (1981)   Tuncay Ataꢀ (1977)   Çiğdem Ekinci (1976)   Mehmet Çakır (1933)   16393/02   Kasım 2001   Tekin Akıllıoğlu,   Adil Aktay,   Mustafa Nerse   (Ankara Barosu)   16404/02   Ocak 2002   Arif Ak (1910)   Mehmet Ramadan Avcı (1952)   Tekin Akıllıoğlu,   Adil Aktay,   Mustafa Nerse   (Ankara Barosu)   7