56363/00
WyrokETPCz2005-02-03ECLI:CE:ECHR:2005:0203JUD005636300
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
1. Czy skarżący był poddany nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w areszcie, naruszającemu art. 3 Konwencji? 2. Czy Sąd Bezpieczeństwa Państwa (DGM), w którego skład wchodził sędzia wojskowy, był niezawisłym i bezstronnym sądem w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji?Ratio decidendi
Trybunał uznał, że obrażenia odniesione przez skarżącego w areszcie, w sytuacji gdy znajdował się on pod wyłączną kontrolą policji, rodzą silne domniemanie faktyczne odpowiedzialności państwa. Rząd nie przedstawił wiarygodnego i satysfakcjonującego wyjaśnienia tych obrażeń, a twierdzenie o samookaleczeniu, poparte oświadczeniem podpisanym w areszcie bez dostępu do adwokata i później odwołanym, nie było wystarczające. W konsekwencji, Trybunał stwierdził naruszenie art. 3 Konwencji. Co do art. 6 ust. 1, Trybunał, odwołując się do swojego ugruntowanego orzecznictwa, potwierdził, że obecność sędziego wojskowego w składzie Sądu Bezpieczeństwa Państwa (DGM) narusza zasadę niezawisłości i bezstronności sądu, budząc uzasadnione obawy co do jego obiektywności w oczach oskarżonego.Stan faktyczny
Skarżący, Lazgin Biyan, urodzony w 1970 roku, został aresztowany 12 marca 1997 roku przez policję w Söke i przewieziony do Komendy Policji w Aydın, gdzie był przetrzymywany. Oskarżono go o zbieranie pieniędzy na rzecz PKK i pomoc tej organizacji. Skarżący twierdził, że w areszcie był poddawany elektrowstrząsom, bity pałkami i wężami, grożono mu śmiercią, a także zmuszono go do podpisania zeznań bez ich przeczytania. Początkowe badania lekarskie (12 i 14 marca 1997) nie wykazały obrażeń, jednak późniejsze badania (17 marca 1997) ujawniły liczne obrażenia na ciele. Skarżący nie miał dostępu do adwokata w areszcie. Został skazany przez Sąd Bezpieczeństwa Państwa (DGM), w którego skład wchodził sędzia wojskowy, na karę 12 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności za członkostwo w organizacji terrorystycznej. Wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Kasacyjny.Rozstrzygnięcie
Trybunał jednogłośnie:
1. Uznał skargę za dopuszczalną.
2. Stwierdził naruszenie art. 3 Konwencji.
3. Stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji z powodu braku niezależności i bezstronności Sądu Bezpieczeństwa Państwa.
4. Uznał, że nie ma potrzeby rozpatrywania pozostałych zarzutów na podstawie art. 6 Konwencji.
5. Stwierdził, że samo stwierdzenie naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji stanowi wystarczające słuszne zadośćuczynienie za krzywdę niemajątkową związaną z wyrokiem skazującym.
6. Orzekł, że Rząd pozwany ma zapłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku:
a) 9 000 EUR tytułem zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową.
b) 3 000 EUR tytułem zwrotu kosztów i wydatków, pomniejszone o 685 EUR otrzymanej pomocy prawnej od Rady Europy.
c) Odsetki za zwłokę w wysokości równej krańcowej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.
7. Oddalił pozostałe żądania dotyczące słusznego zadośćuczynienia.Pełny tekst orzeczenia
CONSEIL DE
L'EUROPE
AVRUPA
KONSEYİ
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
BİYAN - TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru no:56363/00)
NİHAİ KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRASBOURG Şubat 2005
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (56363/00) başvuru no’lu davanın nedeni Lazgin
Biyan’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon) 25 Haziran 1999
tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu
başvurudur.
Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İzmir Barosu avukatlarından T.
Aslan tarafından temsil edilmektedir.
Başvuran, gözaltında kötü muamelelere maruz kaldığından yakınarak, kendisini yargılayıp
mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olması
nedeniyle ve ceza yargılama usulünün hakkaniyetten uzak olmasından ötürü AİHS’nin 6§§1
ve 3 c) ve d) maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.
______________________________________________________________________________________
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
AİHM 18 Kasım 2002 tarihinde başvuruyu kabuledilebilir bulmuştur.
AİHM İç Tüzüğü’nün 59 § 1 maddesi uyarınca gerek başvuran gerekse Hükümet esas
hakkında görüş bildirmişlerdir.
OLAYLAR doğumlu başvuran halen Aydın Cezaevi’nde tutulu bulunmaktadır. Mart 1997 tarihinde başvuran, Söke Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından yakalanmış,
ardından Aydın Emniyet Müdürlüğü’ne götürülerek burada gözaltına alınmıştır. Başvuran
hakkında, yasadışı yollarla para toplayıp PKK’ya yardım ve yataklık etmek suçlaması
yapılmıştır.
Başvuran gözaltındayken giysilerinin çıkartıldığını, kendisine elektroşok uygulandığını, cop
ve hortumla dövüldüğünü ve ifade vermesi için ölümle tehdit edildiğini dile getirmiştir.
Sonuçta başvuran tüm belgeleri okumadan imzalamıştır.
Başvuran gözaltındayken birçok kez doktor tarafından muayene edilmiş, 12 Mart 1997 ve 14
Mart 1997 tarihlerinde düzenlenen sağlık raporlarına göre başvuranın bedeninde herhangi bir
şiddet izi tespit edilememiştir. Mart 1997 tarihinde başvuran PKK faaliyetlerini desteklemekle sorumlu bir komitenin
üyesi olduğunu itiraf etmiştir. Mart 1997 tarihinde saat 8:45’te Aydın Emniyet Müdürlüğü’nde düzenlenen ve başvuranın
imzasını taşıyan tutanakta, başvuranın vücudunda görülebilir şiddet izlerine rastlandığı
belirtilerek bunun, sözkonusu kişinin endişe altındayken giysilerinin düğme ve fermuarını
kullanarak kendisi tarafından kasti olarak gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.
Aynı gün saat 9:25’te başvuran adli tıp doktoru tarafından muayene edilmiş ve düzenlenen
raporda ilgili kişinin vücudunun çeşitli bölgelerinde farklı büyüklük ve renklerde birçok
lezyon tespit edildiği belirtilmiştir. Adli tabip sözkonusu lezyonların başvuranın hayatını
tehlikeye atacak boyutta olmadığını, buna iki günlük rapor verilebileceğini ve yaraların beş
gün içinde iyileşebileceği sonucuna varmıştır.
Yine 17 Mart 1997 tarihinde saat 16’da başvuran bir kez daha doktor kontrolünden geçmiş ve
sözkonusu kişinin karın ve göğüs bölgesinde farklı büyüklüklerde birçok lezyon ile başında
ve alnında sıyrıklar tespit edilmiştir.
Aynı gün polis memurları tarafından, vücudundaki şiddet izlerinin nedeni hakkında
başvuranın ifadesi alınmıştır. Başvuran ifadesinde bu izlerin, hücresinde kendine zarar
vermek için pantolon düğmelerini ve fermuarını kullanarak uyguladığı şiddetten
kaynaklandığını beyan etmiştir. Diğer yandan başvuran askerliğini yaparken de kendisini
kasten yaraladığı için psikolojik tedavi gördüğünü eklemiştir.
Başvuran gözaltında avukat yardımından yararlanamamıştır.
Mart 1997 tarihinde Söke Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenen başvuran Emniyet
Müdürlüğü’ndeki ifadesini bazı bölümlerini geri alarak, gizli veya PKK’ya ait bir komiteye
üye olduğunu ve herhangi bir illegal faaliyete karıştığını reddetmiştir. Başvuran,
gözaltındayken duyduğu endişeden dolayı kendi kendini yaraladığını da eklemiştir.
Aynı gün Söke Sorgu Hakimliği’ne çıkarılan başvuran hakkında tutuklu yargılama kararı
verilmiştir. Başvuran Cumhuriyet Savcısı önünde verdiği ifadeyi burada yinelemiştir.
Başvuran, Cumhuriyet Savcısı ve Sorgu Hakimi tarafından ifadesi düzenlenirken şube
komiseri ve üç polis memurunun yanında olduğunu ileri sürmektedir.
İzmir DGM Cumhuriyet Başsavcısı 3 Nisan 1997 tarihli iddianamesiyle başvuran hakkında
yasadışı örgüte üye olmak suçundan Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2 maddesi ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca ceza davası açmıştır. Haziran 1997 ve 5 Mayıs 1998 tarihlerindeki Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki
duruşmalarda başvuran masum olduğunu ileri sürmüştür. Başvuran gözaltında kötü
muamelelere maruz kaldığını ve Emniyet Müdürlüğü’nde hazırlanan ifadeyi imzalamak
zorunda bırakıldığını iddia ederek şiddet izlerine kendisinin neden olduğunu tespit eden 17
Mart 1997 tarihli ifade tutanağına itiraz etmiştir. Mayıs 1998 tarihinde, aralarında askeri bir hakimin de bulunduğu Devlet Güvenlik
Mahkemesi Heyeti başvuranı, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2 ve 3713 sayılı Kanunun 5.
maddesi uyarınca oniki yıl altı ay hapis cezasına mahkum etmiştir. DGM kararını
desteklemek için özellikle M.T. adlı tanığın istinabe makamı tarafından alınan ifadesini
gözönünde bulundurmuştur. Diğer yandan başvuranın ispatla yükümlüğü olduğu diğer
kanıtlar gözönünde bulundurulduğunda, DGM, sanığın savunma araçlarının reddedilmesinin
uygun olacağına kanaat getirmiştir. Ayrıca DGM kararında, sağlık raporları ile 17 Mart 1997
tarihli ifade tutanağına yer vermiştir.
Başvuran Yargıtay’a vermiş olduğu tarihi belirtilmeyen savunma dilekçesinde, kendisini
gözaltında tutan polis memurlarının zorla ifade almak için kötü muamelede bulunduklarını
ileri sürmüştür. Şubat 1999 tarihinde Yargıtay 21 Mayıs 1998 tarihli kararı onamıştır.
HUKUK AÇISINDAN
I. AİHS’NİN 3. MADDESİ’NİN İHLALİ HAKKINDA
Başvuran gözaltında kötü muamelelere maruz kaldığını iddia ederek AİHS’nin 3. maddesine
gönderme yapmaktadır.
A. Kabuledilebilirlik Hakkında
Hükümet altı ay kuralına uyulmadığı itirazını dile getirmektedir. Başvuran, gözaltında kötü
muameleye maruz kaldığını DGM önünde ilk kez iddia ettiği 26 Haziran 1997 tarihinden
itibaren altı ay içinde AİHM’ye gitmiş olmalıydı. DGM’nin kötü muamele iddialarını dikkate
almadığı bu tarihte başvuranın bu hukuki yolun etkisiz olduğunun farkına varmış olması
gerekirdi.
Başvuran Hükümet’in bu savına itiraz ederek aleyhinde başlatılan cezai usul işlemleri
süresince iddialarını birçok kez dile getirdiğini ileri sürmektedir.
AİHM, AİHS’nin 35. maddesinde öngörülen altı ay kuralının bir adli güvenlik unsuru
olduğunu hatırlatır. Bu kural aynı zamanda ilgili kişiye, AİHM’ye başvuru yapma olanağı
üzerine düşünmesini ve yapacağı başvurunun içeriğini belirlemesini sağlayacak bir süre
tanıma ihtiyacına verilmiş bir cevaptır. O halde sözkonusu kural, AİHM tarafından uygulanan
denetim açısından bir zaman sınırını ifade etmekte ve hem bireylere hem de Devlet
makamlarına, aşıldığı takdirde sözkonusu denetimin artık mümkün olmadığı süreyi işaret
etmektedir (Hulki Güneş-Türkiye (karar), no:28490/95, 9 Ekim 2001).
AİHM diğer yandan, iç hukuk yollarının veya nihai kararın bulunmaması durumunda, altı
aylık süreyi, başvuruda suç sayılan fiilin işlenmesinden itibaren başlayacak şekilde
değerlendirmektedir. Bu ilke, başvuranın bir iç hukuk yolunu kullanıp ancak daha sonrasında
bu hukuk yolunu etkisiz kılan koşulları fark ettiğinde ya da fark etmiş olması gerektiğinde
istisnai olarak yeniden değerlendirilebilir. Böylesi bir durumda altı aylık süre, başvuranın bu
koşulların farkına vardığı veya farkına varmış olması gerektiği tarihten itibaren hesaplanabilir
(Bayram ve Yıldırım-Türkiye (karar), no: 38587/97, 29 Ocak 2002, et Ö.Ö. ve S.M.-Türkiye
(karar), no: 31865/96, 28 Mayıs 2002).
AİHM 26 Haziran 1997 tarihinde, başvuranın DGM önüne çıktığı ilk fakat davanın
incelendiği ikinci duruşmada, gözaltında kötü muamelelere maruz kaldığını ve vücudundaki
şiddet izlerine kendisinin neden olduğunu belirten 17 Mart 1997 tarihli ifade tutanağının
kendisine zorla imzalatıldığını iddia ettiğini gözlemlemektedir. Başvuran bu iddiasını 5 Mayıs tarihindeki duruşmada yinelemiştir. DGM 21 Mayıs 1998 tarihli kararında, sağlık
raporları ile 17 Mart 1997 tarihli ifade tutanaklarına değinmiş ve başvuranın beyanlarını resmi
şikayet olarak değerlendirmemiştir. Başvuran son olarak iddialarını Yargıtay’a verdiği
dilekçede de dile getirmiş fakat bu da boşa çıkmış ve Yargıtay 21 Mayıs 1998 tarihli kararı
onayarak ilgili kişinin iddialarına cevap vermemiştir.
Dosyadaki tüm unsurlar dikkate alındığında AİHM, kendisine başvuru yapmadan önce iç
makamlar nezdinde yinelediği başvurularının sonucunu bekleyen başvuranın, tıbbi delillerle
desteklenen iddiaları hakkında yürütülen ceza usul işlemleri süresince sürekli resmi
soruşturma açılmasını sağlamaya çalıştığından dolayı kusurlu bulunamayacağı kanaatindedir.
Bundan yola çıkarak AİHM, mevcut davaya ait özel koşulları içinde, altı aylık sürenin
başvuranın iç hukuk yollarının işlevsiz kaldığını anladığı 23 Şubat 1999 tarihli Yargıtay
kararından itibaren işlemeye başladığı sonucuna varmıştır. Başvuru 25 Haziran 1999 tarihinde,
yani bu kararı takiben altı aylık bir süre içinde yapılmıştır. Dolayısıyla AİHM Hükümet’in
itirazını reddetmiştir.
AİHM, tarafların ileri sürdüğü argümanların tümü ışığı altında, sözkonusu şikayetin olaylar ve
hukuk açısından, başvuru incelemesinin şu anki aşamasında çözüme kavuşturulamayan fakat
esastan incelemeyi zorunlu kılan ciddi problemler ortaya çıkardığı kanaatindedir. Sonuç
olarak, başvurunun bu kısmı, AİHS’nin 35 § 3 maddesindeki anlamıyla açıkça dayanaktan
yoksun olarak ilan edilemez. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır.
B. Esas Hakkında
Başvuran kendisini gözaltında tutan polis memurları tarafından kötü muameleye maruz
bırakılarak, giysilerinin çıkartıldığını, kendisine elektroşok uygulandığını, cop ve hortumla
dövüldüğünü ve ölümle tehdit edildiğini iddia etmektedir. Başvuran iddialarını, gözaltında
bulunduğu sırada düzenlenen sağlık raporlarını göstererek desteklemektedir.
Hükümet kötü muamele iddialarının dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmekte ve
başvuranın vücudundaki gözle görülebilir izlerin, kendine zarar vermek için hücresinde
pantolon düğmelerini ve fermuarını kullanarak uyguladığı şiddetten kaynaklandığını beyan
etmiş olduğu 17 Mart 1997 tarihli ifade tutanağına işaret etmektedir.
Başvuran bu sava karşı çıkmakta 17 Mart 1997 tarihli ifade tutanağını, kendisini gözaltında
tutan polis memurlarının zorlaması altında imzaladığını ileri sürmektedir.
AİHM, bir kimsenin gözaltındayken, tamamen polis memurlarının denetimi altında olduğu
halde yaralanması durumunda, bu süre içinde meydana gelen her türlü yaralanmanın güçlü
maddi karinelere yol açtığını hatırlatır (Salman-Türkiye [GC], no: 21986/93, § 100, CEDH
2000-VII). Dolayısıyla Hükümet sözkonusu yaralanmaların nedeni hakkında makul bir
açıklama sağlamalı ve başvuranın iddiaları, özellikle de sağlık raporları hakkında şüphe
uyandıracak olayları tespit eden kanıtlar üretmelidir (Bkz., diğerleri arasında, Tekin-Türkiye, 9
Haziran 1998, Derleme Hükümler ve Kararlar 1998-IV, ss. 1517-1518, §§ 52-53, Labita-
İtalya [GC], no 26772/95, § 120, CEDH 2000-IV, Selmouni- Fransa [GC], no 25803/94, § 87,
CEDH 1999-V, Berktay -Türkiye, no 22493/93, § 167, 1 Mart 2001, Altay -Türkiye, no
22279/93, § 50, 22 Mayıs 2001, et Esen -Türkiye, no 29484/95, § 25, 22 Temmuz 2003).
AİHM başvuranın özgürlüğünden yoksun bırakılmasının hemen başlangıcında önce 12 Mart tarihinde saat 14:00 ve 23:45’te olmak üzere iki kez, ardından 14 Mart 1997 tarihinde
saat 15:10’da sağlık kontrolünden geçtiğini ve bu tarihte düzenlenen sağlık raporlarının, ilgili
kişinin vücudunda herhangi bir şiddet izine rastlanmadığını kaydettiğini hatırlatır. Buna
karşılık 17 Mart 1997 tarihinde önce saat 9:25’te ardından saat 16:00’da yapılan muayeneler
sonucunda düzenlenen raporlara göre başvuranın karın, sırt ve göğüs bölgesinde farklı
büyüklük ve renkte birçok ekimotik lezyon ile başında ve alnında sıyrıklar tespit edilmiştir.
AİHM, sağlık raporları arasındaki uyuşmazlığa Hükümet tarafından getirilen tek açıklamanın,
başvuranın yaralanmalara kendisinin neden olduğunu beyan ettiği 17 Mart 1997 tarihli ve
kendi imzasını taşıyan ifade tutanağı olduğunu not eder. Öte yandan AİHM, bu ifade
tutanağının gözaltı süresinde düzenlendiğini ve özellikle gözaltından sorumlu polis memurları
tarafından imzalandığını gözlemlemektedir. Avukat yardımından yararlanamadan polis
memurlarının elinde tutulu bulunan başvuranın içinde bulunduğu hassas durum gözönüne
alındığında ve ilgili kişinin Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne ilk çıkışında, sözkonusu ifade
tutanağını baskı altında imzalamış olduğunu beyan ettiği dikkate alındığında, Hükümet
tarafından ileri sürülen ifade tutanağı tek başına makul ve tatmin edici bir açıklama olarak
kabul edilemez.
Ayrıca AİHM, başvuranın ceketinin düğmelerini ve pantolonunun fermuarını kullanarak,
vücudunun çeşitli bölgelerinde, özellikle de sırtında 2 cm eninde ve 10-15 cm boyunda
lezyonlara nasıl sebebiyet verdiği sorusunu merak etmektedir. AİHM’ye göre böylesine ciddi
boyuttaki yaralanmalara Hükümet kendisinden beklenen açıklamaları getirememiştir.
AİHM, takdirine sunulan unsurların tümünü ve Hükümet tarafından makul bir açıklama
getirilemeyişini dikkate alarak, mevcut davada, sağlık raporlarında saptanan izlerin,
başvurana gözaltındayken uygulanan insanlık dışı, aşağılayıcı ve sorumluluğu Devlet’e ait
olan muameleden kaynaklandığını tespit etmiştir.
Dolayısıyla AİHM, AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.
II. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLALİ HAKKINDA
Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bünyesinde
bir askeri hakim bulunmasından dolayı “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” tarafından adilce
yargılanmadığı iddiasında bulunmaktadır. Başvuran aynı zamanda, gözaltında avukat
yardımından yararlanmadığı, aleyhindeki tanıkları sorgulayamadığı ve lehte tanıkların Devlet
Güvenlik Mahkemesi tarafından dinlenmediği gerekçesiyle, DGM önündeki ceza yargılama
usul işlemlerinin hakkaniyete uygun olmadığından yakınmaktadır. Bu itibarla başvuran
AİHS’nin 6 § 1 ve 3 c) ve d) maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
A. Kabuledilebilirlik Hakkında
AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998,
Derleme Hükümler ve Kararlar 1998-VII) ve elindeki mevcut unsurların tümü gözönüne
alındığında, AİHS’nin 6. maddesine dayanan şikayetlerin esastan incelenmesi gerektiği
kanaatine varmıştır. AİHM sözkonusu şikayetlerde hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile
karşılaşılmadığını tespit etmiştir.
B. Esas Hakkında
1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında
AİHM daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve bunların
AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz. adıgeçen
Özel, § § 33-34, ve adıgeçen Özdemir §§ 35-36).
AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir
tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, “ulusal güvenliğe” ilişkin suçlardan
ötürü DGM’de yargılanan başvuranın, aralarında asker kökenli bir hakimin yer aldığı
mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymasının anlaşılabilir olduğu kanısındadır.
Dolayısıyla başvuran, DGM’nin davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz
bir yargı kararı almasından haklı olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı
merciinin tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması
gerekmektedir (Incal –Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme 1998-IV, s. 1573, § 72).
AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden İzmir DGM’nin AİHS’nin 6 § 1 maddesinde
yer alan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı sonucuna varmıştır.
2. Cezai Yargılama Usullerinin Adilliği Hakkında
AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan
yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil bir yargılama
süreci temin edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.
Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının ihlal
edildiği tespiti ışığında, AİHM, diğer şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığı kanaatine
varmıştır (Bkz. diğerleri arasında adıgeçen Çıraklar kararı, §§ 44-45).
III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
AİHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.
A. Maddi ve Manevi Tazminat
Başvuran hapsedilmesinden kaynaklanan mesleki gelir kaybına tekabül eden 20.000 (yirmi
bin) Euro değerinde bir maddi zarara uğradığını iddia etmektedir.
Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.
İddia edilen maddi tazminata ilişkin olarak AİHM, şayet AİHS ihlal edilmemiş olsaydı DGM
önündeki cezai yargılama sürecinin sonucunun ne olacağına dair spekülasyon
yapılamayacağını belirterek, başvurana bu yönde bir tazminat ödenmesine gerek olmadığına
karar vermiştir (Bkz, Findlay-Birleşik Krallık kararı, 25 Şubat 1997, Derleme 1997-I, s.284,
§ 85).
Manevi tazminat hususunda ise AİHM, başvuran hakkında DGM tarafından verilen
mahkumiyet kararına ilişkin olarak bir ihlalin varlığının saptanmasının, iddia edilen manevi
zarar için başlı başına adil tazmin teşkil ettiği kanaatindedir (Bkz., adıgeçen Çıraklar, s. 3074,
§ 49). Diğer yandan AİHM, başvuranın gözaltında maruz kaldığı kötü muameleler nedeniyle
manevi zarara uğradığını hatırlatarak, AİHS’nin 41. maddesi gereğince hakkaniyete uygun
olarak başvurana 9.000 (dokuzbin) Euro manevi tazminat verilmesinin uygun olduğuna
kanaat getirmiştir.
AİHM bir başvuran hakkında verilen mahkumiyet kararının, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine
göre tarafsız ve bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında,
prensip olarak en uygun tazminin, başvuranın gecikmeksizin tarafsız ve bağımsız bir
mahkeme tarafından yeniden yargılanması olacağı kanaatine varmıştır (Gençel-Türkiye, no:
53431/99, § 27, 23 Ekim 2003).
B. Masraf ve harcamalar
Başvuran, AİHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için 5.000
(beşbin) Euro tazminat talebinde bulunmaktadır.
Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.
AİHM, mevcut unsurları ve bu konudaki içtihadı dikkate alarak, tüm masraflar için başvurana
3.000 (üçbin) Euro ödenmesinin makul olacağına ve ödeme yapılırken bu meblağdan Avrupa
Konseyi tarafından sağlanan 685 (altıyüzotuz) Euro tutarındaki adli yardımın düşürülmesine
karar vermiştir.
C. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı % 3 'lük bir faiz
oranının uygulanacağını belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1.
2.
3.
Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;
AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;
Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğinden
yoksun olması nedeniyle AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;
4.
5.
6.
AİHS’nin 6. maddesine dayanan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek
görülmediğine;
AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiği tespitinin iddia edilen manevi zarar için başlı
başına yeterli bir adil tazmin sağladığına;
a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,
Savunmacı Hükümet’in başvurana ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL.’ye
çevrilmek üzere,
i. manevi tazminat için 9.000 (dokuzbin) Euro ödemesine,
ii. Avrupa Konseyi tarafından verilen 685 (altıyüzseksenbeş) Euro tutarındaki adli
yardım düşüldükten sonra masraf ve harcamalar için 3,000 (üçbin) Euro
ödemesine;
iii. KDV, pul, harç ve masrafların yukarıdaki miktarlara yansıtılabilmesine;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,
Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan
fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;
5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddesine
uygun olarak 3 Şubat 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 13.07.2026. · Źródło