56665/09

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 210 sierpień – wrzesień 2017 r. Károly Nagy p. Węgrom [Wielka Izba] – skarga nr 56665/09 Wyrok z 14.09.2017 r. [Wielka Izba] Art. 6 Postępowanie cywilne Art. 6 ust. 1 Dostęp do sądu Orzeczenie Sądu Najwyższego stwierdzające, że sądy cywilne nie mają jurysdykcji do rozpoznania roszczenia pastora z tytułu niesłusznego zwolnienia przez kościół: art. 6 nie ma zastosowania; skarga niedopuszczalna Fakty – Skarżący był pastorem zatrudnionym przez Węgierski Kościół Reformowany. W 2005 r. został zwolniony za komentarz, który wygłosił w lokalnej gazecie. Wniósł do sądu pracy powództwo o odszkodowanie przeciwko Kościołowi, ale postępowanie zostało umorzone z uwagi na brak jurysdykcji, ponieważ stosunek skarżącego z pracodawcą był uregulowany prawem kościelnym. Skarżący skierował następnie powództwo do sądów cywilnych, ale to postępowanie również zostało ostatecznie umorzone – po tym jak Sąd Najwyższy, po przeanalizowaniu stosunku umownego, orzekł, że sądy cywilne również nie mają jurysdykcji. Skarżący twierdził przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, że orzeczenie Sądu Najwyższego stwierdzające, że sądy państwowe nie mają jurysdykcji, pozbawiło go dostępu do sądu z naruszeniem art. 6 ust. 1 Konwencji [o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności]. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2015 r. (zobacz Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 191) Izba Trybunału orzekła, czterema głosami do trzech, że nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1. Izba Trybunału stwierdziła, że – chociaż Sąd Najwyższy orzekł, że sądy państwowe nie mają jurysdykcji do rozpoznania roszczenia skarżącego – faktycznie zbadał on roszczenie w świetle właściwych zasad krajowego prawa kontraktowego. Skarżący nie może zatem twierdzić, że został pozbawiony prawa do rozpatrzenia istoty swego roszczenia. W dniu 2 maja 2016 r. sprawa została przekazana do Wielkiej Izby na wniosek skarżącego. Prawo – Art. 6 ust. 1: Aby art. 6 ust. 1 w swym aspekcie cywilnym miał zastosowanie, musi istnieć spór ws. „prawa”, o którym można powiedzieć, przynajmniej na zasadzie spornej, że jest ono uznane w prawie krajowym, niezależnie od tego, czy prawo to jest chronione Konwencją. Punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia, czy przedmiotowe „prawo” ma rzeczywiście podstawę w prawie krajowym, muszą być postanowienia właściwego prawa krajowego i ich wykładnia przez sądy krajowe. Poza przypadkami oczywistej arbitralności nie należy do Trybunału kwestionowanie wykładni prawa krajowego dokonywanej przez sądy krajowe. Aby ocenić, czy art. 6 ust. 1 ma zastosowanie, należy wziąć pod uwagę to prawo, które było dochodzone przez powoda w postępowaniu krajowym. W przypadku istnienia rzeczywistego i poważnego sporu co do istnienia prawa dochodzonego przez powoda na podstawie prawa krajowego, rozstrzygnięcie sądów krajowych, że prawo takie nie istnieje, nie usuwa z mocną wsteczną sporności roszczenia. Kwestią bezsporną był fakt, że zgodnie z prawem krajowym roszczenia dotyczące wewnętrznych przepisów kościelnych nie mogą być egzekwowane przez organy państwowe. Nie było ponadto kwestionowane, że w razie ustalenia przez sądy, że zawisły spór dotyczy roszczeń natury kościelnej nie podlegających egzekwowaniu przez organy krajowe, muszą one zakończyć postępowanie. Główna kwestia, która pojawiła się przed sądami krajowymi, dotyczyła zatem tego, jaki dokładnie charakter miał stosunek istniejący między skarżącym a Kościołem Reformowanym. Posługa skarżącego na rzecz Kościoła miała swą podstawę w akcie powołania wydanym przez probostwo parafii, którym przydzielono mu stanowisko pastora Węgierskiego Kościoła Reformowanego. Zgodnie z brzmieniem aktu powołania skarżącemu powierzono wykonywanie zadań „określonych przez przepisy kościelne”. Zamiast jednak zwrócić się ze swymi roszczeniami majątkowymi do sądów kościelnych, wszczął on najpierw postępowanie przed sądem pracy. Gdy postępowanie to zostało umorzone, zwrócił się do sądów cywilnych. Po szczegółowym zbadaniu kwestii jurysdykcji sądów państwowych oraz prawa dostępu do sądu osób pełniących posługę na rzecz kościoła, wszystkie sądy krajowe umorzyły postępowania, uznając, że roszczenie skarżącego nie może być egzekwowane przed sądami krajowymi, ponieważ jego posługa duszpasterska i akt powołania, który był jej podstawą, podlegały prawu kościelnemu a nie państwowemu. Sąd Najwyższy potwierdził, że stosunek istniejący między skarżącym a Kościołem miał charakter kościelny. Ustawodawstwo krajowe nie zapewniało kościołom ani ich przedstawicielom nieskrępowanego immunitetu chroniącego przed wszystkimi możliwymi roszczeniami cywilnymi. Roszczenie skarżącego nie dotyczyło uprawnienia ustawowego. Dotyczyło natomiast twierdzenia, że roszczenie finansowe wynikające z jego posługi na rzecz Kościoła, regulowanej prawem kościelnym, należało uważać za podlegające w rzeczywistości prawu cywilnemu. Po dokładnym zbadaniu charakteru jego roszczenia sądy krajowe, w zakresie, w jakim zajmowały się istotą sprawy, jednomyślnie orzekły, że zgodnie z postanowieniami prawa krajowego nie miało to miejsca. Rozstrzygnięcie sądów krajowych, zgodnie z którym posługa duszpasterska skarżącego podlegała prawu kościelnemu, oraz ich postanowienie o umorzeniu postępowania nie mogą być uznane za arbitralne lub w sposób oczywisty nieuzasadnione, zważywszy na ogólne ramy prawne i orzecznicze istniejące na Węgrzech w przedmiotowym czasie, tj. gdy skarżący złożył swe powództwo cywilne. W rezultacie, mając na względzie naturę zarzutu skarżącego, podstawę jego posługi jako pastora, a także prawo krajowe w świetle jego wykładni przez sądy krajowe, skarżący nie miał „prawa”, o którym można byłoby powiedzieć, przynajmniej na zasadzie spornej, że było uznane przez prawo krajowe. Przeciwne stwierdzenie skutkowałoby stworzeniem przez Trybunał, poprzez wykładnię art. 6 ust. 1 Konwencji, prawa materialnego, które nie miało podstawy prawnej w pozwanym Państwie. A zatem art. 6 nie miał zastosowania do stanu faktycznego sprawy skarżącego, a skarga jest niezgodna ratione materiae z postanowieniami Konwencji.  Rozstrzygnięcie: skarga niedopuszczalna (dziesięcioma głosami do siedmiu).   © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa