56827/00
WyrokETPCz2006-11-09ECLI:CE:ECHR:2006:1109JUD005682700
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy proces cywila przed sądem wojskowym, składającym się z personelu wojskowego, naruszył prawo do niezależnego i bezstronnego sądu zgodnie z art. 6 ust. 1 Konwencji? Czy skazanie za rozpowszechnianie broszury dotyczącej sprzeciwu sumienia wobec służby wojskowej stanowiło nieproporcjonalną ingerencję w wolność wyrażania opinii zgodnie z art. 10 Konwencji?Ratio decidendi
W odniesieniu do art. 6 ust. 1, Trybunał powtórzył swoje wcześniejsze ustalenia, że cywil sądzony przez sąd wojskowy złożony z personelu wojskowego za przestępstwo związane ze służbą wojskową może zasadnie obawiać się o bezstronność sądu, ponieważ armia może być postrzegana jako strona w sprawie. W kwestii art. 10, Trybunał uznał, że ingerencja w wolność wyrażania opinii była nieproporcjonalna, ponieważ treść broszury nie nawoływała do przemocy ani nienawiści, a okoliczności jej rozpowszechniania (w miejscu publicznym, a nie w obozie wojskowym) różniły się od przypadków, w których ograniczenia były uzasadnione. Surowość nałożonej kary również przyczyniła się do stwierdzenia nieproporcjonalności.Stan faktyczny
Skarżący Koray Düzgören, dziennikarz, rozpowszechnił broszurę zawierającą oświadczenie sumienia osoby odmawiającej służby wojskowej. Złożył również petycję do prokuratora, prosząc o postawienie go w stan oskarżenia za to działanie. Został skazany przez Wojskowy Sąd Sztabu Generalnego w Ankarze na dwa miesiące więzienia i grzywnę za "zniechęcanie do służby wojskowej". Skarżący opuścił Turcję, aby uniknąć kary pozbawienia wolności.Rozstrzygnięcie
Trybunał stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. Trybunał stwierdził naruszenie art. 10 Konwencji. Trybunał uznał skargę dotyczącą art. 13 Konwencji za niedopuszczalną. Trybunał zasądził skarżącemu 2 000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową oraz 1 500 EUR na pokrycie kosztów i wydatków.Pełny tekst orzeczenia
COUNCIL
AVRUPA
OF EUROPE
KONSEYĐ
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ
ÜÇÜNCÜ DAĐRE
DÜZGÖREN - TÜRKĐYE
(B a ꢀvuru no. 56827/00)
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐ SĐ
STRAZBURG Kasım 2006
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
_____________________________________________________________________________________________
© T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel
Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak
belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi
ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
USUL
Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı Koray Düzgören’in (“baꢀvuran”), Đnsan Haklarının ve
Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca,
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 15 Ekim 1999 tarihinde
yapmıꢀ olduğu 56827/00 no’lu baꢀvurudur.
Baꢀvuran, Londra’da bulunan Kürt Đnsan Hakları Projesi’nden A. J. Stock, M. Muller, T.
Otty ve J. Gordon tarafından temsil edilmiꢀtir.
AĐHM (Đkinci Daire), 28 Eylül 2004 tarihinde, baꢀvuruyu kısmen kabuledilemez olarak
beyan etmiꢀ ve askeri mahkemenin bağımsız ve tarafsız olmadığı, baꢀvuranın ifade özgürlüğü
hakkına müdahale edildiği ve etkili baꢀvuru yollarının bulunmadığı iddialarıyla ilgili ꢀikayeti,
Hükümet’e bildirmeye karar vermiꢀtir. AĐHM, AĐHS’nin 29 § 3. Maddesi uyarınca,
baꢀvurunun esaslarını, kabuledilebilirliğiyle aynı anda incelemeye karar vermiꢀtir.
OLAYLAR
I. DAVANIN OLAYLARI doğumlu baꢀvuran Londra’da ikamet etmektedir.
Gazeteci olan baꢀvuran, 1 Nisan 1998 tarihinde, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin
dıꢀında, vicdani redci O.M.Ü. ile ilgili broꢀür dağıtmıꢀtır. Baꢀvuran, ayrıca, broꢀürü, suç
iꢀlediği için aleyhinde dava açılması gerektiğini ifade eden bir dilekçe ile beraber Ankara
Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’na da sunmuꢀtur.
“Düꢀünme özgürlüğü – düꢀünce suçuna karꢀı giriꢀim” baꢀlıklı broꢀür, O.M.Ü.’nün 1 Eylül tarihinde yaptığı basın açıklamasını içermektedir. O.M.Ü., bu basın açıklaması
nedeniyle daha önce suçlu bulunup, mahkum olmuꢀtur. Broꢀürün ilgili kısımları aꢀağıdaki
gibidir:
Ön ve Son Söz:
“Biz, aꢀağıda imzası olan yayıncılar, içeriklerinden tümüyle bağımsız olarak, katılıp katılmadığımız
sorusunu dikkate almaksızın, hatta kimimiz bazı satırlara katılmadığımız halde, her türlü düꢀüncenin
özgürce ifade edilebilmesini savunmak amacıyla, bu “mahkum” metinlerin kamuoyuna iletilmesine aracılık
ediyoruz...”
O.M.Ü.’nün basın açıklaması:
“Đyi günler, Bugünkü basın toplantısını Đzmir Savaꢀ Karꢀıtları Derneği düzenlemedi. Bu toplantının
sorumluluğu yalnızca bana aittir. Bildiğiniz gibi Ankara Genelkurmay Mahkemesi önünde görülen ve “halkı
askerlikten soğutma” suçunu iꢀlediğim iddia edilen dava 29 Ağustos tarihinde sonuçlandı.
…
Yargı yoluyla bizimle baꢀa çıkamayan ordu, bu biçimde savaꢀ karꢀıtlarını kamuoyu gözü önünden
kaçırabileceğini sanıyor. Her ꢀeyden önce ben asker kaçağı değilim, “Vicdani Redci”yim. Ne askerlik
yapmayı, ne de kaçmayı düꢀünüyorum. Kaçmam için hiçbir neden yok, çünkü insanların askere gitmeme
hakkını saklanıp gizlenmeden kullanabilmeleri gerektiğini savunuyorum.
Askerlik ꢁubesi’nde bana verilen … askerlik cüzdanını ꢀimdi burada sizlerin gözleri önünde
yakacağım…
Ben asker değilim ve asla olmayacağım. Elbet götürüleceğimin farkındayım, ama götürülene kadar,
artık kaç gün sürerse, yaꢀantımın akıꢀında hiçbir değiꢀiklik olmayacak. Beni zorla götürmek amacıyla
burada bulabilirler. Ancak kıꢀlada sonuna kadar direneceğimin ve hiçbir ꢀekilde askerlik yapmayacağımın
altını tekrar çiziyorum.”
Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 1 Nisan 1998 tarihinde,
baꢀvuranın ifadesini almıꢀ, baꢀvuran burada dilekçesinin içeriğini yinelemiꢀtir. Baꢀvuran,
yukarıda sözü edilen broꢀürü basıp, dağıtarak, O.M.Ü.’nün mahkum olduğu suçun aynısını
iꢀlediğini savunmuꢀtur. Broꢀürün içeriğine katıldığını ifade etmiꢀtir. Ayrıca, Avrupa Đnsan
Hakları Mahkemesi’nin, vicdani redcilere atıfta bulunan kararları bulunduğuna iꢀaret etmiꢀtir.
Broꢀürün halkı askerlikten soğutma veya firar etmeye teꢀvik etme amacında olmadığını iddia
etmiꢀtir. Ek olarak, Hollanda’da, vicdani redcilerin askerlik yapmadığını, bunun yerine
kendilerine diğer iꢀlerin verildiğini belirtmiꢀtir. Gelecekte belki bunun Türkiye’de de
gerçekleꢀeceğini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, amacının, Türkiye’de zorunlu askerlik hizmetinin
kaldırılmasını sağlamak olduğunu söyleyerek savunmasını bitirmiꢀtir. Haziran 1998 tarihinde, Ankara Genelkurmay Baꢀkanlığı savcısı, baꢀvuranı halkı
askerlikten soğutmakla suçlayan bir iddianame sunmuꢀtur. Askeri Savcı, baꢀvuranın, Türk
Ceza Kanunu’nun 155. Maddesi ile Askeri Ceza Kanunu’nun 58. Maddesi uyarınca suçlu
bulunup cezalandırılmasını talep etmiꢀtir.
Baꢀvuran, belirlenemeyen bir tarihte, Ankara Genelkurmay Baꢀkanlığı Askeri
Mahkemesi’nde yargılanmaya baꢀlamıꢀtır. Yargılama sırasında, baꢀvuran, önceki
savunmasını yinelemiꢀtir. Özellikle, ifade özgürlüğünün savunucusu olduğunu ileri sürmüꢀ,
mahkemenin bağımsızlığını ve tarafsızlığını reddetmiꢀtir.
Mahkeme, 9 Mart 1999 tarihinde, baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ, iki ay hapis ve 1.520.000 Türk
Lirası (olayların gerçekleꢀtiği sırada 3.5 Euro) para cezasına mahkum etmiꢀtir. Kararın
gerekçesinde mahkeme, davayı Anayasa ve iç hukuka uygun olarak ele alma yetkisi
bulunduğunu ve Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’nin, askeri mahkemelerin olağandıꢀı
mahkemeler olduğu sonucuna varan herhangi bir kuralı olmadığını belirtmiꢀtir. Esaslara
iliꢀkin olarak, mahkeme, baꢀvuranın, O.M.Ü.’nün mahkumiyetine neden olan basın
açıklamasını içeren broꢀür dağıtarak, bu broꢀürü Cumhuriyet Savcısı’na sunarak, Cumhuriyet
Savcısı’ndan dava açmasını isteyerek, eylemlerinin kasti olduğu ve suçu bilerek ve isteyerek
iꢀlediği kanısına varmıꢀtır. Mahkeme, Anayasa’nın 25. ve 26. Maddeleri, Avrupa Đnsan
Hakları Sözleꢀmesi’nin 10 § 2. Maddesi ile Đnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 29 § 2.
Maddesi’ne dayanarak, ifade özgürlüğü ile özgürce fikir yaymanın mutlak hak olmadığını
beyan etmiꢀtir. Mahkeme, Türk Ceza Kanunu’nun ilgili maddelerine atıfta bulunarak,
baꢀvuranın suçlandığı hükümlerin, ülkenin bütünlüğüne, ulusal güvenlik ve bağımsızlığa
yönelik tehditleri ortadan kaldırma amacını gütmekte olduğunu belirtmiꢀtir. Mahkeme, Türk
Ceza Kanunu’nun 155. Maddesi’nin uluslararası hukuka uygun olduğunu ve baꢀvuranın
davasının, Türk Ceza Kanunu’nun 155. Maddesi kapsamı içinde olduğunu gözlemlemiꢀtir.
Baꢀvuran, 9 Nisan 1999 tarihinde, Askeri Yargıtay’a temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur.
Dilekçesinde, baꢀvuran, Avrupa Đnan Hakları Sözleꢀmesi’nin 6. ve 10. Maddeleri’ne
dayanarak, askeri mahkeme tarafından yargılanmaması gerektiğini ve gerçekleꢀtirdiği eylemin
suç olarak değerlendirilemeyeceğini iddia etmiꢀtir.
Askeri Yargıtay, 25 Mayıs 1999 tarihinde Genelkurmay Baꢀkanlığı Askeri
Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır. Mahkeme, kararında, iç hukuk ile AĐHM’nin içtihatlarına
atıfta bulunarak, askeri mahkemelerin baꢀvuranı yargılamakta görevli ve yetkili olduklarına
karar vermiꢀ, Genelkurmay Baꢀkanlığı Askeri Mahkemesi’nin verdiği kararın yasalara uygun
olduğu sonucuna varmıꢀtır.
Baꢀvuran, hapse girmemek için, 17 Temmuz 1999 tarihinde Türkiye’yi terk etmiꢀtir.
HUKUK
I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI
Baꢀvuran, kendisini yargılayan Genelkurmay Baꢀkanlığı Askeri Mahkemesi’nin, Milli
Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Baꢀkanlığı’nın atadığı ve bu kurumların emir ve
talimatlarına bağlı olan iki askeri hakim ve bir subaydan oluꢀtuğu gerekçesiyle, bağımsız ve
tarafsız bir mahkeme olarak değerlendirilemeyeceğinden yakınmıꢀtır. Bu bağlamda,
baꢀvuran, sivil bir kimse olarak, askeri bir mahkeme tarafından yargılanmaması gerektiğini
savunmuꢀtur. Baꢀvuranın dayandığı AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ilgili kısmı aꢀağıdaki
gibidir:
“Herkes … kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuꢀ bağımsız
ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”
A. Kabuledilebilirlik
AĐHM, bu baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi kapsamında açıkça dayanaktan yoksun
olmadığını kaydeder. Ayrıca, baꢀvurunun diğer bakımlardan da kabuledilemez olmadığını,
dolayısıyla kabuledilebilir olarak beyan edilmesi gerektiğini kaydeder.
B. Esaslar
Hükümet, Türkiye’de sivil bir kimsenin, ancak istisnai durumlarda askeri mahkemede
yargılandığını belirtmiꢀtir. Bu noktada, Hükümet, baꢀvuranın, askerlik hizmeti ile ilgili bir
suçla suçlanması nedeniyle askeri mahkeme huzurunda yargılandığını savunmuꢀtur. Hükümet
ayrıca, iç hukukun askeri mahkemelerin bağımsızlık ve tarafsızlığını garantiye almak için
gerekli koꢀulları sağladığını belirtmiꢀtir. Son olarak, Hükümet, 4963 Sayılı Kanun’un kabulü
ile T.C. Mevzuatının, AĐHS’ye uygun hale getirmek amacıyla değiꢀtirildiğine iꢀaret etmiꢀtir.
Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür.
AĐHM, aynı tür mağduriyeti geçmiꢀte incelediğini ve Ergin - Türkiye (no.6, 47533/99, §
54) kararında, AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydetmektedir. Bu
kararda, AĐHM, yalnızca askerlerden oluꢀan bir mahkeme tarafından yargılanan, askerlik
hizmeti aleyhinde propaganda yapmak ile ilgili suçlardan sorumlu tutulan bir sivil olarak,
baꢀvuranın, davaya taraf biçiminde tanımlanabilecek ordu mensubu hakimler huzuruna çıkma
konusunda endiꢀeli olmasının anlaꢀılabilir olduğuna karar vermiꢀtir. Bu nedenle, baꢀvuran,
Genelkurmay Baꢀkanlığı Askeri Mahkemesi’nin, taraf olmasının getirdiği yükümlülüklerden,
olmaması gerektiği halde etkilenmesinden haklı olarak endiꢀe edebilir. Sonuç olarak,
baꢀvuranın mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili ꢀüpheleri, tarafsız olarak
bakıldığında haklı olarak değerlendirilebilir (ibid).
AĐHM, bu davayı incelemiꢀ ve yukarıda belirtilen davada elde ettiği bulgulardan
sapmasına neden olacak hiçbir ayrıntı bulamamıꢀtır.
Bu nedenle AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi ihlal edilmiꢀtir.
II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI
Baꢀvuran, broꢀür yayınlayıp dağıtmaktan suçlu bulunup, mahkum edilmesinin, AĐHS’nin
10. Maddesi’nin sağladığı ifade özgürlüğünü ihlal ettiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin 10.
Maddesi’ne göre:
“1. Herkes görüꢀlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu
otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir almak ve vermek
özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon ve sinema iꢀletmelerini bir izin rejimine
bağlı tutmalarına engel değildir.
2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler
niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu emniyetinin korunması, kamu
düzeninin sağlanması ve suç iꢀlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, baꢀkalarının ꢀöhret ve
haklarının korunması, veya yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için yasayla öngörülen bazı
biçim koꢀullarına, sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir.”
A. Kabuledilebilirlik
AĐHM, bu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi kapsamında açıkça dayanaktan yoksun
olmadığını kaydeder. Ayrıca, baꢀka bakımlardan da kabuledilemez olmadığını, bu nedenle
kabuledilebilir olarak beyan edilmesi gerektiğini kaydeder.
B. Esaslar
AĐHM, Türk Ceza Kanunu’nun 155. Maddesi uyarınca suçlu bulunup, mahkum
edilmesinin, baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale olduğunun, açık olduğunu ve
taraflar arasında anlaꢀmazlık teꢀkil etmediğini kaydeder. Ayrıca, müdahalenin kanun
tarafından öngörüldüğü ve düzensizliğin önlenmesi gibi meꢀru bir amaç güttüğü kanısındadır
(yukarıda anılan, Ergin (no.6), § 28). Bu nedenle, AĐHM, davayı, müdahalenin “demokratik
bir toplumda gerekli” olup olmadığı sorusuna indirgeyerek inceleyecektir.
Hükümet, Türkiye’de zorunlu askerlik hizmetinin, ulusal güvenlik ve kamu güvenliğini
korumak için gerekli olduğunu ileri sürmüꢀtür. Hükümet, yasalarca öngörülen bu zorunluluğa
karꢀı gerçekleꢀtirilecek herhangi bir eylemin, yasalara karꢀı gelmeye teꢀvik etmek olacağını
ifade etmiꢀtir. Bu bağlamda, baꢀvuranın, vicdani redci OM.U. ile ilgili broꢀürü kamusal
alanda dağıtarak, halkı askerlikten soğutma suçu iꢀlediğini kaydetmiꢀtir.
Baꢀvuran, Hükümet’in argümanlarını reddetmiꢀtir. Özellikle, broꢀür aracılığıyla bilgi
yaymanın, bilgi ve fikir yaymak için barıꢀçıl ve demokratik bir yol olduğunu ileri sürmüꢀtür.
AĐHM, 10. Madde ile ilgili kararlarında belirtilen genel ilkelerini yineler (özellikle bkz.
ꢁener – Türkiye, 26680/95, Öztürk – Türkiye [BD], 22479/93 ve Fressoz ve Roire – Fransa
[BD], 29183/95). AĐHM, bu davayı bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.
AĐHM, ꢀikayet konusu müdahaleyi, broꢀürün içeriği ve dağıtıldığı koꢀulları da göz önüne
alarak, davanın tamamının ıꢀığında görmelidir. Özellikle, sözkonusu müdahalenin “güdülen
meꢀru amaçlarla orantılı”, ulusal makamların bu müdahaleyi haklı göstermek için ileri
sürdüğü nedenlerin ise “ilintili ve yeterli” olup olmadıklarına karar vermesi gerekmektedir
(bkz. Koç ve Tambaꢀ – Türkiye, 50934/99). Ayrıca, verilen cezaların niteliği ve ꢀiddeti de,
müdahalenin orantılılığını tayin etmede göz önünde bulundurulacak etmenlerdendir (bkz.
Skalka – Polonya, 43425/98).
AĐHM, bu davada, baꢀvuranın, özellikle, vicdani redci O.M.U.’nun, zorunlu askerlik
hizmetini yerine getirmeyi reddetmesinin nedenlerini anlattığı basın açıklamasını içeren bir
broꢀür dağıtmaktan suçlu bulunduğunu gözlemler. Genelkurmay Baꢀkanlığı Askeri
Mahkemesi, baꢀvuranın, bu broꢀürü dağıtarak halkı askerlikten soğuttuğuna karar vermiꢀtir.
AĐHM, sözkonusu broꢀürün içeriğini incelemiꢀtir. ꢁikayet konusu metinde kullanılan
sözcüklerin, metinde askerlik hizmeti ile ilgili düꢀmanca bir çağrıꢀım yapmasına karꢀın, bu
sözcüklerin, ꢀiddete, silahlı direniꢀe ya da ayaklanmaya teꢀvik etmediğine, nefret söylemi
olmadığına karar vermiꢀtir (bkz. Ergin (no. 6), § 34, karꢀıt karar Sürek – Türkiye (no. 1) [BD],
26682/95, Gerger – Türkiye [BD], 24919/94). Ek olarak, düꢀüncelerin açıklandığı koꢀullar,
düꢀüncelerin olası etkileri ile ilgili olarak, Arrowsmith davasından ayırt edilebilir. Arrowsmith
davasında, pasifist aktivist olan baꢀvuran, kısa süre sonra Kuzey Đrlanda’ya gönderilecek
birliklerin bulunduğu bir askeri kamptaki askerleri firar etmeye teꢀvik eden bir broꢀür
dağıtmıꢀtı (bkz. Arrowsmith – Đngiltere, no. 7050/75). Bu davada, rahatsızlık veren broꢀür,
Đstanbul’daki bir kamusal alanda dağıtılmıꢀtır. Broꢀür, ne biçimi ne de içeriği itibarıyla, derhal
askerden kaçmaya yönlendirmeyi amaçlamıꢀtır. AĐHM, bunların, tedbirin gerekliliğinin tayin
edilmesinde önemli etmenler olduğu görüꢀündedir.
Son olarak, AĐHM, iki ay hapis cezası baꢀta olmak üzere, baꢀvurana verilen cezanın sert
olduğu kanısındadır.
Bu gerçekler karꢀısında, AĐHM, Askeri Mahkeme’nin ileri sürdüğü nedenlerin, ilintili
olmalarına karꢀın, baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına yapılan müdahaleyi haklı çıkarmak
için yeterli olarak değerlendirilemeyecekleri kanısındadır.
Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, baꢀvurana verilen mahkumiyet ile cezanın,
güdülen amaçlarla orantısız olduğuna ve bu nedenle “demokratik bir toplumda gerekli”
olmadığına karar vermiꢀtir. Buna göre, AĐHS’nin 10. Maddesi ihlal edilmiꢀtir.
III. AĐHS’NIN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI
Baꢀvuran, mağduriyetine iliꢀkin olarak, AĐHS’nin 13. Maddesi kapsamında etkili baꢀvuru
yollarından yoksun bırakıldığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu Madde’ye göre:
“[Bu] Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan
kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili bir baꢀvuru
yapabilme hakkına sahiptir.”
AĐHM, AĐHS’nin 13. Maddesi kapsamındaki çarenin, mutlaka baꢀarıyla sonuçlanacak bir
çare olacağı anlamına gelmediğini, yalnız, ꢀikayetin esaslarını inceleme yetkisi bulunan bir
makamın önündeki eriꢀilebilir bir çareden ibaret olduğunu yineler (bkz. The Islamic Republic
of Iran Shipping Lines – Türkiye, 40998/98). Bu davada, AĐHM, ulusal mahkemelerin,
baꢀvuranın ꢀikayetlerinin kabuledilebilirliğini, AĐHS’nin 13. Maddesi’nde belirtilen amaçlar
doğrultusunda etkili baꢀvuru yolları sağlayacak kadar yeterli derecede incelemiꢀ olmasından
tatmin olmuꢀtur. Baꢀvurunun bu kısmının, AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi çerçevesinde açıkça
dayanaktan yoksun olduğu anlaꢀılmaktadır ve 35 § 4. Madde’ye uygun olarak reddedilmesi
gerekmektedir.
IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI
AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete
uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”
A. Tazminat
Baꢀvuran, maddi zararı için 60.000 Amerikan Doları (USD) (yaklaꢀık 46.207 EUR) talep
etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu miktarın, mahkumiyetinin ardından iꢀten çıkarılmadan önce Kanal 8’de
aldığı yıllık maaꢀa tekabül ettiğini belirtmiꢀtir. Ayrıca baꢀvuran, 5.000 Euro manevi tazminat
talep etmiꢀtir.
Hükümet tazminat miktarlarına itiraz etmiꢀtir.
AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında nedensellik iliꢀkisi
bulamamaktadır. Bu nedenle bu talebi reddeder. Diğer yandan, AĐHM, manevi tazminat
olarak baꢀvurana 2.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.
AĐHM, bir kimsenin, bu davada olduğu gibi, AĐHS’nin bağımsızlık ve tarafsızlık
koꢀullarını karꢀılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edilmesi halinde, talep edildiği
takdirde yeniden dava açılması veya davanın yeniden görülmesinin, esas itibariyle ihlalin
telafi edilmesi için uygun bir yol olduğu kanısındadır (Öcalan – Türkiye, 46221/99 [BD]).
B. Mahkeme masrafları
Baꢀvuran, avukatları ile baꢀvurunun yapılmasına yardım eden Kürt Đnsan Hakları
Projesi’nin (KHRP) yaptığı mahkeme masrafları için 7.520 Đngiliz Sterlini (GBP) (yaklaꢀık
10.750 EUR) talep etmiꢀtir.
Hükümet miktara itiraz etmiꢀtir.
AĐHM, yalnız gerekli olduğu için ve gerçekten yapılan ve meblağ olarak makul olan
mahkeme masraflarına iliꢀkin olarak ödeme yapılmasına karar verebilir (örn. bkz. Sawicka –
Polonya, 37645/97). Elindeki bilgilere dayanarak yaptığı değerlendirme sonucunda ve
içtihadında yer alan ölçütleri gözönünde tutarak (bkz. özellikle yukarıda anılan Ergin (no. 6),
§ 64), AĐHM, baꢀvurana, yapıldığı iddia edilen mahkeme masrafları için 1.500 EUR tazminat
ödenmesine karar vermiꢀtir.
C. Gecikme faizi
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı
marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar
vermiꢀtir.
BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,
1. Askeri Mahkeme’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı ve baꢀvuranın ifade özgürlüğüne
müdahale edildiği iddialarına iliꢀkin olarak, ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri
kalanının ise kabuledilemez olduğuna;
2. AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;
3. AĐHS’nin 10. Maddesi’nin ihlal edildiğine;
4. (a) Sorumlu Devlet’in, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre, nihai
kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden
Đngiliz Sterlini’ne çevirerek, baꢀvuranın Đngiltere’de bulunan ve kendi belirleyeceği banka
hesabına yatırmasına:
i.
2.000 Euro (iki bin Euro) manevi tazminat;
ii.
iii.
mahkeme masrafları için 1.500 Euro (bin beꢀ yüz Euro);
yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek tüm vergiler;
(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre
için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç
puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiꢀtir.
5. Baꢀvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiꢀtir.
Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve
3. fıkraları uyarınca 9 Kasım 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.
Vincent BERGER
Zabıt Katibi
Boštjan M. ZUPANČIČ
Baꢀkan
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 14.07.2026. · Źródło