57343/00

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   HATUN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:57343/00)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   Đꢀbu karar metni AĐHM Đçtüzüğü’nün 81. maddesine uygun olarak 1 Aralık 2005 tarihinde   düzeltilmiꢀtir.   STRAZBURG   EKĐM 2005   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 57343/00 baꢀvuru no’lu davanın nedeni,   dört Türk vatandaꢀı Doğan Hatun, Nüseyin Güçlü, Haci Yanık ve Mehmet Çelik’in   (Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), 20 Nisan 2000 tarihinde,   Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca   yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur. Baꢀvuranlar, Đzmir Barosu avukatlarından T. Firat tarafından   temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   Sırasıyla 1970, 1971, 1971 ve 1954 doğumlu baꢀvuranlar Đzmir’de ikamet   etmektedirler.   PKK aleyhine yürütülen operasyon çerçevesinde, baꢀvuranlar Hacı Yanık 28 Mayıs   tarihinde, Hatun Doğan ve Hüseyin Güçlü 1 Haziran 1995 tarihinde ve Mehmet Çelik 26   ꢁubat 1996 tarihinde olmak üzere Đzmir Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından arda arda   yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀlardır. Baꢀvuranlar polislere sözkonusu örgüt adına eylemlere   katıldıklarını itiraf etmiꢀlerdir.   Baꢀvuranlar öncelikle, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet   Baꢀsavcısı tarafından dinlenmiꢀ, daha sonra DGM hakimi önüne çıkarılmıꢀlardır. DGM   hakimi baꢀvuranların tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir. Hacı Yanık 9 Haziran 1995   tarihinde, Doğan Hatun ve Hüseyin Güçlü 14 Haziran 1995 tarihinde ve Mehmet Çelik 27   ꢁubat 1996 tarihinde tutuklanmıꢀlardır. Baꢀvuranlar hakim huzurunda gözaltı sırasında baskı   altında alınan ifadelerini yeniden dile getirerek gözleri bantlı olarak imzaladıklarını   belirtmiꢀlerdir.   DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 10 Temmuz 1995 tarihli iddianamesiyle, baꢀvuranlar   Doğan Hatun, Hüseyin Güçlü ve Hacı Yanık’ı, PKK üyesi olma ve sözkonusu örgüte yardım   ve yataklık yapma suçuyla itham ederek, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5.   maddesi ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 168§1 ve2, 369, 411, 522 ve 616§7 maddelerine   dayanarak aleyhlerinde ceza davası açmıꢀtır. Cumhuriyet Baꢀsavcısı, baꢀvuranları özellikle   Devlet’in bölünmez bütünlüğünü bozma ve ayrımcı cinayet eylemlerine katılmakla itham   ederek, Devlet’in bütünlüğüne karꢀı ağır hıyanet fiillerini öngören TCK’nın 125. maddesi   gereğince baꢀvuranların mahkum edilmesini istemiꢀtir.   Baꢀvuranlara isnat edilen fiiller arasında, kamu bankaları ya da kurumlarına karꢀı   yürütülen birçok bombalı saldırı, silahlı soygun, örgütün desteklenmesi için kürt kökenli   ailelerin kaçırılması, ormanların yakılması, örgüt içindeki iç hesaplaꢀma nedeniyle adam   öldürmeler, baꢀkalarına ait malların yağmalanması, sivillerin tehdit edilmesi ve zor   kullanılması yer almaktadır.   Belirtilmeyen daha sonraki bir tarihte baꢀvuran Mehmet Çelik, 3713 sayılı Kanun’un   5. ve TCK’nın 169. maddelerine dayanarak örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlanmıꢀtır.   Sözkonusu baꢀvuranın dosyası diğer baꢀvuranların dosyalarıyla birleꢀtirilmiꢀtir.   Baꢀvuranlar DGM huzurundaki yargılamada, suçsuz olduklarını ileri sürmüꢀlerdir. Bu   bakımdan baꢀvuranlar gözaltı sırasında, polislerin baskısı altında ifadelerinin alındığını   savunmuꢀlardır.   Biri askeri hakim olmak üzere üç hakimden oluꢀan DGM 22 Temmuz 1997 tarihli   kararla, baꢀvuranları kovuꢀturuldukları suçlardan suçlu bulmuꢀtur.   DGM Hacı Yanık’ı on sekiz yıl hapis ve 1.860.000 TL para cezasına, Doğan Hatun’u   yirmi dört yıl hapis, Hüseyin Güçlü’yü müebbet ağır hapis ve Mehmet Çelik’i üç yıl hapis   cezalarına çarptırmıꢀtır.   Baꢀvuranların suçluluğunu ortaya koymak amacıyla DGM, yargılamanın değiꢀik   aꢀamalarında alınan ifadelerini, tanık beyanlarını, yakalama ve arama tutanağını, olay yeri   tatbikatı tutanaklarını, el konulan belge ve silahları, otopsi raporlarını ve sanıkların birbiriyle   bağdaꢀan tanıklıklarını gözönünde bulundurmuꢀtur.   Yargıtay, 7 Temmuz 1998 tarihinde usul hatası gerekçesiyle kararı bozmuꢀ ve dosyayı   DGM’ye geri göndermiꢀtir.   DGM 3 Aralık 1998 tarihinde, dosyayı yeniden inceledikten sonra baꢀvuranların   aleyhinde verilen aynı cezaları yinelemiꢀtir.   Yargıtay 18 Ekim 1999 tarihinde son verilen kararı onamıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, kendilerini mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri hakim   bulundurması nedeniyle, kendilerine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve   bağımsız bir mahkeme” olamayacağını iddia etmektedirler. Ayrıca baꢀvuranlar, DGM suça   iliꢀkin tespitini ön soruꢀturma aꢀamasında baskı altında, avukat olmadan alınan ifadelere   dayandırdığından   dolayı,   sözkonusu   mahkeme   önünde   adil   yargılanmadan   faydalanamadıklarını savunmaktadırlar. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6§1 ve 3 –c maddesinin ihlal   edildiğini ileri sürmektedirler.   Son olarak baꢀvuranlar, Hacı Yanık’ın 28 Mayıs 1995 tarihinde, Doğan Hatun ve   Hüseyin Güçlü’nün 1 Haziran 1995 tarihinde ve Mehmet Çelik’in 26 ꢁubat 1996 tarihinde   yakalanmalarıyla baꢀlayan ve 18 Ekim 1999 tarihinde son bulan cezai yargılamanın dört yıl   beꢀ ay sürdüğü ve böylece makul süreyi aꢀtığı kanaatindedirler. Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6§1   maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.   A. Kabul edilebilirlik hakkında   Hükümet AĐHM’yi, Đzmir DGM’nin oluꢀumuna iliꢀkin ꢀikayeti, AĐHS’nin 35.   maddesinde öngörülen altı ay koꢀuluna riayet edilmediği gerekçesiyle reddetmeye davet   etmektedir. Hükümet, verilen kararın Yargıtay tarafından 18 Ekim 1999 tarihinde onandığını,   halbuki baꢀvurunun 20 Nisan 2000 tarihinde yapıldığını, dolayısıyla baꢀvurunun gecikmeli   olduğunu savunmaktadır.   AĐHM, Özdemir-Türkiye kararında (no: 59659/00, § 26, 6 ꢁubat 2003) benzer bir   itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. AĐHM, daha önce vardığı sonuca aykırı bir karar vermek   için hiçbir gerekçe görmemekte ve dolayısıyla Hükümet’in itirazını reddetmektedir.   AĐHM, içtihadından çıkan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle 28 Ekim 1998 tarihli   Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII) ve elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak,   baꢀvurunun esastan incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. AĐHM, baꢀvurunun baꢀka   da hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters düꢀmediğini saptamaktadır.   B. Esas hakkında   1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında   AĐHM, geçmiꢀte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan buna benzer   sorunları irdelemiꢀ ve AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıꢀtır (Bkz.   sözüedilen Özel, §§ 33-34, ve Özdemir-Türkiye, no: 59659/00, §§ 35-36, 6 ꢁubat 2003).   AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca   ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. “Milli güvenlik”’e   iliꢀkin suçlar hakkında DGM’ye çıkarılan baꢀvuranların, aralarında askeri hakimin de   bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmelerinin anlayıꢀla karꢀılanacağını   saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuranlar, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen   değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak   çekinmektedirler. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuranlar   tarafından duyulan ꢀüpheler objektif olarak kanıtlanmıꢀtır. (Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998   tarihli karar, 1998- IV, S.1573, §72 in fine).   Sonuç olarak AĐHM, baꢀvuranları yargılayan Đzmir DGM’nin, AĐHS’nin 6§1 maddesi   uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.   2. Cezai Yargılamanın adil olması hakkında   AĐHM, buna benzer davalarda, tarafsızlığı ve bağımsızlığı ortaya konulan bir   mahkemenin, her halükarda, yargılamasına tabi kiꢀilere adil yargılanmayı garanti   edemeyeceğine karar verdiğini hatırlatmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranların davalarının tarafsız ve bağımsız bir mahkeme önünde görülmesi   hakkının ihlal edildiği tespitini gözönünde bulundurarak, AĐHM, mevcut ꢀikayetin   incelenmesine gerek olmadığı kanaatine varmıꢀtır (Bkz. diğerleri arasında, sözüedilen   Çıraklar, s. 3074, §44-45).   3. Cezai usul iꢀlemlerinin süresi hakkında   Hükümet, Haziran 1995 tarihinde baꢀlayan ve 18 Ekim 1999 tarihinde Yargıtay’ın   onay kararıyla sona eren cezai yargılamanın dört yıldan fazla sürdüğünü belirtmektedir.   Bu yönde Hükümet, davanın karmaꢀıklığını ve baꢀvuranların üzerine düꢀen   yükümlülüklerin niteliğini vurgulamaktadır. Hükümet özellikle, dava konusu cezai   yargılamanın, birçok suçtan haklarında soruꢀturma yapılan yirmi dört sanıkla ilgili olduğunu   ileri sürmektedir.   Baꢀvuranlar, baꢀka açıklama getirmeksizin ꢀikayetlerini yinelemektedirler.   AĐHM, yargılama süresinin makul yönünün dava koꢀulları gereğince ve AĐHM’nin   içtihadının yer verdiği, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin   tutumları gibi kriterleri gözönünde bulundurarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır.   AĐHM, yetkili mahkemelerin, birçok suçtan ve yasa dıꢀı örgüt mensubu olmaktan   haklarında kovuꢀturma yapılan aralarında baꢀvuranların da bulunduğu yirmi dört sanık   hakkında dava yürüttüklerinden dolayı, dava konusu yargılamanın birtakım karmaꢀıklıklar   içerdiğini not etmektedir. Bu durum ve suçların niteliğinden dolayı, olay tatbikatı, delillerin   toplanması ve olaylara karıꢀan kiꢀilerden her biri ve bulundukları durumların tespit edilmesi   gibi uzun bir çalıꢀma gerektirmektedir.   Bu durumda AĐHM, Mayıs 1995 ve ꢁubat 1996 tarihleri arasında farklı tarihlerde   yakalanan baꢀvuranların dört yıldan fazla bir süre boyunca iki aꢀamalı yargılamaya tabi   olduklarını tespit etmektedir. Bu süre içinde karar, Yargıtay tarafından bir kez bozulup ilk   derece mahkemesine geri gönderilmiꢀtir.   Toplam yargılama süresini gözönüne alarak AĐHM, AĐHS’nin 6§1 maddesi anlamında   “makul sürenin” aꢀılmadığına kanaat getirmektedir.   Dolayısıyla sözkonusu hüküm ihlal edilmemiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuranlar, 275.000 Euro tutarında maddi ve manevi zarara uğradıklarını iddia   etmektedirler.   Hükümet aꢀırı bulduğu sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.   Đddia edilen maddi zarara iliꢀkin olarak AĐHM, yargılamada AĐHS’ye aykırılık mevcut   olmadığında, DGM önündeki yargılamanın sonucunun ne olacağı konusunda tahminde   bulunamayacağından baꢀvuranların bu bağlamdaki tazminat taleplerini kabul etmemiꢀtir (Bkz.   Findlay-Đngiltere, 25 ꢁubat 1997 tarihli karar, 1997-I, s.284, § 85).   Đddia edilen manevi zarara gelince AĐHM, dava ꢀartlarında, tespit edilen ihlalin   hakkaniyetli bir tatmin oluꢀturduğuna dikkati çekmektedir (sözüedilen Çıraklar kararı, s.   3074, § 49).   AĐHM, bir baꢀvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6§1 maddesine göre tarafsız ve   bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en   uygun tazminin, zamanında, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından baꢀvuranı yeniden   yargılamanın olacağı kanaatine varmıꢀtır (Bkz. sözüedilen Gençel kararı, § 27).   B. Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde yaptıkları masraf ve harcamalar için 10.000 Euro   istemektedirler. Baꢀvuranlar, sadece Hükümet’in görüꢀlerinin çevirisine ait bir belgeyi   sunmaktadırlar.   Hükümet, sözkonusu talebin dayanaktan yoksun olduğunu vurgulamaktadır. Hükümet   baꢀvurunun özel bir güçlük arz etmediğini ve Strazburg mahkemeleri huzuruna getirilen   davalar için öngörülen Türkiye’de yürürlükte olan tarifenin uygulanmasını istemektedir.   AĐHM, elinde bulunan unsurların tümünü ve konuya iliꢀkin içtihadını gözönünde   bulundurarak, yapılan bütün masraflar için 1.000 Euro’nun baꢀvuranlara ortaklaꢀa   ödenmesinin makul olacağına kanaat getirmektedir.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faiz   oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna;   2. Đzmir DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AĐHS’nin   6§1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. Dava konusu yargılamanın süresi nedeniyle AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal   edilmediğine;   4. AĐHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek   olmadığına;   5. Đꢀbu kararın kendi baꢀına manevi zarar için yeterli adil tazmin oluꢀturduğuna;   6. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay   içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere   Savunmacı Hükümet’in, miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflar muaf   tutularak baꢀvuranlara masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin Euro) ödemesine;   b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda   belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına üç puan eklenmek   suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;   7. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 20 Ekim 2005 tarihinde, Đçtüzüğün 77. maddesinin   ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   6