57375/00

WyrokETPCz2005-05-31ECLI:CE:ECHR:2005:0531JUD005737500

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne

Czy opóźnienie w wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie i niewystarczające odsetki za zwłokę w warunkach wysokiej inflacji naruszyły prawo do poszanowania mienia z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji?

Ratio decidendi

Trybunał, odwołując się do swojego wcześniejszego orzecznictwa, uznał, że opóźnienie w wypłacie dodatkowego odszkodowania za wywłaszczenie, w połączeniu z niewystarczającymi odsetkami za zwłokę w obliczu wysokiej inflacji, spowodowało, że skarżący poniósł nadzwyczajny i nieproporcjonalny ciężar. Stwierdzono, że naruszona została sprawiedliwa równowaga między wymogami interesu ogólnego a ochroną prawa do poszanowania mienia, co doprowadziło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1.

Stan faktyczny

Skarżący, Mehmet Tevfik K., mieszkaniec Antalyi, miał ziemię wywłaszczoną przez gminę Muratpaşa w 1996 roku. Nie zgadzając się z wysokością odszkodowania, w 1998 roku złożył pozew o jego podwyższenie, który wygrał w sądzie pierwszej instancji i został potwierdzony przez Sąd Kasacyjny. Pomimo wszczęcia postępowania egzekucyjnego w 1999 roku, do marca 2005 roku nie otrzymał pełnej kwoty dodatkowego odszkodowania, a wypłacone odsetki nie rekompensowały utraty wartości pieniądza spowodowanej wysoką inflacją.

Rozstrzygnięcie

Trybunał jednogłośnie: 1. Uznaje skargę za dopuszczalną. 2. Stwierdza naruszenie art. 1 Protokołu nr 1. 3. Uznaje, że samo stwierdzenie naruszenia jest wystarczającym zadośćuczynieniem za szkodę niemajątkową. 4. Zasądza od Państwa pozwanego na rzecz skarżącego: a) 623 500 EUR tytułem szkody majątkowej; b) 500 EUR tytułem kosztów i wydatków; c) Odsetki za zwłokę według stopy Europejskiego Banku Centralnego dla podstawowych operacji refinansujących powiększonej o trzy punkty procentowe. 5. Oddala pozostałe roszczenia dotyczące słusznego zadośćuczynienia.

Pełny tekst orzeczenia

CONSEIL DE L'EUROPE AVRUPA KONSEYİ KAYATEPE/TÜRKİYE DAVASI (Başvuru No: 57375/00) Strazburg Mayıs 2005 Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (57375/00) başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke vatandaşı Mehmet Tevfik K.’nın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 4 Ocak tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Antalya Barosu avukatlarından B. Y. tarafından temsil edilmektedir. OLAYLAR Davanın Koşulları doğumlu olan başvuran Antalya’da ikamet etmektedir. Ocak 1996 tarihinde Muratpaşa Belediyesi başvurana ait bir araziyi kamulaştırmış ve başvurana kamulaştırma bedeli ödemiştir. Belediye tarafından ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğunca, başvuran 11 Mart 1998 tarihinde, Antalya Asliye Hukuk Mahkemesi’ne kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuştur. Aralık 1998 tarihinde başvuran Antalya Asliye Hukuk Mahkemesi’ndeki davayı kazanmış ve Belediye tarafından başvurana, 27 Mart 1998 tarihinden itibaren işlemek üzere yasal gecikme faizi ile birlikte 234.192.000.000 Türk Lirası (yaklaşık 643.000 Euro) ek tazminat ödenmesine karar verilmiştir. Nisan 1999 tarihinde Yargıtay bu kararı onamıştır. Kasım 1999 tarihinde başvuran icra takibi başlatmıştır. Ekim 2001 ve Mart 2005 tarihleri arasında başvurana 376.237.497.000 TL (yaklaşık 210.000 Euro) ödenmiştir. Ek kamulaştırma tazminatının tamamı başvurana halen ödenmemiş durumdadır. HUKUK AÇISINDAN I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’UN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA Başvuran, Devlet’in ek kamulaştırma bedelini ödemede gecikmesi ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizi nedeniyle ek tazminatın değer kaybettiğinden şikâyetçi olmakta ve bu itibarla I No’lu ek Protokol’un 1. maddesine gönderme yapmaktadır. A. Kabuledilebilirlik Hakkında AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adıgeçen karar) ve elindeki mevcut unsurların tümü gözönüne alındığında, başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir. B. Esas Hakkında AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da incelemiş ve I No’lu ek Protokol’un 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz., Akkuş, adıgeçen karar, s. 1310, §§ 30-31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51). AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Sözkonusu zarar, enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizi nedeniyle ikiye katlanmıştır. Başvuranın ____________________________________________________________________________________________________________ © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir. arazisinin kamulaştırıldığı anda alacağı kamulaştırma tazminatının değeri ile sözkonusu tazminatın ödendiği tarihteki değeri arasındaki fark, AİHM’yi, başvuranın genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan, alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir. Sonuç olarak AİHM, I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA AİHS’nin 41. maddesinde yer alan unsurlar. A. Maddi ve Manevi Tazminat Başvuran 832.633 Amerikan Doları (USD) değerinde maddi, 92.000 USD değerinde ise manevi zarara uğradığını iddia etmektedirler. Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır. AİHM, Akkuş kararında (adıgeçen karar, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) benimsenen hesaplama yöntemini gözönünde bulundurarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvurana maddi tazminat olarak 623.500 (altıyüz yirmiüç bin beşyüz) Euro ödenmesine karar vermiştir. Manevi tazminat hususunda ise AİHM, mevcut dava koşullarında, bir ihlalin varlığının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna kanaat getirmiştir. B. Masraf ve harcamalar Başvuran, AİHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için 8.951.773.000 TL (yaklaşık 5.000 Euro) tutarında tazminat talebinde bulunmakta ve kanıtlayıcı belge olarak, avukatlık ücret tarifesi ile posta ücretlerini göstermektedir. Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır. Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda, AİHM, başvurana tüm masraflarla birlikte 500 (beşyüz) Euro ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmiştir. C. Gecikme Faizi AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklara uyguladığı faiz oranının 3 puan fazlası oranında gecikme faizi uygulanacağını belirtmektedir. BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE, 1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna; 2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine; 3. Manevi tazminatla ilgili olarak, mevcut kararının kendisinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna; 4. a) AİHS’nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet tarafından başvurana: i. maddi tazminat olarak 623.500 (altıyüz yirmiüç bin beşyüz) Euro; ii. masraf ve harcamalar için 500 (beş yüz) Euro ödenmesine; iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına; b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümetin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklara uyguladığı faiz oranının 3 puan fazlası oranında gecikme faizini uygulamasına; 5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine; karar vermiştir. İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3 maddesine uygun olarak 31 Mayıs 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.