59739/00

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   GÜNER ÇORUM - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 59739/00)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (59739/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀı Gülay Güner Çorum’un (baꢀvuran) 19 Haziran 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ   olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara   Barosu avukatlarından B. Çiçekli tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran Ankara’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran iꢀ yaꢀamına Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde sivil memur statüsünde hemꢀire   olarak baꢀlamıꢀtır.   Milli Savunma Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu 4 Nisan 1999 tarihinde baꢀvuranın   kurumunun nizamını bozacak ideolojik ve siyasi faaliyetleri yürütmesi ve yasadıꢀı bir örgütün   sempatizanlığını yapması dolayısıyla görevinden azledilmesine karar vermiꢀtir.   Temmuz 1999 tarihinde Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne (Yüksek Mahkeme) müracaat   eden baꢀvuran bu kararın iptali ve iꢀten çıkarılmasına yönelik alınan tedbirlerin askıya   alınması isteminde bulunmuꢀtur. AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran askeri   personel olmadığını öne sürerek ve bu mahkemenin bağımsızlığına ve tarafsızlığına karꢀı   çıkarak mahkemeden öncelikli olarak sivil mahkeme lehine görevsiz kılınmasını talep   etmiꢀtir. Hakkında oluꢀturulan delillere itiraz eden baꢀvuran Hacı Bektaꢀ-ı Veli derneğinin   üyesi olmadığını (bunu belgelemiꢀtir) belirterek yasadıꢀı bir örgütün faaliyetlerine katıldığını   inkâr etmiꢀtir. Suçlamaların somut hiçbir delile dayanmadığını savunan baꢀvuran son olarak   AĐHS’nin 9, 10, 11 ve 14. maddeleri ile güvence altına alınan özgürlükleri ileri sürmüꢀtür.   Yüksek Mahkeme 22 Temmuz 1999 tarihinde, baꢀvuranın iꢀten çıkarılmasına yönelik   önlemlerin askıya alınması talebini reddetmiꢀtir.   Milli Savunma Bakanlığı 20 Ağustos 1999 tarihinde cevaben vermiꢀ olduğu görüꢀlerinde   ilgilinin azledilmesinin titizlikle incelenen bir soruꢀturmaya dayandığını, buna değin   belgelerin mahkemeye sunulduğunu ifade etmiꢀtir.   Yüksek Mahkeme 1 ꢁubat 2000 tarihinde baꢀvuranın bu mahkemenin yetkisizliğine iliꢀkin   talebini reddetmiꢀtir.   Yüksek Mahkeme 4 Nisan 2000’de baꢀvuranın görevden alınma kararının iptali istemini   reddetmiꢀtir. Mahkeme kararında «gizli» ibareli bir zarfta iletilen bilgi ve belgelerden ilgilinin   görevini icra ederken siyasi ve ideolojik faaliyetlere devam ettiğinin ve aꢀırı sol bir örgütün   mensubu olduğunun ortaya çıkarıldığına itibar etmiꢀtir. Bu doğrultuda görevden azletme   Kanun’a uygundur.   Hükümet 14 ꢁubat 2006 tarihinde AĐHM’ye baꢀvuran hakkında yürütülen soruꢀturma   dosyasını iletmiꢀtir. Dosya «komutanın görüꢀü», «olayların raporu» ve altı «ifade tutanağı»   gibi belgeleri içermektedir. «Olayların raporuna» göre baꢀvuran ile aynı birimde   çalıꢀmaktayken PKK’ya karꢀı Alanya’da yürütülen operasyon sırasında bir hemꢀirenin [ismi   silinmiꢀtir] yakalanmasının ardından soruꢀturma baꢀlatılması kararı alınmıꢀtır. Özellikle bu   soruꢀturma kapsamında dinlenilen altı hemꢀire [isimleri silinmiꢀtir] baꢀvuranın alevi, solcu ve   ateist olduğunu; genç hemꢀireler arasında bu ideolojinin propagandasını yaptığını, HADEP   için oy kullandığını; Cumhuriyet ve Evrensel gazetelerini okuduğunu; alevi olduğunu   söyleyerek ve Sivas olaylarına değinerek Hükümeti eleꢀtirdiğini; insan hakları bahanesiyle bu   ideolojinin faaliyetlerini sürdürdüğünü; güvenlik güçlerinin güneydoğu bölgesindeki   tutumunu eleꢀtirir kitaplar okuduğunu ve insan haklarının savunulması iddiasıyla PKK’nın   propagandasını yaptığını; dini inançlarının son derece zayıf olduğunu; çok eꢀliliği nedeniyle   Peygamberi cinsel saplantılı olarak gördüğünü; 1 Mayıs kutlamasına övgüler yağdırdığını ve   solcu bir grupla birlikte konsere gittiğini belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran hakkında yapılan suçlamaları inkâr etmiꢀtir. Kendisini alevi olarak gördüğünü ve   birkaç ay önce Hacı Bektaꢀ-ı Veli derneğine üye olduğunu kabul etmiꢀtir. Cumhuriyet ve   Evrensel gazetelerini meraktan okuduğunu ve Sivas olaylarını anma gösterisine üç kez   katıldığını ifade ederek, «ifade tutanağına göre» ꢀiddete karꢀı olduğundan ne PKK’nın   eylemlerini ne Hükümetin güneydoğu bölgesindeki yaklaꢀımını onayladığını sözlerine   eklemiꢀtir. Aynı ꢀekilde kiꢀisel dosyasında daha önce ceza aldığına dair hiçbir ibare yer   almamaktadır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, dosyada bulunan ve Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin kararının temelini   oluꢀturan belgelerin iletilmesindeki noksanlığın taraflar arsındaki dengeyi bozduğunu ileri   sürmektedir. Baꢀvurana göre, silahların eꢀitliği ilkesi ihlal edilmiꢀtir. Baꢀvuran, bu noktada   AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.   Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.   1. Đlgili ilkeler   Her hukuk ve ceza davasının, usule iliꢀkin yönleri de dahil vicahi bir nitelik taꢀıması ve de   taraflar arasında silahların eꢀitliğini garanti altına alması gerekir: bu, adil yargılanma hakkının   temel unsurlarından biridir.   Vicahilik ilkesi uyarınca yargılanma hakkı, taraflar için, karꢀı taraf tarafından oluꢀturulan   görüꢀlerden veya kanıt unsurlarından haberdar olma ve bunlar üzerinde tartıꢀabilme olanağını   içermektedir (Bkz, diğerleri arasında, hukuki usule iliꢀkin olarak: Vermeulen-Belçika, 20   ꢁubat 1996 tarihli karar, Lobo Machado-Portekiz, 20 ꢁubat 1996 tarihli karar, Nideröst-   Huber-Đsviçre, 18 ꢁubat 1997 tarihli karar, Kress-Fransa, 39594/98 no’lu karar, Yvon-Fransa,   44962/98 no’lu karar ve Prikyan ve Angelova-Bulgaristan, 44624/98 no’lu, 16 ꢁubat 2006   tarihli karar; cezai usüle iliꢀkin olarak: Brandstetter-Avusturya, 28 Ağustos 1991 tarihli, A   serisi 211 no’lu karar, Fitt-Đngiltere, 29777/96 no’lu karar, ve Jasper-Đngiltere, 27052/95   no’lu, 16 ꢁubat 2000 tarihli karar).   Bu prensip, tarafların sunduğu görüꢀler ve belgeler için geçerli olduğu gibi, Hükümet   komiseri gibi bağımsız bir memur (Kress, ve, APBP-Fransa, 38436/97 no’lu, 21 Mart 2002   tarihli karar), bir idare (Krčmář ve diğerleri-Çek Cumhuriyeti, 35376/97 no’lu 3 Mart 2000   tarihli karar) veya sözkonusu kararı veren mahkeme tarafından sunulan görüꢀler ve belgeler   için de geçerlidir (Nideröst-Huber).   AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin hepsinden evvel tarafların çıkarlarını ve adaletin iyi iꢀleyiꢀinin   korunmasını amaçladığının altını çizmek gerekir (Bkz. mutatis mutandis, Acquaviva-Fransa,   Kasım 1995 tarihli karar), bir belgenin kendileri tarafından yorumlanması gerektiği   kanaatinde oldukları zaman, bunu ifade etme imkânı taraflara sağlanmalıdır. Özellikle,   yargıya tabi kiꢀilerin adaletin iꢀleyiꢀine güvenmesi buna bağlıdır: sözkonusu güvence,   diğerleri arasında, dosyadaki her belge hakkında görüꢀ bildirebilme güvencesine   dayanmaktadır (Bkz. Nideröst-Huber, ve F.R.-Đsviçre, 37392/97, 28 Haziran 2001 tarihli   karar).   Diğer yandan, hakim kendisi de, özellikle bir itirazı reddettiği veya re’sen ele alınan bir   gerekçeye dayanarak bir uyuꢀmazlığı çözdüğü zaman vicahilik ilkesine uymak zorundadır   (Skondrianos-Yunanistan, 63000/00, 74291/01 ve 74292/01 no’lu, 18 Aralık 2003 tarihli   kararlar, ve Clinique des Acacias ve diğerleri-Fransa, 65399/01, 65406/01, 65405/01 ve   65407/01 no’lu, 13 Ekim 2005 tarihli kararlar).   2. Bu ilkelerin uygulanması   Mevcut halde, bir disiplin soruꢀturmasının ardından, askeri bir hastanede sivil hemꢀire olarak   çalıꢀan baꢀvuran görevinden alınmıꢀtır. Đlgili tarafından yapılan iptal baꢀvurusu Askeri   Yüksek Đdare Mahkemesi tarafından reddedilmiꢀtir.   Bununla birlikte, 20 Ağustos 1999 tarihli cevaben vermiꢀ olduğu savunmalarında Milli   Savunma Bakanlığı 1602 sayılı Kanun’un 52. maddesine uygun olarak idari soruꢀturma   dosyasını Yüksek Mahkemeye ayrı bir zarfta iletmiꢀtir. Yüksek Mahkeme’nin kararından   baꢀvuranın talebinin Milli Savunma Bakanlığı tarafından «gizli» damgalı bir zarfın içine   konulmuꢀ bilgi ve belgelere ve idari soruꢀturma kapsamında elde edilen ifadelere dayanılarak   reddedildiği ortaya çıkmaktadır.   Baꢀvuran, aleyhinde yapılan son derece ciddi disiplin suçlarının altını çizerek, soruꢀturma   dosyasının ifꢀa edilmemesine boꢀ yere karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, bir ceza yargılama usulü kapsamında, ilgili kanıtların açığa vurulması hakkının   mutlak olmadığının dile getirildiğini hatırlatmaktadır. Bir ceza davasında, sanığın haklarıyla   dengelenmesi gereken, milli güvenlik nedeniyle veya misilleme riski altında olan ꢀahitleri   koruma veya soruꢀturma metotlarını gizli tutma gerekliliği gibi çekiꢀen menfaatler olabilir.   Bazı hallerde, baꢀka bir bireyin temel haklarını saklı tutmak veya önemli bir kamu yararını   korumak için bazı kanıtları savunmanın bilgisine sunmamak gerekebilir. Bununla birlikte,   AĐHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca, yalnızca, savunma haklarını sınırlayan mutlak gerekli   önlemler meꢀrudur (Van Mechelen ve diğerleri-Hollanda, 23 Nisan 1997 tarihli karar).   Üstelik, sanığa adil bir yargılanma garanti edilmek isteniliyorsa, haklarının sınırlanmasıyla   savunmaya çıkarılan her zorluk hukuki makamların önünde izlenen yargılama usulüyle   yeterince telafi edilmelidir (Doorson-Hollanda, 26 Mart 1996 tarihli karar, Van Mechelen ve   diğerleri, Fitt, ve Jasper). AĐHM’ye göre, bu tür ilkelerin, özellikle davada kazanılmak   istenilen ꢀey ıꢀığında baꢀvuran açısından -ağır disiplin suçlarına dayalı görevden alma-   hususuna uygulanması gerekir (Bkz. mutatis mutandis, Fitt).   Hükümetin, baꢀvuranın görevden alınmasına iliꢀkin idari yargılama usulü sırasında   soruꢀturma dosyasının açığa çıkarılmamasını haklı gösterecek hiçbir argümanı sunmadığını   not etmek gerekir. Zaten, bu dosya, milli güvenliğe veya misilleme riski altındaki tanıkları   korumaya veya soruꢀturma metotlarını gizli tutma gerekliliğine bağlı zorunluluklarla bu   yönde bir uygulamayı haklı çıkarabilecek hiçbir unsuru içermemektedir. Öte yandan, bu   uygulamada, vicahilik ilkesinin ve silahların eꢀitliği ilkesinin gereklerini yerine getirmek için   baꢀvuranın çıkarlarını korumaya uygun garantiler bulunuyor görünmemektedir. (Bkz. mutatis   mutandis, Fitt, ve Jasper). Gerçekten de, sözkonusu karar sadece “gizli” olarak nitelendirilmiꢀ   soruꢀturma dosyasına dayalı olarak alınmıꢀtır.   Milli Savunma Bakanlığı tarafından iletilen belge ve bilgilerin davanın sonucu hakkında   temel bir önemi olduğuna ꢀüphe yoktur. Fakat ilgilinin yargılama usulünde kazanmayı   umduğu ꢀey ve soruꢀturma dosyasındaki belge ve bilgilerin niteliği dikkate alındığında,   baꢀvuranın Yüksek Mahkeme’nin kararını vermesinden önce bunlara yanıt vermesinin   olanaksızlığı onun adil yargılanma hakkını hiçe saymıꢀtır (J.J.-Hollanda, 27 Mart 1998   kararı).   Sonuç itibariyle, AĐHS’nin 6 § 1 maddesi bakımından adil yargılanma hakkının temel   unsurlarından biri olan vicahilik ilkesine ve taraflar arasındaki silahların eꢀitliği garantisine   riayet etme baꢀvuranın Milli Savunma Bakanlığı’nın sunmuꢀ olduğu bilgiler hakkında   yorumda bulunma olanağını gerektirmekteydi. Oysa 1602 sayılı Kanun’un 52. maddesi   uyarınca dosyanın açığa çıkmasını reddetmek için bu imkân baꢀvurana verilmemiꢀtir.   AĐHM, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.   II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, görevden alınmasının kiꢀisel, siyasi inançlarına ve bazı yasal faaliyetlere dayandığı   gerekçesiyle, AĐHS’nin 10. maddesinin ihlalini oluꢀturduğundan yakınmaktadır.   Hükümet, askeri bir kurumu tercih etmekle baꢀvuranın en baꢀından böyle bir yapıyı   düzenleyen kurallara uymayı kabul ettiğini belirtmektedir. Hükümet, AĐHM’nin bu konudaki   yerleꢀik içtihadına dayalı olarak, ilgilinin özel bir güven ve doğruluk bağıyla Devlete bağlı   olduğunu savunmakta, kurum bünyesinde ve dıꢀında sözkonusu faaliyetleri sürdürerek   baꢀvuranın bu bağı koparmıꢀ olacağını vurgulamaktadır. Mevcut durumun özel koꢀullarına   değinen Hükümet, en üst düzey askeri hiyerarꢀik düzende yer alan kiꢀilerle yakın temas   halinde olan ve onların gizli sağlık dosyalarına ulaꢀabilen baꢀvuranın fiillerine iliꢀkin   yetkililerin dikkatli olmaları gerektiğini ifade etmektedir. Öte yandan, Grigoriades-   Yunanistan (25 Kasım 1997 tarihli karar) kararındaki baꢀvurandan farklı olarak, baꢀvurana   cezai müeyyide uygulanmamıꢀtır.   Baꢀvuran, inançları, yasal, kültürel ve sosyal bazı aktivitelere katıldığı için cezalandırıldığını   ileri sürmektedir. Baꢀvuran, PKK gibi yasadıꢀı örgütlerin eylemlerine katılma, yardım etme   ve bu örgüte sempati duyma ꢀeklindeki kendisine isnat edilen olayların Türk Ceza Kanunu’na   göre ağır bir suçu teꢀkil ettiğini, oysa hakkında hiçbir kovuꢀturma baꢀlatılmadığını   belirtmektedir. Baꢀvuran, meslek ahlakı kurallarına uygun olarak on yıla yakın bir süre   boyunca bu askeri hastanede çalıꢀtığının ve üstlerinin güvenini sarsmaya yönelik ve liyakate   aykırı hiçbir tutumunun olmadığının altını çizmektedir. Baꢀvurana göre, iç hukuktaki   yargılama usulü sırasında kendisine iletilmeyen ve Yüksek Mahkemenin karar verirken   dayanak aldığı idari soruꢀturma dosyası sadece dayanaktan yoksun suçlamalar içermektedir.   AĐHM, mevcut baꢀvuruyla ortaya konan temel hukuki sorunun, görevden alma kararının iptal   edilmesi talebinin AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca adil bir yargılanmanın sonunda reddedilip   reddedilmediğinin bilinmesine dayalı olduğu kanaatindedir. Yukarıda bu hükmün ihlal   edildiği sonucuna vardığı dikkate alındığında, AĐHM bu ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek   olmadığı sonucuna varmaktadır (Bkz. mutatis mutandis, Sadak ve diğerleri-Türkiye,   29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96 no’lu kararlar).   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran 14 Nisan 1999 tarihinden bu yana iꢀsiz, gelirden ve her türlü sosyal haktan ve   güvenceden yoksun olduğunu belirterek bu yönde 25.000 Euro maddi tazminata uğradığını   ileri sürmektedir. Baꢀvuran manevi tazminat olarak 30.000 Euro istemektedir.   Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesince hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 6.500 Euro manevi   tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran yargı giderleri için 7.600 Euro talep etmektedir.   Hükümet buna karꢀı çıkmıꢀtır.   Sunulan unsurlar ıꢀığında AĐHM tüm yargı giderleri için ilgiliye 4.000 Euro ödenmesine karar   vermiꢀtir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   2. AĐHS’nin 10. maddesine dair ꢀikayetin incelenmesine gerek olmadığına;   3. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin   baꢀvurana:   i.   ii.   iii.   manevi zarar için 6.500 (altı bin beꢀ yüz) Euro ödemesine;   masraf ve harcamalar için 4.000 (dört bin) Euro ödemesine;   yukarıda belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   4. Adil tazmine dair diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine   uygun olarak 31 Ekim 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   7