59774/00

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   KABA VE GÜVEN - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 59774 / 00)   Kararın Özet Çevirisi   STRAZBURG   Ocak 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (59774 /00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀları Nedret Kaba ve Hurꢀid Güven’in (Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne 22 Haziran 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel Đnsan   Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin   Akıllıoğlu ve Adil Aktay tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   Karayolları Genel Müdürlüğü (Đdare) 1993 tarihinde baꢀvuranlara ait Đskenderun’da bulunan   iki araziyi çevre yolu yapımı dolayısıyla istimlak etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar Đdare tarafından ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle   Đskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀlardır.   Asliye Hukuk Mahkemesi 29 Aralık 1997 tarihli bir kararla, Đdarenin kamulaꢀtırma tarihinden   itibaren hesaplanacak yıllık % 30’luk yasal faiz oranıyla birlikte baꢀvuran Kaba’ya   2.647.700.000 ve baꢀvuran Güven’e 56.268.076.000 TL. ek bedel ödemesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   Yargıtay, Đlk derece mahkemesinin kararını 30 Haziran ve 6 Temmuz 1998 tarihli kararlarla   onamıꢀtır.   Yasal faiz oranıyla birlikte ek bedel baꢀvuranlara 24 Aralık 1999 tarihinde ödenmiꢀ, bu miktar   6.410.565.000 ve 141.754.618.000 TL.’ye yükselmiꢀtir.   HUKUKA DAĐR   I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASINA   DAĐR   Baꢀvuranlar, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin iki bakımdan ihlal edildiğini ileri   sürmektedirler. Đlk olarak, 1994 yılında belirlenen önceki kamulaꢀtırma bedelleri sözkonusu   arazilerin Devlet’e nakledilmesinin ardından 1996 yılında ödenmiꢀtir. Baꢀvuranlar daha sonra   ödenmesine hükmedilen kararla ek bedellerin geç ödendiğini, ilk kısımla ilgili gecikme   faizinin uygulanmaması ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı nedeniyle bu gecikmelerin   telafi edilmediğini öne sürmektedirler.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Yapılan ꢀikayetin ilk bölümü ile ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranların kamulaꢀtırılan taꢀınmazın   tapu siciline kaydedilmesinin ardından süren üç yıl boyunca orantısız zarara uğradıklarını   ispat etme durumunda olmadıklarına itibar etmektedir. Bunun yanı sıra, bu tescil ile   baꢀvuranların reel hakları kısıtlansa da adı geçenler bu süreç boyunca taꢀınmazdan   yararlanmayı sürdürmüꢀlerdir. Bu kısıtlamanın taꢀınmazın satıꢀını engellediği ve gelir   kaybına yol açtığı farz edilse dahi, baꢀvuranların ulusal yetkililer nezdinde gelir kaybına   uğradıklarını dile getirecekleri hiçbir adımı atmamaları doğrultusunda iç hukuk yolları   tüketilmemiꢀtir. Bu doğrultuda AĐHM, baꢀvuruyu yalnızca ek kamulaꢀtırma bedelinin geç   ödenmesi bakımından inceleyecektir.   Hükümet bu bağlamda, AĐHS’nin 35. maddesi çerçevesinde baꢀvuranların iç hukuk yollarını   tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen baꢀvuru yolunu   kullanmadıklarını savunmaktadır.   Baꢀvuranlar, bu sava karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca teoride mevcut tek baꢀvuru yolu   olduğunu kabul etmekte, bununla birlikte, sözü edilen baꢀvuru yolunun etkisiz bir sonuca   götürmesi nedeniyle Hükümetin bu doğrultuda ileri sürdüğü kabul edilmezlik gerekçesini   reddetmektedir (Bkz. sözü edilen Aka kararı, s. 2678-2679, §§ 34-37).   AĐHM, mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihatları (Bkz. özellikle Akkuꢀ kararı) ve sunulan   unsurların bütünü ıꢀığında, bu ꢀikayetin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir.   ꢁikayetin bu bölümünün kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir.   B. Esas hakkında   AĐHM, daha önceki kararlarda benzer ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu   Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını kaydetmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuꢀ   kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).   AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir   tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak   bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye   yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da   artırmıꢀtır ki bu durumda AĐHM, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması   arasındaki dengeyi bozacak ꢀekilde baꢀvuranların gereğinden fazla yük altında kaldığı   görüꢀündedir.   Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6 § 1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLMESĐ HAKKINDA   Baꢀvuranlar, 1993 tarihinde tapu siciline kaydedilmesi ile baꢀlayan ve Aralık 1999 tarihinde   ek bedelin ödenmesi ile sona eren kamulaꢀtırma sürecinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve   AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.   AĐHM, bu ꢀikayetin 35. madde uyarınca kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe   olmamasına karꢀın, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde alınan sonuç ıꢀığında   AĐHS’nin 6 § 1. maddesi çerçevesinde ayrıca incelenmesini gerekli görmemektedir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   A. Maddi zarar ve masraf ve harcamalar   Baꢀvuranlar 5 Ağustos 2005 tarihli yazılı görüꢀlerinde 3.254 ve 96.521 Amerikan Doları, yani   yaklaꢀık 2.778 ve 82.407 Euro’ya denk düꢀen maddi zarara uğradıklarını ileri sürmektedirler.   Hükümet bu miktarları aꢀırı olarak değerlendirmektedir.   Buna karꢀın, rakam belirtmeksizin uğradıkları manevi zararın tazminini ve iç hukukta ve   AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ oldukları yargı giderlerinin karꢀılanmasını talep   etmiꢀlerdir.   AĐHM, Akkuꢀ kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik   hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ıꢀığında, baꢀvuran Kaba’ya   2.778 ve baꢀvuran Güven’e 82.407 Euro’nun ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   Manevi zararla ilgili olarak AĐHM, ihlal kararının tespitinin baꢀlı baꢀına bir adil tazmini   oluꢀturduğu kanısındadır.   AĐHM masraf ve harcamalarla ilgili olarak, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca   gerçekliği ve gerekliliği ispat edilen makul orandaki miktarların ödendiğini hatırlatmaktadır   (Bkz. Nikolova-Bulgaristan kararı no: 31195/96, § 79, AĐHM 1999-II).   Baꢀvuranların hiçbir rakam telaffuz etmemelerine karꢀın, ulusal yargı önünde ve Strazburg’ta   yapmıꢀ oldukları temsil giderlerinin bulunduğunu kabul etmek gerekir.   Bu nedenle, AĐHM Đçtüzüğün 60. maddesi uyarınca baꢀvuranlara tüm masraf ve harcamalar   için birlikte 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Ek kamulaꢀtırma bedellerinin ödenmesindeki gecikme ile Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.   maddesinin ihlal edildiği ꢀikayetinin ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesince yapılan ꢀikayetin   kabuledilebilir olduğuna;   2. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   3. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 6 § 1. maddesine yönelik ꢀikayetin esastan ayrıca incelenmesine gerek   olmadığına;   5. Mevcut kararın manevi zarar için tek baꢀına adil bir tazmini oluꢀturduğuna;   6. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf   olmak üzere Savunmacı Hükümetin;   i.   maddi zarar için baꢀvuran Kaba’ya 2.778 (iki bin yedi yüz yetmiꢀ sekiz) Euro ve   baꢀvuran Güven’e 82.407 (seksen iki bin dört yüz yedi) Euro;   ii.   masraf ve harcamalara iliꢀkin baꢀvuranlara toplam 1.000 (bin) Euro ödemesine;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez   Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin   uygulanmasına;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5