59780/00

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   YEꢀĐLKAYA - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢁvuru no: 59780/00)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Aralık 2009   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (59780/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni   T.C. vatandaꢀı Ali Rıza Yeꢀilkaya’nın (baꢀvuran) 8 Mayıs 2000 tarihinde Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca   yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından   M. A. Kırdök tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuran 1972 doğumludur. Baꢀvuran mevcut baꢀvurunun yapıldığı sırada Sivas Cezaevi’nde   hükümlü bulunmaktaydı.   Eylül 1997 tarihinde bir ihbarı değerlendiren polis yürüttüğü operasyonda baꢀvuranın eski   çalıꢀanı olan M.A. Edirne otoyolunda Kocaeli Đl Jandarma Komutanlığı tarafından   yakalanmıꢀtır. Polisler M.A.’nın otomobilinde 4,25 kg eroin ele geçirmiꢀtir. M.A. baꢀvuranı   ve kayınbiraderi F.A.’yı ihbar etmiꢀ ve arabasındaki eroini onların sakladıklarını ileri   sürmüꢀtür. Aynı gün F.A. ve diğer iki suç ortağı yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Türkiye’yi   terk eden baꢀvuran bir daha bulunamamıꢀtır.   Kocaeli Emniyet Müdürlüğü 1 Ekim 1997 tarihinde Interpol’e baꢀvuranın da aralarında   bulunduğu ve uyuꢀturucu trafiğine katılan kiꢀiler hakkında soruꢀturma baꢀlatıldığını   bildirmiꢀtir.   M.A. ve F.A. 2 Ekim 1997 tarihinde polise vermiꢀ oldukları ifadelerinde olayın baꢀvuran   tarafından organize edildiğini, kendi rızaları dıꢀında bu iꢀe karıꢀtıklarını iddia etmiꢀtir. Bu   bağlamda özellikle F.A. sözkonusu uyuꢀturucunun satın alınmasına iliꢀkin bilgiler vermiꢀ ve   uyuꢀturucu dağıtıcısının M.ꢁ. olduğunu ve aynı ꢀekilde firari olduğuna dair ayrıntılar   vermiꢀtir.   Sanıklar 4 Ekim 1997 tarihinde Kocaeli Sulh Hakimi önüne çıkarılmıꢀlar, hakim   tutuklanmalarına karar vermiꢀtir. Hakim ayrıca baꢀvuran hakkında ihzar müzekkeresi   çıkarılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır. 31 Ekim 1997 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi   (DGM) Cumhuriyet Savcısı TCK’nın 403. maddesine istinaden M.A., F.A. ve M.ꢁ.’yi örgütlü   bir ꢀekilde uyuꢀturucu trafiğini yürütmekle itham etmiꢀtir. Baꢀvuranın Almanya’da   bulunduğunun tespit edilmesi üzerine Đstanbul DGM baꢀkanı 19 ꢁubat 1998 tarihinde   baꢀvurana isnat edilen suçları belirterek suçlunun iadesini talep etmiꢀtir. Mahkeme iade   talebine ek olarak, diğerlerinin yanı sıra iddianameyi, baꢀvuran hakkında çıkarılan ihzar   müzekkeresini, fotoğrafını, dijital parmak izlerini ve ayrıca adı geçenin Almancaya çevrilen   kimlik bilgilerini sunmuꢀtur.   Haziran 1998 tarihinde DGM, M.A. ve F.A.’yı haklarında yapılan suçlamalardan suçlu   bulmuꢀ ve adı geçenlerin her birini on iki yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Bununla birlikte,   sanıkların davanın aydınlatılmasında ve diğer suç ortaklarının yakalanmasında yetkililerle   yapmıꢀ oldukları iꢀbirliğini dikkate alan Mahkeme hapis cezalarını altı yıla indirmiꢀtir. Esas   hakimleri ayrıca baꢀvuranın davasının baꢀka bir dosya numarası ile M.ꢁ.’nin davasına   birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.   Baꢀvuran 27 Ocak 1999 tarihinde Marbourg’da (Almanya) Alman polisi tarafından   yakalanmıꢀtır.   Baꢀvuran 14 Haziran 1999 tarihinde Frankfurt’ta Türk yetkililerine teslim edilerek sınır dıꢀı   edilmiꢀtir. Baꢀvuran ertesi gün Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Narkotik ꢁubesinde gözaltına   alınmıꢀtır. Baꢀvuran aynı gün imzaladığı ifadesinde hakkında yapılan bütün suçlamaları   reddederek suç ortaklarının tek amacının ağır bir cezaya çarptırılmaktan kurtulmak olduğunu   öne sürmüꢀtür. Gözaltı tutanakları baꢀvuranın gözaltına alındığından ailesinin haberdar   edildiğini ortaya koymaktadır.   Baꢀvuran 15 Haziran 1999 tarihinde polis tarafından yurtdıꢀına uyuꢀturucu trafiği düzenleme   konusunda dinlenmiꢀ, burada hakkında yapılan suçlamaları inkar etmiꢀtir.   Baꢀvuranın 16 Haziran 1999 tarihinde hakkında yapılan suçlamaları kabul eden tutanağı   imzalamasını ve uyuꢀturucu trafiğini yürütmek ithamıyla ihzar müzekkeresinin çıkarılmasını   müteakip DGM yetkili hakimi baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir. Hakim talep etmesi   halinde ailesinin tutukluluk kararı hakkında bilgilendirilebileceğini ifade etmiꢀtir.   Haziran 1999 tarihli duruꢀmada baꢀvuran uyuꢀturucu trafiğine karıꢀmadığını ve suçsuz   olduğunu ileri sürmüꢀ, gözaltında vermiꢀ olduğu ifadesini teyit etmiꢀtir. Dosyadaki çeꢀitli   tutanakların, sağlık raporunun okunmasından olaylarla hiçbir bağlantısının olmadığını öne   sürmüꢀtür. DGM baꢀvuranın yokluğunda iꢀlenen diğer eylemleri, sanık ifadelerini ve diğer   suç ortağı sanıkların savunmalarını da incelemiꢀtir. Baꢀvuran hakkında elde edilen bütün   kanıtlara karꢀı çıkmıꢀtır. DGM dava dosyasına bütün kanıt unsurlarını, diğer suç ortağı   sanıkların delillerini ve ayrıca Yargıtay’ın kararını eklemiꢀ ve bunları baꢀvurana sözlü olarak   bildirmiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemesi 23 Haziran 1999 tarihli bir karar ile ele geçirilen eroin miktarını,   suçun meydana geliꢀ ꢀeklini ve baꢀvuranın M.E.ꢁ., M.A. ve F.A. ile birlikte uyuꢀturucu   trafiğini yürüten bir çeteyi organize etmelerini göz önünde bulundurarak tek bir duruꢀma   yapmıꢀ ve duruꢀmaya avukatının katılmadığı baꢀvuranı on yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   Baꢀvuran 28 Haziran 1999 tarihinde bu karara karꢀı temyize gitmiꢀ ve duruꢀma yapılmasını   talep etmiꢀtir.   Kasım 1999 tarihinde baꢀvuran Yargıtay önünde tamamlayıcı görüꢀünü sunmuꢀtur.   AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran özellikle gözaltında bir avukat yardımından   yararlanmadığını ve sahip olduğu hakların kendisine hatırlatılmadığını iddia etmiꢀtir.   Baꢀvuran ayrıca esas hakimlerinin davayı inceleme yöntemine de itiraz etmiꢀtir.   Kasım 1999 tarihinde Yargıtay bir duruꢀma yapılmasının ardından ilk derece   mahkemesinin kararını bütün hükümleri ile onamıꢀtır.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6/1 VE 3 C) MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran gözaltı sırasında avukat yardımı talebinin reddedildiğini, avukat bulundurma   hakkından yargı sürecinde bile haberdar edilmediğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran gözaltı   boyunca ailesi ya da avukatı ile görüꢀmesinin engellendiğini iddia etmektedir. AĐHM bu   ꢀikayetlerin AĐHS’nin 6/1 ve 3 c) maddesi bakımından incelenmesine karar vermektedir.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabuledilemezlik itirazında bulunmakta,   bu bağlamda baꢀvuranın ulusal mahkemelerdeki yargılamalar esnasında hiçbir surette adli   yardım talebinde bulunmadığını savunmaktadır.   Baꢀvuran Hükümetin savına karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM bu baꢀvuruda baꢀvuranın adli yardımdan değil, gözaltında avukat bulundurma   hakkından yararlanamadığını saptamaktadır (Bkz. Ciğerhun Öner-Türkiye kararı no: 33612/03,   Mayıs 2008). Bu nedenle AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmektedir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esasa dair   Hükümet baꢀvuranın kendisini bizzat temsil edebileceğini savunmaktadır. Hükümete göre 28   Ocak 1999 tarihinde Almanya’da yakalanan baꢀvuran o tarihte hakkında yapılan suçlamalardan   haberdar edilmiꢀtir. Hükümet baꢀvuranın ne hakim ne de ilk derece mahkemesi önünde avukat   yardımından yararlanma talebinde bulunmadığını savunmaktadır.   Baꢀvuran Hükümetin argümanlarına karꢀı çıkmakta ve iddialarını yinelemektedir.   AĐHM, gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmadığı ꢀikayetine iliꢀkin daha önce   de baꢀvuranın öne sürdüğüne benzer ꢀikayetin dile getirildiğini ve gözaltı sırasında avukat   bulundurma hakkından yararlanılmaması nedeniyle AĐHS’nin 6/3 c) maddesinin ihlal edildiği   sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. sözü edilen Salduz-Türkiye ve Đzzet Özcan-Türkiye kararı   no: 10324/05, 28 Temmuz 2009 kararı). Mevcut baꢀvuruyu Salduz kararında benimsenen   prensipler ıꢀığında inceleyen AĐHM, Hükümetin bu davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını   sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmektedir.   Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlal edildiği   sonucuna varmaktadır.   II. YARGILAMANIN HAKKANĐYETE UYGUN GERÇEKLEꢀMEDĐĞĐNE ĐLĐꢀKĐN   ÖNE SÜRÜLEN DĐĞER ꢀĐKAYETLER HAKKINDA   Baꢀvuran suç ortağı sanıklar ile birlikte hakkında sürdürülen ceza davasından haberdar   edilmemesi, savunmasını hazırlaması için gerekli imkâna sahip olmaması ve suç ortağı   sanıklarını sorgulayamaması ve mahkumiyetini oluꢀturan kanıt unsurlarından yararlanamaması   çerçevesinde yargılamanın hakkaniyete uygun gerçeklemediğinden yakınmaktadır. Baꢀvuran   bu bağlamda AĐHS’nin 6/1 ve 3 b) maddesini öne sürmektedir. AĐHM bu ꢀikayetlerin   AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca incelenmesine karar vermektedir.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmakta, Cumhuriyet Savcısının baꢀvuran ve suç ortağı sanıklar   hakkındaki ceza davasını 31 Ekim 1997 tarihinde açtığını ifade etmektedir. Daha sonra   baꢀvuranın Almanya’da olduğunu tespit eden Devlet Güvenlik Mahkemesi 19 ꢁubat 1998   tarihinde Đnterpol aracılığıyla baꢀvuran hakkında tevkif müzekkeresi çıkarmıꢀtır. Hükümet ekte   bu müzekkereyle birlikte, iddianamenin, baꢀvuran hakkında çıkarılan ihzar müzekkeresinin, adı   geçenin fotoğrafının, dijital parmak izlerinin ve Almancadan tercüme edilen kimlik kartının bir   örneğinin yer aldığını ve DGM’nin baꢀvuranın tüm bu kanıt unsurları ve suç ortağı sanıkların   ifadeleri konusunda bilgilendirildiğini belirtmektedir. Baꢀvuran hakim tarafından sorgulanmıꢀ   ve savunmasını yalnız hazırlamıꢀtır. Hükümet bu noktada ulusal mahkemelerin lehteki ve   aleyhteki delilleri aynı koꢀullarda değerlendirdiğini dile getirerek bu bağlamda, baꢀvuranın   ꢀikayetlerinin esas olarak yargılamanın sonucuna yönelik olduğunu savunmaktadır. Ulusal   mahkemeler ulusal hukuk mevzuatı gereğince olayları ve delil unsurlarını incelemiꢀtir.   AĐHM bu ꢀikayetlerin yukarıda incelediği ꢀikayet ile ilintili olduğunu ve dolayısıyla   kabuledilebilir ilan edilmesi gerektiğini hatırlatır.   AĐHM AĐHS’nin 6/1 ve 3 c) maddesine iliꢀkin yaptığı tespit ıꢀığında, AĐHS’nin 6. maddesi   gereğince ulusal mahkemedeki yargılamada savunma haklarına riayet edilmesine dair temel   sorunu ortaya koyan benzer bir ꢀikayetin daha önce de dile getirildiğini kaydetmektedir. Sonuç   itibarıyla AĐHM, baꢀvurunun bu bölümünün ayrıca ele alınmasına yer olmadığı kanaatindedir   (Bkz. diğerleri arasında, Kamil Uzun-Türkiye kararı, no: 37410/97, 10 Mayıs 2007).   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   Baꢀvuran uğradığı zarar için 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.   Hükümet bu meblağa karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM baꢀvurana manevi tazminat baꢀlığı altında 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.   AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en uygun   telafi yolunun, baꢀvuran için, sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı   baꢀvuranın içinde bulunacağı duruma olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu   kanaatindedir (Bkz. sözü edilen Salduz kararı). AĐHM bu ilkenin bu baꢀvuruya   uygulanabileceği görüꢀündedir. AĐHM sonuç itibarıyla en uygun telafi yönteminin   baꢀvuranın, talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak   ꢀekilde yeniden yargılanması olacağı kanısındadır.   Baꢀvuran kırtasiye, iletiꢀim ve posta giderleri için 400 TL talep etmekte, bu yönde herhangi bir   belge sunmamaktadır. Baꢀvuran AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri   için 6.6001 TL talep etmekte, bu talebini destekler mahiyette temsil giderini gösteren bir   makbuzu sunmaktadır; buna göre baꢀvurunun hazırlanması için 20 saat (baꢀvuran ile görüꢀme,   dosyanın hazırlanması, içtihadın araꢀtırılması) ve Hükümetin görüꢀlerine karꢀılık yazılı   görüꢀlerin hazırlanması için 10 saatlik bir çalıꢀma yapılmıꢀtır. Baꢀvuran ayrıca Đstanbul   Barosunun avukatlık ücret tarifesinin uygulanmasını istemiꢀtir.   Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   Yaklaꢀık 4.017 Euro   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar   ıꢀığında baꢀvurana AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 2.000 Euro   ödenmesini uygun görmektedir.   AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini kaydetmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. Baꢀvuranın gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanamaması dolayısıyla   AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6. maddesi hakkındaki diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 1.000 (bin ) Euro   manevi tazminat ve yargılama giderleri için 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 8 Aralık 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6