60579/00

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   AYꢀE GÖK vd. -TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢁvuru no: 60579/00)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Nisan 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (60579/00) no’lu davanın nedeni (T.C.   vatandaꢀları) isimleri ekte belirtilen elli yedi kiꢀinin (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne 24 Temmuz 2000 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence   altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu   baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından Đ.Akın tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   yılında, Polatlı Kadastro ꢁefliği, Malıköy’de bulunan bir taꢀınmazı, 29 parsel olarak   yeniden düzenlemiꢀtir. 2.106.250 m2 yüzölçümündeki taꢀınmaz, Ekim 1860’da Hacı Tahir ve   Seyit Mehmet adına tapulanmıꢀtır.   Yeni kadastro planının yayımlanmasının ardından, M.T. 32 numaralı parsele yapılan   düzenlemeye itiraz etmiꢀtir. Sözkonusu itirazın, bu parselin bulunduğu tapu kaydına   yapılması gerekirken yanlıꢀlıkla, itiraz, 29 numaralı parselin kaydına iꢀlenmiꢀtir.   Ocak 1953 tarihinde, M.T.’nin itirazı yanlıꢀlıkla 29 nolu parsel sayfasına iꢀlenmiꢀ olduğu   için itirazı incelemek üzere, Polatlı Kadastro Mahkemesi’nde Hacı Tahir ve Seyit Mehmet’in   mirasçıları hakkında hukuki bir süreç baꢀlamıꢀtır.   Nisan 1953 tarihli ilk duruꢀma sırasında, Mahkeme, sözkonusu dönemde, sayısı 57 olan   mirasçıların listesinin oluꢀturulabilmesi için Resmi Gazete’de ve yerel basında ilan   yayımlanmasına hükmetmiꢀtir.   1954’te baꢀka kiꢀiler de, 30 hatta 40 yıldan beri ihtilaflı 29 parsel numaralı taꢀınmaza zilyet   olduklarını ileri sürerek davaya müdahil olmuꢀlardır. Bu kiꢀiler, sözkonusu taꢀınmazın   tamamının veya bir kısmının adlarına tescil edilmesini talep etmiꢀlerdir.   Mahkeme önünde yürütülen hukuki süreç, 1964 ve 1975 yılları arasında dondurulmuꢀtur.   Ekim 1978 tarihinde, mahkeme, sözkonusu yerlerde inceleme yapılmasına karar vermiꢀ   ancak bu incelemeler, hava muhalefetleri nedeniyle iptal edilmiꢀtir.   Aralık 1983 ve 23 Aralık 1986 tarihleri arasıda, bir kısmı, Hacı Tahir ve Seyit Mehmet’in   mirasçıları olduğunu bir kısmı da taꢀınmazın bir parçası üzerinde intifa hakkı sahipleri   olduklarını ileri süren yaklaꢀık 120 kiꢀi davaya müdahil olma talebinde bulunmuꢀtur.   Sözkonusu dava çerçevesinde, mahkeme, tarafların nüfus kayıtlarının, tapu kayıtlarının ve 29   numaralı parsele komꢀu olan tüm taꢀınmazların kadastro planlarının incelenmesine ayrılan   yaklaꢀık yüz elli duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir.   Sözkonusu karardan itibaren “uygun gün olmaması”, “bilirkiꢀi çağrılmasına” bağlı   güçlükler,“tarafların talebi üzerine sürenin uzatılması”, “hakim değiꢀiklikleri”, “ekonomik,   iklimsel ve araç yoksunluğu sorunları” nedeniyle yerinde inceleme yapılamaması, “yeni   müdahil tarafların olması” ve “tapu kaydından talep edilen belgelerin gönderilmemesi” gibi   faklı gerekçelerle birçok duruꢀma ertelenmiꢀtir.   Aralık 1994 tarihinde, yerinde incelemeye dair bir bilirkiꢀi raporu mahkemeye sunulmuꢀtur.   Kasım 1996 tarihli duruꢀma sırasında, Hazine, davaya müdahil olmuꢀtur.   Sözkonusu tarihten itibaren ve 1997 tarihine kadar, davalı taraf duruꢀmalara katılmamıꢀtır.   ꢁubat 1997 tarihinde, ihtilaflı taꢀınmazın krokisi belirtilen bilirkiꢀi raporu mahkemeye   sunulmuꢀtur. 25 Eylül 1997’de bir baꢀka bilirkiꢀi raporu daha sunulmuꢀtur.   Ekim 1997 tarihli bir karar ile mahkeme, ihtilaflı taꢀınmazın Hazine’nin ve tüm süreç   boyunca duruꢀmaya katılan bazı davacıların adına tescil edilmesine karar vermiꢀtir.   Sözkonusu karar, Hacı Tayir ve Seyit Mehmet’in mirasçıları olarak baꢀvuranlar Ali Akkaya,   Gülhan Güler Türker, Erdoğan Đpek, Ali Đpek, Zeynep Taꢀkın Đpek, Güldane Esen Đpek, Elife   Đpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa   Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçın’ın da bulunduğu kırk yedi kiꢀi için geçerlidir.   Mayıs 1999 tarihli bir karar ile Yargıtay, 20 Ekim 1997 tarihli kararı onamıꢀtır.   Davalı taraf tarafından yapılan karar düzeltme baꢀvurusu Yargıtay tarafından 28 Nisan 2000   tarihinde reddedilmiꢀtir.   Ekim 2004 tarihinde, yukarıda adları belirtilen kırk yedi kiꢀinin mirasçı sıfatlarına iliꢀkin   olarak baꢀvuru yapılması üzerine Ayaꢀ Asliye Hukuk Mahkemesi, Hacı Tahir ve Seyit   Mehmet’in torunlarının listesini belirtmiꢀtir. Mirasçıların sayısı, ilk on üçünün Ek 1’de   belirtilen baꢀvuranların olduğu elli üç hak sahibi olarak belirlenmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   A. Hükümet’in ön itirazına iliꢁkin olarak   Hükümet, baꢀvuranların, sayısına itiraz etmektedir. Hükümet’e göre, AĐHS uyarınca mağdur   olunduğunu ileri sürmek için, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi önünde konu olan ulusal   yargılamaya müdahil olmak gerekmektedir. 20 Ekim 1997 tarihli karara atıfta bulunarak,   Hükümet’e göre, yalnızca isimleri sözkonusu kararda belirtilen ve ulusal mahkemelerce   onaylanan baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi nezdinde mağdur sıfatında   bulunduklarını ileri sürebilirler.   Baꢀvuran taraf, Hacı Tahir ve Seyit Mehmet’in mirasçılarının tespitinde bulunan Ayaꢀ Asliye   Hukuk Mahkemesi’nin 6 Ekim 2004 tarihli kararını AĐHM’ye sunmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranların haklarının durumu hususunda bir anlaꢀmazlığın bulunduğunu tespit   etmektedir. AĐHM, Ayaꢀ Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından düzenlenen mirasçıların   listesinin, mevcut baꢀvuruda imzası bulunan baꢀvuranların listesine tekabül ettiğini   saptamaktadır. Bununla birlikte, baꢀvuranlardan sadece 13’ünün tarafların arasında ihtilafa   neden olan Polatlı Kadastro Mahkemesi’nin kararında sayıldığı görülmektedir. Sözkonusu   kiꢀiler, Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan Đpek, Ali Đpek, Zeynep Taꢀkın Đpek,   Güldane Esen Đpek, Elife Đpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın,   Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçın’dır.   AĐHM, 20 Ekim 1997 tarihli kararın, AĐHM önünde süresine itiraz edilen hukuki sürecin   belirleyici iꢀlemlerinin bir parçası olduğunu gözlemlemektedir. Bu bağlamda, 20 Ekim 1997   tarihli kararın, kesin hüküm teꢀkil etmesinin ardından, davalı sıfatıyla kararın giriꢀ kısmında   isimleri ayrıntılı bir biçimde aktarılan baꢀvuranlara uygulanabileceğini belirtmek uygun   olacaktır. Sonuç olarak AĐHM, Kadastro Mahkemesi’nin 20 Ekim 1997 tarihli kararında,   hiçbir ꢀekilde adları geçmeyen baꢀvuranların AĐHM nezdinde mağdur sıfatında   bulunduklarını ileri süremeyecekleri hususunda Hükümet ile hemfikirdir.   Baꢀvuranların sayısına iliꢀkin olarak yapılan Hükümet’in ön itirazının kabuledilebilir nitelikte   olduğu sonucuna ulaꢀılmaktadır Bu durumda, sadece mahkeme kararında adıgeçen kiꢀilerin   AĐHS’nin 34. maddesi anlamında mağdur sıfatı olduğu değerlendirilmektedir. Sözkonusu   baꢀvuranlar, Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan Đpek, Ali Đpek, Zeynep Taꢀkın Đpek,   Güldane Esen Đpek, Elife Đpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın,   Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçın’dır.   Sonuç olarak AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca geri kalan   baꢀvuranların baꢀvurusunu reddetmektedir.   AĐHM, bu ꢀekilde sınırlandırılan çerçevede baꢀka açılardan hiçbir kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını kaydetmektedir. Baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   Baꢀvuranlar, hukuki sürecin, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ön gördüğü ꢀekliyle “makul süre”   ilkesine riayet etmediğini ileri sürmektedirler. Baꢀvuranlar, ayrıca Hazine’nin davaya müdahil   olduğu hususunda kendilerine bilgi verilmemesinden de ꢀikayetçilerdir.   Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, ihtilaflı yargılamanın 15 Nisan 1953 tarihinde baꢀladığını ve baꢀvuranların karar   düzeltme baꢀvurularının reddedildiği 28 Nisan 2000 tarihinde sona erdiğini   gözlemlemektedir. Bu bağlamda ise AĐHM’nin ratione temporis bakımından yetkisinin,   Türkiye’nin kiꢀisel baꢀvuru hakkını tanıdığı tarih olan 28 Ocak 1987 tarihinden önceki   dönemi kapsamadığı bir gerçektir. Sözkonusu tarihten itibaren ve 28 Nisan 2000 tarihine   kadar, iki dereceli mahkemede on üç yıl üç ay geçmiꢀ, 1987’ye kadar ise zaten otuz dört   yıllık bir süre geçmiꢀtir.   AĐHM, yargılama sürecinin makul yapısının dava koꢀullarını takiben ve mahkeme yerleꢀik   içtihatları, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili mercilerin tutumu ve ilgililer   bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz.   diğerleri arasından Frydlender-Fransa, baꢀvuru no: 30979/96). Mevcut dava koꢀullarında,   bireysel baꢀvuru hakkının Türkiye tarafından tanınmasından önceki dönemde davanın içinde   bulunduğu durumu da göz önüne almak gerekmektedir (Cankoçak-Türkiye, baꢀvuru no:   25182/94 ve 26956/95, 20 ꢁubat 2001).   AĐHM, ne davanın karmaꢀık yapısının ne de baꢀvuranların tutumunun, yargılama süresine   açıklık getirdiğini tespit etmektedir. AĐHM, her bir bireyin makul bir süre zarfında nihai   sonuca ulaꢀmalarını sağlayabilmek için medeni hak ve yükümlülükleri güvence altına alacak   ꢀekilde kendi yargı sistemlerini düzenleme görevinin Sözleꢀmeye taraf olan Devletlere   düꢀtüğünü vurgulamaktadır (sözü edilen Frydlender).   AĐHM, daha önce birçok kez baꢀvuranların davasına benzer sorunları ortaya koyan davaları   incelemiꢀ ve AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır. Takdirine sunulan   unsurların tamamını incelemesinin ardından AĐHM, bu davada farklı bir sonuca ulaꢀmak için   Hükümet’in ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir. Konuya iliꢀkin içtihadını   göz önüne alarak AĐHM, mevcut davada yargılama süresinin çok uzun olduğu ve “makul   süre” ilkesine riayet etmediği kanaatindedir.   Bu durumda, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   Yukarıda ulaꢀılan sonuç göz önüne alındığında AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesi kapsamında   yapılan diğer ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Maddi tazminat olarak baꢀvuranlar, taꢀınmazlarının satıꢀ değerinin %25’ni talep   etmektedirler. Baꢀvuranlar, bu değeri 15.324.381,63 Euro olarak belirlemektedirler. Manevi   tazminat olarak ise baꢀvuranların her biri 5.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını   gözlemlemektedir; bu nedenle AĐHM, tazminat talebinin bu kısmını reddetmektedir. Buna   karꢀın, AĐHM, “makul sürenin” ötesinde ihtilaflı yargılamanın uzaması nedeniyle   baꢀvuranların belli bir manevi zarara uğradıkları kanaatindedir. Hakkaniyete uygun olarak   AĐHM, adı geçen on üç baꢀvuranın her birine 7.200 Euro verilmesine kanaat getirmektedir   (Arvanitaki-Roboti ve diğerleri-Yunanistan; baꢀvuru no: 27278/03, 15 ꢁubat 2008;   Kakamoukas ve diğerleri- Yunanistan, 38311/02, 15 ꢁubat 2008).   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranlar, AĐHM’den, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama   masraf ve giderlerinin dikkate alınmasını talep etmiꢀlerdir ancak baꢀvuranlar, yapmıꢀ   oldukları yargılama masraf ve giderlerini belgelendirmemiꢀlerdir.   Hükümet, hiçbir belge olmadan masrafların geri ödenmesine karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM içtihadına göre bir baꢀvuran yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderlerinin geri   ödemesini ancak gerçekliği, gerekliliği ve makul miktarda olduğu ortaya konulduğu sürece   elde edebilir. Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz   önüne alarak AĐHM, yargılama masraf ve giderlerine dair yapılan talebi reddetmektedir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç   puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuranların sayısına iliꢀkin olarak yapılan Hükümet’in ön itirazının kabul   edilmesine;   2. Baꢀvuranlar Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan Đpek, Ali Đpek, Zeynep   Taꢀkın Đpek, Güldane Esen Đpek, Elife Đpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı   Yalçın, Nesibe Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçın’a iliꢀkin   baꢀvurunun kabuledilebilir, diğer baꢀvuranlara iliꢀkin baꢀvurunun kabuledilemez   olduğuna;   3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz   kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlar   Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan Đpek, Ali Đpek, Zeynep Taꢀkın Đpek,   Güldane Esen Đpek, Elife Đpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe   Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçın’ın her birine manevi   tazminat olarak 7.200 Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 8 Nisan 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   EK I   Baꢁvuranların listesi   Mustafa Nemci Demirel, Halit Yılmaz Demirel ve Yalçın Demirel haricindeki isimleri ve   doğum tarihleri aꢀağıda belirtilen baꢀvuranların tamamı Ankara’da ikamet etmektedir.   1. Ali Akkaya, 1924 doğumlu   2. Gülhan Güler Türker, 1929 doğumlu.   3. Erdoğan Đpek, 1941 doğumlu.   4. Ali Đpek, 1946 doğumlu.   5. Zeynep Taꢀkın Đpek, 1948 doğumlu.   6. Güldane Esen Đpek, 1950 doğumlu   7. Elife Đpek, 1918 doğumlu.   8. Pakize Yıldırım Yalçın, 1931 doğumlu.   9. Habibe Balcı Yalçın, 1935 doğumlu.   10. Nesibe Yalçın, 1937 doğumlu.   11. Hayati Yalçın, 1942 doğumlu.   12. Mustafa Yalçın, 1939 doğumlu.   13. Sıdıka Bilgiç Yalçın,1945 doğumlu.   14. Ayꢀe Gök, 1911 doğumlu.   15. Hayriye Kurnaz, doğumlu 1931.   16. Zekeriya Kurnaz, doğumlu 1969.   17. Sıdıka Yüksel, doğumlu 1942.   18. Ayꢀe Bostan Kurnaz, doğumlu 1947.   19. Erol Kurnaz, doğumlu 1975.   20. Fatma Kurnaz, doğumlu 1979.   21. ꢁahabettin Kurnaz, doğumlu 1982.   22. Ayꢀe Kurnaz, doğumlu 1930.   23. Mesut Kurnaz, doğumlu 1957.   24. Hakkı Kurnaz, doğumlu 1947.   25. Hayati Kurnaz, doğumlu 1965.   26. Süleyman Kurnaz, doğumlu 1968.   27. Gülsüm Kücükparlak Kurnaz doğumlu 1949.   28. Elif Köse, doğumlu 1949.   29. Hasan Aksu, doğumlu 1935.   30. Ahmet Aksu, doğumlu 1940.   31. Nezaket Köksal Aksu, doğumlu 1947.   32. Hayriye Mavi Dalgıç, doğumlu 1961.   33. Hayriye Uveyik Kartal, doğumlu 1969.   34. Akkadın Semiz Kartal, doğumlu 1971.   35. Fayik Kartal, doğumlu 1973.   36. Fatih Kartal, doğumlu 1976.   37. Rıza Özata, doğumlu 1916.   38. ꢁaziye Aksu Özata, doğumlu 1929.   39. Selvet Tanrısever, doğumlu 1956.   40. Latife Semercioğlu, doğumlu 1946.   41. ꢁaban Semercioğlu, doğumlu 1963.   42. Fatma Gezer Semercioğlu, doğumlu 1969.   43. Hayriye Kolukısa Semercioğlu, doğumlu 1972.   44. Vural Semercioğlu, doğumlu 1942.   45. Oya Semercioğlu, doğumlu 1958.   46. Mustafa Necmi Demirel, doğumlu 1932, Đzmir’de ikamet etmekte.   47. Halit Yılmaz Demirel, doğumlu 1959, Đzmir’de ikamet etmekte.   48. Yalçın Demirel, doğumlu 1962, Đstanbul’da ikamet etmekte.   49. Ayꢀe ꢁükran Semerci, doğumlu 1939.   50. Nurkan Semercin doğumlu 1965.   51. Günseli Altuntaꢀ, doğumlu 1971.   52. Aysun Semerci, doğumlu 1977.   53. Esin Köksal Semercioğlu, doğumlu 1940.   54. Đnayet Gül, doğumlu 1947.   55. Đbrahim Gül, doğumlu 1953.   56. Emire Aslan, doğumlu 1959.   57. Nurten Gülmez, doğumlu 1961.   8