60608/00

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   MEHMET EMĐN YILDIZ VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:60608/00)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   NĐSAN 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 60608/00 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk   vatandaꢀı Mehmet Emin Yıldız, Ragıp Zarakolu, Erdal Taꢀ, Hüseyin Akyol, Metin Dağ,   Đsmail Göldaꢀ, Veysi Kemal Sarisözen, Đsmet Bakaç, Mevlüt Bozkur, Mehmet Burtakuçin,   Kadri Kaya, Naif Kılıç, Nevroz Kurt, Abdul Vahap Taꢀ ve Arslan Laleꢀ ve aynı zamanda Ada   Basın Yayın ve Yayıncılık Sanayi Limited ꢁirketi’nin (Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne (AĐHM) 17 Temmuz 2000 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel   Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar arasında adli yardımdan faydalanan Göldaꢀ, Kılıç, Kaya, Bakaç Yildiz ve Akyol,   Đstanbul Barosu avukatlarından O. Kiliç tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar, 1951 doğumlu Mehmet Emin Yıldız, 1948 doğumlu Ragıp Zarakolu,   doğumlu Erdal Taꢀ, 1956 doğumlu Hüseyin Akyol, 1977 doğumlu Metin Dağ, 1950   doğumlu Đsmail Göldaꢀ, 1944 doğumlu Veysi Kemal Sarisözen, 1970 doğumlu Đsmet Bakaç,   doğumlu Mevlüt Bozkur, 1975 doğumlu Mehmet Burtakuçin, 1958 doğumlu Kadri   Kaya, 1976 doğumlu Naif Kılıç, 1979 doğumlu Nevroz Kurt, 1978 doğumlu Abdul Vahap   Taꢀ ve 1978 doğumlu Arslan Laleꢀ Đstanbul’da ikamet etmektedirler.   M. Emin Yıldız, 2000’de Yeni Gündem adlı ulusal gazetenin sahibidir. Hem kendi   hem de gazete adına ve merkezi Đstanbul’da olan ve sözkonusu gazeteyi yayınlayan Ada Basın   Yayın ve Yayıncılık Sanayi Limited ꢁirketi adına baꢀvuruda bulunmuꢀtur.   Diğer baꢀvuranlar, olayların meydana geldiği dönemde sözkonusu gazetede   çalıꢀmaktaydı.   2000’de Yeni Gündem adlı gazete ilk defa 27 Mayıs 2000 tarihinde çıkmıꢀtır.   Olağanüstü Hal (OHAL) Bölge Valisi 25 Ekim 1983 tarihli ve 2935 sayılı OHAL   Kanunu’nun 11 –e maddesinde yer verilen yönergelere dayanarak, 1 Haziran 2000 tarihinde   zaman sınırı belirtmeksizin, sözkonusu gazetenin ilgili bölgeye giriꢀini, dağıtılmasını ve   satılmasını yasaklayan bir kararname çıkarmıꢀtır.   Sözkonusu bu karar, 2 Haziran 2000 tarihinde gazetenin Diyarbakır sorumlusu   Bozkur’a posta yoluyla tebliğ edilmiꢀtir.   Dava konusu gazetenin dağıtılmasından sorumlu Birleꢀik Basın Dağıtım ꢁirketi’ne de   belirtilmeyen bir tarihte sözkonusu yasaklama kararı tebliğ edilmiꢀtir.   Gazetenin Basın-Yayın Genel Müdürü Zarakolu, 3 Haziran 2000 tarihinde, dava   konusu Valilik kararına karꢀı baꢀvuruda bulunmuꢀtur. Zarakolu, bunun için, dava konusu   gazetenin yasaklanması kararının, ifade ve haber alma özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri   sürmektedir. Aynı ꢀekilde, sınır bölgelerde gazetenin giriꢀini ve dağıtılmasını engelleyerek   OHAL bölgesinin dıꢀına da yasaklamanın geniꢀletilmesine itiraz etmektedir. Baꢀvurusu kabul   edilmemiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, OHAL bölgesinde 2000’de Yeni Gündem adlı gazetenin giriꢀinin ve   dağıtılmasının yasaklanmasının, AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilerek haber ve fikir alma   özgürlüğü haklarına haksız yere müdahale oluꢀturduğunu savunmaktadırlar.   Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.   AĐHM, 10. maddenin, ne güdülen amacın niteliği ne de sözkonusu özgürlükten   faydalandığı sırada tüzel ya da gerçek kiꢀilerin oynadığı role göre ayrım yapmayarak, “her   kiꢀiye” ifade özgürlüğü sağladığını hatırlatmaktadır (Bkz. mutatis mutandis, Casado Coca-   Đspanya, 24 ꢁubat 1994 tarihli karar, A serisi no: 285, s. 16-17, § 35). 10. madde hükümleri,   haberin içeriğinin yanısıra dağıtılıꢀ ꢀekilleri ile de ilgilidir. Zira bunlara getirilecek her türlü   kısıtlama, haber alma ve verme hakkını etkilemektedir (Bkz. mutatis mutandis, Autronic AG-   Đsviçre, 22 Mayıs 1990 tarihli karar, A serisi no: 178, s. 23, § 47).   Ayrıca AĐHM, Çetin ve diğerleri-Türkiye davasında benzer olaylar hakkında karar   verme olanağının olduğunu ve bu nedenle farklı bir sonuca varmak için hiçbir neden   görmediğini vurgulamaktadır. AĐHM, böylece, yayının idari yollardan yasaklanması   konusunda adli denetim yoksunluğunun, olası kötüye kullanımları engellemek için yeterli   güvencelerden baꢀvuranları mahrum bıraktığına kanaat getirmektedir. Dolayısıyla AĐHM,   sözkonusu bu değerlendirmeler ıꢀığında, 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 –a ve   sayılı Kanun’un 11 –e maddelerinin getirdiği müdahalenin ve bu davada   uygulanmasının, “demokratik bir toplumda gerekli” olarak değerlendirilemeyecekleri ve   aranılan meꢀru amaç gerekliliklerini aꢀtıkları sonucuna varmaktadır.   Dolayısıyla AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, OHAL Valisi kararına karꢀı baꢀvuruda bulunmanın imkansızlığının,   AĐHS’nin 13. maddesi tarafından güvence altına alınan etkin baꢀvuru hakkına ters düꢀtüğünü   savunmaktadırlar.   Hükümet, baꢀvuranlarının iddialarına itiraz etmektedir.   AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin Sözleꢀmede yer aldığı ꢀekliyle hak ve   özgürlüklerden faydalanmayı sağlayan, iç hukukta bir baꢀvuru yolunun bulunmasını güvence   altına aldığını hatırlatmaktadır. Bu hüküm, Sözleꢀmeye dayanan “savunulabilir ꢀikayet”’in   içeriğini incelemeye ve uygun telafi yolunu sunmaya yetkili kılan iç baꢀvuru yolunun   bulunmasını gerekli kılmaktadır (Bkz. Kudla-Polonya, no: 30210/96, § 157, AĐHM 2000-XI).   13. maddenin Sözleꢀmeci Devletlere getirdiği yükümlülüğün içeriği, baꢀvuranın ꢀikayetinin   niteliğine göre değiꢀmektedir. Ancak 13. maddenin gerekli kıldığı baꢀvuru yolu, hukukta   olduğu kadar uygulamada da “etkin” olmalıdır (Bkz. örneğin, Đlhan-Türkiye, no: 22277/93, §   97, AĐHM 2000-VII).   Dava konusu gazete aleyhinde OHAL Valisi tarafından alınan tedbire ulusal mahkeme   önünde itiraz etmek için iç hukukta baꢀvuru yolunun bulunmaması gözönüne alındığında,   AĐHM, bu davada AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine kanaat getirmektedir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Mehmet Emin Yıldız ve ADA Basın Yayın ve Yayıncılık Sanayi ortaklaꢀa dava konusu   gazetenin yayınlanmasının yasaklanmasından doğan maddi zararın karꢀılanması için 38.000   Euro ve manevi zararlarının karꢀılanması için ise 10.000 Euro istemektedirler.   Diğer baꢀvuranlar ise her birinin 2.000 Euro tutarında maddi zarara ve 3.000 Euro   tutarında manevi zarara uğradığını iddia etmektedirler.   Hükümet, bu iddialara itiraz etmekte ve baꢀvuranların iddia edilen zararları   destekleyecek hiçbir kanıt sunmadıklarını savunmaktadır.   AĐHM, elinde bulunan unsurları gözönüne alarak dava konusu gazetenin olası satıꢀları   üzerinde görüꢀ bildiremeyeceği kanaatine varmaktadır. Đddia edilen manevi zarar konusunda   ise AĐHM, hakkaniyete uygun olarak ve konuya iliꢀkin içtihadı ıꢀığında, baꢀvuranlara   ortaklaꢀa 7.500 Euro ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.   B. Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuranlar masraf ve harcamalar adı altında 5.110 Euro istemektedirler. Baꢀvuranlar   kanıt olarak masraflara iliꢀkin makbuzları ve avukatlarının ücret makbuzunu sunmaktadırlar.   Hükümet iddialara itiraz etmektedir.   AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, 1.500 Euro’dan Avrupa Konseyi’nin adli yardım   adı altında ödediği 685 Euro düꢀürülerek, kalan miktarın ödenmesinin makul olduğuna kanaat   getirmektedir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;   2. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;   3. . a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in   baꢀvuranlara,   i. manevi tazminat için 7.500 (yedi bin beꢀ yüz) Euro;   ii. masraf ve harcamalar için 1.500 (bin beꢀ yüz ) Euro’dan adli yardım adı altında   alınan 685 Euro düꢀürülerek kalan miktarı ödemesine;   iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine;   b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda   belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   gecikme faizi uygulanmasına;   4. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 11 Nisan 2006 tarihinde, Đçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   5