60669/00

CONSEIL   DE L’EUROPE   COUNCIL   OF EUROPE   COUR EUROPÉENNE DES DROITS DE L’HOMME   EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS   ÖNNUR AÐALDEILD   MÁL KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   (Kæra nr. 60669/00)   DÓMUR   STRASBOURG   12. október 2004   Dómur þessi verður endanlegur með þeim hætti sem kveðið er á um í 2.   mgr. 44. gr. samningsins. Texti hans kann að sæta breytingum ritstjóra.   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   Í máli Kjartans Ásmundssonar gegn Íslandi   kveður Mannréttindadómstóll Evrópu (önnur aðaldeild), skipaður sem   deild sem í eiga sæti:   hr. J.-P. COSTA, forseti,   hr. A. B. BAKA,   hr. K. JUNGWIERT,   hr. V. BUTKEVYCH,   frú W. THOMASSEN,   hr. M. UGREKHELIDZE, dómarar,   hr. DAVÍÐ ÞÓR BJÖRGVINSSON, setudómari,   og frú S. DOLLÉ, ritari aðaldeildar,   eftir að hafa fjallað um málið á lokuðum fundi 14. september 2004,   upp eftirfarandi dóm, sem samþykktur hafði verið á þeim degi.   MÁLSMEÐFERÐ   1. Upphaf máls þessa er kæra (nr. 60669/00) sem Kjartan Ásmundsson   („kærandi“), sem er íslenskur ríkisborgari, lagði fram gegn Íslandi   samkvæmt 34. gr. Samnings um verndun mannréttinda og mannfrelsis   („samningsins“) hinn 31. maí 2000.   2. Fr. Lilja Jónasdóttir, lögmaður í Reykjavík, fór með fyrirsvar fyrir   kæranda. Frú Björg Thorarensen var í fyrirsvari fyrir íslenska ríkið („ríkið“)   sem umboðsmaður þess.   3. Kærandi taldi að með ákvörðun, sem tekin hafði verið samkvæmt   nýjum lögum, um að hætta greiðslu örorkulífeyris sem hann hafði þegið frá   Lífeyrissjóði sjómanna í tæpa tvo áratugi frá því er hann varð fyrir   vinnuslysi um borð í togara á árinu 1978, hefði verið brotið gegn 1. gr.   viðauka nr. 1 við samninginn, bæði sjálfstætt og í samhengi við 14. gr. hans.   4. Kærunni var úthlutað til annarrar aðaldeildar dómstólsins (skv. 1.   mgr. 52. gr. starfsreglna hans). Innan þeirrar aðaldeildar var sú deild sem   fjalla skyldi um málið (sbr. 1. mgr. 27. gr. samningsins) skipuð eins og   kveðið er á um í 1. mgr. 26. gr. starfsreglna.   5. Hinn 1. nóvember 2001 breytti dómstóllinn skipan aðaldeilda sinna   (1. mgr. 25. gr. starfsreglna). Var þessu máli úthlutað til hinnar nýstofnuðu   annarrar aðaldeildar (1. mgr. 52. gr. starfsreglna).   6. Með ákvörðun sinni hinn 28. janúar 2003 lýsti dómstóllinn kæruna   tæka til meðferðar.   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   7. Bæði kærandi og ríkið lögðu fram athugasemdir um efnishlið málsins   (1. mgr. 59. gr. starfsreglna). Er deildin hafði ákveðið að höfðu samráði við   aðilana að ekki væri þörf á málflutningi um efnisatriði (lokaákvæði 3. mgr.   59. gr. starfsreglna) svöruðu þeir athugasemdum hvers annars skriflega.   Kjörinn dómari fyrir Ísland, hr. Gaukur Jörundsson, vék sæti í málinu (28.   gr. starfsreglna). Ríkið skipaði því hr. Davíð Þór Björgvinsson sem   setudómara (2. mgr. 27. gr. samningsins og 1. mgr. 27. gr. starfsreglna).   MÁLSATVIK   I. AÐDRAGANDI OG AÐSTÆÐUR   8. Kærandi, Kjartan Ásmundsson, er íslenskur ríkisborgari, fæddur árið   og búsettur í Reykjavík.   Árið 1969, er hann var tvítugur, lauk hann yfirmannsnámi í   Sjómannaskólanum og gerðist sjómaður. Því starfi hélt hann áfram til 1978,   þegar hann varð fyrir alvarlegu vinnuslysi um borð í togara. 200 kg   steinstykki slóst í hægri fót hans og olli opnu beinbroti á ökkla. Hann varð   því að hætta störfum sem sjómaður. Örorka hans var metin 100%, en það   veitti honum rétt   á örorkulífeyri frá Lífeyrissjóði sjómanna   („lífeyrissjóðnum“), sem hann hafði greitt iðgjöld til með hléum frá 1969 og   fram til 1981. Örorkumatið var framkvæmt eftir gildandi viðmiðum   samkvæmt 1. og 4. mgr. 13. gr. laga um lífeyrissjóð sjómanna, nr. 49/1974,   einkum þeim, að bótakrefjandi væri ekki fær til að gegna starfi því er hann   hafði gegnt, að aðild hans að sjóðnum hefði verið ætlað að bæta honum það,   og að hann hefði orðið fyrir orkutapi (er næmi a.m.k. 35%).   Örorka kæranda var reglulega metin af trúnaðarlækni lífeyrissjóðsins, og   var hún í hvert sinn talin 100% miðað við hið fyrra starf.   9. Eftir slysið fór kærandi til starfa hjá flutningafyrirtækinu Samskipum   hf, og starfar hann þar enn sem yfirmaður kröfudeildar.   A. Lagabreytingar sem leiddu til þess að kærandi tapaði lífeyrisrétti   sínum.   10. Árið 1992 var áðurgeindum lögum, nr. 49/1974, breytt með 5. og 8.   gr. laga nr. 44/1992. Breyttist þá talsvert sá grundvöllur sem örorkumat   skyldi byggt á, því að matið skyldi nú ekki byggt á vanhæfni til að gegna   áfram sama starfi, heldur vanhæfni til almennra starfa. Hin nýju ákvæði   höfðu verið lögfest að frumkvæði lífeyrissjóðsins og með tilliti til   fjárhagserfiðleika hans (samkvæmt endurskoðun nam halli á sjóðnum í   ársbyrjun 1990 a.m.k. 20.000.000.000 kr.). Sjóðurinn beitti hinum nýju   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   reglum ekki aðeins gagnvart fólki sem krafist örorkulífeyris eftir   gildistökudag þeirra, heldur einnig gagnvart fólki sem þegið hafði   örorkubætur fyrir það tímamark.   11. Samkvæmt 5. gr. átti ofangreind breyting á matsviðmiðum ekki að   koma til framkvæmda gagnvart fólki sem þegar naut örorkulífeyris fyrr en   að liðnum fimm árum frá gildistöku laga nr. 44/1992.   12. Löggiltur lífeyrissjóðslæknir mat nú aftur örorku kæranda   samkvæmt hinum nýju reglum, og taldi hann vanhæfni hans til almennra   starfa nema 25%, sem næði þannig ekki hinu 35% lágmarki. Frá og með 1.   júlí 1997 hætti því lífeyrissjóðurinn að greiða kæranda þann örorkulífeyri,   ásamt barnalífeyri sem honum tengdist, sem hann hafði notið æ síðan hann   varð fyrir slysinu árið 1978.   13. Samkvæmt upplýsingum sem ríkið aflaði frá lífeyrissjóðnum og   lagði fyrir dóminn var kærandi einn 336 sjóðfélaga sem nutu örorkulífeyris í   júní 1992 samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu í 5. gr. laga nr. 44/1992 (sjá 21.   lið hér að neðan). 1. júlí 1997 var heildarfjöldi þeirra sem nutu örorkubóta   689. Meðal þeirra var fólk sem ekki hafði öðlast rétt til örorkulífeyris fyrr en   eftir að lög nr. 44/1992 komu til framkvæmda í júní það ár. Málefni hinna   ofangreindu 336 örorkulífeyrisþega sem höfðu öðlast rétt sinn til   örorkulífeyris fyrir það tímamark og enn nutu örorkulífeyris árið 1996 voru   athuguð seint á árinu 1996 og á fyrri hluta ársins 1997 með tilliti til getu   þeirra til að stunda almenn störf. Lífeyrisgreiðslur til 104 þeirra voru skertar   í júlí 1997 í ljósi hinna nýju reglna um örorkumat í lögum nr. 44/1992.   Almenn starfsgeta 54 sjóðfélaga, þar á meðal kæranda, var ekki talin ná því   35% lágmarki sem lögin mæltu fyrir um til að rétti til örörkulífeyris væri   haldið, og var lífeyrisgreiðslum því hætt. Metin örorka 29 sjóðfélaga var   lækkuð úr 100% í 50%, og 21 sjóðfélaga úr 100% í 65%.   14. Kærandi höfðaði mál á hendur lífeyrissjóðnum og til vara gegn bæði   honum og íslenska ríkinu, og vefengdi þar þá ákvörðun sjóðsins að hætta   greiðslum til hans. Með dómi 12. maí 1999 sýknaði Héraðsdómur   Reykjavíkur stefndu.   15. Kærandi áfrýjaði til Hæstaréttar, sem staðfesti dóm héraðsdóms 9.   desember 1999.   16. Hæstiréttur féllst á að lífeyrisréttur kæranda samkvæmt lögum nr.   49/1974 væri verndaður af viðeigandi ákvæðum stjórnarskrár Íslands um   vernd eignarréttar. Hann taldi þó að þær ráðstafanir sem gerðar voru með   lögum nr. 44/1992 hefðu réttlætst af fjárhagserfiðleikum sjóðsins.   Hæstiréttur sagði:   „Lífeyrisréttur sá, sem áfrýjandi hafði áunnið sér samkvæmt lögum nr. 49/1974 naut   verndar þágildandi 67. gr. stjórnarskrárinnar, nú 72. gr., sbr. 10. gr.   stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Þau réttindi urðu ekki af honum tekin nema með   skýlausri lagaheimild. Ekki verður talið, að í 8. gr. laga nr. 49/1974 hafi falist heimild   fyrir stjórn [lífeyrissjóðsins] til skerðingar bótaákvæðanna, en það varð aðeins gert   með skýlausu lagaákvæði. Ekki verður heldur á það fallist, að í orðalagi 1. mgr. 13. gr.   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   laga nr. 49/1974 hafi falist, að sjóðfélagi ætti ekki skýlausan rétt til þess, að örorkumat   væri miðað við hæfni hans til að stunda fyrra starf.   Gögn málsins sýna, að mikill hallarekstur var á sjóðnum og við árslok 1989 vantaði   rúma 20 milljarða króna til þess að höfuðstóll sjóðsins ásamt verðmæti væntanlegra   iðgjalda nægði fyrir skuldbindingum hans, ef reiknað var með 3% ársávöxtun. Til þess   að mæta þessum mikla halla óskaði stjórn sjóðsins eftir því, að gerðar yrðu breytingar   á lögum um sjóðinn. Það er ljóst, að málefnalegar forsendur lágu að baki þeim   skerðingum lífeyrisréttinda, sem lög nr. 44/1992 höfðu í för með sér. Þótt þau lög   hefðu verið felld úr gildi með lögum nr. 94/1994, breytir það því ekki, að réttarstaða   áfrýjanda var þegar ákveðin með lögum nr. 44/1992. Tekið er undir með héraðsdómi,   að lög nr. 94/1994 voru ekki gild lagaheimild um breytingar á réttindum, sem   sjóðfélagi hafði áunnið sér í gildistíð eldri laga.   Sú skerðing, sem fólst í lögum nr. 44/1992, var almenn þar sem hún tók á   sambærilegan hátt til allra, sem nutu eða gátu notið örorkulífeyris, en fimm ára   aðlögunarfrestur gilti jafnt um alla sjóðfélaga, eins og að framan greinir. Hefur   jafnræðis verið gætt um þá sem sambærilegir geta talist...“   B. Tekjutap kæranda   17. Hinn 1. júlí 1997 hafði kærandi misst af lífeyrisréttindum   (örorkulífeyri og barnalífeyri) að fjárhæð kr. 12.637.600. Hann setti fram   eftirfarandi sundurliðun á þeirri tölu:   Höfuðstólsverðmæti, þegar gert er ráð fyrir kr. 61.356 pr. mánuð í lífeyri fyrir   stefnanda fram til 65 ára aldurs:   Kr. 9.373.300   Höfuðstólsverðmæti barnalífeyris miðað við sömu forsendur, fram til 18 ára aldurs   barnanna:   Kristinn   júlí 1997 – mars 1998   júlí 1997- ágúst 2006   júlí 1997- janúar 2009   kr. 136.100   kr. 1.469.600   kr. 1.658.600   kr. 12.637.600   Anna Margrét   Ásmundur   Samtals   18. Kærandi veitti eftirfarandi upplýsingar um tekjur sínar á árinu 1997   og síðar:     kr. 2.789.995   kr. 3.305.268   kr. 3.454.445   kr. 3.774.248   kr. 4.187.987           DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   2002   kr. 4.558.248   kr. 22.050.191   Samtals   19. Kærandi hefur einnig lagt fram tölulegar upplýsingar úr könnun á   launum sjómanna, fengnar hjá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands:   „Almennur sjómaður“ Fyrsti stýrim. Annar stýrim.   Skipstjóri   10.306.849   11.161.590   12.332.059   11.898.150   12.830.503   11.309.513   69.838.663               Total   5.153.424   5.580.795   6.166.029   5.949.075   6.415.252   5.654.756   34.919.332   6.441.780   6.975.994   7.707.537   7.436.344   8.019.064   7.068.445   43.649.164   7.730.137   8.371.193   9.249.044   8.923.613   9.622.877   8.482.134   52.378.997   Tekjur kæranda af skrifstofustörfum:   22.050.191   12.869.141   22.050.191   21.598.973   22.050.191   30.328.806   22.050.191   47.788.472   Mismunur   II. ÁKVÆÐI VIÐEIGANDI LANDSLAGA   20. Að því leyti sem hér skiptir máli voru 1. og 4. mgr. 13. gr. laga um   lífeyrissjóð sjómanna, nr. 49/1974, áður svohljóðandi:   „1. Hver sjóðfélagi, sem greitt hefur iðgjöld til sjóðsins undanfarin 3 almanaksár og   a.m.k. 6 mánuði á undanfarandi 12 mánuðum, á rétt á örorkulífeyri, ef hann verður   fyrir orkutapi, er tryggingaryfirlæknir metur 35% eða meira. Örorkumat þetta skal   aðallega miðað við vanhæfni sjóðfélaga til að gegna starfi því, er hann hefur gegnt og   aðild hans að sjóðnum er tengd. Þrátt fyrir örorku á enginn rétt á örorkulífeyri, meðan   hann heldur fullum launum fyrir starf það, er hann gegndi, eða fær jafnhá laun fyrir   annað starf, sem veitir lífeyrissjóðsréttindi, og aldrei skal lífeyrir vera hærri en sem   nemur þeim tekjumissi, sem sjóðfélaginn hefur sannanlega orðið fyrir sökum   örorkunnar. [...]   4. Skylt er öryrkja, sem sækir um örorkulífeyri úr sjóðnum eða nýtur slíks lífeyris,   að láta stjórn sjóðsins í té allar þær upplýsingar um heilsufar sitt og atvinnutekjur, sem   nausynlegar eru til að dæma um rétt hans til lífeyris.“   Samkvæmt 3. mgr. 15. gr. laganna frá 1974 átti kærandi rétt á   barnalífeyrisgreiðslum.   21. 5. gr. laga nr. 44/1992 var áður svohjóðandi:   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   „Örkumat örorkulífeyrisþega, sem nýtur bóta fyrir gildistöku laga þessara, skal   fyrstu fimm árin eftir gildistöku laganna miða við vanhæfni sjóðfélaga til þess að   gegna starfi því er hann hefur gegnt og aðild hans að sjóðnum er tengd en eftir það   skal miða við vanhæfni til almennra starfa. Þó skal breyting á barnalífeyri   örorkulífeyrisþega vegna áhrifa ákvæðis 8. gr. laga þessara ekki koma til framkvæmda   fyrr en fimm árum eftir gildistöku þeirra.“   22. Lög 94/1994 komu í stað laga nr. 49/1974 eins og þeim hafði verið   breytt með lögum nr. 44/1992, og öðluðust gildi 1. september 1994. Öll   ákvæði um grundvöll örorkulífeyris og barnalífeyris voru numin úr lögunum   og felld inn í reglugerð um lífeyrissjóð sjómanna, sem einnig öðlaðist gildi   1. september 1994. Að áliti ríkisins hafði þetta engin áhrif hvað snerti   kæranda sérstaklega, því að bráðabirgðareglan í lögum nr. 44/1992 tók   áfram til hans, allt til 1. júlí 1997. Kærandi hélt því fram að   bráðabirgðareglan hefði verið felld úr gildi 1. september 1997.   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   LAGAATRIÐI   I. MEINT BROT Á 1. GR. SAMNINGSVIÐAUKA NR. 1 OG Á 14. GR.   SAMNINGSINS   23. Kærandi kvartaði undan því að með því að réttur hans til   örorkulífeyris hefði verið felldur niður hefði verið brotið gegn 1. gr.   samningsviðauka nr. 1, bæði sjálfstætt og í samhengi við 14. gr.   samningsins. Greinar þessar eru svohljóðandi:   1. gr. samningsviðauka nr. 1   „Öllum mönnum og lögaðilum ber réttur til að njóta eigna sinna í friði. Skal engan   svipta eign sinni, nema hagur almennings bjóði og gætt sé ákvæða í lögum og   almennra meginreglna þjóðaréttar.   Eigi skulu þó ákvæði undanfarandi málsgreinar á nokkurn hátt rýra réttindi ríkis til   þess að fullnægja þeim lögum sem það telur nauðsynleg til þess að geta haft hönd í   bagga um notkun eigna í samræmi við hag almennings eða til þess að tryggja greiðslu   skatta eða annarra opinberra gjalda eða viðurlaga.“   14. gr. samningsins   „Réttindi þau og frelsi, sem lýst er í samningi þessum, skulu tryggð án nokkurs   manngreinarálits, svo sem vegna kynferðis, kynþáttar, litarháttar, tungu, trúarbragða,   stjórnmála- eða annarra skoðana, þjóðernis eða þjóðfélagsstöðu, tengsla við   þjóðernisminnihluta, eigna, uppruna eða annarrar stöðu.“   24. Ríkið taldi þessa ásökun ekki á rökum reista og fór þess á leit að   dómstóllinn kæmist að þeirri niðurstöðu í málinu að brot hefði ekki verið   framið.   A. Meint brot á 1. gr. samningsviðauka nr. 1   1. Kærandi   25. Kærandi taldi að 1. gr. samningsviðauka nr. 1 tæki til lífeyrisréttinda   hans, og að þær ráðstafanir sem gerðar hefðu verið í landinu og sviptu hann   þeim réttindum hefðu falið í sér skerðingu á rétti hans til að njóta eigna   sinna í friði í merkingu þess ákvæðis.   26. Kærandi hélt því enn fremur fram að svipting lífeyrisréttar hans   hefði, andstætt 72. gr. (áður 67. gr.) íslensku stjórnarskrárinnar, ekki byggst   á neinu skýru og ótvíræðu ákvæði í landslögum. Raunar hefði sú ráðstöfun   verið gerð án nokkurrar lagaheimildar. Afturvirk beiting hinna nýju reglna   hefði byggst á bráðabirgðaákvæði sem hefði verið numið úr gildi þremur   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   árum áður en stjórnvöld ákváðu, í júní 1997, að fella niður lífeyri hans.   Þannig hefði ólöglega verið gripið inn í rétt hans til að njóta eigna sinna í   friði.   27. Að áliti kæranda var ekki um að ræða nein rökræn trengsl milli   skerðingarinnar og tilgangs hennar. Samkvæmt þeim tölum sem ríkið lét í té   hefðu 689 manns notið örorkulífeyris frá sjóðnum á þeim tíma sem hér   skiptir máli. Kærandi hefði verið einn af 54 sem misst hefðu lífeyrisréttindi   sín við þessar aðstæður, sáralitlum hóp sem aðeins hefði numið um 0,1% af   heildarfjölda sjóðfélaga, sem á síðasta ári hefðu verið 38.584. Hvernig sem   á væri litið kæmu þær takmarkanir sem gerðar hefðu verið aðeins við mjög   þröngan hóp, og væri alls ekki hægt að telja þær hafa orðið sjóðnum til   neins verulegs fjárhagslegs gagns eða hafa þjónað markmiðum sjóðsins.   28. Lífeyrisréttindi annarra sjóðfélaga hefðu ekki verið látin sæta   sambærilegri skerðingu. Ekki væri unnt að segja hina umdeildu ráðstöfun   almenns eðlis, sem beinst hefði að ótilgreindum hóp í samræmi við   jafnræðisregluna. Ekki væri nein réttarhefð fyrir því á Íslandi að svipta   lífeyrisþega lífeyri sínum án þess að greiða þeim bætur.   29. Kærandi mótmælti þeirri ætlan ríkisins að 100% örorka hans til   starfa við sjómennsku hefði ekki áhrif á möguleika hans til að afla tekna sér   til framfæris með vinnu í landi. Kærandi kvaðst hafa unnið í landi frá 1978,   en þar sem örorka hans hefði skert atvinnumöguleika hans tilfinnanlega   hefði hann verið ráðinn til skrifstofustarfa á launum sem einungis væru brot   af því sem hann hefði aflað sér á sjó. Jafnvel þótt hann hefði áfram notið   lífeyris hefðu heildartekjur hans verið talsvert minni en þær sem hann hefði   notið sem sjómaður.   30. Kærandi lagði áherslu á að tekjur hans skiptu hér ekki máli. Með   hinum umdeildu ráðstöfunum hefði hann verið algerlega sviptur rétti sínum   til örorkulífeyris. Það hefði verið gert jafnvel þótt hann hefði verið   atvinnulaus. Framfærsla hans hefði verið algerlega háð því að hann héldi   skrifstofustarfi sínu í landi.   31. Að lokum andmælti kærandi eindregið því sjónarmiði ríkisins, að þar   sem greiðslu örorkulífeyris hefði undir venjulegum kringumstæðum verið   hætt með vísan til 13. gr. laganna frá 1974 samkvæmt þeim reglum sem   sjóðurinn starfaði eftir, vegna þess hversu háar atvinnutekjur hans voru,   hefði hann ekki beðið neitt fjárhagslegt tjón. Að því er kæranda hafi verið   kunnugt voru engar slíkar reglur sem unnt var að fá vitneskju um í gildi á   þeim tíma sem hér skiptir máli. Allar reglur þess efnis hefðu reyndar verið   ósamrýmanlegar gildandi lögum. Staðreyndin væri sú að hann hefði notið   mun hærri tekna hefði hann haldið áfram störfum sem sjómaður. Hann hefði   hvorki haldið fullum launum miðað við það starf sem hann áður gegndi, né   jafnháum launum fyrir annað starf. Þetta sýndu þær tölur ljóslega sem hann   hefði lagt fyrir dómstólinn, og sem ríkið hefði ekki mótmælt.   2. Ríkið   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   32. Ríkið andmælti því sem kærandi hélt fram. Umræddar   lagabreytingar hefðu augljóslega verið rökræn og nauðsynleg afleiðing af   fjárhagsstöðu sjóðsins á þeim tíma sem máli skipti. Tilgangur þeirra var að   þjóna almennum hagsmunum sjóðfélaganna, og hefðu þær verið löglega   gerðar. Lagði ríkið áherslu á að sú ákvörðun að taka upp ný viðmið til   örorkumats gilti með hlutlægum hætti um alla þá sem í sömu stöðu voru.   Breytingarnar hefðu verið gerðar að frumkvæði stjórnar sjóðsins, sem   skipuð var fulltrúum vinnuveitenda og starfsmanna, þar á meðal frá því   verkalýðsfélagi sem kærandi var í.   Ómótmælanlega væri það tilgangur örörkulífeyrisgreiðslna frá sjóðnum   að veita þeim fjárhagsstuðning sem bjuggu við skerta starfsgetu og   þörfnuðust sérstakrar aðstoðar sér til framfærslu. Þegar máli skipti væri   örorkulífeyrisþegum veittur frestur til að laga sig að breyttum aðstæðum,   svo sem með því að þeim væri séð fyrir endurmenntun, hvort sem þeir   hefðu farið að njóta örorkulífeyris fyrir eða eftir gildistöku hinna nýju laga.   33. Ríkið viðurkenndi að í hinni umdeildu ráðstöfun fælist skerðing á   rétti kæranda til að njóta eigna sinna í friði, í skilningi 1. mgr. 1. gr.   samningsviðauka nr. 1. Hins vegar var talið af þess hálfu að skerðingin   réttlættist af 2. mgr. þeirrar greinar. Um skerðinguna væri mælt í lögum,   hún væri í samræmi við almenna hagsmuni samfélagsins, og eðlileg tengsl   væru milli hennar og þeirra hagsmuna sem verið væri að gæta.   34. Ríkið lagði áherslu á að kærandi héldi fullum rétti sínum til   ellilífeyris úr lífeyrissjóðnum.   35. Almenn bótasjónarmið hlytu að gilda um rétt til örorkulífeyris, þar á   meðal sú grundvallarregla skaðabótaréttar að bótakrefjanda bæri að bæta   tjón hans að fullu, en ekki umfram það. Komið hefði í ljós hjá Lífeyrissjóði   sjómanna að allmargir fyrrverandi sjómenn, sem greitt höfðu iðgjöld til   sjóðsins og ekki voru lengur taldir geta starfað á sjó vegna örorku, hefðu   notið örorkulífeyris frá sjóðnum þó að þeir væru í fullri vinnu í landi. Einn   þeirra væri kærandi. Hann væri í fullu starfi í landi og ynni þannig fyrir   tekjum sér til viðurværis, en samkvæmt hinum fyrri reglum nyti hann einnig   fulls örorkulífeyris.   36. Þegar í ljós hafði verið leitt með þeim aðferðum sem mælt er fyrir   um í lögum, samkvæmt 8. gr. laga nr. 49/1974, að rekstrarhalli væri á   Lífeyrissjóði sjómanna, hefði það verið fyrsta skylda stjórnar sjóðsins að   draga úr kostnaði eða að koma í veg fyrir hann, svo sem greiðslur   örorkulífeyris til manna sem ekki höfðu orðið fyrir neinu tekjutapi þrátt fyrir   skerta vinnugetu, þegar sýnt hefði verið fram á að þeir gætu starfað við   annað en sjómennsku.   Þessar aðgerðir, sem ullu því að kærandi átti ekki lengur rétt á   örorkulífeyri, hefðu ekki gengið lengra en nauðsynlegt var til að ná hinum   tilætluðu markmiðum. Rétt væri að þær hefðu aðeins fellt niður réttindi   þeirra sjóðfélaga sem ekki gátu lengur unnið við sjómennsku, en það hefði   verið gert með slíkum hætti að menn í þeim hópi áttu þess fullan kost að     DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   afla sér tekna í landi, og reyndar hefði meiri hluti þeirra aflað sér tekna   þannig.   37. Ríkið andmælti eindregið því sjónarmiði kæranda að hann hefði með   réttu getað búist við að njóta óskerts örorkulífeyris úr lífeyrissjóði sínum   næstu 20 ár auk þess að njóta tekna af fullri vinnu, og að fjárhagsáætlanir   hans fyrir framtíðina hefðu byggst á því. Bent var á af þess hálfu að réttindi   kæranda hefðu aldrei verið skilyrðislaus á þann hátt sem hann hélt fram, og   að lög um lífeyrissjóð sjómanna nr. 49/1974 hefðu ekki veitt honum neina   réttlætingu fyrir að treysta á slíkt. Enda þótt engar breytingar hefðu verið   gerðar á þeim lögum myndi kærandi hafa misst rétt sinn til lífeyris vegna   þess skilyrðis sem fram kæmi í lok 1. mgr. 13. gr. Þar væri skýrt tekið fram   að enginn ætti rétt á örorkulífeyri sem fengi jafnhá laun fyrir annað starf   sem lífeyrisréttindi veitir, og lífeyrir skyldi aldrei vera hærri en sem næmi   þeim tekjumissi, sem sjóðfélaginn hefði sannanlega orðið fyrir sökum   örorkunnar. Meðan á lífeyrisgreiðslum stóð og allt til 1. júlí 1997 hefði   Lífeyrissjóður sjómanna engar upplýsingar haft um atvinnutekjur kæranda,   þrátt fyrir skyldu lífeyrisþega samkvæmt 4. mgr. 13. gr. laganna að veita   slíkar upplýsingar. Meðan lögin voru í gildi hafi lífeyrissjóðurinn ekki fylgst   með því af eigin rammleik hvort örorkulífeyrisþegar hefðu launatekjur um   leið og þeir nutu lífeyris. Til dæmis hefði þess ekki verið krafist að   örorkulífeyrisþegar leggðu skattframtöl sinn fyrir lífeyrissjóðinn. Sennilega   hefði bótaréttur kæranda þegar verið fallinn niður fyrir 1. júlí 1997, og út frá   þeim upplýsingum sem kærandi hefði veitt um tekjur sínar sem deildarstjóri   hjá Samskipum eftir 1. júlí 1997 (sbr. bréf hans til dómstólsins dags. 12.   júní 2003), væri unnt að fullyrða að hann ætti ekki rétt til lífeyris eftir það   tímamark.   38. Ríkið hafnaði því sjónarmiði að aðrir sjóðfélagar hefðu sætt annars   konar meðferð en kærandi að því er varðar réttindaskerðingu, þannig að   brotið hefði verið gegn 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 í samhengi við   14. gr. samningsins. Margir sjóðfélagar hefðu verið í svipaðri eða sömu   stöðu og kærandi.   Ríkið lagði áherslu á að þeir sjóðfélagar sem þegar hefðu notið   örorkulífeyris hefðu alls ekki verið teknir út fyrir heildina sem sem lítill og   afmarkaður hópur bótaþega er bera ætti allan þungann af   fjárhagserfiðleikum sjóðsins. Margar og margvíslegar breytingar hefðu   verið gerðar á lögum og reglugerðum um sjóðinn í þeirri viðleitni hans að   koma fjármálum hans á traustan grundvöll og hefðu lög nr. 44/1992 verið   liður í þeirri viðleitni, en þær hefðu áhrif á alla sjóðfélaga með einhverjum   hætti. Á árinu 1994 hefðu þannig lög nr. 94/1994 og reglugerðir settar   samkvæmt þeim haft í för með sér umtalsverðar breytingar á réttindum bæði   þáverandi og mögulegra bótaþega. Breytt hefði verið rétti sjóðfélaga á   aldrinum 60-65 ára til ellilífeyris, og dregið verulega úr honum.   Breytingarnar hefðu einnig fært reglur Lífeyrissjóðs sjómanna um ellilífeyri   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI     til samræmis við reglur annarra íslenskra lífeyrissjóða, þar sem réttur til   ellilífeyris hófst almennt við 65 ára aldur.   Ljóst væri af þeim tölum sem fram hefðu verið lagðar (sjá 13. lið hér að   ofan) að hinar nýju reglur, sem byggðar væru á almennum, hlutlægum, og   síðast en ekki síst algerlega málefnalegum forsendum, höfðu haft áhrif hvað   snertir hartnær 30% allra sjóðfélaga sem öðlast höfðu rétt til   örorkulífeyrisgreiðslna áður en lög nr. 44/1992 komu til framkvæmda, og að   þær hefðu haft nákvæmlega sömu afleiðingar fyrir alla þá sem í   sambærilegri stöðu voru.   3. Álit dómstólsins   39. Rétt er að taka enn fram að 1. gr. samningsviðauka nr. 1, sem að efni   til tryggir eignaréttinn, felur í sér þrjár aðskildar reglur (sjá James o. fl. gegn   Bretlandi, dómur 21. febrúar 1986, flokkur A 98 bls. 29-30, 37. lið). Sú   fyrsta, sem fram kemur í fyrstu setningu 1. mgr. og er almenns eðlis, kveður   á um rétt til að njóta eigna í friði. Önnur regla, sem fram kemur í annarri   setningu þeirrar málsgreinar, tekur til sviptingar eigna og bindur hana   vissum skilyrðum. Sú þriðja, sem fram kemur í 2. mgr., viðurkennir rétt   samningsríkja til þess, meðal annars, að hafa stjórn á nýtingu eigna í   samræmi við almannahagsmuni. Aðra og þriðju reglu, sem varða sérstök   tilfelli þar sem gripið er inn í rétt manna til að njóta eigna sinna í friði, ber   að skýra með hliðsjón af hinni fyrstu, sem er meginregla.   Samkvæmt fordæmisrétti stofnana samningsins geta framlög í   lífeyrissjóð við vissar aðstæður myndað eignarrétt, og sá háttur sem hafður   er á greiðslum úr sjóðnum kann að hafa áhrif á þann rétt (sjá Bellet,   Huertas og Vialatte gegn Frakklandi (ákvörðun), nr. 40832/98, 40833/98 og   40906/98, 27. apríl 1999, og Skorkiewicz gegn Póllandi (ákvörðun) nr.   39860/98). Enn fremur eru þau réttindi, sem eiga rætur að rekja til greiðslna   til almannatryggingakerfa, fjárhagsleg réttindi í skilningi 1. gr.   samningsviðauka nr. 1 (sjá Gaygusuz gegn Ausurríki, dómur 16. september   1966, Reports of Judgments and Decisions 1997, bls. 1142, liði 39-41). En   jafnvel þó að gert sé ráð fyrir að 1. gr. samningsviðauka nr. 1 tryggi þeim   manni lífeyri sem lagt hefur fram fé til almannatrygginngakerfis, er ekki   unnt að skýra þá grein þannig að hann eigi rétt til ákveðinnar fjárhæðar (sjá   Müller gegn Austurríki, nr. 5849/72, Commission's Report of 1 October   1975, Decisions and Reports (D.R.). 3, bls. 25, og áðurgreinda ákvörðun í   máli Skorkiewicz gegn Póllandi). Mikilvægt atriði við mat samkvæmt þessu   ákvæði er sú spurning hvort gripið hafi verið inn í rétt kæranda til bóta frá   almannatryggingum þannig að grundvöllur lífeyrisréttinda hans hafi verið   skertur (sjá Stanislaw Domalewski gegn Póllandi (ákvörðun), nr. 34610/97,   15. júní 1999).   40. Í þessu máli hafði kærandi greitt í lífeyrissjóðinn frá 1969 til 1981,   samkvæmt tilhögun sem ekki veitti honum kröfu á neinni sérgreinanlegri   hlutdeild í sjóðnum, heldur einungis réttindi sem lýsa mátti sem kröfu til     DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   lífeyris að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Því hefur ekki verið haldið   fram að þær ráðstafanir sem gerðar voru jafngiltu sviptingu eða aðgerðum   til að stjórna nýtingu á eign. Aðilar voru þó sammála um að niðurfelling á   lífeyrisgreiðslum til kæranda jafngilti inngripi í rétt hans til að njóta eignar   sinnar í friði í skilningi fyrstu setningar í 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr.   1. Dómstóllinn sér engin rök fyrir að hafna því áliti.   Ríkið andmælti engu að síður því sjónarmiði kæranda að beiting hinna   nýju viðmiða gagnvart honum við örorkumat væri ólögmæt, mismunandi og   í ósamræmi við þá samfélagslegu hagsmuni sem ætlunin var að þjóna. Hvað   lögmætið snertir tekur dómstóllinn fram að Hæstiréttur Íslands hafnaði   ólögmætisröksemdum kæranda, og telur ekki ástæðu til að fjalla frekar um   þann þátt. Hvað samninginn snertir er það aðalatriði þessa máls hvort   meðalhófsreglu hafi verið fylgt.   Í samræmi við það mun dómstóllinn kveða á um hvort sanngjörnu   jafnvægi hafi verið náð á milli þeirrar nauðsynjar sem almennir hagsmunir   samfélagsins buðu, og þess sem vernd grundvallarréttinda einstaklingsins   krafðist. Í því samhengi verður litið til þess hvort óréttmæt mismunun hafi   átt sér stað.   Af hálfu ríkisins var fjallað um mál þetta á breiðum grundvelli, þar sem   það vekti upp álitaefni um grundvallaratriði íslenska lífeyriskerfisins.   Dómstóllinn mun hins vegar takmarka athugun sína við efnislegar aðstæður   í máli kæranda.   41. Dómstóllinn veitir strax athygli þeirri röksemd ríkisins sem byggð er   á upplýsingum frá lífeyrissjóðnum hinn 14. júlí 2003, þess efnis að jafnvel   þó að engar breytingar hefðu verið gerðar á lögum um lífeyrissjóð sjómanna   frá 1974 hefði lífeyrisréttur kæranda sennilega verið fallinn niður fyrir 1.   júlí 1967 vegna lokaákvæðis 1. mgr. 13. gr., og kærandi hafi því ekki haft   réttmætar ástæður að lögum til að vænta fulls örorkulífeyrisréttar fram til 65   ára aldurs. Um þessa röksemd var ekki fjallað af dómstólum í heimalandinu.   Virðist hún ekki hafa komið til fyrr en við efnislega meðferð málsins   samkvæmt samningnum, og var henni mótmælt af kæranda. Dómstóllinn er   ekki sannfærður af því sem haldið hefur verið fram í þessu sambandi, sem   byggt er á atvikum sem bæði eru óviss og óskýr, og mun ekki taka tillit til   þess við athugun sína nú. Hvað sem öðru líður fellur sú spurning, hvort   kærandi kunni að hafa glatað rétti sínum til örorkulífeyris á einhverjum   öðrum lagagrunni, utan sviðs þessa máls, sem varðar áhrif þeirra   lagabreytinga er öðluðust gildi 1. júlí 1997.   42. Þó að ákvörðun stjórnvalda   í heimalandinu að hætta   örorkulífeyrisgreiðslum til kæranda hefði verið tekin án tillits til tekna af   skrifstofustarfi hans mun dómstóllinn taka tillit til til þeirra tekna við   athugun á því hvort meðalhófs hafi verið gætt samkvæmt 1. mgr. 1. gr.   samningsviðauka nr. 1.   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI     Í því sambandi skal tekið fram að hinar nýju lífeyrisreglur voru settar   vegna þess að með réttu mátti telja nausynlegt að bregðast við   fjárhagsvanda sjóðsins.   Enn fremur voru þær breytingar sem gerðar voru hvað snertir rétt til   lífeyris byggðar á hlutlægum viðmiðum, þ.e. á skyldubundnu,   læknisfræðilegu endurmati á getu hvers örorkulífeyrisþega til að stunda ekki   aðeins sama starf og það sem hann stundaði áður en örorka kom til, heldur   störf almennt (sbr. Bucheň gegn Tékklandi, nr. 36541/97, 75. liður,   26. nóvember 2002), og gilti það viðmið þegar á Íslandi á öðrum   atvinnusviðum. Að því er ríkið lýsti yfir var hinum nýju reglum um   örorkumat ætlað að tryggja að allmargir sjómenn fengju ekki örorkulífeyri   frá sjóðnum meðan þeir væru í fullu starfi í landi. Í þeim hópi   örorkulífeyrisþega var kærandi. Eitt hundrað og fjórir – sem er yfir 30% –   þeirra 336 sem nutu örorkulífeyris hinn 1. júlí 1997, urðu fyrir verulegri   réttindaskerðingu. Réttur 60 þeirra minnkaði um hlutfall sem nam frá 50%   til 100%.   Dómstóllinn hefur einnig í huga þá yfirlýsingu ríkisins að samhliða   ofangreindum breytingum hafi lög 94/1994 einnig haft í för með sér að   dregið var verulega úr ellilífeyrisgreiðslum sjóðsins.   43. Hins vegar vekur það mjög athygli dómstólsins að kærandi tilheyrði   litlum hópi 54 lífeyrisþega (um 15% þeirra 336 sem minnst var á hér að   ofan) sem ólíkt öllum öðrum hópum mátti sæta því að vera algerlega sviptur   lífeyrisgreiðslum 1. júlí 1997. Erfitt virðist að samræma það hinum   réttmætu áhyggjum af fjárhagsstöðu sjóðsins, að eftir 1. júlí 1997 hélt   yfirgnæfandi meiri hluti hinna 689 örorkulífeyrisþega áfram að njóta   örorkulífeyris sem var jafn hár og áður en hinar nýju reglur voru teknar upp,   en um leið varð lítill minni hluti örorkulífeyrisþega að bera þungann af   þeirri ráðstöfun sem róttækust var af öllum, sem var algjör niðurfelling   lífeyrisréttar. Enda þótt rétt sé að hafa hliðsjón af þörfum lífeyrisþega þegar   reglum um lífeyrisrétt er breytt, telur dómstóllinn að sú mismunandi   meðferð ein sér bendi til þess að hinu umdeilda ráðstöfun hafi ekki verið   réttlætanleg samkvæmt 14. gr., og hlýtur sú niðurstaða að vega þungt þegar   metið er hvort meðalhófs hafi verið gætt samkvæmt 1. gr. samningsviðauka   nr. 1.   44. Mismununareðli þessa inngrips er enn alvarlegra fyrir þá sök að það   kom niður á kæranda á sérstalega harkalegan hátt, með því að hann var   sviptur þeim örorkubótum sem hann hafði reglulega notið í tæp 20 ár. Hann   gerðist félagi í lífeyrissjóðnum árið 1969 og hafði greitt í hann í tæp 10 ár   þegar hann varð fyrir slysi sem gerði hann algerlega ófæran um að gegna   sjómannsstörfum. Samkvæmt 13. gr. laga um lífeyrissjóð sjómanna frá 1974   átti að meta örorku aðallega á grundvelli vanhæfni til að gegna því starfi   sem viðkomandi hafði gegnt og aðild hans að sjóðnum var tengd á þeim   tíma er slysið varð. Hæstiréttur Íslands taldi að fyrir hendi væri ótvíræður   réttur til að fá örorku þannig metna. Dómstóllinn telur að kærandi hefði með     DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   réttu mátt búast við að örorka hans yrði áfram metin á grundvelli vanhæfni   hans til að gegna fyrra starfi.   Hafa verður í huga að samkvæmt fyrri reglum var það ekki   ósamrýmanlegt fullum örorkulífeyrisrétti sjóðfélaga að hann stundaði   arðbæra atvinnu, svo framarlega sem lífeyririnn væri ekki hærri en sem   svaraði tekjutapi hans. Það var skiljanlegt að kærandi skyldi, eftir að hann   varð ófær til sjómannsstarfa, sækjast eftir annarri vinnu um leið og hann   naut örorkulífeyris, eins og margir aðrir örorkulífeyrisþegar gerðu, hvattur   til þess af því lífeyriskerfi sem hann hafði árum saman lagt fé til.   Það skiptir hér máli að þegar kærandi tapaði lífeyrisrétti sínum hinn 1.   júlí 1997 var það ekki vegna aðstæðna sem hann vörðuðu, heldur vegna   lagabreytinga sem breyttu viðmiðum um örorkumat. Enda þótt hann væri   enn talinn 25% öryrki til almennra starfa var hann sviptur örorkulífeyrisrétti   sínum öllum, sem á þeim tíma aflaði honum hvorki meira né minna en 30%   mánaðarlegra brúttótekna, að því er leiða má af þeim tölum sem lagðar hafa   verið fyrir dómstólinn.   45. Með ofangreint í huga telur dómstóllinn að á kæranda hafi, sem   einstakling, verið lögð óhóflega íþyngjandi byrði, sem þrátt fyrir hið mikla   svigrúm sem ríkinu ber að játa á sviði félagsmálalöggjafar verður ekki   réttlætt með þeim réttmætu sjónarmiðum sem stjórnvöld treystu á. Öðru   máli hefði gegnt hefði kærandi verið látinn sæta sanngjörnum og   samræmdum frádrætti í stað algerrar sviptingar á rétti sínum (sjá Müller   gegn Austurríki og Skorkiewicz gegn Póllandi, sem til var vitnað hér að   ofan, og að breyttu breytanda James gegn Bretlandi, dómur 21. febrúar   1986, flokkur A nr. 98, 54. lið, og Lithgow o. fl. gegn Bretlandi, dómur 8.   júlí 1986, flokkur A nr. 102, 121. lið).   Samkvæmt ofangreindu hefur brot gegn 1. gr. samningsviðauka nr. 1 átt   sér stað í máli kæranda.   B. Meint brot gegn 14. gr. samningsins í samhengi við 1. gr.   samningsviðauka nr. 1.   46. Kærandi hélt því enn fremur fram að brotið hefði verið gegn 14. gr.   samningsins í samhengi við 1. gr. samningsviðauka nr. 1, og byggði hann   það að meginstefnu til á sömu rökum og þeim sem lágu að baki kæru hans   samkvæmt hinu síðarnefnda ákvæði einu sér.   47. Dómstóllinn, sem þegar hefur tekið tillit til röksemda kæranda í   athugun sinni á kæru hans samkvæmt 1. gr. samningsviðauka nr. 1, telur að   ekki sé um að ræða aðskilið álitaefni samkvæmt 14. gr., og að ekki sé því   ástæða til athugunar málsins samkvæmt hinum tveimur ákvæðum í   samhengi.   II. BEITING 41. GR. SAMNINGSINS   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI     48. 41. grein samningsins er svohljóðandi:   „Dómstóllinn skal ef nauðsyn krefur veita sanngjarnar bætur til þess aðila sem orðið   hefur fyrir tjóni ef hann kemst að þeirri niðurstöðu að um brot á samningnum eða   samningsviðaukum við hann hafi verið að ræða og ef löggjöf viðkomandi   samningaðila heimilar aðeins að veittar séu bætur að hluta.“   A. Tjón   1. Fjárhagslegt tjón   49. Kærandi krafðist bóta fyrir það fjárhagslega tjón sem hann hefði   orðið fyrir vegna niðurfellingar á örorkulífeyrisgreiðslum til sín hinn 1. júlí   1997. Krafa hans nam í heild kr. 39.524.772 (sem nú samsvarar um 450.000   evrum) í eftirtöldum liðum:   (a) Kr. 12.637.600 (um 143.000 evrur) fyrir sviptingu lífeyrisréttar,   sundurliðaðar í   (i) kr. 9.373.300 fyrir tap á lífeyri sínum (kr. 61.356 á mánuði til 65   ára aldurs), og   (ii) kr 3.264.300 fyrir tap á barnabótum vegna barna sinna þriggja   (sjá 17. lið hér að ofan), ásamt   (b) dráttarvöxtum af ofangreindum fjárhæðum frá 1. júlí 1997 til   greiðsludags, sem hinn 26. nóvember 2003 námu kr. 26.887.172 (um   305.000 evrum).   50. Ríkið mótmælti þessari kröfu, og hélt því fram að hvað sem liði   þeim lagabreytingum sem öðluðust gildi 1. júlí 1997 hefði réttur kæranda til   örorkulífeyris átt að falla niður átt fyrir þann dag, vegna tekna af   skrifstofustarfi hans (lokasetning 1. mgr. 13. gr. laga um lífeyrissjóð   sjómanna frá 1974).   51. Dómstóllinn telur víst að kærandi hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni   vegna brotsins og telur að honum beri að greiða bætur í eðlilegu samræmi   við það. Ekki er unnt að dæma honum kröfu hans til fulls, einmitt vegna   þess að sanngjarn og samræmdur frádráttur frá lífeyrisréttindum hans hefði   ekki verið andstæður réttindum hans samkvæmt samningnum (sjá 45. lið hér   að ofan). Með hliðsjón af þeim tölum sem kærandi hefur lagt fram og út frá   sanngirnissjónarmiðum eru honum því að álitum dæmdar 60.000 evrur   samkvæmt a-lið hér að ofan og 15.000 evrur samkvæmt b-lið, ásamt   sköttum þeim, sem kunna að leggjast á þær fjárhæðir.   2. Ófjárhagslegt tjón   52. Kærandi krafðist þess einnig að honum yrðu dæmdar kr. 3.000.000   (sem nú samsvara um 34.000 evrum) í bætur fyrir ófjárhagslegt tjón sitt af   þjáningum og hugarangri sem honum hefði verið valdið með hinni     DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   mismunandi sviptingu örorkulífeyrisréttar og því fjárhagslega öryggisleysi   sem hún leiddi af sér.   53. Ríkið krafðist þess að öllum kröfum um bætur fyrir ófjárhagslegt   tjón yrði hafnað.   54. Dómstóllinn telur að kærandi hafi liðið hugarangur og þjáningu   vegna brotsins, sem ekki verður bætt fyrir með þeirri niðurstöðu   dómstólsins einni saman að brot hafi verið framið, og dæmir honum því   1.500 evrur samkvæmt þessum lið.   B. Kostnaður og útgjöld   55. Kærandi krafðist greiðslu á lögfræðikostnaði og útgjöldum sem hann   hefði orðið fyrir á tímabilinu frá 15. janúar 1997 til 25. nóvember 2003, alls   kr. 3.610.392 (sem nú samsvara um 41.000 evrum), samkvæmt eftirfarandi   liðum:   (a) Kr. 2.837.100 fyrir störf lögmanns síns (111,25 klst fyrir héraðsdómi,   klst fyrir Hæstarétti, og 112,25 klst fyrir hinum evrópska dómstól, á kr.   9.800 hverja),   (b) kr. 695.090 í virðisaukaskatt af ofangreindu, og   (c) kr. 78.202 í ýmis útgjöld.   56. Ríkið andmælti ekki ofangreindri kröfu.   57. Dómstólinn er ekki sannfærður um að allur hinn ofangreindi   kostnaður hafi verið réttur og nauðsynlegur. Hann dæmir því kæranda   20.000 evrur að álitum, og er virðisaukaskattur þar innifalinn.   C. Dráttarvextir   58. Dómstóllinn telur að dráttarvextir skuli miðast við almenna   útlánsvexti Seðlabanka Evrópu, og að við þá skuli bæta 3%.   ÞVÍ DÆMIR DÓMSTÓLLINN SAMHLJÓÐA   1. Að brotið hafi verið gegn 1. gr. samningsviðauka nr. 1,   2. Að ekki sé um að ræða aðskilið álitaefni samkvæmt 14. gr. samningsins í   samhengi við 1. gr. samningsviðauka nr. 1, og að ekki sé því ástæða til   athugunar málsins samkvæmt þeim ákvæðum;   3. Að   (a) ríkið skuli greiða kæranda, innan þriggja mánaða frá því er dómur   þessi verður endanlegur samkvæmt 2. mgr. 44. gr. samningsins,   DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI     eftirtaldar fjárhæðir, sem yfirfæra skal í gjaldmiðil þess á gengi   greiðsludags:   (i) 75.000 (sjötíu og fimm þúsund) evrur í bætur fyrir fjárhagslegt   tjón;   (ii) 1.500 (eitt þúsund og fimm hundruð) evrur í bætur fyrir   ófjárhagslegt tjón;   (iii) 20.000 (tuttugu þúsund) evrur í kostnað og útgjöld, og   (iv) skatta þá sem kunna að leggjast á ofangreindar fjárhæðir;   (b) að frá lokum hins þriggja mánaða frests og til greiðsludags skuli   greiða vexti á ofangreindar fjárhæðir, jafnháa almennum útlánsvöxtum   Seðlabanka Evrópu að viðbættum 3%, og   4. Að bótakröfum kæranda sé að öðru leyti vísað frá.   Gert á ensku og tilkynnt skriflega hinn 12. október 2004 samkvæmt 2. og   3. mgr. 77. gr. starfsreglna dómstólsins.   S. DOLLÉ   Ritari   J.-P. COSTA   Forseti   Samkvæmt 2. mgr. 45. gr. samningsins og 2. mgr. 74. gr. starfsreglna   dómstólsins er sératkvæði frú Thomassen um forsendur viðfest við dóm   þennan.   J.-P.C.   S.D.     DÓMUR Í MÁLI KJARTANS ÁSMUNDSSONAR gegn ÍSLANDI   SÉRATKVÆÐI   THOMASSEN DÓMARA   Ég er sammála meiri hluta dómenda um að brotið hafi verið gegn 1. gr.   samningsviðauka nr. 1 í máli þessu.   Niðurstaða mín byggist hins vegar á öðrum forsendum.   Þegar fjármagn er takmarkað og til að unnt sé að halda uppi réttlátu   félagslegu tryggingarkerfi verður ríki að vera frjálst að breyta skilyrðum   örorkulífeyrisréttar. Að því leyti til virðist sjónarmið meiri hlutans ekki vera   frábrugðið mínu.   Meiri hlutinn telur hið mismunandi eðli ráðstöfunarinnar hafa mikla   þýðingu. Í því samhengi tekur hann fram að kærandi hafi tapað   örorkulífeyrisrétti sínum að fullu, meðan 85% örorkulífeyrisþeganna nutu   áfram lífeyris síns.   Ég er ekki sátt við þessa röksemdafærslu, þar sem ég lít svo á að það, að   aðeins 15% lífeyrisþega hafi tapað lífeyrisrétti sínum, geti ekki af sjálfu sér   leitt til þeirrar niðurstöðu að ráðstöfunin hafi verið blandin óréttmætri   mismunun. Kærandi tapaði lífeyrisrétti sínum eftir að örorka hans var   endurmetin af lækni sem taldi hann geta unnið almenn störf. Því verður   aðstöðu hans ekki jafnað til aðstöðu annarra örorkulífeyrisþega, sem taldir   voru hafa orðið fyrir meiri skerðingu á starfsgetu og sem þess vegna nutu   áfram annað hvort fulls eða takmarkaðs örorkulífeyris.   Engu að síður er ég sammála meiri hlutanum um að nýju reglurnar komu   svo harkalega niður á kæranda, að breytingarnar á hinu félagslega   tryggingarkerfi lögðu á hann óhóflegar byrðar. Hann naut að vísu launa fyrir   fullt starf og hélt fullum ellilífeyrisrétti. En er læknir hafði árið 1997   ákvarðað örorkuhlutfall hans samkvæmt hinum nýju reglum tapaði hann   strax að því mati loknu þeim lífeyri sem hann hafði notið um 20 ára skeið.   Það er sá skortur á viðeigandi umþóttunartíma, sem kynni að hafa gert   kæranda kleift að laga aðstæður sínar að hinum nýju reglum, sem að mínu   áliti má telja að feli í sér brot á 1. gr. samningsviðauka nr. 1.