60975/08;35410/09

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.ms.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.ms.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC   EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA       SEKCJA CZWARTA         SPRAWA SIEMASZKO I OLSZYńSKI przeciwko POLSCE     (Skargi nr 60975/08 i 35410/09)     WYROK       STRASBURG   13 września 2016 r. OSTATECZNY 06/03/2017   Ten wyrok uprawomocnił się na warunkach określonych w Artykule 44 § 2 Konwencji. Może podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie Siemaszko i Olszyński przeciwko Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka (sekcja czwarta), zasiadając jako Izba w składzie:  András Sajó, Przewodniczący,  Vincent A. De Gaetano,  Nona Tsotsoria,  Paulo Pinto de Albuquerque,  Krzysztof Wojtyczek,  Egidijus Kūris,  Iulia Motoc, sędziowie, i Andrea Tamietti, Zastępca Kanclerza Sekcji, Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 sierpnia 2016 r., Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: POSTĘPOWANIE 1.  U podłoża sprawy znajdują się dwie skargi (nr 60975/08 i 35410/09) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, wniesione do Trybunału przez dwóch obywateli tego państwa, Marka Siemaszkę („pierwszego skarżącego”) i Jana Olszyńskiego („drugiego skarżącego”) odpowiednio 24 listopada 2008 r. i 19 czerwca 2009 r. na podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencji”). 2.  Skarżący, którym przyznano pomoc prawną, byli reprezentowani odpowiednio przez K. Gotkowicza, adwokata w Gdańsku, i przez Z. Wawaka, adwokata w Bielsku-Białej. Rząd polski („Rząd”) był reprezentowany przez swojego pełnomocnika J. Wołąsiewicza oraz jego następczynię, J. Chrzanowską, pracowników Ministerstwa Spraw Zagranicznych. 3.  Skarżący zarzucają, że naruszono ich prawo do poszanowania mienia: twierdzą, że wartość ich funduszów akumulacyjnych zmniejszyła się z powodu narzuconego im obowiązku umieszczenia środków składających się na ten fundusz na nisko oprocentowanej książeczce oszczędnościowej. 4.  W dniu 13 stycznia 2012 r. i w dniu 15 listopada 2010 r. skargi zostały zakomunikowane Rządowi. Ponadto otrzymano uwagi od Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, której przewodniczący przyznał prawo do uczestnictwa w postępowaniu pisemnym dotyczącym skargi nr 35410/09 (art. 36 § 2 Konwencji i Reguła 44 § 2 regulaminu). STAN FAKTYCZNY I.  OKOLICZNOŚCI SPRAWY 5.  Skarżący, urodzeni odpowiednio w 1976 r. i w 1975 r., mieszkają odpowiednio w Morągu i w Bielsku-Białej. A.  Skarżący Marek Siemaszko 6.  W dniu wniesienia niniejszej skargi pierwszy skarżący odbywał od nieokreślonego bliżej czasu karę szesnastu lat pozbawienia wolności. 7.  W czerwcu 2000 r., kiedy przebywał w zakładzie karnym w Poznaniu, administracja więzienna otworzyła dla skarżącego i w jego imieniu konto bankowe z książeczką oszczędnościową płatną na żądanie w banku PKO BP. Od sierpnia 2000 r. do marca 2012 r. wykonano dziewiętnaście przelewów na tę książeczkę, wskutek czego wartość oszczędności skarżącego osiągnęła 1 600 złotych polskich (PLN). 8.  Skarżący kilkakrotnie zarzucał władzom, że poziom oprocentowania książeczki, której był posiadaczem, jest najniższy na rynku. Wnosił o pozwolenie na zdeponowanie oszczędności na innej książeczce, dzięki której mógłby uzyskać wyższy przychód. 9.  W pismach przesłanych skarżącemu w dniach 4 listopada i 22 grudnia 2008 r. dyrektor zakładu karnego w Barczewie poinformował zainteresowanego, że w zastosowaniu art. 126 Kodeksu karnego wykonawczego („Kkw” – zob. § 30 poniżej) środki gromadzone na jego książeczce stanowią jego fundusz akumulacyjny, czyli rezerwę, którą nie może rozporządzać w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Dyrektor zakładu karnego w Barczewie podkreślił, że w zastosowaniu art. 113 § 3 Kkw (§ 28 poniżej) skarżący może swobodnie rozporządzać swoimi pieniędzmi z wyjątkiem środków gromadzonych z tytułu funduszu akumulacyjnego do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, tj. 2 986,55 PLN. Dyrektor zakładu karnego poinformował również skarżącego, że wyłącznie PKO BP – a nie administracja więzienna – jest instytucją właściwą do ustalania warunków dotyczących książeczki, w tym poziomu oprocentowania. 10.  W międzyczasie pismem przesłanym skarżącemu w dniu 26 listopada 2008 r. mediator poinformował go, że zgodnie z art. 126 akapit pierwszy Kkw (pkt 30 poniżej) fundusz akumulacyjny jest rezerwą ustanawianą ze środków osadzonego celem umożliwienia mu pokrycia wydatków związanych z mającym nastąpić zwolnieniem z zakładu karnego, takich jak opłacenie transportu do miejsca zamieszkania, oraz celem zapewnienia mu środków na utrzymanie w pierwszym okresie po zwolnieniu. Mediator wskazał, że ponieważ omawiany fundusz pozostaje niedostępny w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, skarżący nie może przenieść składających się na niego środków na wybraną przez siebie książeczkę. Podkreślił, że z wywiadu przeprowadzonego przez jego biuro wynikało, iż książeczka płatna na żądanie jest najlepiej dostosowana do celów funduszu akumulacyjnego, ponieważ gwarantuje nieprzerwaną i natychmiastową dostępność zgromadzonych oszczędności, również w przypadku wcześniejszego zwolnienia skazanego. 11.  W odpowiedzi skarżący wniósł w dniu 3 grudnia 2008 r. kolejną skargę do mediatora w związku z tym, że poziom oprocentowania książeczki, na której złożone były środki składające się na jego fundusz akumulacyjny, był tak niski, że wartość tego funduszu zmniejszała się. Skarżący twierdził, że oprócz pozbawienia wolności zastosowano wobec niego środek działający niekorzystnie i szkodliwie wobec jego mienia. Skarżący zwracał się do mediatora z prośbą o interwencję do administracji więziennej, aby mógł udać się do banku i założyć inną książeczkę.  12.  W piśmie przesłanym skarżącemu w dniu 23 grudnia 2008 r. mediator poinformował zainteresowanego, że prawa i wolności obywatelskie skazanych mogą być poddawane ograniczeniom określonym w ustawie lub orzeczeniu sądowym. Zaznaczył, że przykładem tego jest środek przewidziany w art. 113 Kkw. Uściślił jednak, że środek ten respektuje interesy skazanych, ponieważ jego celem jest zachowanie ich oszczędności w oczekiwaniu na ich zwolnienie z zakładu karnego. 13.  Ponadto od maja 2008 r. do stycznia 2009 r. skarżący przesłał kilka pism do PKO BP, w których pytał o informacje na temat dostępnych produktów oszczędnościowych z wyższym oprocentowaniem niż jego książeczka. Przekazując skarżącemu w odpowiedzi żądane informacje, PKO BP poinformował go, że założenie książeczki oszczędnościowej może nastąpić wyłącznie w obecności osoby podpisującej umowę w jednej z placówek banku. 14.  W dniu 19 czerwca 2008 r. skarżący zwrócił się do sędziego penitencjarnego z prośbą o zezwolenie na tymczasowe opuszczenie zakładu karnego w celu udania się do banku i założenia rachunku. Zaznaczając, że odbył już praktycznie trzy czwarte kary, skarżył się na niskie oprocentowanie książeczki, której był posiadaczem, wynoszące 0,1%. Utrzymywał, że książeczka ta została założona przez władze bez jego uprzedniej zgody i nie tylko nie przynosiła mu żadnego zysku, ale wręcz skutkowała stratami finansowymi. W dniu nieokreślonym w skardze wniosek skarżącego został oddalony. W dniu 9 września 2008 r. sąd okręgowy w Olsztynie potwierdził tę decyzję, wskazując, że nie zaistniały warunki udzielenia zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego, określone w art. 141 lit. a) Kkw (§ 31 poniżej). 15.  W dniu 9 lutego 2009 r. skarżący zwrócił się do dyrekcji swojego zakładu karnego z wnioskiem o odprowadzenie do banku, aby móc złożyć dokumenty w celu założenia wybranej przez siebie książeczki. Wydaje się, że wniosek skarżącego pozostał nierozpatrzony. 16.  W dniu 7 lutego 2012 r. administracja więzienna poinformowała skarżącego o nowym brzmieniu art. 126 Kkw wynikającym z nowelizacji tego kodeksu, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. (§ 30 poniżej). 17.  W dniu 13 lutego 2012 r. skarżący został przeniesiony do zakładu karnego w Kamińsku. 18.  W dniu 16 marca 2012 r. wskutek wniosku skarżącego podobnego jak ten złożony w dniu 9 lutego 2009 r. zainteresowany został doprowadzony do lokalu PKO BP położonego najbliżej zakładu karnego, w którym był osadzony. Zamknął swoją książeczkę i założył inną, wybraną przez siebie, na którą przeniesiono środki zgromadzone na poprzedniej książeczce. W momencie założenia nowej książeczki skarżący złożył oświadczenie, w którym zobowiązał się do wykorzystania swoich oszczędności wyłącznie w celu przewidzianym w art. 126 § 1 Kkw. B.  Skarżący Jan Olszyński 19.  W dniu wniesienia skargi drugi skarżący od bliżej nieokreślonego czasu odbywał karę siedmiu lat pozbawienia wolności. 20.  W 2002 r., kiedy przebywał w zakładzie karnym w Strzelcach Opolskich, skarżący podpisał umowę otwarcia rachunku bankowego z książeczką oszczędnościową płatną na żądanie w PKO BP, nie będąc, jak twierdzi, poinformowanym o poziomie jego oprocentowania. W dniu tym skarżący dysponował oszczędnościami w wysokości ok. 1 700 PLN. Według skarżącego dopiero w 2007 r., tj. po przeniesieniu do zakładu karnego w Cieszynie, władze poinformowały go, że roczna stopa oprocentowania jego książeczki wynosi 0,1%. Zaświadczenie sporządzone w marcu 2008 r. przez władze zakładu karnego w Cieszynie potwierdziło tę wysokość oprocentowania i wykazało, że kwoty gromadzone na książeczce skarżącego osiągnęły sumę około 2 700 PLN. 21.  W lutym i maju 2008 r. skarżący złożył wniosek do władz więziennych o udzielenie mu informacji na temat produktów oszczędnościowych, z których mógłby uzyskać większy zwrot niż z oprocentowania swojej książeczki. Pismem przesłanym skarżącemu w dniu 27 lutego 2008 r. administracja więzienna poinformowała go, że zgodnie z prawem środki pieniężne należące do osadzonego mogą być oddane do depozytu w zakładzie karnym albo złożone na książeczce oszczędnościowej. 1.  Skarga do prokuratury 22.  W bliżej nieokreślonym dniu skarżący złożył skargę do prokuratury w Cieszynie na złe zarządzanie jego mieniem przez administrację więzienną i PKO BP oraz wykorzystanie jego przymusowego położenia, jakiego się względem niego dopuściły. Utrzymywał, że z powodu narzuconego mu obowiązku umieszczenia środków składających się na jego fundusz akumulacyjny na książeczce PKO BP doznał szkody finansowej w wysokości 3 000 PLN. 23.  Postanowieniem z dnia 3 marca 2009 r. prokuratura w Cieszynie odmówiła rozpoczęcia dochodzenia, stwierdzając, że nie zaszły okoliczności świadczące o wykorzystaniu przymusowego położenia karanym na mocy art. 296 § 1 Kodeksu karnego („Kk”) oraz że nie można uznać, iż doszło do jakiegokolwiek naruszenia prawa. W dniu 12 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w Cieszynie potwierdził decyzję prokuratury, zaznaczając, że w swoim postępowaniu przedstawiciele państwa działali zgodnie z prawem. Sąd podkreślił, że władze nie były zobowiązane do pomnażania oszczędności skazanych, lecz do czuwania nad tym, by się nie zmniejszały. Sąd wskazał ponadto, że art. 113 § 3 Kkw (§ 29 poniżej) nie może być interpretowany jako zobowiązujący władze do umieszczenia pieniędzy skazanego na książeczce konkretnego typu. 2.  Skarga do Rzecznika Praw Konsumenta 24.  W skardze złożonej do Rzecznika Praw Konsumenta w Cieszynie skarżący oświadczył, że padł ofiarą nadużycia ze strony PKO BP z powodu, jak twierdził, dominującej pozycji tego banku na rynku książeczek i monopolu w zakresie zarządzania środkami pieniężnymi skazanych. Skarżący utrzymywał, że poziom oprocentowania stosowany przez ten bank na książeczkach oferowanych skazanym jest niższy od aktualnego wskaźnika inflacji i najniższy na rynku. 25.  Pismem przesłanym skarżącemu w dniu 30 grudnia 2008 r. Rzecznik Praw Konsumenta przekazał mu uwagi przedstawione przez PKO BP w odpowiedzi na jego skargę. Wynikało z nich w szczególności, co następuje. Bank, o którym mowa, nie posiadał żadnego monopolu w dziedzinie książeczek oszczędnościowych, te bowiem można założyć w każdym banku. Oprocentowanie książeczki, której skarżący był posiadaczem, zostało ustalone przez zarząd PKO BP na podstawie kryteriów czysto ekonomicznych, takich jak sytuacja rynków, poziom inflacji i oficjalne stopy zwrotu z książeczek. Niskie oprocentowanie książeczki skarżącego było skutkiem zobowiązań banku, zgodnie z którymi gwarantował on stałą dostępność oszczędności i nie mógł ich zainwestować. Oprocentowanie to nie wynikało z faktu, że posiadacz rachunku był pozbawiony wolności. Jedynie administracja więzienna posiadała kompetencje w zakresie środków gromadzonych w zastosowaniu art. 126 Kkw. Przede wszystkim to ona decydowała, w którym banku i na jakiej książeczce mają zostać umieszczone te środki. PKO BP był zobowiązany zastosować się do poleceń wydanych w tej kwestii przez administrację więzienną. Skarżący, tak jak każdy klient banku, mógł samodzielnie bądź za pośrednictwem pełnomocnika rozporządzać środkami zgromadzonymi na książeczce pod warunkiem okazania dokumentu przekazanego mu przez bank przy założeniu książeczki. Sam bank nie mógł zastosować żadnych szczególnych ograniczeń w dostępie skazanych do usług bankowych, jako że kompetencje w tej kwestii posiadała wyłącznie administracja więzienna. Na marginesie pisma Rzecznik Praw Konsumenta poinformował skarżącego o zamiarze interweniowania w Ministerstwie Sprawiedliwości w celu ewentualnych zmian art. 126 Kkw w związku z tym, że jego brzmienie się zdezaktualizowało. 3.  Postępowanie cywilne przeciwko państwu, reprezentowanemu przez ministra sprawiedliwości 26.  W dniu 12 marca 2009 r. skarżący wniósł pozew cywilny – którego treści nie przedstawiono bliżej w skardze – przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Ministra Sprawiedliwości. Po około trzech miesiącach skarżący został poinformowany, że jego pozew został zwrócony z powodu nieuiszczenia opłaty sądowej. W dniu 5 października 2009 r. kolejny pozew skarżącego został odrzucony. II.  WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE A.  Polska Konstytucja 27.  Art. 64 Konstytucji ma następujące brzmienie: „1. Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. 2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. 3. Własność może być ograniczona tylko na drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności”. 28.  Art. 79 § 1 Konstytucji, mówiący o skargach konstytucyjnych, ma następujące brzmienie: „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. B.  Kodeks karny wykonawczy z dnia 6 czerwca 1997 r. 29.  Art. 113 Kkw w swojej części mającej zastosowanie do niniejszej sprawy ma następujące brzmienie: „§ 1. Skazany przekazuje do depozytu środki pieniężne i przedmioty wartościowe posiadane w zakładzie karnym. Środki pieniężne pozostawione w depozycie nie podlegają oprocentowaniu. § 2. Do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. § 3. Środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. [...] § 5. Na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji [...]. § 6. Wolne od egzekucji są: 1) zapomogi przyznane skazanemu przez dyrektora zakładu karnego, [...] 3) środki pieniężne wpłacone na poczet grzywny, która została zamieniona na zastępczą karę pozbawienia wolności lub zastępczą karę aresztu, 4) środki pieniężne otrzymane przez skazanego w danym miesiącu, w wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników. § 7. W wypadku zezwolenia na czasowe opuszczenie przez skazanego zakładu karnego lub udzielenia mu przepustki, na jego pisemny wniosek, dokonuje się wypłaty pozostających do jego dyspozycji środków pieniężnych”. 30.  Art. 126 Kkw miał różne brzmienie wskutek kolejnych nowelizacji tego kodeksu. 1.  Art. 126 Kkw w brzmieniu początkowym: „§ 1. Z wynagrodzenia za pracę, wpłat na rzecz skazanego lub z innych źródeł gromadzi się fundusz, przekazywany skazanemu w chwili zwolnienia z zakładu karnego, przeznaczony na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie, do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników; z funduszu tego nie prowadzi się egzekucji. § 2. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i sposób gromadzenia funduszu, o którym mowa w § 1”. 2.  Art. 126 Kkw w brzmieniu obowiązującym począwszy od dnia 1 września 2003 r.: „§ 1. Ze środków finansowych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem zapomóg, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1, gromadzi się środki pieniężne, przekazywane skazanemu w chwili zwolnienia z zakładu karnego, przeznaczone na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie, do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji i na wniosek skazanego można je przekazać na książeczkę oszczędnościową. § 2. Gromadzeniu podlega: 1) 50% kwoty zdeponowanej przez skazanego przy przyjęciu do zakładu karnego, jednak nie więcej niż kwota odpowiadająca wysokości jednego przeciętnego wynagrodzenia pracowników, 2) 50% z przypadającego skazanemu miesięcznie wynagrodzenia za pracę po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, jednak nie więcej niż kwota 4% jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników, 3) 50% każdego z wpływów pieniężnych skazanego niewymienionych w pkt 1 i 2, jednak nie więcej niż kwota 4% jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników. § 3. Gromadzenia kwot, określonych w pkt 1 i 2, dokonuje się po potrąceniu należności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym. § 4. Zgromadzona kwota podlega każdorazowo uzupełnieniu w razie wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników [...]”. 3.  Art. 126 Kkw w brzmieniu obowiązującym począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r.: „§ 1. Ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem zapomóg, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1–3, gromadzi się środki, przekazywane skazanemu w chwili zwolnienia z zakładu karnego, przeznaczone na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie, do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji i na wniosek skazanego można je przekazać na wybrany rachunek bankowy lub książeczkę oszczędnościową. [...]”. 4.  Art. 126 Kkw w brzmieniu obowiązującym począwszy od dnia 1 lipca 2015 r.: „§ 1. Ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1–3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. § 2. Gromadzeniu podlega: 1) 50% kwoty zdeponowanej przez skazanego przy przyjęciu do zakładu karnego, jednak nie więcej niż kwota odpowiadająca wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników, 2) 50% z przypadającego skazanemu miesięcznie wynagrodzenia za pracę po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, jednak nie więcej niż kwota stanowiąca 4% jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników, 3) 50% każdego z wpływów pieniężnych skazanego niewymienionych w pkt 1 i 2, jednak nie więcej niż kwota stanowiąca 4% jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników. § 3. Kwoty, określone w § 2 pkt 2 i 3, podlegają gromadzeniu po potrąceniu należności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym. § 4. Środki pieniężne gromadzone w sposób wskazany w § 1–3 zakłady karne składają na rachunkach sum depozytowych i wypłacają skazanemu w gotówce w kwocie nominalnej powiększonej o należne odsetki. § 5. Rachunki sum depozytowych, o których mowa w § 4, prowadzi Bank Gospodarstwa Krajowego odrębnie dla każdego zakładu karnego na podstawie umów zawartych z dyrektorami zakładów karnych. § 6. Bank Gospodarstwa Krajowego, prowadząc rachunki sum depozytowych zakładów karnych, zapewnia w szczególności: 1) ewidencję analityczną środków dla poszczególnych depozytów (mikrorachunki) w ramach każdego rachunku, 2) dzienne naliczanie odsetek oraz okresową kapitalizację odsetek należnych od środków zgromadzonych na każdym mikrorachunku, 3) możliwość wymiany informacji z dysponentami rachunków, w zakresie stanu każdego mikrorachunku (kapitału i odsetek), wpłat na każdy mikrorachunek i wypłat z każdego mikrorachunku. § 7. Środki złożone na rachunkach sum depozytowych są oprocentowane w wysokości stopy depozytowej Narodowego Banku Polskiego. Odsetki naliczone od sum depozytowych złożonych na rachunkach sum depozytowych zakładów karnych podlegają kapitalizacji rocznej na dzień 31 grudnia każdego roku kalendarzowego oraz na dzień zwolnienia skazanego z zakładu karnego. § 8. Wraz z wykonaniem konwojowania skazanego do innego zakładu karnego przekazuje się na rachunek sum depozytowych tego zakładu karnego środki pieniężne skazanego zgromadzone dla niego w sposób wskazany w § 1–3 wraz z należnymi do dnia poprzedzającego dzień konwojowania odsetkami. § 9. Zgromadzona kwota podlega każdorazowo uzupełnieniu w razie wzrostu przeciętnego wynagrodzenia. Uzupełnienia dokonuje się z wpływów pieniężnych skazanego uzyskanych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu ogłoszenia komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie przeciętnego wynagrodzenia. [...]”. 31.  Art. 141a Kkw stanowi: „Dyrektor zakładu karnego może udzielić skazanemu zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego pod konwojem funkcjonariusza Służby Więziennej, osoby godnej zaufania lub samodzielnie, na czas nieprzekraczający 5 dni, w celu odwiedzenia poważnie chorego członka rodziny, uczestnictwa w pogrzebie członka rodziny oraz w innych wypadkach szczególnie ważnych dla skazanego”. 32.  Art. 166 § 3 Kkw stanowi: „Skazanemu zwalnianemu z zakładu karnego, który nie dysponuje wystarczającymi środkami własnymi i nie ma zapewnionych na wolności dostatecznych środków utrzymania, dyrektor zakładu karnego może udzielić pomocy pieniężnej w chwili zwolnienia w wysokości do 1/3 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników lub jej odpowiedni ekwiwalent”. C.  Kodeks cywilny („Kc”) 33.  Art. 3581 § 3 Kc stanowi, że w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. 34.  Art. 388 §§ 1 i 2 Kc stanowią, że jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy. Uprawnienia powyższe wygasają z upływem lat dwóch od dnia zawarcia umowy. 35.  Art. 415 Kc stanowi, że kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. 36.  Zgodnie z art. 4171 § 1 Kc, jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. D.  Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów 37.  Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów zabrania nadużywania pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. III.  EUROPEJSKIE REGUŁY WIĘZIENNE 38.  Europejskie Reguły Więzienne mające zastosowanie do niniejszej sprawy stanowią, co następuje: „Praca [...] 26.11 Więźniowie mają prawo do wydawania co najmniej części swoich zarobków na zakup dozwolonych artykułów użytku osobistego oraz do przesłania ich części rodzinie. 26.12 Więźniowie mogą być też zachęcani do oszczędzania części swoich zarobków, które będą im wydane w momencie zwolnienia lub spożytkowane na inne dozwolone cele. Mienie więźniów 31.1 Wszelką własność, której więźniom nie wolno zatrzymać zgodnie z regulaminem więziennym, umieszcza się w depozycie z chwilą przyjęcia ich do tego zakładu. 31.2 Więzień, którego własność wzięta zostaje do depozytu, kwituje wykaz zdeponowanych przedmiotów. 31.3 Przedsięwzięte są działania na rzecz utrzymania własności w dobrym stanie. Zwolnienie więźniów [...] 33.4 Wszystkie te przedmioty i pieniądze należące do więźnia zwraca się w chwili jego zwolnienia, z wyjątkiem pieniędzy, które zezwolono mu wydać lub mienia, które zezwolono mu wysłać z więzienia, lub gdy ze względów higienicznych nakazano zniszczyć jakiś przedmiot. [...] 33.8 Zwalniani więźniowie zaopatrywani są ponadto w środki utrzymania na najbliższy okres po zwolnieniu, posiadają należyte oraz odpowiednie do klimatu i pory roku ubrania, a także mają wystarczające środki, by dotrzeć do miejsca, do którego się udają”. PRAWO I.  POŁĄCZENIE SKARG 39.  Jako że obie skargi są podobne co do swoich okoliczności faktycznych i prawnych, Trybunał postanawia je połączyć, jak pozwala na to Reguła 42 § 1 regulaminu. II.  ZARZUT NARUSZENIA ART. 1 PROTOKOŁU NR 1 DO KONWENCJI 40.  Skarżący zarzucają, że narzucony im obowiązek umieszczenia środków stanowiących ich fundusz akumulacyjny na książeczce płatnej na żądanie w PKO BP stanowił naruszenie ich prawa do poszanowania mienia. Powołują się na art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, który ma następujące brzmienie: „Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z podstawowymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa Państwa do wydawania takich ustaw, jakie uzna za konieczne dla uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zapewnienia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych”. 41.  Rząd kwestionuje to stwierdzenie. A.  Dopuszczalność 1.  Zarzut Rządu dotyczący braku właściwości ratione materiae 42.  Rząd utrzymuje, że pewne aspekty skargi, takie jak kwestia oprocentowania książeczek, których skarżący byli posiadaczami, oraz zarzucane zmniejszenie kwoty ich oszczędności z powodu inflacji, nie wchodzą w zakres stosowania art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Powołując się na sprawy X. przeciwko Niemcom ((dec.), nr 8724/79, 6 marca 1980 r.), Rudzińska przeciwko Polsce ((dec.), nr 45223/99, 7 września 1999 r.), Gajduk przeciwko Ukrainie ((dec.), nr 45526/99, 2 lipca 2002 r.) czy Riabich przeciwko Rosji (nr 52854/99, 24 lipca 2003 r.), Rząd zauważył, że państwa nie ponoszą odpowiedzialności za środki zdeponowane w bankach prywatnych, a art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji nie zobowiązuje ich do utrzymywania siły nabywczej tych środków poprzez systematyczną indeksację. 43.  Skarżący kwestionują stwierdzenia Rządu. Skarżący Marek Siemaszko zaznacza, że jego skarga nie dotyczy oprocentowania książeczki jako takiego, lecz kilkuletniej niemożności rozporządzenia swoimi oszczędnościami w bardziej korzystny sposób z powodu brzmienia prawa krajowego i jego zastosowania przez władze krajowe. Skarżący Jan Olszyński utrzymuje, że jego sytuacja różni się od sytuacji klientów banków prywatnych, ponieważ został przymuszony do umieszczenia swoich oszczędności na książeczce narzuconej mu przez władze, nie mogąc wybrać takiej, która lepiej odpowiadałaby jego osobistym potrzebom. Dodaje, że książeczka, o której mowa, nie została założona w wyniku swobodnie wynegocjowanej umowy między nim a PKO BP. 44.  Trybunał pragnie zaznaczyć, że środki należące do skarżących były gromadzone na książeczce, aby stanowić ich fundusz akumulacyjny. Przebywając w zakładzie karnym, skarżący nie mogli rozporządzać środkami zgromadzonymi na poczet funduszu akumulacyjnego. Środek zastosowany wobec skarżących nie miał na celu pozbawić ich mienia, lecz jedynie tymczasowo uniemożliwić korzystanie z niego w oczekiwaniu na zwolnienie z zakładu karnego (zob. Tendam przeciwko Hiszpanii, nr 25720/05, § 47, 13 lipca 2010 r.). Służył uregulowaniu sposobu korzystania z własności w rozumieniu akapitu drugiego artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Trybunał pragnie zauważyć, że w niniejszym przypadku skarżący zarzucają, że kwota ich oszczędności zmniejszyła się z powodu sposobu zastosowania zaskarżonego środka. Zaznacza, że na mocy takich właściwych przepisów, jakie stosowały w tamtym czasie władze polskie, skarżący zostali zmuszeni do złożenia swoich oszczędności na książeczce płatnej na żądanie o poziomie oprocentowania poniżej wskaźnika inflacji. Podejmowane przez skarżących próby umieszczenia pieniędzy na książeczce o bardziej korzystnym oprocentowaniu nie odniosły skutków, ponieważ władze krajowe nie wydały na to zgody. Trybunał jest zdania, że zarzucane naruszenie prawa skarżących do poszanowania mienia nie wynika z inflacji jako takiej, lecz wiąże się z ramami prawnymi ustanowionymi przez władze krajowe, a dotyczącymi środków pieniężnych skazanych. 45.  Z powyższych względów Trybunał jest zdania, że państwo członkowskie ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji za sytuację krytykowaną przez skarżących, i oddala zarzut Rządu. 2.  Zarzut Rządu dotyczący braku właściwości ratione personae w kwestii skarżącego Marka Siemaszki 46.  Rząd utrzymuje, że pierwszy skarżący nie jest już osobą pokrzywdzoną wskutek naruszenia Konwencji, ponieważ w wyniku nowelizacji art. 123 Kkw, która weszła w życie w styczniu 2012 r., zainteresowany mógł zamknąć książeczkę w PKO BP i przeniósł oszczędności na książeczkę, którą sam wybrał. Jego żądania zostały zatem spełnione przez władze krajowe. 47.  Pierwszy skarżący utrzymuje, że państwo nie przyznało otwarcie, że doszło do naruszenia jego prawa do poszanowania mienia, którego to naruszenia – jak twierdzi – był ofiarą przez ponad dwanaście lat, i że nie otrzymał zadośćuczynienia za szkodę, której swoim zdaniem doznał z tego powodu. 48.  Trybunał przypomina, że co do zasady decyzja lub środek korzystny dla skarżącego nie wystarcza, by odebrać mu status „osoby pokrzywdzonej”, chyba że władze krajowe przyznają, otwarcie lub w sposób dorozumiany, że doszło do naruszenia Konwencji, a następnie naprawią skutki tego naruszenia (zob. np. Eckle przeciwko Niemcom, 15 lipca 1982 r., § 69, seria A nr 51, Amuur przeciwko Francji, 25 czerwca 1996 r., § 36, Zbiór wyroków i decyzji 1996-III, Dalban przeciwko Rumunii [WI], nr 28114/95, § 44, ETPC 1999-VI, i Jensen przeciwko Danii (dec.), nr 48470/99, ETPC 2001-X). 49.  W niniejszym przypadku Trybunał jest zdania, że fakt, iż wskutek zmiany właściwego prawa krajowego pierwszy skarżący mógł położyć kres trwałej ingerencji w jego prawo do poszanowania własności, nie może być uznany za oficjalne przyznanie przez państwo, że doszło do zarzucanego naruszenia. Trybunał zauważa ponadto, że skarga tego skarżącego dotyczy szkody spowodowanej długotrwałym stosowaniem zaskarżonego środka, polegającej na zmniejszeniu wartości środków tworzących jego fundusz akumulacyjny. Wydaje się przy tym, że zainteresowany nie otrzymał zadośćuczynienia na poziomie krajowym. 50.  W związku z tym Trybunał jest zdania, że skarżący Marek Siemaszko może w dalszym ciągu powoływać się na swój status osoby pokrzywdzonej, i oddala zarzut Rządu. 3.  Zarzut Rządu dotyczący niewyczerpania krajowych środków odwoławczych 51.  Rząd utrzymuje, że skarżący nie wyczerpali środków odwoławczych przysługujących im na mocy prawa krajowego. Zauważa w tej kwestii, że skarżący mogli wnieść skargę konstytucyjną na art. 126 Kkw na podstawie decyzji dotyczących po pierwsze skargi karnej skarżącego Jana Olszyńskiego, a po drugie wniosku skarżącego Marka Siemaszki o zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego. Dodaje, że na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono, że wspomniany artykuł jest niezgodny z Konstytucją, skarżący mogli następnie na mocy art. 4171 § 1 Kc (§ 36 powyżej) żądać naprawienia szkody wywołanej zaskarżonym środkiem. Rząd jest zdania, że skarżący mogli poza tym wnieść przeciwko bankowi, w którym były zdeponowane ich oszczędności, skargę przewidzianą w art. 415 Kc w związku z art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a także skargi przewidziane w art. 3581 § 3 i 388 §§ 1 i 2 Kc (§§ 33‑35 i 37 powyżej). Rząd dodaje, że skargi wniesione przez skarżących w niniejszej sprawie nie były adekwatne do zarzucanego naruszenia Konwencji, a co więcej, pozew o odszkodowanie wniesiony przez skarżącego Jana Olszyńskiego został odrzucony z powodów, za które on sam ponosił odpowiedzialność. 52.  Skarżący kwestionują oświadczenia Rządu; utrzymują, że w niniejszym przypadku niemożliwe było wniesienie skargi konstytucyjnej, ponieważ ich zdaniem naruszenie ich prawa do poszanowania mienia nie wynikało z samej treści art. 126 Kkw, lecz z zastosowania tego przepisu przez władze krajowe. Wyjaśniają, że przepis ten nie określa ani banku, w którym mają być deponowane pieniądze skazanych, ani książeczki, na której pieniądze te mają być składane, ani też oprocentowania takiej książeczki. Dodają, że niemożliwe było również wniesienie pozwu o odszkodowanie przewidzianego w art. 4171 § 1 Kc, ponieważ skarga konstytucyjna byłaby w ich odczuciu skazana na niepowodzenie. Skarżący Marek Siemaszko zaznacza, że skuteczność innych środków odwoławczych, na które powołuje się Rząd, nie została poparta żadnym przykładem z właściwego orzecznictwa krajowego. Wskazuje, że indeksacja siły nabywczej środków stanowiących jego fundusz akumulacyjny nakazana sądownie na podstawie art. 3581 § 1 Kc była w niniejszym przypadku niemożliwa z uwagi na art. 13 ustawy z 1990 r. o zmianie tego kodeksu. Skarżący dodają, że skargi na podstawie art. 415 Kc w związku z art. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów również byłyby bezskuteczne. Przytaczając uwagi PKO BP zawarte w piśmie od Rzecznika Praw Konsumenta do skarżącego Jana Olszyńskiego, wskazują, że za brak możliwości zdeponowania oszczędności na wybranej przez nich książeczce odpowiedzialność ponosił nie PKO BP, lecz administracja zakładu karnego. 53.  Trybunał przypomina, że celem art. 35 § 1 Konwencji, w którym określono zasadę wyczerpania krajowych środków odwoławczych, jest zapewnienie państwom będącym stronami konwencji okazji do zapobiegnięcia zarzucanemu naruszeniu lub do jego naprawienia, zanim zostaną o to naruszenie oskarżone (Selmouni przeciwko Francji [WI], nr 25803/94, § 74, ETPC 1999-V). Zadaniem Rządu powołującego się na niewyczerpanie krajowych środków odwoławczych jest przekonanie Trybunału, że jakiś środek odwoławczy był w momencie zaistnienia zaskarżonej sytuacji skuteczny i dostępny zarówno w teorii, jak i w praktyce, tj. był osiągalny, mógł zapewnić skarżącemu naprawienie zaskarżonych szkód i miał rozsądne szanse powodzenia (zob. m.in. Vernillo przeciwko Francji, 20 lutego 1991 r., § 27, seria A nr 198, i Dalia przeciwko Francji, 19 lutego 1998 r., § 38, Zbiór 1998-I). 54.  Trybunał przypomina, że przy innych sprawach dotyczących Polski określił okoliczności, w jakich można wymagać od skarżącego, by skorzystał ze skargi konstytucyjnej w celu wyczerpania krajowych środków odwoławczych. Ten środek odwoławczy może zatem stanowić środek skuteczny w rozumieniu Konwencji wyłącznie w przypadku, gdy: a) decyzja indywidualna, która może stanowić naruszenie Konwencji, została wydana w bezpośrednim zastosowaniu uznanych za niekonstytucyjne przepisów krajowych i b) przepisy proceduralne mające zastosowanie do kontroli takiej decyzji indywidualnej pozwalają, wskutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku stwierdzającego niekonstytucyjny charakter danej ustawy, albo unieważnić tę decyzję, albo wznowić postępowanie, w wyniku którego została ona wydana (Szott-Medyńska przeciwko Polsce (dec.), nr 47414/99, 9 października 2003 r., Pachla przeciwko Polsce (dec.), nr 8812/02, 8 listopada 2005 r., i Liss przeciwko Polsce (dec.), nr 14337/02, 16 marca 2010). 55.  W niniejszym przypadku Trybunał pragnie zauważyć, że żadna z decyzji wspomnianych przez Rząd w § 51 powyżej nie została wydana w bezpośrednim zastosowaniu art. 126 Kkw. W szczególności w decyzji z dnia 3 marca 2009 r., w której orzeczono w przedmiocie pozwu karnego wniesionego przez skarżącego Jana Olszyńskiego, stwierdzono, że nie zaistniały wszystkie okoliczności świadczące o wykorzystaniu przymusowego położenia karanym na mocy art. 296 § 1 Kk. Jeśli chodzi o decyzję z dnia 9 września 2008 r. dotyczącą skarżącego Marka Siemaszki, ograniczała się ona do stwierdzenia, że nie zostały spełnione warunki przyznania zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego określone w art. 141 lit. a) Kkw. Trybunał stwierdza, że w niniejszym przypadku nie wykazano, by skarżący mogli uzyskać ostateczną decyzję krajową, która pozwoliłaby im złożyć skargę do Trybunału Konstytucyjnego na art. 126 Kkw. Wydaje się wręcz, że zarzucane naruszenie ich praw chronionych Konwencją wynikało z bezpośredniego zastosowania wspomnianego przepisu przez władze krajowe, a nie z orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej wydanej w bezpośrednim zastosowaniu tego przepisu. 56.  Trybunał, przyznając słuszność skarżącym, stwierdza, że Rząd nie udowodnił skuteczności innych wyżej wymienionych środków odwoławczych w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy, a w szczególności nie przedstawił żadnego przykładu z krajowego orzecznictwa, który mógłby potwierdzić taką skuteczność. 57.  W związku z tym Trybunał oddala zarzut Rządu. 4.  Zarzut Rządu dotyczący braku znaczącego uszczerbku doznanego przez skarżących 58.  Powołując się na orzecznictwo w sprawach Bock przeciwko Niemcom ((dec.), nr 22051/07, 19 stycznia 2010 r.), Ionescu przeciwko Rumunii ((dec.), nr 36659/04, 1 czerwca 2010 r.) i Korolew przeciwko Rosji ((dec.), nr 25551/05, 1 stycznia 2010 r.), Rząd utrzymuje, że skarżący nie doznali żadnego znaczącego uszczerbku w rozumieniu art. 35 § 3 lit. b) Konwencji. Twierdzi, że celem zaskarżonego środka nie było pozbawienie ich mienia, lecz jedynie uniemożliwienie korzystania z niego w oczekiwaniu na zwolnienie z zakładu karnego. Dodaje, że z wyjątkiem środków stanowiących ich fundusz akumulacyjny – który tak czy inaczej nie mógł przekraczać przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (wynoszącego w grudniu 2011 r. 955 euro ‑ EUR) – skarżący mogli swobodnie rozporządzać pieniędzmi. 59.  Rząd twierdzi, że w niniejszym przypadku skarżący nie tylko nie doznali uszczerbku, ale wręcz uzyskali przychód z oszczędności zgromadzonych na książeczkach. Utrzymuje, że zarzucana szkoda doznana przez skarżących jest hipotetyczna i nie daje się oszacować, ponieważ skarżący nie wskazali, na jakiej książeczce ich zdaniem powinny zostać zdeponowane ich oszczędności, a poza tym w okresie obowiązywania ich książeczek oprocentowanie książeczek oszczędnościowych podlegało dużym wahaniom, przede wszystkim z powodu kryzysu finansowego. 60.  Rząd wskazuje, że w Polsce książeczkę płatną na żądanie można na podobnych warunkach założyć wyłącznie w PKO BP oraz w bankach spółdzielczych. Wyjaśnia, że roczne oprocentowane książeczki, której dotyczy niniejsza sprawa, ustalone na poziomie 0,1% przez PKO BP, zostało w roku 2010 sprowadzone do 0,01%. Dodaje, że oprocentowanie takiej książeczki w bankach spółdzielczych jest nieco wyższe, co jest rodzajem rekompensaty dla klientów tych banków za mniejszą dostępność świadczeń niż w PKO BP. Jako przykład Rząd podaje, że banki spółdzielcze najbliżej zakładów karnych skarżących oferują książeczki płatne na żądanie o oprocentowaniu 0,3% rocznie. Rząd twierdzi, że gdyby skarżący mogli zdeponować swoje pieniądze w banku spółdzielczym zamiast w PKO BP, otrzymaliby dzięki temu zysk rzędu 13 EUR w przypadku pierwszego skarżącego i 20 EUR w przypadku drugiego. Rząd jest przekonany, że takie sumy, niezdolne pokryć nawet kosztów odprowadzenia skarżących do lokalu banku spółdzielczego najbliżej zakładu karnego, nie przedstawiają dla zainteresowanych „znaczącego uszczerbku”. 61.  Choć Rząd przyznaje, że niewielka szkoda finansowa może dla osoby ubogiej stanowić znaczną stratę przychodów, wskazuje jednak, że przebywając w zakładzie karnym, skarżący byli utrzymywani przez administrację więzienną i nie żądano od nich żadnego udziału w kosztach utrzymania. 62.  Rząd uważa, że poszanowanie praw człowieka nie wymaga rozpatrzenia niniejszych skarg: jego zdaniem w wyniku zmiany art. 126 Kkw wprowadzonej w 2012 r. kwestia podniesiona w niniejszej sprawie ma znaczenie wyłącznie historyczne, zaś żądania skarżącego Marka Siemaszki zostały całkowicie spełnione na poziomie krajowym. Rząd dodaje, że skargi składane przez skarżących zostały należycie rozpatrzone przez władze krajowe. 63.  Skarżący kwestionują oświadczenia Rządu. Skarżący Jan Olszyński utrzymuje, że w momencie założenia książeczki władze nie poinformowały go o stosujących się do niej warunkach. Skarżący Marek Siemaszko jest zdania, że szkoda, której doznał z powodu zaskarżonego środka, wynosi 95 EUR. Kwota ta została obliczona na podstawie zastosowania do środków zgromadzonych na jego książeczce oprocentowania 3,5%, tj. średniego rocznego oprocentowania książeczek według Narodowego Banku Polskiego dla okresu od 2004 do 2010 r. Skarżący twierdzi, że ze względu na jego niekorzystną sytuację finansową spowodowaną długotrwałym pozbawieniem wolności i brakiem ofert pracy w zakładzie karnym, wymieniona wyżej kwota – choć niewielka – stanowiła dla niego pewną stratę przychodów. Oświadcza, że w tych okolicznościach nie tylko nie dysponował żadnymi dochodami, ale jeszcze zastosowano wobec niego środek, który skutkował szkodą finansową, i to przez ponad jedenaście lat. Uważa, że jego skarga nie została uwzględniona przez żaden sąd krajowy, chociaż mogłaby ujawnić dyskryminującą praktykę administracji więziennej dotyczącą zarządzania środkami pieniężnymi skazanych. 64.  Trybunał jest zdania, że w niniejszym przypadku sprzeciw dotyczący braku istotnego uszczerbku doznanego przez skarżących wchodzi w zakres meritum sprawy, do którego zostaje w związku z tym dołączony. 65.  Stwierdzając, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 § 3 lit. a) Konwencji i nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów, Trybunał uznaje ją za dopuszczalną. B.  Meritum sprawy 1.  Argumenty stron a)  Skarżący 66.  Skarżący utrzymują, że w niniejszym przypadku doszło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Zaznaczają, że nie kwestionują funduszu akumulacyjnego jako takiego, lecz zasady jego ustanawiania, w szczególności zaś narzucony im obowiązek zdeponowania środków składających się na ich fundusz akumulacyjny na książeczce o tak niskim oprocentowaniu, że ich zdaniem wartość tego funduszu spadła. 67.  Skarżący Marek Siemaszko zauważa, że w niniejszym przypadku nie mógł wybrać ani banku, w którym zdeponowałby oszczędności, ani formy tego depozytu. Jego zdaniem fakt, że skazani byli zobowiązani przez władze do składania swoich oszczędności na wspomnianej książeczce w jednym odgórnie ustalonym banku, miał oczywisty wpływ na oferowane im oprocentowanie, niższe niż oprocentowanie rynkowe. Skarżący Jan Olszyński dodaje, że wydany wobec niego wyrok skazujący w sprawie karnej nie przewidywał żadnego środka dyskryminującego i niezgodnego z jego prawem do poszanowania własności. b)  Rząd 68.  Rząd utrzymuje, że w niniejszym przypadku nie doszło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Przyznając, że zaskarżony środek stanowił ingerencję w prawo skarżących do poszanowania ich mienia oraz uregulowanie sposobu korzystania z własności w rozumieniu akapitu drugiego przywołanego artykułu 1, Rząd zauważa, że został on określony w ustawie, tj. w art. 126 Kkw, i służył uzasadnionemu celowi, a mianowicie ochronie interesu skarżących oraz podatników. W tej ostatniej kwestii Rząd zaznacza, że przepisy dotyczące funduszu akumulacyjnego mają na celu zapewnienie osobom pozbawionym wolności środków pozwalających na pokrycie wydatków związanych ze zwolnieniem z zakładu karnego. Wskazuje, że przepisy te mają ponadto na celu zapobiegnięcie sytuacji, w której skazani niedysponujący żadnymi środkami będą w momencie zwolnienia składać do władz wnioski o pomoc pieniężną, zgodnie z możliwością przewidzianą w art. 166 § 3 Kkw (§ 32 powyżej). W tym względzie Rząd podkreśla, że zważywszy na dużą liczbę osób osadzonych w Polsce, mogłoby wskutek tego powstać znaczące obciążenie finansowe dla podatników. Dodaje, że w odróżnieniu od niektórych państw europejskich, w Polsce skazani są utrzymywani przez władze, bez obowiązku udziału w kosztach utrzymania w czasie przebywania w zakładzie karnym. 69.  Rząd utrzymuje, że w niniejszym przypadku zaskarżony środek nie obciążył skarżących w sposób nadmierny ani przesadny. Zaznacza, że obowiązek ustanowienia funduszu akumulacyjnego dotyczył tylko cząstki ich środków, a poza tym został zastosowany zgodnie z zasadami określonymi w art. 126 § 2 Kkw, czyli stopniowo i do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Rząd dodaje, że z wyjątkiem środków składających się na ich fundusz akumulacyjny, skarżący mogli bez przeszkód rozporządzać swoimi pieniędzmi. 70.  Ponadto Rząd twierdzi, że polskie ustawodawstwo dotyczące funduszu akumulacyjnego jest zgodne z Europejskimi Regułami Więziennymi (§ 38 powyżej) oraz że nie istnieje wspólna europejska metoda zarządzania oszczędnościami skazanych, która różniłaby się zasadniczo od metody stosowanej w Polsce. Dodaje, że niektóre państwa europejskie nie przewidują dla skazanych żadnego obowiązku utworzenia rezerwy z ich środków z myślą o mającym nadejść zwolnieniu z zakładu karnego. 71.  Ponadto Rząd zauważa, że w przypadku przekazania przez skazanego oszczędności do depozytu w zakładzie karnym, oszczędności takie nie zapewniają żadnego przychodu. Z tego powodu władze ustanowiły ramy prawne, pozwalające skazanym, którzy mają taką wolę, złożyć oszczędności w banku, na książeczce o oprocentowaniu rynkowym. Wskazując, że za to świadczenie nie są pobierane żadne opłaty ani prowizja, Rząd zaznacza, że możliwość rozporządzania oszczędnościami została rozwinięta w nowelizacji art. 126 Kkw, która weszła w życie w styczniu 2012 r. 72.  Rząd podkreśla, że obydwie formy zdeponowania środków przysługujące skazanemu i przewidziane w art. 126 Kkw skutkują pewną niedostępnością zgromadzonych środków podczas pobytu w zakładzie karnym. Wyjaśnia w szczególności, że jeśli środki te zostaną zdeponowane w zakładzie karnym skazanego, „fizycznie” nie może on objąć ich w posiadanie do momentu zwolnienia z zakładu karnego. Wskazuje, że w przypadku, gdy skazany zdecyduje złożyć te środki na książeczce płatnej na żądanie, zainteresowany otrzymuje od banku dokument. Posiadacz tego dokumentu jest jedyną osobą, która ma prawo rozporządzać środkami zgromadzonymi na książeczce. Na czas odbywania kary pozbawienia wolności dokument zostaje zdeponowany w zakładzie karnym skazanego. 73.  Rząd dodaje, że oprócz książeczki płatnej na żądanie inne aktualnie dostępne depozyty oszczędnościowe pozwalają posiadaczowi lub jego pełnomocnikowi wypłacać zgromadzone środki, co kłóciłoby się z celem funduszu akumulacyjnego. Zdaniem Rządu właśnie z tego powodu przed nowelizacją Kkw w 2012 r. ustawodawstwo dotyczące funduszu akumulacyjnego różniło się od tego, które dotyczyło innych środków należących do skazanych. Rząd uważa, że nowe ustawodawstwo, choć pozwala skazanym osiągnąć większe przychody z oszczędności, jednocześnie powoduje, że zachowanie tych oszczędności w oczekiwaniu na zwolnienie zainteresowanych staje się bardziej problematyczne. 74.  Ponadto Rząd kwestionuje stwierdzenia skarżących, według których niskie oprocentowanie książeczek wynikało ze zmowy między władzami a PKO BP lub z monopolu tego banku na środki pieniężne skazanych. Wskazuje, że wspomniane oprocentowanie jest efektem zobowiązania banku do zagwarantowania nieprzerwanej i natychmiastowej dostępności zgromadzonych oszczędności. Rząd wyjaśnia, że inaczej niż w przypadku innych książeczek oszczędnościowych, przy książeczkach należących do skazanych nie jest możliwe ustalenie z wyprzedzeniem okresu obowiązywania książeczek. Zaznacza, że banki mają tendencję do obniżania oprocentowania takich produktów jak książeczka płatna na żądanie, które nie dają im żadnych możliwości inwestowania. 75.  Rząd wskazuje, że fakt, iż skarżący mogli otworzyć książeczkę wyłącznie w PKO BP, tłumaczy się silną pozycją tego banku na rynku książeczek, jego dobrą reputacją wśród klientów i specjalistów oraz rozległą siecią dystrybucji usług. Rząd wyjaśnia, że ten ostatni czynnik zapewnia łatwiejszy dostęp skazanych do ich oszczędności w przypadku wcześniejszego zwolnienia lub przeniesienia do innego zakładu karnego. Rząd podkreśla inne zalety książeczki płatnej na żądanie, takie jak jej darmowość, bezpieczeństwo zgromadzonych oszczędności, łatwość śledzenia operacji dokonywanych na rachunku, możliwość otrzymywania przez posiadacza książeczki środków z różnych źródeł oraz dokonywania wpłat i wypłat w jednym z licznych lokali banku, w tym w każdym urzędzie pocztowym, a wreszcie dostęp do oszczędności wyłącznie dla posiadacza książeczki. Rząd dodaje, że w odróżnieniu od innych depozytów oszczędnościowych książeczka płatna na żądania nie wiąże się z obowiązkiem minimalnych wpłat ani informowania banku o wysokości dochodów. 2.  Interwencja strony trzeciej: Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka 76.  Helsińska Fundacja Praw Człowieka („Fundacja Helsińska”) przedłożyła Trybunałowi swoje uwagi w ramach interwencji strony trzeciej. Fundacja Helsińska podkreśla, że osoby pozbawione wolności w wyniku skazującego wyroku w sprawie karnej nie powinny być pozbawiane dostępu do usług bankowych. Jej zdaniem polskie ustawodawstwo dotyczące funduszu akumulacyjnego, jakie było stosowane przez władze krajowe w momencie wystąpienia omawianych faktów, zakłócało sprawiedliwą równowagę między interesem ogółu a prawem skazanych do poszanowania ich mienia. Fundacja Helsińska zauważa w tym względzie, że roczne oprocentowanie książeczek należących do skazanych jest najniższe na rynku usług bankowych i niższe niż aktualny wskaźnik inflacji. Jako przykład wskazuje, że w okresie od 2005 do 2010 roku wskaźnik ten wahał się od 0,7% do 4%. Dodaje, że książeczki należące do skazanych były najniżej oprocentowanymi produktami oszczędnościowymi w ofercie PKO BP. 77.  Fundacja Helsińska jest zdania, że z uwagi na niewyczerpujący charakter ustawodawstwa w tej kwestii zarządzanie środkami pieniężnymi skazanych powierzono PKO BP w sposób arbitralny, bez możliwości sprzeciwu ze strony głównych zainteresowanych.   3.  Ocena Trybunału a)  Wystąpienie ingerencji i norma mająca zastosowanie do niniejszej sprawy 78.  Trybunał pragnie zauważyć, że w niniejszym przypadku skarga skarżących dotyczy nie nałożonego na nich obowiązku utworzenia funduszu akumulacyjnego, lecz sposobu zastosowania tego środka. Zainteresowani kwestionują w szczególności nałożony na nich obowiązek zdeponowania środków stanowiących ich fundusz akumulacyjny na książeczce o tak niskim oprocentowaniu, że według nich wartość ich funduszu zmniejszyła się. 79.  Trybunał zaznacza, że w niniejszym przypadku wystąpienie ingerencji w prawo skarżących do poszanowania ich mienia nie było przedmiotem sporu między stronami. Ingerencja ta polega na wykluczeniu możliwości wyboru sposobu zdeponowania środków pieniężnych przez skazanych. 80.  Trybunał przypomina, że art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji zawiera trzy odrębne normy: pierwsza, określona w pierwszym zdaniu akapitu pierwszego i mająca charakter ogólny, mówi o zasadzie poszanowania mienia; druga, zawarta w drugim zdaniu tego akapitu, dotyczy pozbawienia własności i uzależnia je od pewnych warunków; trzecia natomiast, podana w akapicie drugim, przyznaje państwom będącym stronami Konwencji między innymi prawo regulowania sposobu korzystania z mienia zgodnie z interesem ogółu. Drugą i trzecią normę, które wiążą się z konkretnymi przykładami naruszenia prawa własności, należy interpretować w świetle zasady ustanowionej pierwszą normą (Iatridis przeciwko Grecji [WI], nr 31107/96, § 55, ETPC 1999-II, i Immobiliare Saffi przeciwko Włochom [WI], nr 22774/93, ETPC 1999-V). 81.  W niniejszym przypadku strony są zgodne, że fakt zaskarżonej ingerencji należy analizować jako uregulowanie sposobu korzystania z mienia w rozumieniu akapitu drugiego artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. Trybunał nie widzi powodów, by postanowić inaczej. b)  Poszanowanie warunków określonych w akapicie drugim artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji 82.  Trybunał zauważa, że zaskarżony środek miał na celu zachowanie oszczędności skarżących, tak by umożliwić im pokrycie wydatków związanych z mającym nastąpić zwolnieniem z zakładu karnego. Środek ten służył również temu, by państwo i podatnicy nie ponosili nieuzasadnionego obciążenia finansowego, jakie mogłyby spowodować wnioski o przyznanie pomocy finansowej składane przez skazanych na podstawie art. 166 § 3 Kkw (§ 32 powyżej). Trybunał stwierdza zatem, że ingerencja posiadała uzasadniony i zgodny z interesem ogółu cel, a mianowicie ochronę praw skarżących i innych osób. 83.  Trybunał przypomina, że środek ingerujący powinien zachowywać „sprawiedliwą równowagę” między wymogami interesu ogółu a wymogami ochrony praw podstawowych jednostki. Poszukiwanie takiej równowagi odzwierciedla struktura art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, a zatem również jego akapit drugi: musi istnieć rozsądny stosunek proporcjonalności między zastosowanymi środkami a zamierzonym celem. Dokonując kontroli poszanowania tego wymogu, Trybunał przyznaje państwu szeroki margines uznania zarówno w zakresie wyboru sposobów realizacji takich środków, jak i osądzenia, czy ich konsekwencje są uzasadnione w interesie ogółu dbałością o osiągnięcie celu danego przepisu (Chassagnou i inni przeciwko Francji [WI], nr 25088/94, 28331/95 i 28443/95, § 75, ETPC 1999-III, i wyżej wspomniany Immobiliare Saffi, § 49). 84.  Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 35 § 3 lit. b) Konwencji może uznać skargę za niedopuszczalną, jeżeli „skarżący nie doznał znaczącego uszczerbku, chyba że poszanowanie praw człowieka w rozumieniu niniejszej konwencji i jej protokołów wymaga rozpatrzenia przedmiotu skargi oraz pod warunkiem, że żadna sprawa, która nie została należycie rozpatrzona przez sąd krajowy, nie może być odrzucona na tej podstawie”. 85.  W niniejszym przypadku Trybunał jest zdania, że pomijając finansowy aspekt sprawy, wiąże się ona z kwestią zasadniczą dotyczącą ustalenia, czy ramy prawne ustanowione przez władze polskie w zakresie zarządzania środkami pieniężnymi skazanych są zgodne z prawem skazanych do poszanowania mienia (zob. a contrario wyżej wspomnianą decyzję w sprawie Korolew). Trybunał przypomina, że orzekał wielokrotnie w różnych przypadkach, iż pozbawienie wolności skazanego nie oznacza utraty ochrony innych praw podstawowych określonych w Konwencji, chociaż korzystanie z tych praw jest w sposób nieunikniony ograniczone wymogami jego położenia (Hirst przeciwko Wielkiej Brytanii [WI], nr 74025/01, § 69, 6 października 2005 r.). Wszelkie ograniczenie tych pozostałych praw musi być uzasadnione, nawet jeśli takie uzasadnienie opiera się po prostu na względach bezpieczeństwa, w szczególności na zapobieganiu przestępczości i ochronie porządku publicznego, które wynikają w sposób nieunikniony z sytuacji pozbawienia wolności (zob. na przykład Silver i inni przeciwko Wielkiej Brytanii, 25 marca 1983 r., §§ 99-105, seria A nr 61). 86.  W niniejszym przypadku Trybunał pragnie zauważyć, że przez kilka lat skarżący jako skazani pozostający pod kontrolą państwa byli zmuszeni do składania środków stanowiących ich fundusz akumulacyjny na książeczce, której oprocentowanie było niższe niż w przypadku innych instrumentów bankowych dostępnych na rynku, władze uniemożliwiły im zatem założenie książeczki oferującej wyższe oprocentowanie. Trybunał przyjmuje argument Rządu, według którego zaskarżony środek był niezbędny do zagwarantowania środków stanowiących fundusz akumulacyjny skarżących, w szczególności zaś do uniemożliwienia im wydania tych środków przed zakończeniem odbywania kary. Trybunał stwierdza jednak, że w zastosowaniu ram prawnych obowiązujących do 31 grudnia 2011 r. skarżący zostali całkowicie pozbawieni możliwości wyboru instrumentów bankowych, na których mogliby złożyć środki stanowiące ich fundusz akumulacyjny. 87.  Mimo że szkoda finansowa, jakiej doznali skarżący, wydaje się nieznaczna, Trybunał przypomina, że szkody pieniężnej nie należy mierzyć w sposób abstrakcyjny; nawet niewielka szkoda materialna może być znaczna z uwagi na szczególną sytuację danej osoby oraz koniunkturę gospodarczą kraju lub regionu, w którym mieszka (wyżej wspomniana decyzja w sprawie Korolew). 88.  W niniejszym przypadku Trybunał pragnie zauważyć, że zaskarżony środek dotknął skarżących w momencie, gdy już znajdowali się w niepewnej sytuacji ekonomicznej z powodu długiego okresu kary i braku ofert pracy w zakładzie karnym. Chociaż uszczerbek, jakiego doznali skarżący z powodu zaskarżonego środka, był niewielki, Trybunał jest zdania, że zainteresowani znajdowali się w takiej sytuacji ekonomicznej, że omawiany środek mógł oddziaływać na ich życie osobiste (zob. a contrario Rinck przeciwko Francji (dec.), nr 18774/09, 19 października 2010 r.). 89.  Trybunał podkreśla, że chociaż samo istnienie alternatywnych rozwiązań nie powoduje, że zaskarżone ustawodawstwo jest nieuzasadnione, to stanowi to jeden z czynników pomagających ustalić, czy zastosowane środki można uznać za rozsądne i odpowiednie do osiągnięcia zamierzonego uzasadnionego celu, uwzględniwszy konieczność zachowania „sprawiedliwej równowagi” (James i inni przeciwko Wielkiej Brytanii, 21 lutego 1986 r., § 51, seria A nr 98, i Borżonow przeciwko Rosji, nr 18274/04, § 61, 22 stycznia 2009 r.). W niniejszym przypadku Trybunał pragnie zauważyć, że dokonując nowelizacji art. 126 Kkw, która weszła w życie w styczniu 2012 r., władze polskie same usunęły zaskarżony środek. Co więcej, wyżej wspomniany przepis Kkw został ponownie zmieniony w lipcu 2015 r. (§ 30 powyżej). W związku z tym Trybunał nie jest przekonany, by przepis ten był niezbędny do osiągnięcia wyżej wskazanego celu. 90.  Trybunał wskazuje również, że kryterium dopuszczalności określone w art. 35 § 3 lit. b) Konwencji, wymagające, by sprawa została należycie rozpatrzona przez sąd krajowy, ma na celu zagwarantowanie, by każda sprawa była przedmiotem kontroli sądowej, czy to na poziomie krajowym, czy to europejskim (wyżej wspomniana decyzja w sprawie Rinck). W tym względzie Trybunał odsyła do swojej uwagi sformułowanej w §§ 55-56 powyżej, zgodnie z którą nie wykazano, że skarżący mieli do dyspozycji środki odwoławcze pozwalające im zaskarżyć krytykowany środek przed sądami krajowymi. 91.  Z powyższych względów Trybunał jest zdania, że „sprawiedliwa równowaga” między wymogami interesu ogółu a wymogami ochrony prawa skarżących do poszanowania ich mienia w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji została w niniejszym przypadku zakłócona. 92.  W związku z tym Trybunał oddala zarzut Rządu dotyczący braku istotnego uszczerbku doznanego przez skarżących i orzeka, że doszło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji. III.  ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 93.  Jak określono w art. 41 Konwencji, „Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie”. A.  Szkody 94.  Skarżący Marek Siemaszko żąda 95 euro (EUR) z tytułu szkód materialnych i 2 000 EUR z tytułu szkód moralnych. Skarżący Jan Olszyński oświadcza, że nie jest w stanie oszacować poniesionej szkody materialnej i zdaje się w tej kwestii na osąd Trybunału. Z tytułu szkód moralnych żąda 25 000 EUR. 95.  Rząd jest zdania, że skarżący nie doznali żadnej szkody materialnej i wnosi, aby Trybunał oddalił związane z tym żądania. Zauważa również, że wniosek skarżącego Jana Olszyńskiego nie posiada uzasadnienia, a kwota żądana z tytułu szkód moralnych jest nadmiernie wysoka. Rząd utrzymuje także, że ze sprawy nie mogą wynikać szkody moralne, ponieważ dotyczy ona praw o charakterze majątkowym. W przypadku, gdyby Trybunał stwierdził, że nastąpiło naruszenie, Rząd wnosi, by Trybunał orzekł, że samo stwierdzenie naruszenia stanowi wystarczające sprawiedliwe zadośćuczynienie. 96.  Trybunał pragnie zauważyć, że w niniejszym przypadku ze środków finansowych skarżących nie zostały uzyskane odsetki, które mogliby otrzymać, gdyby mieli swobodny wybór instrumentów bankowych dostępnych na rynku. Nie chcąc wdawać się w spekulacje odnośnie do rozmiaru doznanego przez nich z tego powodu uszczerbku finansowego, Trybunał musi jednak uwzględnić fakt, że skarżący ponieśli pewną szkodę materialną i moralną (Łuczak przeciwko Polsce, nr 77782/01, § 64, 27 listopada 2008 r.). Orzekając zgodnie ze swoją władzą dyskrecjonalną, jak określono w art. 41 Konwencji, Trybunał przyznaje każdemu ze skarżących 2 000 EUR z tytułu wszystkich szkód łącznie. B.  Koszty postępowania 97.  Skarżący Marek Siemaszko nie przedstawił żadnego wniosku w związku z kosztami postępowania. Skarżący Jan Olszyński żąda 1 200 EUR z tytułu pokrycia kosztów postępowania w związku z pracą adwokata, który reprezentował go przed Trybunałem. Wskazuje, że honoraria za doradztwo adwokata odpowiadają dwudziestu czterem godzinom pracy poświęconym na przygotowanie uwag i innych dokumentów przedstawianych w niniejszej sprawie i wynoszą 50 EUR za każdą godzinę. 98.  Rząd wskazuje, że na poparcie wniosku drugiego skarżącego nie przedstawiono żadnych faktur i wnosi, aby Trybunał oddalił ten wniosek. 99.  Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, skarżący może uzyskać zwrot kosztów postępowania wyłącznie jeśli zostanie udowodnione, że koszty te rzeczywiście zostały poniesione, były konieczne i opiewają na rozsądną sumę. W niniejszym przypadku z uwagi na dokumenty, którymi dysponuje, oraz na swoje orzecznictwo (Matrakas i inni przeciwko Polsce i Grecji, nr 47268/06, § 185, 7 lutego 2014 r.), Trybunał uznaje za rozsądną sumę kosztów postępowania przed Trybunałem kwotę 850 EUR, którą zasądza na rzecz Jana Olszyńskiego. C.  Odsetki za zwłokę 100.  Trybunał uznaje za stosowne ustalić odsetki za zwłokę równe oprocentowaniu kredytu w Europejskim Banku Centralnym powiększonemu o trzy punkty procentowe. Z POWYŻSZYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE: 1.  Postanawia połączyć skargi;   2.  Dołącza do meritum sprawy zarzut Rządu dotyczący braku istotnego uszczerbku i go oddala;   3.  Uznaje skargi za dopuszczalne;   4.  Stwierdza, że doszło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji;   5.  Orzeka, że a)  państwo pozwane musi zapłacić w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji, i po przeliczeniu na walutę państwa pozwanego po kursie w dniu płatności: i.  2 000 EUR (dwa tysiące euro) na rzecz każdego ze skarżących jako zadośćuczynienie za szkody materialne i moralne, plus kwotę ewentualnie należną z tytułu podatku; ii.  850 EUR (osiemset pięćdziesiąt euro) na rzecz skarżącego Jana Olszyńskiego jako zwrot kosztów postępowania, plus kwotę ewentualnie należną z tytułu podatku; b)  od upłynięcia wyżej wspomnianego terminu do momentu płatności od kwot tych będą naliczane odsetki proste równe oprocentowaniu kredytu w Europejskim Banku Centralnym w tym okresie, powiększonemu o trzy punkty procentowe;   6.  Oddala w pozostałej części wniosek o słuszne zadośćuczynienie. Sporządzono w języku francuskim i obwieszczono pisemnie w dniu 13 września 2016 r. w zastosowaniu Reguły 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.  Andrea Tamietti András Sajó Zastępca Kanclerza Przewodniczący