6178/04

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   AKYAZ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 6178/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Temmuz 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa   Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla   alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (6178/04) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaꢀı)   Đhsan Akyaz’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 9 Ocak 2004 tarihinde Đnsan   Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından   F. Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢁULLARI   A. Baꢀvuran hakkında açılan dava   Baꢀvuran 1971 doğumludur.   Nisan 1996 tarihinde yakalanarak gözaltına alınan baꢀvuran PKK mensubu olmakla   suçlanmıꢀtır.   Mayıs 1996 tarihinde bir hekim tarafından muayene edilen baꢀvuranın vücudunda darp ya   da yara izine rastlanılmamıꢀtır.   Baꢀvuran 9 Mayıs 1996 tarihine dek gözaltında kalmıꢀ ve hakkında yapılan bütün suçlamaları   kabul etmiꢀtir.   Baꢀvuran gözaltı süresinin sonunda bir hekim tarafından muayene edilmiꢀ ve hakkında sağlık   raporu düzenlenmiꢀtir.   Baꢀvuran aynı gün Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı   tarafından dinlenmiꢀtir. Adı geçen iꢀkenceye maruz kaldığını ileri sürerek meydana gelen   olayları ve polise vermiꢀ olduğu ifadeleri inkâr etmiꢀtir.   Baꢀvuran aynı gün DGM nöbetçi hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀ, burada savcıya verdiği ifadesini   teyit etmiꢀtir. Hakim baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.   DGM Cumhuriyet Savcısı 28 Mayıs 1995 tarihli iddianame ile baꢀvuranı ülke bütünlüğü   aleyhine eylemler gerçekleꢀtirmekle itham etmiꢀ, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 125.   maddesinin uygulanmasını talep etmiꢀtir.   Baꢀvuran DGM’ye verdiği 12 Mayıs 1996 tarihli bir dilekçe ile serbest bırakılmasını talep   etmiꢀ, özellikle suçsuz olduğunu ve gözaltı sırasında iꢀkenceye maruz kaldığını iddia etmiꢀtir.   Baꢀvuranın bu talebi 10 Haziran 1996 tarihinde reddedilmiꢀtir.   Aralarında askeri bir hakimin de yer aldığı üç hakimden oluꢀan DGM önündeki dava 8   Ağustos 1996 tarihinde baꢀlamıꢀtır. Avukatı aracılığıyla temsil edilen baꢀvuran aleyhinde   yapılan bütün suçlamaları reddederek gözaltında iꢀkence yapıldığını yinelemiꢀtir.   Haziran 1997 tarihinde DGM 5. Dairesi baꢀvuranın davasının 4. Daire tarafından incelenen   bağlantılı bir adam öldürme davasıyla birleꢀtirilmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   TBMM 18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’nın 143. maddesinde değiꢀikliğe giderek   DGM’lerde ve Savcılıklar bünyesinde hazır bulunan askeri hakimlerin varlığına son vermiꢀtir.   Haziran 1999 tarihinde aynı doğrultuda DGM’lere iliꢀkin Kanun da değiꢀtirilmiꢀtir. Netice   itibarıyla baꢀvuranın davasına katılan askeri hakimin yerini sivil hakim almıꢀtır.   Hakimler 29 Mayıs 2000 tarihinde baꢀvuranla ilintili iki davanın birleꢀtirilmesine karar   vermiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemesi otuz sekiz duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir. Baꢀvuranın tutukluluk   hali gerek dava dosyası gerekse duruꢀmaya göre her ay resen incelenmiꢀtir. Baꢀvuranın   avukatı tarafından yapılan serbest bırakılma talepleri «isnat edilen suçun ciddiyeti»,   «kanıtların durumu», «ilk tutukluluk tarihi» ve «firar riski» gibi kıstaslar dikkate alınarak   sistemli olarak reddedilmiꢀtir.   Baꢀvuran tutukluluk süresinin uzunluğu dikkate alınarak 10 Aralık 2003 tarihinde serbest   bırakılmıꢀtır.   Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin 16 Haziran 2004 tarih ve 5190 sayılı Kanun ile   feshedilmesinin ardından dava Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiꢀtir.   Mart 2008 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranı Türkiye’nin ülke   bütünlüğünün parçalamasını tahrik eden eylemler gerçekleꢀtirmekten suçlu bulmuꢀ ve   TCK’nın 125. maddesi uyarınca adı geçeni müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   Baꢀvuran avukatı aracılığıyla 24 Mart 2008 tarihli karara karꢀı temyize gitmiꢀtir.   Taraflardan edinilen bilgilere göre yargılama halen Yargıtay’da derdesttir.   B. Baꢀvuran tarafından gözaltından sorumlu polisler hakkında yapılan iꢀkence ꢀikayeti   Đꢀkenceye maruz kaldığını öne süren baꢀvuran 3 Haziran 2003 tarihinde gözaltından sorumlu   polisler hakkında ꢀikayette bulunmuꢀtur.   Fatih Cumhuriyet Savcısı iꢀkence suçlarının önlenmesine iliꢀkin TCK’nın 243. maddesinde   öngörüldüğü üzere bu türden iꢀlenen suçlara karꢀı asgari beꢀ yıla kadar hapis cezasının   verilebileceğini, yine bu Kanun’un 102. maddesinde davanın beꢀ yıl içinde zamanaꢀımına   uğradığını hatırlatarak muhakemenin men-i kararı vermiꢀtir.   Temmuz 2003 tarihinde baꢀvuran avukatı aracılığıyla muhakemenin men-i kararına   itirazda bulunmuꢀtur.   Ekim 2003 tarihinde Beyoğlu Ağır Ceza Mahkemesi, uygulamanın yürürlükteki usuli   iꢀlemlere ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle bu itirazı reddetmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, yedi yıl yedi aydan fazla süren tutukluluk   süresinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadır.   Hükümet 9 Mayıs 1996 tarihinde baꢀlayıp 10 Aralık 2003 tarihinde sona eren baꢀvuranın   tutukluluk süresinin aꢀırı olmadığını savunmaktadır. Hükümet ulusal mahkemelerin iꢀlenen   suçun niteliği, kanıtların durumu, firar riski ve kamu yararını göz önüne alarak olayların   meydana geldiği dönemde iç hukukta uygulanan hükümlere uygun ꢀekilde baꢀvuranın   tutukluluk halinin devamına karar verdiklerini ifade etmektedir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM davanın esası ile ilgili olarak, baꢀvuranın sözkonusu tutukluluk döneminin 27 Nisan   tarihinde baꢀlayıp serbest bırakıldığı 10 Aralık 2003 tarihinde sona erdiğini not   etmektedir. Bu süre yedi yıl yedi ay on beꢀ gündür.   AĐHM, AĐHS’nin 5/3 maddesine yönelik bir ihlal olup olmadığını , ilgili tarafından serbest   kalabilmek için yapılan baꢀvurularda ihtilafa mahal vermeyen olaylara dayalı olarak ve ilgili   kararlarda yer alan gerekçeler temelinde tespit edecektir. (Bkz. Assenov ve diğerleri-   Bulgaristan kararı, 28 Ekim 1998).   Bu bağlamda, hakimlerin bir gerekçe göstermeksizin neredeyse benzer hatta basmakalıp   ifadelerle baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar verdikleri gözlenmektedir. Delil   unsurlarından suça iliꢀkin ciddi göstergelerin mevcut olduğu ve devam ettiği anlaꢀılmaktadır.   Genel olarak ilgili etkenler olmasına rağmen, mevcut davada bunlar, tek baꢀına, baꢀvuranın   tutukluluk süresinin bu denli uzun olmasını haklı çıkarmamaktadır (Bkz. Ali Hıdır Polat-Türkiye   kararı, no: 61446/00, 5 Nisan 2005).   AĐHM, hakimler tarafından benimsenen gerekçelerin «yerinde» ve «yeterli» olmadığı   kanısındadır. Bu itibarla, baꢀvuranın davasının görülmesi konusunda gerekli özenin gösterilip   gösterilmediği meselesi üzerinde durulmasına gerek yoktur. (Bkz. sözü edilen Ali Hıdır Polat,   Kesikkulak-Türkiye kararı no: 7263/04, 8 Ocak 2009 ve Mahmut Yaman-Türkiye kararı no:   33631/04, 20 Ocak 2009).   Bu koꢀullar çerçevesinde, baꢀvuranın tutukluluk süresinin uzunluğu dikkate alındığında, AĐHM   AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran yargılamanın uzunluğu nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen makul süre   ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM davanın esası ile ilgili olarak dikkate alınması gereken dönemin 27 Nisan 1996   tarihinde baꢀladığını ve dava sürecinin ulusal mahkemeler önünde halen sürdüğünü   gözlemektedir. Đki dereceli mahkemede görülen bu süre on üç yıldan fazladır. AĐHM bu   baꢀvuruya konu edilen benzer ꢀikayetleri ortaya koyan baꢀvuruları daha önce de incelediğini,   bu konudaki yerleꢀik içtihadından ileri gelen kıstaslar ıꢀığında «makul süre» ilkesinin ihlal   edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. diğer birçokları arasında Pelissier ve Sassi-Fransa   kararı no: 25444/94). Mevcut baꢀvuruda daha önce benimsenen bu kararın dıꢀına çıkılmasını   gerektirecek bir durumun sözkonusu olmadığını kaydeden AĐHM, aynı gerekçelerle AĐHS’nin   6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   III. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   AĐHS’nin 3., 6/1 ve 13. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuran gözaltı sırasında iꢀkenceye maruz   kaldığını ve sorumlu polislerin mutlak bir cezasızlıktan yararlandığını iddia etmektedir.   AĐHM yapılan bu ꢀikayetleri incelemiꢀtir. AĐHM öne sürülen olaylar ve yapılan ꢀikayet   arasında geçen süre ve baꢀvuranın -avukatı aracılığıyla temsil edilmesine karꢀın- uzun bir   dönem boyunca konuya yeterli ihtimamı göstermediği dikkate alındığında baꢀvurunun bu   bölümünün gecikmeli yapıldığına ve AĐHS’nin 35/1 ve 4 maddelerine dayalı olarak altı aylık   süre ꢀartına uyulmadığı gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğine itibar etmektedir (Bkz. mutatis   mutandis, Hasan Aksakal no: 70285/01, 11 Ekim 2007, Aydın vd. no: 46231/99, 26 Mayıs   2005, Kıniꢀ kararı, no: 13635/04, 28 Haziran 2005 ve Üçak ve Kargılı-Türkiye kararı no:   75527/01 ve 11837/02, 28 Mart 2006).   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   Baꢀvuran 25.000 Euro manevi tazminat, 5.000 Euro maddi tazminat ve yargılama gider ve   masrafları için 7.000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran kanıtlayıcı belge niteliğinde posta   makbuzları ile avukatlık sözleꢀmesini sunmaktadır.   Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.   Tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet bağı   bulunmadığından AĐHM bu talebi reddetmektedir. AĐHM buna karꢀılık, baꢀvurana   hakkaniyete uygun olarak 12.500 Euro manevi tazminat ve tüm yargılama masraf ve giderleri   için 1.500 Euro ödenmesini uygun görmektedir. AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez   Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini   ifade etmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1.Baꢀvurunun tutukluluk süresine ve yargılamanın uzunluğuna iliꢀkin bölümünün   kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından;   i. baꢀvurana 12.500 (on iki bin beꢀ yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;   ii. yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 7 Temmuz 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6