62319/00

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   FEYYAZ YILMAZ - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:62319/00)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRASBOURG   Temmuz 2005   İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup   bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (62319/00) başvuru no’lu davanın   nedeni, bu ülke vatandaşı Feyyaz Yılmaz’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne   (AİHM) 1 Haziran 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi   uyarınca yapmış olduğu başvurudur.   Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde İzmir Barosu avukatlarından T.   Aslan tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu olan başvuran İzmir’de ikamet etmektedir.   Kasım 1998 tarihinde başvuran, İzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele   Şubesi’ne bağlı polisler tarafından yakalanıp gözaltına alınmıştır. Başvuran 16 Kasım 1998’de   Abdullah Öcalan’ın İtalya’da yakalanmasını protesto etmek amacıyla düzenlenen gösteriye   katılmak ve adıgeçen kişiye destek vermek için slogan atmakla suçlanmıştır.   Kasım 1998 tarihinde düzenlenen ifade tutanağına göre başvuran gösteriye   katıldığını ve slogan attığını kabul etmiştir.   Kasım 1998 tarihinde İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet   Savcısı tarafından dinlenen başvuran, aleyhindeki suçlamaları reddetmiş ve suçsuz olduğunu   iddia etmiştir. Aynı gün İzmir DGM’ye çıkarılan başvuran hakkında tutuklu yargılama kararı   verilmiştir.   Aralık 1998 tarihinde Cumhuriyet Savcısı başvuranla birlikte onyedi kişiyi,   yasadışı silahlı örgüte yardım etmekle suçlayarak Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesi ile   sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca mahkum edilmelerini talep   etmiştir.   İzmir DGM’de yapılan 2 Şubat 1999 tarihli duruşmada başvuran masum olduğunu ve   gözaltında kötü muameleye maruz kaldığını ileri sürmüştür. Başvuran ifadesinin baskı altında   alındığını iddia ederek içeriğini reddetmiştir. Başvuranın avukatı müvekkili aleyhine yapılan   suçlamaların TCK’nın 169. maddesine değil 3713 sayılı Kanun’un 8 §1 maddesine ilişkin   olduğunu ileri sürmüştür.   Mayıs 1999 tarihinde aralarında askeri hakimin de yer aldığı İzmir DGM heyeti,   başvuranı TCK’nın 169. maddesi ile 3713 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca silahlı örgüte   yardım etmekten suçlu bulmuştur. Olayların meydana geldiği dönemde başvuran reşit   olmadığından TCK’nın 55§3 maddesi uyarınca cezası üçte bir oranında indirilmiş, sonuç   olarak iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Mahkeme ayrıca ilgili kişinin tutuklu   yargılandığı süreyi dikkate alarak salıverilmesine karar vermiştir.   Mahkeme başvuranın suçlu olduğuna hükmederken, diğer sanıkların ifade ve   tanıklıklarını, olay yeri, yüzleştirme ve kimlik teşhisi tutanaklarını ve başvuranın kendisinin   yargılama sürecinin farklı aşamalarında verdiği ifadeleri gözönünde bulundurmuştur.   Başvuranın avukatı ve İzmir DGM Cumhuriyet Savcısı sözkonusu kararı temyize   götürmüşlerdir.   Ekim 1999 tarihinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı hazırladığı tebliğnamede ilk   derece mahkemesi tarafından verilen kararın onanmasını talep etmiştir. Sözkonusu tebliğname   başvurana bildirilmemiştir.   Yargıtay 25 Ocak 2000 tarihli ve 2 Şubat 2000 tarihinde ilan edilen kararıyla ilk   derece mahkemesinin verdiği kararı onamıştır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 14. MADDESİ İLE BİRLİKTE 6. MADDESİNİN İHLAL   EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, bir   yandan bünyesinde bir askeri hakim bulunmasından, diğer yandan ise gözaltı süresince   avukattan yararlanamadığından dolayı, kendisine adil bir yargılama sağlayabilecek “bağımsız   ve tarafsız bir mahkeme” olmadığı iddiasında bulunmaktadır.   Başvuran ayrıca, gözaltındayken kendi iddiasına göre polislerin baskı ve zorlaması   altında verdiği ifadenin aleyhinde delil olarak kullanıldığından ve genel ceza hukukunda yer   alan savunma haklarına ilişkin usullerden daha az elverişli olanlara tabi tutulduğundan şikayet   etmektedir.   Son olarak başvuran Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendisine   iletilmediğinden şikayetçi olmaktadır.   Bu itibarla başvuran AİHS’nin 14. maddesiyle birlikte veya ayrı olarak ele alınmak   suretiyle 6. maddenin 1. fıkrası ile 3. fıkrasının b) bendine atıfta bulunmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Hükümet AİHS’nin 35. maddesinde öngörülen altı aylık süre kuralına uyulmadığı için   AİHM’den, DGM’nin yapısına ilişkin şikayeti reddetmesini istemektedir. Hükümet,   DGM’nin bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğuna ilişkin şikayet hakkında verilen iç   nihai kararın, yine aynı Mahkeme tarafından verildiğini belirtmektedir. Bu itibarla Hükümet,   olayların meydana geldiği dönemde Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yapısı iç hukuktan   kaynaklandığı için Yargıtay’ın sözkonusu şikayet hakkında hüküm vermeye yetkili   olmadığını belirtmektedir. Sonuç olarak Hükümet, başvuranın başvurusunu, iç hukuk   yollarının etkisiz olduğunu anladığı andan, yani İzmir DGM’nin kararını verdiği 11 Mayıs   tarihinden itibaren altı ay içinde yapmış olması gerektiğini ileri sürmektedir. Oysa   başvuru belirtilen tarihten altı ay geçtikten sonra yapılmıştır.   AİHM benzer bir itirazı Özdemir-Türkiye (no: 59659/00, § 26, 6 Şubat 2003)   davasında reddettiğini hatırlatır. Mahkeme önceki kararından ayrılmasını gerektirecek hiçbir   gerekçe görmediğinden Hükümet’in bu itirazını reddetmiştir.   AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (bkz., Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998,   Derleme Hükümler ve Kararlar 1998-VII) ve elindeki mevcut unsurların tümü gözönüne   alındığında başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda   bunun dışında hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.   B. Esas hakkında   1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında   AİHM daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve   bunların AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (bkz.   adıgeçen Özel, § § 33-34, ve Özdemir-Türkiye no:59659,§§ 35-36, 6 Şubat 2003).   AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak   hiçbir olgu ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, Ceza Kanunu’nda öngörülen   suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranın, aralarında asker   kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymasının   anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin   davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz bir yargı kararı almasından haklı   olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız   olmadığı yönündeki şüphelerinin, nesnel bir biçimde haklı gerekçelere dayandığı kabul   edilebilir (Incal –Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme 1998-IV, s. 1573, § 72).   AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin   AİHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı   sonucuna varmıştır.   2. Ceza Yargılamasının Adilliği Hakkında   Hükümet bir ihlalin varlığına itiraz etmektedir.   AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve   bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil ve   hakkaniyete uygun bir yargılama süreci temin edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.   Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının   ihlal edildiği tespiti ışığında, AİHM, mevcut şikayeti incelemeye gerek olmadığı kanaatine   varmıştır (bkz. diğerleri arasında, Çıraklar kararı, s. 3074, §§ 44-45; Yargıtay Cumhuriyet   Başsavcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi konusunda, bkz. Işık-Türkiye, no: 50102/99,   §§ 38-39, 5 Haziran 2003; gözaltında alınan ifadenin dikkate alınması konusunda, bkz.,   diğerleri arasında, Akkaş-Türkiye, no: 52665/99, §§ 22-23, 23 Ekim 2003; gözaltı süresince   avukatın bulunmayışı konusunda, bkz., özellikle, Serdar Özcan-Türkiye, no: 55427/00, 8   Nisan 2004, ve Ünal-Türkiye, no: 48616/99, 10 Kasım 2004; savunma haklarında ayrımcılık   yapıldığı iddiası konusunda, bkz., özellikle, Coeme ve diğerleri-Belçika, no: 32492/96,   32547/96, 32548/96, 33209/96 ve 33210/96, § 108, CEDH 2000-VII, ve Peker–Türkiye, no:   53014/99, § 26, 23 Ekim 2003).   III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Maddi ve Manevi Tazminat   Başvuran 10.000 Euro değerinde manevi zarara uğradığını iddia etmektedir.   Hükümet bu iddiaya karşı çıkmıştır.   İddia edilen manevi zarara ilişkin olarak AİHM, mevcut dava koşullarında ihlal   tespitinin, adil tazmin için başlı başına yeterli olduğu kanaatine varmıştır (Çıraklar kararı, s.   3074, § 49).   AİHM mahkumiyet kararının Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine göre tarafsız ve bağımsız   olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en uygun   tazminin, başvuranın gecikmeksizin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından yeniden   yargılanması olacağı kanaatindedir (Gençel kararı, § 27).   B. Masraf ve harcamalar   Başvuran masraf ve harcamalar için 2.500 (ikibin beşyüz) Euro tazminat talebinde   bulunmaktadır. Başvuran bu harcama miktarını kanıtlayıcı hiçbir belge sunmamıştır.   Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.   Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda AİHM,   başvurana tüm masraflar için 1.500 (bin beşyüz) Euro ödenmesinin makul olduğuna karar   vermiştir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna,   2. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme   niteliğinden yoksun bulunması nedeniyle AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. AİHS’nin 6. maddesine dayanan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek   görülmediğine;   4. Mevcut kararın kendisinin manevi zararın adil tazmini için yeterli olduğuna;   5. a) AİHS’nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve miktara   yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından   başvurana, masraf ve harcamalar için 1.500 (bin beşyüz) Euro ödenmesine;   (b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;   6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3   maddesine uygun olarak 15 Temmuz 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   6