6291/02

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   GENÇER VE DİĞERLERİ- TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:6291/02)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Aralık 2006   İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   __________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 6291/02 başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaşları olan Yusuf Gençer, Erdoğan İskender Ağcabay, Zeki Olkun, Recep Vurmuş ve   Ahmet Pektopal’ın (başvuranlar), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 22 Ekim   tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına   alan 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.   Başvuranlar, AİHM önünde İzmir Barosu avukatlarından T. Çolak ve M. Ufacık   tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   I. DAVA KOŞULLARI   Başvuranlar sırasıyla 1964, 1971, 1956, 1969 ve 1964 doğumlu olup İzmir’de ikamet   etmektedirler.   Şubat 2001 tarihinde sendikacı olan başvuranlar, üyesi oldukları sendikanın   başkanı ile uyuşmazlık yaşamışlardır.   Başvuranlar eski Türk Ceza Kanunu’nun, öldürme kastı olmaksızın kişinin ruhsal ve   fiziksel bütünlüğüne zarar verilmesini suç sayan 456 § 4. maddesi uyarınca suçlanmışlardır.   İzmir Sulh Ceza Mahkemesi 16 Mart 2001 tarihli ceza kararnamesiyle başvuranların   her birini 142.365.600 (yaklaşık 80 Euro) para cezasına mahkum etmiştir.   İzmir Asliye Ceza Mahkemesi, başvuranlar tarafından ceza kararnamesine yapılan   itirazı, iddianameye ve dosya içeriğine dayanarak 9 Nisan 2001 tarihinde reddetmiştir.   Mahkeme, kararın başvuranlara tebliğ edilmesine karar vermiştir.   Asliye Ceza Mahkemesi kararı başvuranlara tebliğ edilmemiştir. Başvuranların   avukatı, bilinmeyen bir tarihte Asliye Ceza Mahkemesi kaleminden kararın bir nüshasını   almıştır.   Başvuranlar, ceza kararnamesinin yazılı emir ile bozulması için 9 Mayıs 2001   tarihinde Adalet Bakanlığı’na başvurmuşlardır. Bu talep 12 Haziran 2001 tarihinde   reddedilmiştir.   Başvuranlar para cezasının tamamını ödemiştir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuranlar, mahkemede duruşma yapılmadığı ve bu nedenle duruşmalara katılma,   tanık dinletme haklarından yoksun bırakıldıklarını ve buna bağlı olarak savunma haklarından   mahrum bırakıldıklarını belirtmekte ve davalarının hakkaniyete uygun olarak görülmediğini   ileri sürmektedirler. Başvuranlar AİHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet bu iddialara karşı çıkmakta ve ceza kararnamesinin adil olarak görülen bir   dava sonucunda verildiğini belirtmektedir. Hükümet, çok sayıda ülkede yaygın olarak görülen   bir davanın sözkonusu olduğunu ve bunun amacının çok fazla önem arz etmeyen davalar için   yargılama usulünü basitleştirerek mahkemelerin yükünü hafifletmek olduğunu belirtmektedir.   Hükümet’e göre, Türk Hukuku’nda Asliye Ceza Mahkemesi’ne başvurarak ceza   kararnamelerine itiraz etme imkanı tanınmaktadır. Hükümet ayrıca ceza kararnamesinin,   AİHS’nin 6. maddesinin gerekliliklerine uygun olduğunu belirtmektedir.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   Hükümet, altı ay kuralına riayet edilmediğinden dolayı AİHM’den başvuruyu   reddetmesini talep etmektedir. Hükümet, kanun yararına temyiz başvurusunun AİHS’nin 35.   maddesi uyarınca etkili bir başvuru yolu olmadığını, altı aylık sürenin Asliye Ceza   Mahkemesi’nin kararını verdiği tarihten itibaren başladığını ve başvurunun 7 Kasım 2001   tarihinde yapıldığını belirtmektedir.   AİHM öncelikle 7 Kasım 2001 tarihinin, başvurunun yapıldığı tarih olmadığını,   başvuru dilekçesini aldığı tarih olduğunu gözlemlemektedir. Postane kaşesinden de anlaşıldığı   üzere başvuranlar 22 Ekim 2001 tarihinde başvuru dilekçelerini göndermiştir ve bu tarih   başvuru tarihi olarak kabul edilmektedir.   AİHM, ilgilinin nihai iç hukuk kararından etkili ve yeterli bir şekilde haberdar olduğu   andan itibaren altı aylık sürenin işlemeye başladığını hatırlatmaktadır. Başvuranın, nihai iç   hukuk kararından hangi tarihte haberdar olduğunu tespit etme görevi altı ay kuralına riayet   edilmediği itirazını dile getiren Hükümet’e aittir (Baghli-Fransa, no: 34374/97).   Mevcut davada, nihai iç hukuk kararını teşkil eden Asliye Ceza Mahkemesi’nin kararı,   tebliğ edilmesine karar verilmesine rağmen başvuranlara ya da avukatlarına tebliğ   edilmemiştir. Başvuranların avukatı, bilinmeyen bir tarihte Asliye Ceza Mahkemesi   kaleminden kararın bir nüshasını almıştır. Kararın tebliğ edilmesi zorunluluğunun yerine   getirilmemesi ve Hükümet’in başvuranların ya da avukatlarının mevcut başvurunun   yapılmasından altı aydan daha uzun bir zaman önce, Asliye Ceza Mahkemesi’nin kararından   haberdar olduklarını ortaya koyabilecek bir kanıt sunamaması dikkate alındığında AİHM, altı   ay kuralına riayet edildiğine kanaat getirmektedir. Sonuç itibariyle AİHM, bu konu ile ilgili   olarak dile getirilen itirazı reddetmektedir.   AİHM başvurunun, AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AİHM, başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi   bulunmadığından başvurunun kabuledilebilir bulunmasının uygun olacağı kanaatindedir.   B. Esas Hakkında   AİHM, duruşmaların halka açık olarak yapılmasının, AİHS’nin 6 § 1. maddesi ile   ifade edilen temel ilkelerden birini teşkil ettiğini hatırlatmaktadır. Aleni duruşma, kamunun   denetiminden kaçan gizli bir adalet karşısında yargılanabilir kişileri korumakta ve   mahkemelerde güvenin sağlanmasına katkıda bulunmaktadır. Adaletin sağlanması hususuna   getirdiği şeffaflıkla, 6. maddede ifade edilen, demokratik bir toplumun temel ilkeleri arasında   yer alan adil yargılanma ilkesinin yerine getirilmesine yardımcı olmaktadır (Bkz. Sutter-   İsviçre, 22 Şubat 1984, A serisi, Gautrin ve diğerleri-Fransa, 20 Mayıs 1998, Derleme   Kararlar ve Hükümler, Serre-Fransa, no: 29718/96, 29 Eylül 1999, ve Stefanelli-Saint-   Marin, no: 35396/97).   AİHM, eski Türk Ceza Kanunu’na göre davaya bakan hakimin, bazı suçlar sözkonusu   olduğunda, duruşma yapmaksızın yalnızca dosyadan hareketle ceza kararnamesi   verebileceğini not etmektedir. Asliye Ceza Mahkemesi’ne yapılan itiraz davası da, ağır ya da   hafif para cezası ya da muayyen bir meslek veya sanatın tatiline veya müsadereye hükmeden   bir ceza kararnamesine itiraz edildiği durumlarda aynı şekilde duruşma yapılmaksızın   gerçekleşmekteydi. Asliye Ceza Mahkemesi, yalnızca dosyadan ya da gerekli gördüğü   taktirde Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı görüşünden hareketle duruşma yapmaksızın kararını   verebilmekteydi.   Mevcut davada AİHM, yargılamanın hiçbir aşamasında başvuranların ulusal   mahkemeler önünde bir duruşmaya katılma imkanına sahip olmadıklarını tespit etmektedir.   Ne ceza kararnamesini veren Sulh Ceza Mahkemesi ne de itiraz konusunda kararı açıklayan   Asliye Ceza Mahkemesi duruşma düzenlemiştir. Başvuranlar hiçbir zaman, kendilerini   yargılayan hakimlerin önüne bizzat çıkma imkanına sahip olamamışlardır.   AİHM aynı zamanda, Asliye Ceza Mahkemesi’nde duruşmanın düzenlenmemiş   olmasının Anayasa Mahkemesi tarafından ele alındığını ve Anayasa Mahkemesi’nin, bu   durumun savunma hakları ve adil yargılanma hakkı ile uyuşmadığı yönünde karar verdiğini   tespit etmektedir. AİHM bu tespiti ve yeni Ceza Kanunu’nda ve Ceza Muhakemeleri Usulü   Kanunu’nda ceza kararnameleri ile ilgili düzenlemenin bulunmuyor olmasını dikkate   almaktadır.   Sonuç olarak AİHM, başvuranların davasının, davaya bakan mahkemeler tarafından   halka açık olarak görülmemesi nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar   vermiştir.   II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A.Tazminat   Başvuranlar kendilerine verilen para cezalarını ödemek zorunda kaldıkları için maddi   zarara uğradıklarını iddia etmektedirler. Yusuf Gençer, Zeki Olkun ve Ahmet Pektopal isimli   başvuranlar ise ayrıca, sendikal faaliyetleri nedeniyle aldıkları tazminatlardan yoksun   bırakıldıklarından şikayetçi olmaktadırlar.   Başvuranlar aynı zamanda rakam belirtmeksizin manevi zarara uğradıklarını   belirtmektedirler.   Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.   AİHM, tespit edilen eksikliklerin olmaması halinde Türk Mahkemelerinin ulaşacağı   sonucun ne olacağına dair spekülasyon yapılamayacağını belirtmekte ve başvuranlar   tarafından dile getirilen maddi tazminat talebini reddetmektedir.   AİHM ayrıca başvuranların, ihlal tespitinin telafi edebileceği bir takım manevi   zararlara uğramış olabileceklerine kanaat getirmektedir.   B. Masraf ve Harcamalar   Başvuranlar, masraf ve harcamalar için herhangi bir talepte bulunmamıştır. Bu nedenle   AİHM, bu ad altında herhangi bir ödeme yapılmasının gerekli olmadığı kanaatindedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE;   1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. Mevcut kararın kendisinin başvuranların uğradığı manevi zararın tazmini için başlı   başına yeterli olduğuna;   4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;   Karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3   maddesine uygun olarak 21 Aralık 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   5