63733/00

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĠ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   ERGİN - TÜRKİYE DAVASI (NO:4)   (Başvuru no:63733/00)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   HAZĠRAN 2005   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. DıĢiĢleri Bakanlığı, 2000. Bu gayriresmi çeviri, Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı (AKGY) tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı, AKGY’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   ĠġLEMLER   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 63733/00 başvuru no’lu davanın nedeni,   Türk vatandaşı Ahmet Ergin’in (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM), 25   Mart 1999 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) 34.   maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından K.T.   Sürek tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVA KOġULLARI   doğumlu başvuran, İstanbul’da ikamet etmektedir. Başvuran, olayların geçtiği   dönemde, Günlük Emek gazetesinin Yazı İşleri Müdürü ve Editörü idi.   Başvuran, 2 Eylül 1997 tarihinde bu gazetenin 298. sayısında, hapishanede tutulu   bulunan gazeteci yazar Can Yücel ile yaptığı “Barış...” röportajını yayınlamıştır.   İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) hakimi, 2 Eylül 1997 tarihinde, Günlük   Emek gazetesinin 298. sayısının toplatılması emri vermiştir.   İstanbul DGM Cumhuriyet Başsavcısı, 10 Eylül 1997 tarihli iddianameyle, Türk Ceza   Kanunu’nun (TCK) 312§2 maddesi gereğince, hiçbir alıntı yapmadan bahsigeçen röportajı   yayınladığından dolayı, başvuranı halkı ırk ve bölge ayrımcılığına dayanan kin ve nefrete   teşvik etmekle suçlamıştır.   Başvuran, DGM önünde, yapılan suçlamaları reddederek, AİHS’nin 6 ve 10.   maddelerini ileri sürmüştür.   DGM, 14 Nisan 1998 tarihli kararla başvuranı, bir yıl sekiz ay hapis ve 1.433.333 TL   para cezasına çarptırmıştır. DGM, başvuran dava konusu makalenin kim tarafından   yazıldığını açıkladığından dolayı, hapis cezasını para cezasına çevirmiştir. Sonuçta başvuran,   4.458.333 TL (yaklaşık 50 Euro) para cezasına çarptırılmıştır. DGM ayrıca, bir ay boyunca   gazetenin çıkarılmasının durdurulması emri vermiştir.   Başvuran, verilen bu kararın temyizine gitmiştir. Temyiz gerekçelerinde, başvuran   yeniden AİHS’nin 6 ve 10. maddelerini ileri sürmüştür.   Yargıtay Savcı görüşü başvurana tebliğ edilmemiştir.   Yargıtay, 7 Ekim 1998 tarihli kararla ilk derece mahkemesinde verilen kararı   onamıştır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĠHS’NĠN 10. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI   Başvuran, hakkında verilen cezai mahkumiyet kararının, AİHS’nin 10. maddesinde   öngörüldüğü gibi ifade özgürlüğünü ihlal etmesinden şikayet etmektedir.   A. Kabul edilebilirlik hakkında   AİHM, şikayetin AİHS’nin 35§3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını saptamakta ve ayrıca, hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters düşmediğini   ortaya koymaktadır. Dolayısıyla şikayeti kabul edilebilir ilan etmek uygun olacaktır.   B. Esas hakkında   AİHM, dava konusu mahkumiyet kararının, 10§1 maddesinin güvence altına aldığı   başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluşturmasının taraflar arasında ihtilaf konusu   olmadığını kaydetmiştir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve 10§2   maddesi bakımından toprak bütünlüğünün korunması gibi yasal amaç güttüğüne itiraz   edilmemektedir (Bkz. 4 Haziran 2002 tarihli Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96,   §40). AİHM, bu değerlendirmeyi benimsemiştir. Buna karşın uyuşmazlık, bu müdahalenin   “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır.   Hükümet, dava konusu röportaj Devlet’in hayati çıkarlarını tehlikeye soktuğu sürece,   özellikle ülkenin güneydoğusundaki güvenliğe bağlı özel koşullarda, başvuran hakkında   verilen mahkumiyet kararının demokratik toplumda gerekli olduğunda ısrar etmektedir.   AİHM, geçmişte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan buna benzer   sorunları irdelemiş ve AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıştır (Bkz.   Özellikle Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, §38, 1999-IV, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, §74,   1999-VI, İbrahim Aksoy, §§80, Karkın, §39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye, no:   27528/95, §43, 2 Ekim 2003).   AİHM, içtihat kararları ışığında mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in, sözkonusu   durumu farklı bir sonuca ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat   getirmiştir. AİHM, suç unsuru röportajda kullanılan ifadelere ve röportajın yayımlandığı   duruma önem vermiştir. Bu bağlamda, göreceği davanın bulunduğu koşulları ve özellikle   terörle mücadeleye bağlı zorlukları gözönünde bulundurmuştur (Bkz. İbrahim Aksoy, §60 ve 9   Haziran 1998 tarihli Incal-Türkiye kararı, 1998-IV, s.1568, §58).   Dava konusu röportaj, Türk Devleti’nin “kürt sorunu”’na ve ülkenin güneydoğusunda   barışın getirilmesine yönelik yaklaşımı hakkında sert bir eleştiri içermektedir.   AİHM, DGM’nin dava konusu röportajın halkı kin ve düşmanlığa teşvik edici ifadeler   içerdiğine kanaat getirdiğini belirtmektedir.   AİHM, başvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı gösterecek kendi   içinde yeterli olmayan yerel mahkemelerin aldığı kararlarda bulunan gerekçeleri incelemiştir.   (Bkz. Mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94, §58, 1999-IV). AİHM,   röportajdaki bazı ifadelerin Türk Devleti hakkında negatif bir tablo çizerek metne düşmanlık   uyandıran bir anlam yüklese de, ne şiddet kullanmaya, ne silahlı mücadeleye, ne de   ayaklanmaya teşvik etmiş ve AİHM’nin gözünde, gözönünde bulundurulması gereken başlıca   unsur olan konuşmanın kin güden bir konuşma olmadığını gözlemlemiştir (Bkz. a contrario,   Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95, §62, 1999-IV ve Gerger-Türkiye, no:24919/94, §50, 8   Temmuz 1999).   AİHM, müdahalenin oranını belirlemek sözkonusu olduğunda, verilen cezaların   niteliği ve ağırlığının da gözönünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu   belirtmektedir. AİHM, bu bakımdan, başvuranın 4.458.333 TL para cezasına çarptırıldığını   not etmektedir. Buna ek olarak, Günlük Emek gazetesinin 298. sayısının tümü toplatılmış ve   bir ay boyunca yayınlanması yasaklanmıştır. Bu davada verilen cezaların niteliği ve ağırlığı   ne olursa olsun –cezalar çekilse veya çekilmese de-, TCK’nın 312. maddesi alanında dava   konusu mahkumiyet kararından tam hak olarak doğan kısıtlamaları da gözönünde   bulundurmak gerekir. AİHM, başvuran hakkında verilen mahkumiyet kararının, sadece yan   etkileriyle bile, demokratik toplumda gereklilik ilkesiyle bağdaşmadığına kanaat   getirmektedir.   II. AĠHS’NĠN 6. MADDESĠNĠN ĠHLAL EDĠLDĠĞĠ ĠDDĠASI   Başvuran, kendisini mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri hakim   bulundurması nedeniyle, kendisine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve   bağımsız bir mahkeme” olamayacağını iddia etmektedir. Ayrıca başvuran, Yargıtay Savcı   görüşünün kendisine tebliğ edilmemesinden şikayetçi olarak, AİHS’nin 6§1 ve 3 b)   maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.   A. Kabul edilebilirlik hakkında   AİHM, şikayetlerin AİHS’nin 35§3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun   olmadıklarını saptamakta ve ayrıca, şikayetlerin hiçbirinin kabul edilemezlik gerekçesiyle ters   düşmediğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla şikayetleri kabul edilebilir ilan etmek uygun   olacaktır.   B. Esas hakkında   1. DGM’nin tarafsız ve bağımsız olması hakkında   AİHM, geçmişte de birçok defa benzer olayların meydana geldiği sözüedilen   durumlarla ilgili sorunlara benzer sorunları birçok kez incelemiş ve AİHS’nin 6§1 maddesinin   ihlal edildiğini tespit etmiştir (Bkz. 7 Kasım 2002 tarihli Özel-Türkiye kararı, no: 42739/98,   §§33-34 ve 10 Temmuz 2001 tarihli Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§35-36).   AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca   ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. AİHM, TCK’nın   öngördüğü ve cezalandırdığı suçlardan DGM önüne çıkarılan başvuranın, aralarında askeri   hakimin de bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayışla   karşılanacağını saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, başvuran, DGM’nin bu türden davalara   ters düşen değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak   çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında başvuran   tarafından duyulan şüphelerin objektif olarak kanıtlandığı düşünülebilir (sözüedilen Incal   kararı, §72 in fine).   AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum ettiği sırada, DGM’nin, 6§1 maddesi uyarınca   tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.   2. Savcı görüşünün tebliğ edilmemesi hakkında   AİHM, benzer davalarda, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya   konulan bir mahkemenin, her olasılıkta, kendi yargısına tabi kişilere hakkaniyetli bir yargı   sağlayamayacağı hükmüne varıldığını hatırlatmıştır.   AİHM, başvuranın tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından dinlenme hakkının   ihlal edilmesi sonucu gözönünde bulundurulursa, AİHS’nin 6. maddesine göre yapılan diğer   şikayeti incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (Bkz. diğerleri arasında, 28 Ekim   tarihli Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII, §§ 44-45).   III. AĠHS’NĠN 41. MADDESĠNĠN UYGULANMASI HAKKINDA   AİHS’nin 41. maddesi gereğince,   A. Tazminat   Başvuran, ödenen para cezası ile toplatılma ve gazetenin yayımlanmasının   ertelenmesinin sebep olduğu kazanç kaybı için maddi tazminat olarak 31.000 Euro   istemektedir. Başvuran, uğradığı manevi zarar için 5.000 Euro istemiştir.   Hükümet bu iddialar konusunda görüş bildirmemektedir.   AİHM, iddia edilen parasal kayıp konusunda, başvuranın 4.458.333 TL’lik borcunu   ödediğini saptamaktadır. Derginin toplatılması ve yayımlanmasının ertelenmesi iddiaları   konusunda, başvuran AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmesinden doğan zararın miktarının   tespit edilmesini sağlayan hiçbir delil unsurunu sunmadığı sürece, AİHM bu talebi   reddetmektedir. Manevi tazminat için AİHM, ilgilinin dava koşullarında bir takım sıkıntılar   duyabileceğine kanaat getirmektedir. AİHM, başvurana uğranılan maddi ve manevi zararlar   için 2.000 Euro verilmesinin uygun olacağı kanaatindedir.   AİHM, başvuran hakkındaki mahkumiyet kararının, 6§1 maddesi bağlamında tarafsız   ve bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında prensip olarak en   uygun tazminin, başvuranı zamanında tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından yeniden   yargılamak olacağı kanaatindedir (sözüedilen Gençel kararı, §27).   B. Masraf ve Harcamalar   Başvuran ayrıca, ulusal mahkemeler ve AİHM’de yapılan masraf ve harcamalar için   3.000 Euro talep etmiştir.   Hükümet bu miktar konusunda görüş bildirmemektedir.   AİHM’nin içtihadına göre, başvuran, yaptığı masraf ve harcamaların gerçekliği,   gerekliliği ve oranlarının makul olduğu ortaya konulduğu sürece geri ödemelerini elde   edebilir. Davada, elinde bulunan unsurlar ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönünde   bulundurarak, AİHM, yapılan bütün masraflar için 1.500 Euro’nun makul olduğuna kanaat   getirerek, bu miktarın başvurana ödenmesine hükmetmektedir.   C. Temerrüt faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit   faize dayalı olarak %3 'lük bir faiz oranı uygulanacağını belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĠRLĠĞĠYLE,   1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;   3. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AİHS’nin 6§1   maddesinin ihlal edildiğine;   4. AİHS’nin 6§3 b) maddesine göre yapılan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek   olmadığına;   5. a) Bu kararın, AİHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in   başvurana:   i. maddi ve manevi tazminat için 2.000 Euro (iki bin euro)   ii. masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz euro)   iii. miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflarla birlikte ödemesine;   b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda   belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek   suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;   6. Hakkaniyete uygun tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve 16 Haziran 2005 tarihinde, İçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   6