64684/01

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DÖRDÜNCÜ DAĐRE   ÖNER VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 64684/01)   KARAR   STRAZBURG   Ekim 2005   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle   iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Öner ve Diğerleri – Türkiye davasında,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Dördüncü Daire),   Baꢀkan J. CASADEVALL,   Yargıçlar R. TÜRMEN,   M. PELLONPÄÄ,   R. MARUSTE,   K. TRAJA,   L. MIJOVIC   J. ŠIKUTA ve   Bölüm Sekreteri M. O’BOYLE’un katılımı ile kapalı oturumda 4 Ekim 2005 tarihinde   toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:   USUL   1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.   maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Gülseren Öner, Abuzer Aslan, Hacı Pamuk,   Hüseyin Duran, Đsmail Turap, Fatma Doymaz, Nazife Bilgiç, Sakine Doymaz, Đsmail   Minkara, Muhammet Emin Toprak, Bedir Çetin, Hüseyin Aslan, Fatma Dolaꢀ, Arzu Doymaz,   Ramazan Sertkaya, Hasan Gül, Rıza Kılınç, Sakine Sürgülü ve ꢁükrü Karadağ isimli on   dokuz Türk vatandaꢀı tarafından, 13 Kasım 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne yapılan baꢀvurudan (no. 64684/01) kaynaklanmaktadır.   2. Baꢀvuranlar, Ankara Barosu’na bağlı avukat Y. Alataꢀ tarafından temsil edilmiꢀtir.   Bu davada, Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM huzurundaki iꢀlemler için bir Ajan tayin   etmemiꢀtir.   3. 1 Haziran 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, baꢀvurunun kısmen   kabuledilmez olduğuna karar vermiꢀ ve baꢀvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme   tarafından adil yargılama haklarına, kendilerine yöneltilen suçlamanın niteliği ve nedeninden   en kısa zamanda ayrıntılı olarak haberdar edilmemeye ve Cumhuriyet Savcısı’nın   iddianamesinin duruꢀma öncesinde bildirilmemesine iliꢀkin ꢀikayetleri Hükümet’e bildirmeye   karar vermiꢀtir. AĐHS’nin 29 § 3. maddesini uygulayan AĐHM, baꢀvurunun esaslarına ve   kabuledilebilirliğine iliꢀkin birlikte hüküm vermeye karar vermiꢀtir.   4. Baꢀvuran ve Hükümet kabuledilebilirlik ve esaslara iliꢀkin görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đç   Tüzük 59 § 1. madde).   5. 1 Kasım 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, Daire’lerinin yapısını   değiꢀtirmiꢀtir ( Đç Tüzük 25 § 1. madde). Bu dava, yeni oluꢀturulmuꢀ Dördüncü Daire’ye   verilmiꢀtir (Đç Tüzük 52 § 1. madde).   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   6. Sırasıyla 1964, 1941, 1963, 1958, 1963, 1978, 1977, 1977, 1964, 1960, 1949, 1978,   1973, 1979, 1970, 1961, 1966, 1968 ve 1961 doğumlu olan baꢀvuranlar Adıyaman’da ikamet   etmektedirler.   7. Baꢀvuranların, Bedir Çetin, Hüseyin Duran, Đsmail Minkara, Hacı Pamuk, Abuzer   Aslan, ꢁükrü Karadağ, Rıza Kılınç, Ramazan Sertkaya ve Muhammet Emin Toprak isimli   dokuzu, HADEP (Halkın Demokrasi Partisi) Adıyaman Đl Örgütü yöneticileridir.   8. Baꢀvuranların kalan kısmı, aꢀağıda belirtilen olayların cereyan ettiği dönemde PKK   adındaki yasadıꢀı örgüte üye olmaktan mahkum edilen tutukluların akrabalarıdır.   9. PKK’ya üye olmaktan mahkum edilen tutuklular, Abdullah Öcalan’ın Đtalya’da   yakalanmasına müteakiben, muhtelif hapishanelerde açlık grevine baꢀlamıꢀlardır. Bu   tutuklulardan bazıları, yakalamayı protesto etmek amacıyla kendilerini ateꢀe vermiꢀlerdir.   10. 16 Aralık 1998 tarihinde, baꢀvuranların, Gülseren Öner, Hüseyin Duran, Đsmail   Turap, Fatma Doymaz, Nazife Bilgiç, Sakine Doymaz, Hüseyin Aslan, Fatma Dolaꢀ, Arzu   Doymaz, Hasan Gül ve Sakine Sürgülü isimli on biri, HADEP Adıyaman Đl Örgütü’nde   toplanmıꢀlar ve Abdullah Öcalan’ın yakalanmasını protesto etmek amacıyla toplu açlık grevi   baꢀlatmıꢀlardır.   11. 19 Aralık 1998 tarihinde, Adıyaman Cumhuriyet Savcısı, Hadep Adıyaman Đl   Örgütü hakkında arama emri çıkarmıꢀtır. Aynı tarihte, polis, HADEP Adıyaman Đl   Örgütü’nde bir arama yürütmüꢀtür. Aynı tarihli tutuklama raporuna göre, polis, arama   yapılırken, Hüseyin Duran dıꢀında, teꢀkilatta bulunan baꢀvuranlar dahil kırk beꢀ kiꢀiyi   tutuklamıꢀtır.   12. Baꢀvuranlar dahil olmak üzere tutuklanan kiꢀiler tarafından imzalanan tutuklama   raporu, HADEP Đl Örgütü’nde bölücü nitelikte yayınlar ve sözde PKK bayrakları   bulunduğunu göstermiꢀtir.   13. 21 Kasım 1998 tarihinde, baꢀvuranlar Bedir Çetin, Muhammet Emin Toprak,   Đsmail Minkara ve Hüseyin Aslan, bölücü propaganda yapma amaçlı toplantılara katılmaktan   ve bunları düzenlemekten Adıyaman Hukuk Mahkemesi’nde yargılanmıꢀlardır. Mahkeme,   aynı tarihte, baꢀvuranların tutuksuz yargılanmalarını hükmetmiꢀtir.   14. 31 Aralık 1998 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, Malatya Devlet Güvenlik   Mahkemesi’ne, baꢀvuranları terör örgütü üyelerine yardım etmekle suçlayan bir iddianame   sunmuꢀ ve onların Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesi ve Terörle Mücadele Kanunu’nun 5.   Bölüm’ü uyarınca mahkum edilmelerini talep etmiꢀtir.   15. 6 Mayıs 1999 tarihinde, teꢀkilatta bulunmuꢀ olan bölücü nitelikte yayınları ve   sözde PKK bayraklarını delil olarak değerlendiren Malaya Devlet Güvenlik Mahkemesi, Türk   Ceza Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca, baꢀvuranları terör örgütüne yardımdan mahkum   etmiꢀ ve her birini dokuz ay üç yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   16. 12 Nisan 2000 tarihinde, baꢀvuranlar bu kararı temyiz etmiꢀlerdir. 15 Mayıs 2000   tarihinde, Yargıtay, açık bir duruꢀmada, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.   II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK   17. Đç hukukun tam açıklaması Özel – Türkiye kararında (no. 42739/98, §§ 20-21, 7   Kasım 2002) bulunabilir.   HUKUK   I. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI   18. Baꢀvuranlar, Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri hakim   bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir yargılama   görmediklerinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca, haklarındaki suçlamanın niteliği ve   nedeninden en kısa zamanda ve ayrıntılı olarak haberdar edilmediklerini ve Cumhuriyet   Savcısı’nın iddianamesinin kendilerine mahkeme duruꢀmasının öncesinde bildirilmediğini   ileri sürmüꢀlerdir. ꢁikayetlere iliꢀkin olarak, AĐHS’nin 6 §§ 1, 3 (a) ve (b) maddesine atıfta   bulunmuꢀlardır, bu maddenin ilgili kısmı ꢀöyledir:   “1. Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda … yasayla kurulmuꢀ   bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun ve açık olarak   görülmesini istemek hakkına sahiptir.   3. Her sanık en azından aꢀağıdaki haklara sahiptir:   a) Kendisine yöneltilen suçlamanın niteliği ve nedeninden en kısa zamanda, anladığı bir dille   ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;   b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olmak;”   A. Kabuledilebilirlik   19. Yerleꢀik içtihadı ıꢀığında (bkz., birçok içtihadın yanı sıra, yukarıda anılan,   Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar, Reports of Judgments and Decisions 1998-   VII) ve kendisine sunulan belgeler karꢀısında, AĐHM, davanın, belirlenmesi esaslarının   incelenmesine bağlı olan, AĐHS bağlamında karmaꢀık hukuki ve olgusal konular ortaya   koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı   dahilinde, temelsiz olmadığı sonucuna varmıꢀtır.   B. Esaslar   1. Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin   20. Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin, Devlet’in güvenliği ve bütünlüğüne   karꢀı tehditlerle ilgilenmek için yasayla kurulmuꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür. Hükümet,   sözkonusu davada, baꢀvuranların Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı   hakkında herhangi bir haklı kuꢀkusunun olabileceğine karar vermek için hiçbir temel   olmadığını belirtmiꢀtir. Hükümet, ayrıca, 1999 tarihli anayasa değiꢀikliği ile birlikte askeri   yargıçların artık Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nde yer alamadığına atıfta bulunmuꢀtur.   21. AĐHM, geçmiꢀte de benzer davalar incelemiꢀ olduğunu ve AĐHS’nin 6 § 1.   maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını kaydeder (bkz, yukarıda anılan, Özel, §§ 33-34,   ve Özdemir – Türkiye, no. 59659/00, §§ 35-36, 6 ꢁubat 2003).   22. AĐHM, bu davada farklı bir sonuca varmakta bir gerekçe görmemektedir. Yasadıꢀı   örgüte yardım ve yataklık yapmaktan Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından yargılanan   baꢀvuranların, bünyesinde askeri yargıç bulunduran bir heyet tarafından yargılanmaktan   endiꢀe duyması anlaꢀılabilir. Bu anlamda, Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın   niteliği ile ilgili olmayan etkenlerden gereksiz yere etkilenmesinde haklı bir endiꢀe   duyabilirlerdi. Baꢀka bir deyiꢀle, baꢀvuranın, DGM’nin bağımsız ve tarafsız olmadığına   iliꢀkin endiꢀesinin haklı olduğu kabul edilebilir (bkz, Đncal – Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli   karar, Reports 1998-IV, s. 1573, § 72 in fine).   23. Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, bu bağlamda, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin   ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.   2. Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki iꢀlemlerin haklılığına iliꢀkin   24. AĐHM, baꢀvuranların bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil yargılanma   haklarının ihlal edildiği kararını göz önüne alarak, AĐHS’nin 6 §§ 1 ve 3 (a) ve (b) maddesi   uyarınca olan ꢀikayetleri incelemenin gereksiz olduğunu değerlendirir (yukarıda anılan, Đncal   § 74 ve yukarıda anılan, Çıraklar § 45).   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   25. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “ Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   26. Baꢀvuranlar, AĐHM’nin her birine 20.000 Euro (Euro) manevi tazminat   ödenmesine karar vermesini talep etmiꢀtir.   27. Hükümet bu taleplerin haddinden fazla ve kabuledilmez olduğunu belirtmiꢀtir.   28. AĐHM, 6. maddenin ihlal edildiği tespitinin, baꢀvuranların bu bağlamda uğradığı   herhangi bir manevi zarara karꢀı, baꢀlı baꢀına yeterli bir tazmin oluꢀturduğunu değerlendirir   (bkz., yukarıda anılan, Đncal, s. 1575, § 82 ve yukarıda anılan, Çıraklar § 45).   29. AĐHM, sözkonusu davada olduğu gibi, bireyin, AĐHS’nin bağımsızlık ve   tarafsızlık ꢀartlarını karꢀılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edildiği durumda,   istendiği takdirde, yeniden yargılamanın veya davanın yeniden açılmasının prensip itibariyle   ihlali telafi etmenin uygun bir yolunu temsil ettiğini değerlendirir (bkz. Öcalan – Türkiye   [BD], no. 46221/99 § 210, 12 Mayıs 2005).   B. Mahkeme Masrafları   30. Baꢀvuranlar, AĐHM huzurundaki iꢀlemlerle ilgili mahkeme masraflarının   ödenmesine iliꢀkin toplam 50.000 Euro talep etmiꢀlerdir. Bu hususta hiçbir kanıtlayıcı belge   sunmamıꢀlardır, ancak, temsilcilerinin, AĐHM baꢀvurularında, Đstanbul Barosu tarafından   tavsiye olunan tarifeyi uygulamıꢀ olduğunu iddia etmiꢀlerdir.   31. Hükümet, bu talebe itiraz etmiꢀtir.   32. AĐHM, sözkonusu masraflar gerçekten ve gerektiği için yapıldığı ve miktar   açısından makul olduğu takdirde mahkeme masraflarına iliꢀkin tazminat ödenmesine karar   verebilir ( bkz., örneğin, Sawicka – Polonya, no.37645/97, § 54, 1 Ekim 2002).   33. Mevcut bilgilere istinaden ve içtihadında yer alan kriterleri göz önünde tutarak   kararını veren AĐHM (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, Vural – Türkiye, no. 56007/00, § 45,   Aralık 2004), baꢀvuranlara, talep edilen mahkeme masrafları için 1.500 Euro tazminat   ödenmesine karar verir.   C. Gecikme Faizi   34. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun   olduğuna karar verir.   BU SEBEPLERLE AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kalanının kabuledilebilir olduğuna;   2. Malatya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığına ve tarafsızlığına iliꢀkin ꢀikayetle   ilgili olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. Baꢀvuranların AĐHS’nin 6 §§ 1, 3 (a) ve (b) maddesi uyarınca olan ꢀikayetlerini   incelemenin gereksiz olduğuna;   4. Đhlal tespitinin, baꢀvuranların uğradığı manevi zarara karꢀı baꢀlı baꢀına yeterli bir adil   tazmin oluꢀturduğuna;   5. a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, baꢀvuranlara, mahkeme masraflarına iliꢀkin olarak 1.500 Euro (bin   beꢀ yüz Euro), artı tabi olabilecek her türlü vergiyi, baꢀvuranlar tarafından belirlenen   Türkiye’deki banka hesabına, ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirası’na   dönüꢀtürerek ödemesine;   b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   yukarıdaki miktara Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan   eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   6. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi   uyarınca 25 Ekim 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Michael O’BOYLE   Sekreter   Josep CASADEVALL   Baꢀkan   6