64741/01

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   BULDUꢀ – TÜRKĐYE   (Baꢁvuru no. 64741/01)   KARAR   STRAZBURG   Aralık 2005   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle   iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Bulduꢁ – Türkiye davasında,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),   Baꢀkan B.M. ZUPANČIČ,   Yargıçlar J. HEDIGAN,   L. CAFLISCH,   R. TÜRMEN,   C. BÎRSAN,   A. GYULUMYAN,   R. JAEGER,   Bölüm Sekreteri V. BERGER’in katılımı ile kapalı oturumda 1 Aralık 2005 tarihinde   toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:   USUL   1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.   maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Mahmut Bulduꢀ tarafından, 11 Eylül 2000   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan baꢀvurudan (no. 64741/01)   kaynaklanmaktadır.   2. Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu’na bağlı avukatlar Mesut Beꢀtaꢀ ve Meral Beꢀtaꢀ   tarafından temsil edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM huzurundaki iꢀlemler için bir   Ajan tayin etmemiꢀtir.   3. 1 Haziran 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),   baꢀvurunun kısmen kabuledilmez olduğuna karar vermiꢀ ve baꢀvuranın bir yargıcın önüne   çıkartılmadan polis nezaretindeki on günlük tutukluluğuna iliꢀkin ꢀikayeti Hükümet’e   bildirmeye karar vermiꢀtir. AĐHS’nin 29 § 3. maddesi uyarınca, AĐHM, baꢀvurunun esaslarını   kabuledilebilirliği ile birlikte incelemeye karar vermiꢀtir.   4. 1 Kasım 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, Daire’lerinin yapısını   değiꢀtirmiꢀtir ( Đç Tüzük 25 § 1. madde). Bu dava, yeni oluꢀturulmuꢀ Üçüncü Daire’ye   verilmiꢀtir (Đç Tüzük 52 § 1. madde).   5. Baꢀvuran ve Hükümet kabuledilebilirlik ve esaslara iliꢀkin görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đç   Tüzük 59 § 1. madde).   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   6. Baꢀvuran 1964 doğumludur ve ꢀu anda Midyat cezaevinde tutulmaktadır.   7. 21 Mart 2000 tarihinde, baꢀvuran, PKK’ya (Kürt Đꢀçi Partisi) üye olma ꢀüphesi   üzerine ꢁırnak Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi mensupları tarafından ꢁırnak’ta   yakalanmıꢀtır.   8. 22 Mart 2000 tarihli bir yazıyla, ꢁırnak Emniyet Müdürlüğü, ꢁırnak Cumhuriyet   Savcısı’ndan, sekiz diğer kiꢀiyle birlikte baꢀvuranın tutukluluk süresini 25 Mart 2000 tarihine   kadar uzatmasını talep etmiꢀtir. Aynı tarihte, sanıkların sayısını ve delil toplamanın güçlüğünü   gözönünde tutarak, Cumhuriyet Savcısı, talep edildiği gibi tutukluk süresini uzatma yetkisi   vermiꢀtir.   9. 24 Mart 2000 tarihinde, ꢁırnak Asliye Ceza Mahkemesi, sorgulama sürecinin henüz   tamamlanmamıꢀ olduğu gerekçesiyle baꢀvuranın tutukluğunun altı gün daha uzatılması emrini   vermiꢀtir.   10. 31 Mart 2000 tarihinde, baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı’nın huzuruna çıkartılmıꢀtır.   Aynı tarihte, Diyarbakır Asliye Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasını   emretmiꢀtir.   11. 20 Nisan 2000 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı,   baꢀvuranı Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca bir terör örgütüne yardım, yataklık ve   üyelikle suçlayan bir iddianame sunmuꢀtur.   12. Baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılama ꢀu anda Diyarbakır Ağır Ceza   Mahkemesi’nde devam etmektedir.   II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK   13. Đç hukukun tam açıklaması Öcalan – Türkiye [BD] kararında (baꢀvuru no.   46221/99, § 55, AĐHM 2005) bulunabilir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   14. Baꢀvuran, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinde öngörüldüğü gibi, bir yargıç veya adli   görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne çıkarılmadan, on gün polis   nezaretinde tutulduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ꢀöyledir:   “Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan   herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne   çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest   bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata   bağlanabilir.”   A. Kabuledilebilirlik   15. Hükümet, her durumda sözkonusu talepleri inceleyecek olan yerel Mahkemeler   huzurunda ꢀikayetlerini sunmadığı ve AĐHS’nin ihlal edilmiꢀ olduğunu iddia etmediği için   baꢀvuranın, iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Tutuklu kiꢀilerin,   alıkonmalarının yasallığı veya Cumhuriyet Savcısı’nın gözaltı sürelerinin uzatılmasına iliꢀkin   kararı halinde bölge hakimine baꢀvurma hakkına sahip olduğunu öngören ve baꢀvuranın   yakalandığı sırada yürürlükte olan CMK’nın 128 § 4. maddesine değinmiꢀlerdir. Hükümet   ayrıca bölge hakiminin, baꢀvuranın polis gözetiminde tutulmasına son verme ve Cumhuriyet   Savcısı huzuruna çıkmasını öngörme hakkına sahip olduğunu belirtmiꢀtir. Son olarak, 6 Mart   tarihli düzeltme ardından, sözkonusu maddenin dördüncü paragrafınca öngörülen   prosedürün, Devlet Güvenlik Mahkemeleri huzurunda karara bağlanacak suçlara   uygulanabilir bir hal almıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.   16. Baꢀvuran, Hükümet tarafından önerilen iç hukuk yolunun, kendi davasında etkin   olmadığını ileri sürmüꢀtür. Gözaltında tutulma süresi, yakalandığı tarihte uygulanan yerel   hukukla uyumlu olmadığı için CMK’nın 128. maddesi bağlamında yapılan her tür   uygulamanın faydasız kaldığını belirtmiꢀtir.   17. Sözkonusu davada AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemeleri huzurundaki davalarda   “polis gözetiminde tutulduğu sırada alıkonmasının yasallığı hususunda karar vermesi ya da   serbest bırakılması için bir hakime baꢀvuran bir kiꢀi örneği” bulunmadığını yineler. Ancak,   Hükümet’in ileri sürdüğü gibi, CMK’nın 128. maddesine getirilen 1997 tarihli bir   düzeltmenin, Türk hukuku uyarınca, Mahkemelerde bir ꢀüpheliyi polis gözetiminde tutma   kararlarına itiraz etme hakkını tesis ettiğini gözlemler. Bu tür bir iç hukuk yolu, teoride   mevcuttur. Sözkonusu yolun pratikte nasıl iꢀlediğine iliꢀkin AĐHM, Hükümetin, Cumhuriyet   Savcısı’nın, ꢀüphelinin polis gözetiminde tutulmasına iliꢀkin emrinin, dördüncü günün   bitiminden önce (Cumhuriyet Savcısı’nın, ꢀüphelilerin polis gözetiminde tutulmasını   emredebileceği sürenin kanuni zaman aꢀımı süresi) feshedildiği bir Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nce verilen bir kararın örneğini ortaya koymamıꢀ olduğunu belirtmektedir (bkz.   Öcalan/Türkiye [BD], No 46221/99, CEDH 2005, §§ 66-69).   18. AĐHM, içtihatı (bkz., özellikle, Sakık ve diğerleri/Türkiye, 26 Kasım 1997 tarihli   karar, Raporlar 1997-VII, sayfa 2623-2624, § 44) ıꢀığında, Hükümet’in itirazını   reddetmektedir.   19. AĐHM baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden yoksun   olmadığını belirtmektedir. Ayrıca, kabuledilemez olduğu hususunda bir dayanak yoktur. Bu   nedenle, kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.   B. Esaslar   20. Hükümet, baꢀvuranın yakalanmasının, terörist bir suç iꢀlediğine iliꢀkin ꢀüpheler   hususunda güvenilir dayanakların mevcut olmasının, gözaltı tedbirlerinin, yetkili merci   tarafından öngörülmesinin ve ilgili tarihte uygulanabilir yasa tarafından öngörülen gereklerle   uyumlu olarak sözkonusu merci tarafından yürürlüğe konmasının bir sonucu olduğunu ileri   sürmüꢀtür. Đlgili yasanın, o zamandan beri, AĐHM içtihatıyla uyumlu olarak düzenlendiğini ve   bu nedenle, baꢀvuranın iddialarının bir gerekçeye dayanmadığını yinelemiꢀtir.   21. AĐHM, terörist suçların soruꢀturulmasının, birçok defa yetkili makamları önemli   sorunlara maruz bıraktığını kabul etmiꢀtir (bkz. Brogan ve Diğerleri, sayfa 33, § 61, Murray,   sayfa 27, § 58, Aksoy/Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Raporlar 1996-VI, sayfa 2282, §   78, Demir ve Diğerleri, 23 Eylül 1998 tarihli karar, Raporlar 1998-IV, sayfa 2653, § 41, ve   Sakık ve Diğerleri/Türkiye, 26 Kasım 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-VII, sayfa 2623, §   44). Ancak bu husus, yetkili makamların, terörizmin sözkonusu olduğuna kanaat getirdikleri   her durumda, yerel Mahkemelerin ve AĐHS’nin denetleyici organlarının kontrolünden   bağımsız olarak ꢀüphelileri, sorguya çekmek üzere yakalamak için 5. madde uyarınca kayıtsız   ꢀartsız yetki sahibi oldukları anlamına gelmez (bkz. Murray, sayfa 27, § 58).   22. AĐHM, baꢀvuranın 21 Mart – 31 Mart 2000 tarihleri arası on gün boyunca polis   gözetiminde kalmıꢀ olduğunu gözlemlemiꢀtir. Brogan ve Diğerleri davasında, adli kontrol   olmaksızın dört gün altı saat süren polis gözetiminde alıkonma süresinin, amacı toplumu bir   bütün olarak terörizme karꢀı korumak da olsa, AĐHS’nin 5 § 3. maddesince süreye iliꢀkin   öngörülen kesin kısıtlamalara uymadığını hatırlatmaktadır (bkz. Brogan ve Diğerleri, sayfa   33, § 62).   23. Baꢀvuranın itham edildiği eylemler, terörist bir tehdit öğesi içerse dahi, AĐHM   baꢀvuranın, adli müdahale olmadan on gün boyunca alıkonmasını kabul edemez.   24. Dolayısıyla, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   25.AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği   takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A.Tazminat   26.Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat miktarlarının belirlenmesini AĐHM’nin takdirine   bırakmıꢀtır.   27.Hükümet görüꢀ bildirmemiꢀtir.   28.Baꢀvuranların maruz kaldığı iddia edilen maddi tazminata iliꢀkin olarak, AĐHM,   baꢀvuranların iddialarını destekleyecek belgeler sunmadığını not eder, buna göre AĐHM bu   talebi reddeder.   29.Manevi tazminata iliꢀkin olarak AĐHM, baꢀvuranın, bir ihlal tespitiyle yeterli derecede   tazmin edilemeyecek olan, kanuni niteliğini sorgulama imkanının olmadığı, on gün tutuklu   bulundurulmasından kaynaklanan belirli bir sıkıntı yaꢀamıꢀ olabileceğinin düꢀünülebileceğini   gözlemler. AĐHS’nin 41. maddesinin gerektirdiği üzere, eꢀitlik temelinde yaptığı   değerlendirme sonucunda, AĐHM baꢀvurana 2.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar   vermiꢀtir.   B. Mahkeme masrafları   30.Baꢀvuran, yerel mercilerden ve AĐHM önünde yapılan masrafların miktarını AĐHM’nin   belirlemesini talep etmiꢀtir.   31.Hükümet görüꢀ bildirmemiꢀtir.   32. AĐHM’nin, içtihadına göre, bir baꢀvuran, gerçekten ve gerektiği için yapılmıꢀ ve miktar   açısından makul olduğu sürece, masraflarının ödenmesine hak kazanır. Bu davada, elindeki   bilgiler ve yukarıdaki ölçütler temelinde, AĐHM, baꢀvuranın, yapılmıꢀ masrafları   belgelendiremediğinden, iddiasını tamamıyla ispatlayamadığı kanısındadır. Ancak, davanın   koꢀulları içinde, baꢀvurana bu baꢀlık altında 1.000 Euro ödenmesi makuldür.   C.Gecikme faizi   33. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı   faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiꢀtir   YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1.Baꢀvurunun kalan kısmın kabulüne;   2.AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   3.(a)sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği   tarihten itibaren üç ay içinde, 2.000 Euro manevi tazminat (iki bin Euro), mahkeme masrafları   için 1.000 Euro (bin Euro), ve uygulanabilecek her türlü vergiyi ödeme tarihinde geçerli olan   kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilerek ödemesine;   (b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 22   Aralık 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Vincent BERGER   Sekreter   Bostjan ZUPANCIC   Baꢀkan   6