65583/13;70106/13

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC   SEKCJA PIĄTA SPRAWA AZIZOV I NOVRUZLU p. AZERBEJDŻANOWI (Skargi nr 65583/13 oraz 70106/13)   WYROK   Art. 5 ust. 3 – Zasadność tymczasowego aresztowania – Brak przedstawienia przez sądy krajowe „odpowiednich” i „wystarczających” powodów uzasadniających przedłużenie tymczasowego aresztowania skarżących Art. 18 (+ art. 5 ust. 3) – Ograniczenia w niedozwolonych celach – Tymczasowe aresztowanie działaczy opozycji, którego ukrytym i głównym celem było ukaranie i uciszenie ich za aktywny udział w demonstracjach antyrządowych   STRASBURG 18 lutego 2021 r. OSTATECZNY   18/05/2021   Wyrok stał się ostateczny zgodnie z warunkami określonymi w art. 44 ust. 2 Konwencji. Może podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie Azizov i Novruzlu przeciwko Azerbejdżanowi, Europejski Trybunał Praw Człowieka (sekcja piąta), zasiadając jako Izba w składzie:  Síofra O’Leary, Przewodnicząca,  Ganna Yudkivska,  Stéphanie Mourou-Vikström,  Lətif Hüseynov,  Lado Chanturia,  Ivana Jelić,  Arnfinn Bårdsen, sędziowie oraz Victor Soloveytchik, Kanclerz Sekcji, Mając na uwadze: skargi (nr 65583/13 i 70106/13) przeciwko Republice Azerbejdżanu wniesione do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez dwóch obywateli Azerbejdżanu, p. Mammada Rasima oglu Azizova (Məmməd Rasim oğlu Əzizov - „pierwszy skarżący”) i Shahina Ibrahima oglu Novruzlu (Şahin İbrahim oğlu Novruzlu - „drugi skarżący”) („skarżący”), odpowiednio 27 września i 17 października 2013 r.; decyzje o zakomunikowaniu Rządowi Azerbejdżanu („Rząd”) skargi dotyczącej zarzucanego braku uzasadnienia tymczasowego aresztowania skarżących (art. 5 ust. 3 Konwencji) oraz kwestii podniesionej przez Trybunał z urzędu na podstawie art. 18 Konwencji, a także o uznaniu pozostałej części skarg za niedopuszczalną; uwagi stron; obradując na posiedzeniu niejawnym 13 października 2020 r. i 26 stycznia 2021 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w ostatniej wspomnianej dacie WPROWADZENIE 1.  Powołując się na art. 5 ust. 3 Konwencji, skarżący zarzucili, że sądy krajowe nie uzasadniły zastosowanego wobec nich tymczasowego aresztowania oraz że nie istniały istotne i wystarczające powody przedłużania stosowania wobec nich tymczasowego aresztowania. W swoich uwagach, powołując się na art. 18 Konwencji, zarzucili również, że ich prawa wynikające z Konwencji zostały ograniczone w celach innych niż określone w Konwencji. FAKTY 2.  Dane skarżących oraz imiona i nazwiska ich przedstawicieli są wymienione w załączniku. 3.  Rząd był reprezentowany przez swojego pełnomocnika p. Ç. Əsgərova. Informacje podstawowe 4.  W czasie, gdy miały miejsce przedmiotowe zdarzenia, pierwszy skarżący był studentem Państwowego Uniwersytetu w Baku, a drugi skarżący studentem Uniwersytetu Odlar Yurdu. Byli członkami ruchu obywatelskiego NIDA, organizacji pozarządowej założonej przez grupę młodych ludzi w lutym 2011 r. Według jej programu NIDA dąży do wolności, sprawiedliwości, prawdy i zmian w Azerbejdżanie, a także odrzuca przemoc i stosuje wyłącznie nieprzemocowe metody protestu. 5.  W związku z szeregiem zgonów żołnierzy armii azerbejdżańskiej w sytuacjach niebojowych, od stycznia do marca 2013 r. w Baku został przeprowadzony szereg demonstracji. Demonstracje odbiły się szerokim echem w mediach i zwróciły uwagę opinii publicznej na sprawę śmierci żołnierzy służących w armii, za co rząd spotkał się z ostrą krytyką. Manifestacje zostały zorganizowane za pośrednictwem mediów społecznościowych, a informacje o nich były rozpowszechniane za pośrednictwem mediów społecznościowych i prasy. Skarżący aktywnie uczestniczyli w tych demonstracjach, a NIDA odegrała kluczową rolę w ich organizacji i przebiegu. Chociaż demonstracje miały charakter pokojowy, policja rozpędziła zgromadzonych, a kilku demonstrantów zostało zatrzymanych (zob. wśród wielu innych spraw dotyczących tych wydarzeń, Mehtiyev i Inni p. Azerbejdżanowi, nr 20589/13 i 7 innych, 6 kwietnia 2017 r., Bayramov p. Azerbejdżanowi, nr 19150/13 i 52022/13, 6 kwietnia 2017 r. oraz Hajili i Inni p. Azerbejdżanowi, nr 44699/13 i 2 inne, 29 czerwca 2017 r.). Jedna z takich demonstracji została zaplanowana na 10 marca 2013 r. Wszczęcie postępowania karnego przeciwko skarżącym i ich TYMCZASOWE ARESZTOWANIEW odniesieniu do pierwszego skarżącego 6.  W dniu 7 marca 2013 r. pierwszy skarżący został zatrzymany przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Narodowego („MNS”) i Prokuratury Generalnej. Tego samego dnia dokonano przeszukania mieszkania, w którym mieszkał. Podczas przeszukania mieszkania rzekomo ujawniono 174,54 grama substancji odurzających i dwadzieścia osiem ulotek z napisem „demokracja pilnie potrzebna, tel.: + 994, adres: Azerbejdżan” („təcili demokratiya tələb olunur, tel: + 994, ünvan: Azərbaycan”). Pomimo skierowania do Rządu wyraźnego żądania Trybunału przedstawienia kopii wszystkich dokumentów dotyczących postępowania krajowego, Rząd nie przedstawił Trybunałowi kopii protokołu tego przeszukania. 7.  W dniu 9 marca 2013 r. pierwszemu skarżącemu przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa z art. 234.1 Kodeksu karnego (nielegalne posiadanie substancji odurzających w ilości przekraczającej ilość niezbędną do użytku osobistego bez zamiaru sprzedaży). 8.  Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Nasimi wydał postanowienie o zastosowaniu wobec pierwszego skarżącego tymczasowego aresztowania na okres dwóch miesięcy. Sąd uzasadnił zastosowanie tymczasowego aresztowania wobec pierwszego skarżącego powołując się na wagę stawianych mu zarzutów oraz prawdopodobieństwo ucieczki i matactwa w razie zwolnienia. 9.  Pierwszy skarżący nie zaskarżył postanowienia Sądu Rejonowego w Nasimi z 9 marca 2013 r. W odniesieniu do drugiego skarżącego 10.  W dniu 7 marca 2013 r. drugi skarżący, który wówczas był nieletni, został zatrzymany i doprowadzony do siedziby MNS. Tego samego dnia dokonano przeszukania w mieszkaniu drugiego skarżącego, gdzie rzekomo znaleziono 252,27 gramów substancji odurzających oraz trzy koktajle Mołotowa. Pomimo wyraźnego żądania Trybunału skierowanego do Rządu o przedstawienie kopii wszystkich dokumentów dotyczących postępowania krajowego, Rząd nie przedstawił Trybunałowi kopii protokołu tego przeszukania. 11.  W dniu 9 marca 2013 r. drugiemu skarżącemu przedstawiono zarzut popełnienia przestępstw z art. 228.3 (nielegalne posiadanie broni, popełnione przez zorganizowaną grupę) i art. 234.1 Kodeksu karnego (nielegalne posiadanie substancji odurzających w ilości przekraczającej niezbędną do użytku osobistego bez zamiaru sprzedaży). Przypisane drugiemu skarżącemu czyny w szczególności polegały na tym, że nielegalnie uzyskał substancje odurzające oraz że tworząc zorganizowaną grupę przestępczą z innym członkiem NIDA (B.G.), nielegalnie uzyskał trzy koktajle Mołotowa, a następnie przechowywał je w swoim miejscu zamieszkania. 12.  Tego samego dnia Sąd Rejonowy w Nasimi wydał postanowienie o zastosowaniu wobec drugiego skarżącego tymczasowego aresztowania na okres trzech miesięcy. Sąd uzasadnił zastosowanie tymczasowego aresztowania wobec drugiego skarżącego powołując się na wagę stawianych mu zarzutów oraz prawdopodobieństwo ucieczki i matactwa w razie zwolnienia. 13.  Drugi skarżący nie zaskarżył postanowienia Sądu Rejonowego w Nasimi z 9 marca 2013 r. Wspólne publiczne oświadczenie organów ścigania i dalszy rozwój sytuacji 14.  W dniu 8 marca 2013 r. Prokuratura Generalna i MNS wydały wspólne publiczne oświadczenie dla prasy, stwierdzając, że „niektóre radykalne siły destrukcyjne niedawno podjęły nielegalne próby podważenia stabilności społecznej i politycznej ustanowionej w kraju” („son dövrlər radikal yönümlü bəzi destruktiv qüvvələr tərəfindən ölkədə bərqərar olmuş ictimai‑siyasi sabitliyin pozulmasına yönəlmiş qanunazidd cəhdlər göstərilir”). W oświadczeniu potwierdzono również, że skarżący i B.G. zostali zatrzymani za planowanie podżegania do przemocy i niepokojów społecznych podczas bezprawnej demonstracji zaplanowanej na 10 marca 2013 r. Stwierdzono również, że przeciwko skarżącym i B.G. wszczęto postępowanie karne, ponieważ w ich mieszkaniach znaleziono substancje odurzające, w mieszkaniu B.G. - dziewiętnaście koktajli Mołotowa, a w mieszkaniu drugiego skarżącego trzy koktajle, ponadto w mieszkaniu pierwszego skarżącego znaleziono dwadzieścia osiem ulotek z napisem „demokracja pilnie potrzebna, tel.: + 994, adres: Azerbejdżan” („təcili demokratiya tələb olunur, tel: + 994, ünvan: Azərbaycan”). Dalej oświadczenie brzmiało następująco: „w toku postępowania przygotowawczego ustalono, że od połowy 2012 r. wszystkie trzy osoby, będąc uzależnione od substancji odurzających i stając się członkami NIDA za pośrednictwem Internetu, aktywnie uczestniczyły w szeregu nielegalnych działań tej organizacji i przygotowały [butelki zawierające] łatwopalny płyn znany jako „koktajle Mołotowa”, [które] zostały znalezione w ich mieszkaniach [İlkin istintaqla müəyyən edilmişdir ki, hər üç şəxs 2012-ci ilin ortalarından etibarən internet vasitəsilə ‘Nida’ vətəndaş hərəkatının üzvləri və narkotika aludəçisi olmaqla, təşkilatın bir sıra qanunsuz tədbirlərində fəal iştirak etmiş və yaşadıqları mənzillərdən aşkar edilmiş ‘Molotov kokteyli’ adlanan tez alışan maye onlar tərəfindən hazırlanmışdır]” 15.  Tego samego dnia NIDA wydała publiczne oświadczenie, w którym stwierdziła, że zatrzymanie skarżących i B.G. było motywowane politycznie i miało na celu uciszenie protestujących poprzez wywołanie wśród nich poczucia strachu przed demonstracją zaplanowaną na 10 marca 2013 r. 16.  Po zatrzymaniu skarżących, w różnych datach w marcu i kwietniu 2013 r., w ramach tego samego postępowania karnego, zatrzymano również czterech z siedmiu członków zarządu NIDA. Postępowanie krajowe dotyczące zatrzymania i tymczasowego aresztowania członków zarządu NIDA było już przedmiotem wyroku Trybunału w sprawie Rashad Hasanov i Inni p. Azerbejdżanowi (nr 48653/13 i 3 inne, 7 czerwca 2018 r.). Przedłużenie tymczasowego aresztowania wobec skarżącychW odniesieniu do pierwszego skarżącego 17.  W dniu 15 marca 2013 r. pierwszy skarżący złożył w Sądzie Rejonowym w Nasimi wniosek o zastosowanie wobec niego aresztu domowego zamiast tymczasowego aresztowania. Twierdził on w szczególności, że nie istniała obawa ucieczki ani utrudniania postępowania z jego strony oraz że sądy nie wzięły pod uwagę jego sytuacji osobistej, tj. tego, że miał stałe miejsce zamieszkania i był studentem. 18.  W dniu 18 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w Nasimi oddalił ten wniosek, uznając, że nie ma potrzeby stosowania środka zapobiegawczego alternatywnego wobec tymczasowego aresztowania. 19.  W dniu 27 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy decyzję sądu pierwszej instancji. 20.  Na wniosek prokuratora, w dniu 2 maja 2013 r., Sąd Rejonowy w Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie wobec pierwszego skarżącego o dwa miesiące, do 7 lipca 2013 r. Sąd powołał się na złożoność sprawy, możliwość ucieczki pierwszego skarżącego, niezbędny dodatkowy czas na przeprowadzenie dalszych czynności postępowania przygotowawczego, sposób życia pierwszego skarżącego (həyat tərzi) oraz powiązania z państwami zagranicznymi. Tym samym postanowieniem sąd odrzucił również wniosek pierwszego skarżącego o zastosowanie wobec niego aresztu domowego zamiast tymczasowego aresztowania. 21.  W dniu 4 maja 2013 r. pierwszy skarżący zaskarżył to postanowienie. W szczególności podniósł, że Sąd Rejonowy w Nasimi nie uzasadnił przedłużenia wobec niego tymczasowego aresztowania. 22.  W dniu 13 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił zażalenie, uznając, że postanowienie sądu pierwszej instancji było uzasadnione. 23.  W dniach 2 lipca i 29 sierpnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Nasimi ponownie przedłużył tymczasowe aresztowanie pierwszego skarżącego na okresy odpowiednio dwóch i trzech miesięcy. Sąd oparł się na tych samych przesłankach, a mianowicie wadze zarzutów, złożoności sprawy, istnieniu obawy ucieczki i potrzebnym dodatkowym czasie na przeprowadzenie dalszych czynności postępowania przygotowawczego. 24.  Postanowienia Sądu Rejonowego w Nasimi o przedłużeniu tymczasowego aresztowania zostały utrzymane w mocy przez Sąd Apelacyjny w Baku, na skutek zażalenia, odpowiednio w dniach 10 lipca i 6 września 2013 r. 25.  Do akt sprawy nie dołączono kolejnych postanowień o przedłużeniu tymczasowego aresztowania. W odniesieniu do drugiego skarżącego 26.  Na wniosek prokuratora, w dniu 30 maja 2013 r., Sąd Rejonowy w Nasimi przedłużył tymczasowe aresztowanie drugiego skarżącego o trzy miesiące, do 7 września 2013 r. Sąd powołał się na wagę zarzutów, złożoność sprawy, możliwość ucieczki drugiego skarżącego oraz potrzebny dodatkowy czas na przeprowadzenie dalszych czynności postępowania przygotowawczego. 27.  W dniu 3 czerwca 2013 r. drugi skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie podnosząc, że sąd pierwszej instancji nie uzasadnił dalszego stosowania wobec niego tymczasowego aresztowania. Twierdził, że nie istniała obawa ucieczki lub utrudniania postępowania oraz że sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę jego sytuacji osobistej. W tym zakresie zauważył, że sąd niższej instancji pominął fakt, że był nieletni, nie był karany i miał stałe miejsce zamieszkania. 28.  W dniu 6 czerwca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił zażalenie uznając, że postanowienie sądu pierwszej instancji o przedłużeniu tymczasowego aresztowania drugiego skarżącego było uzasadnione. Sąd odwoławczy nie odniósł się do żadnego z poszczególnych argumentów drugiego skarżącego. 29.  W dniu 3 lipca 2013 r. drugi skarżący wystąpił do sądu z wnioskiem o zastosowanie wobec niego aresztu domowego zamiast tymczasowego aresztowania, ponownie przytaczając swoje argumenty. 30.  W dniu 4 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w Nasimi oddalił ten wniosek uznając, że nie ma potrzeby stosowania środka zapobiegawczego alternatywnego wobec tymczasowego aresztowania. Sąd nie zbadał konkretnych zarzutów drugiego skarżącego. 31.  W dniu 8 lipca 2013 r. drugi skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, ponownie przytaczając swoje wcześniejsze argumenty. 32.  W dniu 11 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku oddalił zażalenie uznając, że postanowienie sądu pierwszej instancji było uzasadnione. 33.  W dniu 29 sierpnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Nasimi ponownie przedłużył tymczasowe aresztowanie drugiego skarżącego na okres trzech miesięcy. Sąd oparł się na tych samych podstawach, a mianowicie wadze zarzutów, złożoności sprawy oraz potrzebnym dodatkowym czasie na przeprowadzenie dalszych czynności postępowania przygotowawczego. 34.  W dniu 2 września 2013 r. drugi skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, ponownie przytaczając swoje wcześniejsze zarzuty. 35.  W dniu 5 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Rejonowego w Nasimi z 29 sierpnia 2013 r., uznając je za zasadne. W tamtym czasie drugi skarżący był nadal nieletni. 36.  Do akt sprawy nie dołączono kolejnych postanowień o przedłużeniu tymczasowego aresztowania. Dalszy rozwój sytuacji 37.  We wrześniu 2013 r. pierwszemu skarżącemu przedstawiono dodatkowo zarzuty popełnienia nowych przestępstw z art. 28 (przygotowanie do popełnienia przestępstwa), art. 220.1 (masowe zakłócanie porządku) i art. 228.3 (nielegalne posiadanie broni, popełnione przez zorganizowaną grupę) Kodeksu karnego. 38.  Ponadto wydaje się, że we wrześniu 2013 r. drugiemu skarżącemu przedstawiono dodatkowo zarzuty popełnienia nowych przestępstw z art. 28 (przygotowanie do popełnienia przestępstwa) i art. 220.1 (masowe zakłócanie porządku) Kodeksu karnego. 39.  W dniu 6 maja 2014 r. Sąd ds. Poważnych Przestępstw w Baku uznał skarżących za winnych wszystkich zarzucanych im czynów i skazał pierwszego skarżącego na karę siedmiu lat i pół roku pozbawienia wolności, a drugiego skarżącego na karę sześciu lat pozbawienia wolności. 40.  W dniu 16 grudnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Baku utrzymał ten wyrok w mocy. 41.  W dniach 2 czerwca i 15 października 2015 r. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy wyrok sądu odwoławczego w odniesieniu do odpowiednio drugiego i pierwszego skarżącego. 42.  W dniu 17 października 2014 r. drugi skarżący, a w dniu 17 marca 2016 r. pierwszy skarżący zostali zwolnieni z odbycia pozostałej części kary po ułaskawieniu dekretami prezydenckimi. 43.  Dwie odrębne skargi (nr 57334/15 i 22334/16) dotyczące rzetelności postępowania karnego przeciwko skarżącym, w których podniesiono różne zarzuty z art. 6, 10, 11 i 18 Konwencji, są rozpatrywane przez Trybunał. ODPOWIEDNIE RAMY PRAWNE Właściwe prawo krajowe i praktyka 44.  Odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania karnego („k.p.k.”) dotyczące tymczasowego aresztowania zostały szczegółowo opisane w wyrokach Trybunału w sprawach Farhad Aliyev p. Azerbejdżanowi (nr 37138/06, §§ 83-102, 9 listopada 2010 r.) oraz Muradverdiyev p. Azerbejdżanowi (nr 16966/06, §§ 35‑49, 9 grudnia 2010 r.). 45.  Zgodnie z art. 428.2 k.p.k. dla celów postępowania karnego nieletnim jest osoba, która w chwili popełnienia danego przestępstwa nie miała ukończonych osiemnastu lat. Zastosowanie wobec nieletniego podejrzanego lub oskarżonego tymczasowego aresztowania jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy miało ono związek z popełnieniem „mniej poważnego przestępstwa z użyciem przemocy”, „poważnego przestępstwa” lub „szczególnie poważnego przestępstwa” (art. 434.1 k.p.k.). Zastosowanie wobec nieletniego tymczasowego aresztowania jest dopuszczalne jako środek wyjątkowy i na możliwie najkrótszy czas (müstəsna tədbir kimi və mümkün qədər qısa müddət ərzində) (art. 434.2 k.p.k.). 46.  Odpowiednie orzeczenia Pełnego Składu Sądu Najwyższego dotyczące tymczasowego aresztowania zostały szczegółowo opisane w wyroku Trybunału w sprawie Allahverdiyev p. Azerbejdżanowi (nr 49192/08, §§ 31‑32, 6 marca 2014 r.). Właściwe materiały międzynarodowe 47.  Szereg właściwych dokumentów międzynarodowych opisano szczegółowo w wyroku Trybunału w sprawie Rashad Hasanov i Inni (cyt. powyżej, §§ 79‑81). 48.  Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r. i ratyfikowana przez Azerbejdżan 13 sierpnia 1992 r., w odpowiednim zakresie, stanowi: Artykuł 1 „W rozumieniu niniejszej konwencji dziecko oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletność. [...]” Artykuł 37 „Państwa-Strony zapewnią, aby: [...] b) żadne dziecko nie zostało pozbawione wolności w sposób bezprawny lub arbitralny. Aresztowanie, zatrzymanie lub uwięzienie dziecka powinno być zgodne z prawem i może być zastosowane jedynie jako środek ostateczny i na możliwie najkrótszy czas...”; 49.  W części komentarza ogólnego nr 24 (CRC/C/GC/24) Komitetu Praw Dziecka ONZ dotyczącego praw dziecka w systemie wymiaru sprawiedliwości dla dzieci, z dnia 18 września 2019 r., czytamy: „85.  Wiodącymi zasadami dotyczącymi stosowania pozbawienia wolności są: a) aresztowanie, zatrzymanie lub uwięzienie dziecka powinno być stosowane tylko zgodnie z prawem, tylko jako środek ostateczny i na możliwie najkrótszy czas; oraz b) żadne dziecko nie może być pozbawione wolności w sposób bezprawny lub arbitralny. Zatrzymanie jest często punktem wyjścia dla tymczasowego aresztowania, a państwa powinny zapewnić, by prawo nakładało na funkcjonariuszy organów ścigania jednoznaczne obowiązki stosowania art. 37 w kontekście aresztowania. Państwa powinny ponadto zapewnić, aby dzieci nie były przetrzymywanie w środkach transportu lub w policyjnych celach, chyba że w ostateczności i przez możliwie najkrótszy czas, oraz aby nie były one osadzane z dorosłymi, chyba że leży to w ich najlepszym interesie. Priorytetem powinny być mechanizmy szybkiego wydawania dzieci rodzicom lub odpowiednim osobom dorosłym. 86.  Komitet z niepokojem zauważa, że w wielu krajach wobec dzieci tymczasowe aresztowanie stosuje się miesiącami, a nawet latami, co stanowi poważne naruszenie art. 37 lit. b Konwencji. Tymczasowe aresztowanie należy stosować wyłącznie w najpoważniejszych sprawach, a nawet wówczas dopiero po dokładnym rozważeniu zastosowania środka nieizolacyjnego. Zastosowanie środków prewencyjnych na etapie przedsądowym ogranicza zastosowanie tymczasowego aresztowania, ale nawet w przypadku, gdy dziecko ma być sądzone w ramach postępowania dla nieletnich, środki nieizolacyjne należy dobierać na tyle starannie, aby ograniczyć stosowanie tymczasowego aresztowania. 87.  Przepisy prawa powinny jasno określać kryteria stosowania tymczasowego aresztowania, które powinno być stosowane przede wszystkim w celu zapewnienia stawiennictwa na rozprawie oraz w przypadku, gdy dziecko stanowi bezpośrednie zagrożenie dla innych. Jeśli dziecko zostanie uznane za zagrożenie (dla siebie lub innych) należy zastosować środki ochrony dziecka. Stosowanie tymczasowego aresztowania należy poddawać regularnej ocenie, a czas jego trwania powinien być ograniczony przepisami prawa. Wszyscy uczestnicy systemu wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich powinni w sposób priorytetowy traktować sprawy tymczasowo aresztowanych dzieci. 88.  Zgodnie z zasadą, że pozbawienie wolności powinno być stosowane przez możliwie najkrótszy czas, Państwa-Strony powinny zapewnić regularne możliwości wcześniejszego zwolnienia z aresztu, w tym z aresztu policyjnego, i oddania pod opiekę rodziców lub innych odpowiednich osób dorosłych. Powinna istnieć możliwość zwolnienia pod określonymi warunkami lub bez nich, takimi jak zgłaszanie się do uprawnionej osoby lub miejsca. Poręczenie majątkowe nie powinno być wymogiem, ponieważ większość dzieci nie jest w stanie go zapłacić, a także dlatego, że dyskryminuje ono rodziny ubogie i marginalizowane. Ponadto, gdy zastosowane zostaje poręczenie majątkowe, oznacza to, że sąd uznaje co do zasady, iż dziecko powinno zostać zwolnione, a w celu zabezpieczenia stawiennictwa można zastosować inne mechanizmy.” 50.  W styczniu i lutym 2012 r. Komitet Praw Dziecka ONZ rozpatrzył połączone trzecie i czwarte sprawozdanie okresowe Azerbejdżanu i przyjął uwagi końcowe (CRC/C/AZE/CO/3‑4) z dnia 12 marca 2012 r. Odpowiednia część tych uwag końcowych stanowi, co następuje: „Wymiar sprawiedliwości w sprawach nieletnich 75.  Odnotowując, że Państwo-Strona podjęło się zapewnienia pewnych programów szkoleniowych w zakresie wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich dla funkcjonariuszy organów ścigania stosujących prawo oraz podjęło próby przyjęcia przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości dla nieletnich, Komitet pozostaje głęboko zaniepokojony brakiem znaczącej poprawy w zakresie systemu wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich w Państwie-Stronie, pomimo zaleceń Komitetu z 1997 r. (CRC/C/15/Add.77, pkt 28 i 49) i 2006 (CRC/C/AZE/CO/2, pkt 67). Komitet jest szczególnie zaniepokojony tym, że: (a) Państwo-Strona nie przyjęło przepisów w zakresie wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich, które odnoszą się do sytuacji dzieci pozostających w konflikcie z prawem, zgodnie z postanowieniami Konwencji; (b) Brak pracowników organów ścigania specjalizujących się w dochodzeniach dotyczących dzieci oraz w przesłuchiwaniu dzieci; (c) Istnieją przestępstwa, za które osoby poniżej 18 roku życia są sądzone jak dorośli; (d) Wobec osób poniżej 18 roku życia często stosuje się tymczasowe aresztowanie przez długi okres i nie zawsze są one osadzane oddzielnie od osób dorosłych, zwłaszcza w przypadku osadzonych kobiet; (e) Alternatywy dla pozbawienia wolności nie są wystarczająco brane pod uwagę i stosowane, a osoby poniżej 18 roku życia mogą zostać skazane na karę pozbawienia wolności do lat 10; (f) Warunki osadzenia są często złe i nieodpowiednie, często poważny problem stanowi też przeludnieni; (g) Resocjalizacja, wsparcie i reintegracja osób poniżej 18 roku życia, które weszły w konflikt z prawem, są niewystarczające. 76.  Komitet ponawia swoje wcześniejsze zalecenia i wzywa Państwo-Stronę do pełnego dostosowania systemu wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich do Konwencji, w szczególności do art. 37, 40 i 39; do innych standardów ONZ w zakresie wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich, w tym Wzorcowych reguł minimum Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczących wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich (Reguły Pekińskie), Wytycznych Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie zapobiegania przestępczości nieletnich (Wytyczne z Rijadu), Reguł Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczących ochrony nieletnich pozbawionych wolności oraz Wytycznych dotyczących działań na rzecz dzieci w systemie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych; a także do zaleceń Komitetu sformułowanych w dniu ogólnej dyskusji na temat wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich (CRC/C/46, pkt 203-238). W tym obszarze Komitet zaleca, aby Państwo-Strona: [...] (c) podjęło wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia, aby osoby poniżej 18 roku życia były pozbawiane wolności jedynie w ostateczności i na możliwie najkrótszy okres, w szczególności poprzez opracowanie i wdrożenie alternatyw dla kar izolacyjnych, w tym ustanowienie ośrodków prewencyjnych lub klinik prawnych dla dzieci skonfliktowanych z prawem; [...]” PRAWO POŁĄCZENIE SKARG 51.  Mając na uwadze podobieństwo przedmiotu skarg, Trybunał uznaje za stosowne ich łączne rozstrzygnięcie w jednym wyroku, zgodnie z art. 42 ust. 1 Regulaminu Trybunału. ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 5 UST. 3 KONWENCJI 52. Powołując się na art. 5 ust. 3 Konwencji, skarżący zarzucili, że sądy krajowe nie uzasadniły potrzeby zastosowania wobec nich tymczasowego aresztowania oraz że nie przedstawiły powodów jego przedłużania. Artykuł 5 ust. 3 Konwencji stanowi: „Każdy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustępu 1 lit. c niniejszego artykułu powinien zostać niezwłocznie postawiony przed sędzią lub innym urzędnikiem uprawnionym przez ustawę do wykonywania władzy sądowej i ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwolniony na czas postępowania. Zwolnienie może zostać uzależnione od udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się na rozprawę.” Dopuszczalność 53.  Trybunał zauważa, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Ponadto zauważa, że nie jest ona niedopuszczalna z żadnego innego powodu. Tym samym należy ją uznać za dopuszczalną. Przedmiot skargiStanowiska stron 54.  Skarżący twierdzili, że sądy krajowe nie przedstawiły właściwych i wystarczających powodów uzasadniających ich tymczasowe aresztowanie. W szczególności podnieśli, że sądy krajowe jedynie przytoczyły odpowiednie przepisy prawne, bez dokonywania oceny szczególnych okoliczności ich sprawy. 55.  Rząd zakwestionował twierdzenia skarżących wskazując, że sądy krajowe prawidłowo oceniły sytuację skarżących i wydały uzasadnione postanowienia w przedmiocie ich tymczasowego aresztowania. Ponadto podniósł, że sądy krajowe przytoczyły odpowiednie i wystarczające powody uzasadniające konieczność dalszego stosowania tymczasowego aresztowania skarżących. Ocena Trybunału 56.  Trybunał odwołuje się do ogólnych zasad ustalonych w jego orzecznictwie i przedstawionych w sprawie Buzadji p. Republice Mołdawii [WI] (nr 23755/07, §§ 84-91, 5 lipca 2016 r.), które mają zastosowanie także w niniejszej sprawie. 57.  W odniesieniu do okresu, który należy wziąć pod uwagę dla celów art. 5 ust. 3, Trybunał zauważa, że okres ten rozpoczął się 7 marca 2013 r., kiedy skarżący zostali zatrzymani, a zakończył się 6 maja 2014 r., kiedy zostali skazani przez Sąd ds. Poważnych Przestępstw w Baku. Zatem okres tymczasowego aresztowania obu skarżących wyniósł łącznie rok, jeden miesiąc i dwadzieścia dziewięć dni. 58.  Trybunał zauważa, że tymczasowe aresztowanie skarżących było przedłużane szeregiem postanowień wydanych przez Sąd Rejonowy w Nasimi oraz Sąd Apelacyjny w Baku, które odrzuciły również wnioski skarżących o zastosowanie wobec nich aresztu domowego zamiast tymczasowego aresztowania (zob. paragrafy 17-24 i 26-35 powyżej). W związku z tym Trybunał zauważył, że zarówno sąd pierwszej instancji, jak i sąd odwoławczy posłużyły się standardowym szablonem. W szczególności sądy krajowe ograniczyły się do powtórzenia kilku podstaw stosowania tymczasowego aresztowania w sposób abstrakcyjny i schematyczny, bez przytoczenia powodów, dla których uznały, że podstawy te mają zastosowanie w sprawie skarżących. Nie przytoczyły również żadnych specyficznych dla sprawy faktów istotnych dla tych podstaw oraz nie uzasadniły ich odpowiednimi i wystarczającymi powodami (zob. Farhad Aliyev p. Azerbejdżanowi, nr 37138/06, §§ 191‑94, 9 listopada 2010 r., Muradverdiyev p. Azerbejdżanowi, nr 16966/06, §§ 87-91, 9 grudnia 2010 r. oraz Zayidov p. Azerbejdżanowi, nr 11948/08, §§ 64-68, 20 lutego 2014 r.). Trybunał stwierdza również, że uderzające jest to, że sądy krajowe oparły się na sposobie życia i powiązaniach pierwszego skarżącego z obcymi państwami jako podstawach dalszego stosowania wobec niego tymczasowego aresztowania, nie przedstawiając żadnego wyjaśnienia ani informacji na poparcie swojego rozumowania (zob. paragrafy 20 i 22 powyżej). 59.  Trybunał zauważa, że sądy krajowe powoływały się również na niewłaściwe powody. W szczególności stwierdziły, że potrzeba więcej czasu na zakończenie postępowania przygotowawczego (zob. paragrafy 20, 23, 26 i 33 powyżej). Trybunał jednak przypomina, że zgodnie z art. 5 ust. 3 powody takie jak potrzeba przeprowadzenia dalszych czynności postępowania przygotowawczego lub fakt, że postępowanie nie zostało jeszcze zakończone, nie odpowiadają żadnej z dopuszczalnych podstaw tymczasowego aresztowania (zob. Allahverdiyev p. Azerbejdżanowi, nr 49192/08, § 60, 6 marca 2014 r. oraz Mammadov i Inni p. Azerbejdżanowi, nr 35432/07, § 99, 21 lutego 2019 r.). 60.  Trybunał nie może również pominąć faktu, że w swoich postanowieniach o przedłużeniu tymczasowego aresztowania sądy krajowe całkowicie pominęły wiek drugiego skarżącego. W związku z tym Trybunał zauważa, że tymczasowe aresztowanie drugiego skarżącego jako nieletniego powinno być środkiem ostatecznym i stosowanym przez możliwie najkrótszy okres zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami Azerbejdżanu (zob. paragrafy 48-50 powyżej) i art. 434.2 k.p.k. (zob. paragraf 45 powyżej). Jednakże sądy krajowe w swoich postanowieniach nawet nie próbowały wyjaśnić, dlaczego ten wyjątkowy środek powinien był zostać zastosowany w odniesieniu do drugiego skarżącego (por. Nart p. Turcji, nr 20817/04, § 33, 6 maja 2008 r., Korneykova p. Ukrainie, nr 39884/05, § 46, 19 stycznia 2012 r. oraz Mahmut Öz p. Turcji, nr 6840/08, § 36, 3 lipca 2012 r.). 61.  W świetle powyższych rozważań Trybunał stwierdza, że stosując standardowy szablon polegający jedynie na wymienieniu podstaw tymczasowego aresztowania bez odniesienia się do konkretnych okoliczności sprawy skarżących oraz przytaczając podstawy nie mające związku ze sprawą, władze nie podały „odpowiednich” ani „wystarczających” powodów uzasadniających potrzebę przedłużenia tymczasowego aresztowania skarżących. 62.  W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 5 ust. 3 Konwencji. ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 18 W ZWIĄZKU Z ART. 5 UST. 3 KONWENCJI 63. Powołując się na art. 18 Konwencji skarżący twierdzili, że ich prawa wynikające z Konwencji zostały ograniczone dla celów innych niż określone w Konwencji. Artykuł 18 stanowi: „Ograniczenia praw i wolności, na które zezwala niniejsza Konwencja, nie będą stosowane w innych celach, niż te, dla których je wprowadzono”. Dopuszczalność 64.  Trybunał zauważa, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Ponadto zauważa, że nie jest ona również niedopuszczalna z żadnego innego powodu. Tym samym należy uznać ją za dopuszczalną. MeritumStanowiska stron 65.  Skarżący twierdzili, że ich zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie miało podłoże polityczne i zostało zastosowane z zamiarem ukarania i uciszenia ich jako członków NIDA. W związku z tym wywodzili, że aktywnie uczestniczyli w protestach przeciwko śmierci żołnierzy armii azerbejdżańskiej i że wielu członków NIDA zostało zatrzymanych i tymczasowo aresztowanych w ciągu ostatnich kilku lat w związku z ich działalnością. 66.  Stanowisko Rządu było dokładnie takie samo jak stanowisko, które przedstawił w sprawie Rashad Hasanov i Inni p. Azerbejdżanowi (nr 48653/13 i 3 inne, § 114-15, 7 czerwca 2018 r.). Ocena Trybunału 67.  Trybunał zbada zarzut skarżących w świetle odpowiednich zasad ogólnych określonych przez Wielką Izbę w wyrokach w sprawach Merabishvili p. Gruzji ([WI], nr 72508/13, §§ 287-317, 28 listopada 2017 r.) oraz Navalnyy p. Rosji ([WI], nr 29580/12 i 4 inne, §§ 164‑65, 15 listopada 2018 r.), jak również w świetle ustaleń Wielkiej Izby w sprawie Selahattin Demirtaş p. Turcji (nr 2) ([WI], nr 14305/17, §§ 425, 429 i 436, 22 grudnia 2020 r.). 68.  Trybunał na wstępie stwierdza, że w niniejszej skardze zarzut oparty o art. 18 stanowi podstawowy aspekt sprawy, który nie został omówiony powyżej w odniesieniu do art. 5 ust. 3 i zasługuje na odrębną analizę. 69.  Trybunał zauważa ponadto, że okoliczności niniejszej sprawy oraz zarzut podniesiony na podstawie art. 18 Konwencji przez skarżących są podobne do tych, które były już przedmiotem jego analizy w sprawie Rashad Hasanov i Inni (cyt. pow., w której stwierdził naruszenie art. 18 w zw. z art. 5 Konwencji). W szczególności skarżący w niniejszej sprawie oraz czterej skarżący w sprawie Rashad Hasanov i Inni zostali zatrzymani i tymczasowo aresztowani głównie na podstawie tych samych zarzutów, a następnie byli oskarżeni i zostali skazani w ramach tego samego postępowania karnego (tamże, §§ 5-12 i §§ 65-66). 70.  Jednakże, w odróżnieniu od sprawy Rashad Hasanov i Inni, w niniejszej sprawie Trybunał nie był zobowiązany do zbadania, czy skarżący zostali pozbawieni wolności przy braku „uzasadnionego podejrzenia” popełnienia przez nich przestępstwa, ponieważ skarżący nie zaskarżyli pierwotnych orzeczeń o pozbawieniu ich wolności (zob. paragrafy 9 i 13 powyżej) i nie podnieśli tego zarzutu w swoich zażaleniach na postanowienia o przedłużeniu tymczasowego aresztowania, a zatem nie wyczerpali krajowych środków odwoławczych w tym zakresie. Niniejszą sprawę należy zatem odróżnić od spraw, w których prawo lub wolność skarżącego zostały ograniczone dla realizacji celu, który nie był przewidziany przez Konwencję; w tych sprawach nie pojawiała się kwestia potencjalnej wielości celów (por., n.p., Rashad Hasanov i Inni, cyt. pow., § 119, Aliyev p. Azerbejdżanowi, nr 68762/14 i 71200/14, § 206, 20 września 2018 r. oraz Navalny, cyt. pow., § 166). W niniejszej sprawie, przy rozpatrywaniu zarzutu skarżących na podstawie art. 18 Konwencji, Trybunał musi zająć się kwestią wielości celów. Trybunał zbada zatem, czy postanowienia organów krajowych w przedmiocie tymczasowego aresztowania wobec skarżących miały również ukryty cel, a jeśli tak, to czy ten ukryty cel był dominującym celem ograniczenia prawa do wolności skarżących (por. Merabishvili, cyt. pow., §§ 318‑54). 71.  Jeśli chodzi o kwestię, czy dalsze stosowanie tymczasowego aresztowania wobec skarżących miało ukryty cel, Trybunał stwierdził już w sprawie Rashad Hasanov i Inni (cyt. pow., §§ 122‑24), że wspólne publiczne oświadczenie z 8 marca 2013 r. wydane przez Prokuraturę Generalną i MNS było wyraźnie wymierzone w NIDA i jej członków, stwierdzając, że „niektóre radykalne siły destrukcyjne niedawno podjęły nielegalne próby podważenia stabilności społecznej i politycznej ustanowionej w kraju”. Z powyższego oświadczenia wynika również jasno, że od samego początku postępowania karnego, w ramach którego wobec skarżących zastosowano tymczasowe aresztowanie, organy ścigania próbowały powiązać zarzucane posiadanie przez skarżących substancji odurzających i koktajli Mołotowa z ich członkostwem w NIDA, poprzez stwierdzenie, bez żadnych zastrzeżeń, że „od połowy 2012 r. wszystkie trzy osoby, będąc uzależnione od substancji odurzających i stając się członkami NIDA za pośrednictwem Internetu, aktywnie uczestniczyły w szeregu nielegalnych działań tej organizacji” (ibid, § 122, i zob. § 14 powyżej). 72.  Trybunał stwierdził ponadto w sprawie Rashad Hasanov i Inni, że organy ścigania zamierzały wykazać, że NIDA i jej członkowie byli „siłami destrukcyjnymi” i organizacją prowadzącą „szereg nielegalnych działań”, opierając się wyłącznie na fakcie, że rzekomo w mieszkaniach członków NIDA znaleziono substancje odurzające i koktajle Mołotowa (tamże, § 123). 73.  Trybunał zauważa również, że wszczęcie postępowania karnego przeciwko skarżącym przez prokuraturę i ich późniejsze tymczasowe aresztowanie zostały wykorzystane przez władze krajowe w celu uniemożliwienia organizacji dalszych protestów przeciwko rządowi. W związku z tym Trybunał przywiązuje wagę do terminu wszczęcia postępowania karnego przeciwko skarżącym w przeddzień demonstracji zaplanowanej na 10 marca 2013 r., po szeregu demonstracji przeciwko rządowi, w których skarżący i inni członkowie NIDA aktywnie uczestniczyli (por. Mammadli p. Azerbejdżanowi, nr 47145/14, § 102, 19 kwietnia 2018 r. oraz Ibrahimov i Mammadov p. Azerbejdżanowi, nr 63571/16 i 5 inne, § 153, 13 lutego 2020 r.). Trybunał nie traci również z pola widzenia faktu, że organy ścigania w swoim oświadczeniu z 8 marca 2013 r. starały się przedstawić dwadzieścia osiem ulotek o treści „demokracja pilnie potrzebna, tel.: + 994, adres: Azerbejdżan” („təcili demokratiya tələb olunur, tel: + 994, ünvan: Azərbaycan”), ujawnione w mieszkaniu pierwszego skarżącego, jako nielegalny materiał świadczący o tym, że skarżący mieli zamiar podżegania do przemocy i niepokojów społecznych podczas bezprawnej demonstracji zaplanowanej na 10 marca 2013 r. (zob. paragraf 14 powyżej). 74.  Trybunał uważa, że wyżej wymienione elementy są wystarczające, aby umożliwić mu stwierdzenie, że tymczasowe aresztowaniu skarżących miało ukryty cel, a mianowicie miało na celu ukaranie i uciszenie członków NIDA za ich aktywny udział w demonstracjach przeciwko rządowi w związku ze śmiercią żołnierzy służących w armii. 75.  Trybunał musi teraz ustalić, czy przedmiotowy ukryty cel był dominującym celem ograniczenia prawa do wolności skarżących. Trybunał przypomina, że kwestia, który cel jest w danej sprawie dominujący, zależy od wszystkich istotnych okoliczności. Oceniając tę kwestię, Trybunał weźmie pod uwagę charakter i stopień naganności domniemanego ukrytego celu oraz będzie miał na uwadze fakt, że Konwencja ma na celu utrzymanie i promowanie idei i wartości praworządnego społeczeństwa demokratycznego (zob. Merabishvili, cyt. pow., § 307). 76.  W tym względzie sprawę skarżących należy rozpatrywać na tle arbitralnych zatrzymań i tymczasowych aresztowań krytyków rządu, działaczy społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka w kraju. Trybunał podkresla, że w sprawie Aliyev (cyt. pow., § 223) stwierdził, że jego wyroki w szeregu podobnych spraw odzwierciedlały schemat arbitralnych zatrzymań i tymczasowych aresztowań krytyków rządu, działaczy społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka poprzez odwetowe działania karne i nadużywanie prawa karnego z naruszeniem art. 18. Trybunał potwierdził to ustalenie w swoich ostatnich wyrokach dotyczących zatrzymania i tymczasowego aresztowania działaczy społeczeństwa obywatelskiego, w tym członków NIDA (zob. Natig Jafarov p. Azerbejdżanowi, nr 64581/16, §§ 64-70, 7 listopada 2019 r., Ibrahimov i Mammadov, cyt. pow., §§ 151-58 oraz Khadija Ismayilova p. Azerbejdżanowi (nr 2), nr 30778/15, §§ 113-20, 27 lutego 2020 r.) i uważa, że sytuacja skarżących w niniejszej sprawie odzwierciedla ten schemat. 77.  Trybunał zauważa ponadto, że władze najwyraźniej przywiązywały najwyższą wagę do swoich działań skierowanych przeciwko NIDA jako organizacji i jej zarządowi. Wydaje się zatem, że wszczęcie postępowania karnego przeciwko skarżącym i ich późniejsze tymczasowe aresztowanie zostały wykorzystane przez władze krajowe w celu uniemożliwienia organizacji dalszych protestów przeciwko rządowi w związku ze śmiercią żołnierzy służących w armii (zob. paragraf 73 powyżej), a także w celu sparaliżowania działalności NIDA poprzez późniejsze zatrzymanie i aresztowanie czterech członków jej zarządu w marcu i kwietniu 2013 r. i zastosowanie wobec nich tymczasowego aresztowania. Trybunał uznał już, że ich zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie stanowiło naruszenie art. 5 ust. 1, a także art. 18 w zw. z art. 5 Konwencji (zob. Rashad Hasanov i Inni, cyt. powyżej, §§ 108 i 127). Wszystkie powyższe ustalenia wskazują na dominację ukrytego celu realizowanego przez władze w sprawie skarżących. 78.  Widać to również po sposobie, w jaki sądy krajowe rozpatrywały przedłużenie tymczasowego aresztowania wobec skarżących. W szczególności, sądy krajowe nie tylko nie podały „istotnych” i „wystarczających” powodów uzasadniających konieczność przedłużenia tymczasowego aresztowania wobec skarżących, ale także całkowicie zignorowały wiek drugiego skarżącego – istotny element, który - gdyby został uwzględniony - prawdopodobnie spowodowałby szybkie uchylenie jego tymczasowego aresztowania (zob. paragraf 60 powyżej). 79.  Mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy, Trybunał jest przekonany, że ukryty cel ograniczenia wolności skarżących, skutkujący ich przedłużanym tymczasowym aresztowaniem, stanowił cel dominujący, którym było ukaranie i uciszenie członków NIDA za ich aktywny udział w demonstracjach organizowanych przeciwko rządowi w związku ze śmiercią żołnierzy służących w armii. 80.  Tym samym doszło do naruszenia art. 18 w zw. z art. 5 ust. 3 Konwencji. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 81.  Artykuł 41 Konwencji stanowi: „Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie”. SzkodaSzkoda majątkowa 82.  Drugi skarżący dochodził kwoty 124 000 euro (EUR) tytułem odszkodowania za szkodę majątkową. W tym względzie podniósł, że należąca do jego ojca kwota 121 391 dolarów amerykańskich została zabrana przez organy ścigania podczas przeszukania jego mieszkania oraz że pozostała część żądanej kwoty odpowiada kwocie, którą jego rodzina przeznaczyła na wysyłanie mu żywności i regularne odwiedziny w jednostce penitencjarnej. 83.  Rząd zwrócił się do Trybunału o oddalenie tego roszczenia. 84.  Co do części roszczenia dotyczącej kwoty zabranej przez organy ścigania podczas przeszukania, Trybunał zauważa, że niniejsza skarga nie dotyczy zgodności z prawem przedmiotowego przeszukania. Ponadto drugi skarżący sam stwierdził, że przedmiotowe pieniądze należały do jego ojca, który nie jest skarżącym w niniejszej sprawie przed Trybunałem. Tym samym Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego między stwierdzonymi naruszeniami a zarzucaną szkodą majątkową. 85.  Jeśli chodzi o część roszczenia dotyczącą sumy, którą jego rodzina wydała na wysyłanie mu żywności i regularne odwiedziny w jednostce penitencjarnej, nawet zakładając istnienie związku przyczynowego między zarzucaną szkodą pieniężną a stwierdzonymi naruszeniami, Trybunał zauważa, że drugi skarżący nie przedstawił odpowiednich dowodów z dokumentów na poparcie tego roszczenia. 86.  W związku z tym Trybunał oddala roszczenia drugiego skarżącego z tytułu szkody majątkowej. Szkoda niemajątkowa 87.  Z tytułu szkody niemajątkowej pierwszy skarżący domagał się kwoty 25 000 EUR, a drugi skarżący – 100 000 EUR. 88.  Rząd stwierdził, że kwoty dochodzone przez skarżących były nieuzasadnione i nadmierne. Ponadto Rząd podniósł, że kwota 10 000 manatów azerbejdżańskich (AZN) stanowiłaby rozsądne zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, której skarżący rzekomo doznali. 89.  Trybunał uważa, że skarżący ponieśli szkodę niemajątkową, której nie można zrekompensować poprzez samo stwierdzenie naruszenia, a zatem należy przyznać im zadośćuczynienie. Dokonując oceny w oparciu o zasadę słuszności, zgodnie z wymogami art. 41 Konwencji, Trybunał z tego tytułu przyznaje każdemu skarżącemu kwotę 20 000 EUR powiększoną o wszelkie należne podatki. Koszty i wydatki 90.  Pierwszy skarżący domagał się kwoty 2 000 EUR, a drugi 10 000 EUR tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, poniesionych w postępowaniu przed Trybunałem i sądami krajowymi. Przedłożyli stosowne umowy zawarte ze swoimi pełnomocnikami. Drugi skarżący wniósł, aby zasądzone koszty i wydatki zostały wpłacone bezpośrednio na rachunek bankowy jego pełnomocnika. 91.  Rząd twierdził, że kwoty wnioskowane przez skarżących były nadmierne. Jego zdaniem kwota 1000 AZN stanowiłaby rozsądną rekompensatę kosztów i wydatków w odniesieniu do pierwszego skarżącego, a kwota 1500 AZN w odniesieniu do drugiego skarżącego. 92.  Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżącemu przysługuje prawo do zwrotu kosztów i wydatków tylko do takiej wysokości, co do której wykazał, że były one rzeczywiście i koniecznie poniesione oraz że są uzasadnione co do kwoty. W niniejszej sprawie, uwzględniając dokumenty znajdujące się w jego posiadaniu oraz nakład pracy pełnomocników skarżących, Trybunał uważa za zasadne przyznanie kwoty 1500 EUR na rzecz pierwszego skarżącego oraz kwoty 2000 EUR na rzecz drugiego skarżącego, obejmującej koszty ze wszystkich tytułów, powiększone o wszelkie należne podatki. Trybunał wskazał również, że kwota przyznana drugiemu skarżącemu ma być wpłacona bezpośrednio na rachunek bankowy jego pełnomocnika. Odsetki za zwłokę 93.  Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę w oparciu o marginalną stopę procentową Europejskiego Banku Centralnego powiększoną o trzy punkty procentowe. Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE postanawia połączyć skargi; uznaje skargi za dopuszczalne; stwierdza, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 3 Konwencji w odniesieniu do obu skarżących; stwierdza, że doszło do naruszenia art. 18 w zw. z art. 5 ust. 3 Konwencji w odniesieniu do obu skarżących; orzeka (a)  że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy od daty, w której niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji, uiścić na rzecz skarżących następujące kwoty, przeliczone na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności: (i)  20 000 EUR (dwadzieścia tysięcy euro) plus wszelkie należne podatki, na rzecz każdego ze skarżących, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową; (ii)  1500 EUR (tysiąc pięćset euro) na rzecz pierwszego skarżącego, plus wszelkie należne podatki, tytułem zwrotu poniesionych kosztów i wydatków; (iii)  2000 EUR (dwa tysiące euro) na rzecz drugiego skarżącego, plus wszelkie należne podatki, tytułem zwrotu kosztów i wydatków, płatne bezpośrednio na rachunek bankowy jego pełnomocnika; (b)  że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonych powyżej kwot, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe; oddala pozostałą część roszczenia skarżących o słuszne zadośćuczynienie. Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie w dniu 18 lutego 2021 r., zgodnie z Regułą 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału. Victor Soloveytchik  Síofra O’Leary      Kanclerz  Przewodnicząca     ZAŁĄCZNIK Lp. Skarga nr Złożona w dniu Imię i nazwisko skarżącego rok urodzenia miejsce zamieszkania Pełnomocnik procesowy 1.  65583/13 27/09/2013 Mammad AZIZOV Shaki   Fariz Namazli 2. 70106/13 17/10/2013 Shahin NOVRUZLU Baku Nemat Karimli