65887/01

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   OKUYUCU VE BĐLMEN - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:65887/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   OCAK 2007   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 65887/01 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk   vatandaꢀı Mehmet ꢁirin Okuyucu ve Fatma Bilmen’in (Baꢀvuranlar) 3 Kasım 2000 tarihinde   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri   Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur. Baꢀvuranlar,   Đzmir Barosu avukatlarından M.N. Terzi tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   doğumlu M. Okuyucu ve 1973 doğumlu Bilmen Đzmir’de ikamet etmektedirler.   Yasadıꢀı örgüt PKK’ya karꢀı yürütülen operasyon çerçevesinde sırasıyla 15 ve 16   Ocak 1995 tarihlerinde yakalanan baꢀvuralar, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (Đzmir   DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tarafından dinlenildikleri 23 Ocak 1995 tarihine kadar   gözaltında tutulmuꢀlardır.   Aynı gün Đzmir DGM yedek hakimi, avukat yardımından faydalanamayan   baꢀvuranların tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir.   Baꢀvuranlar, 13 ꢁubat 1995 tarihinde Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 169. maddesi   uyarınca silahlı çeteye yardım etme gerekçesiyle Đzmir DGM önüne çıkarılmıꢀlardır.   Bilgin ve Okuyucu sırasıyla 8 Kasım 1995 ve 24 Ocak 1996 tarihlerinde tutuksuz   yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀlardır.   Aralarında bir askeri hakimin de bulunduğu esasa bakan hakimler, 19 Mart 1997   tarihli bir kararla baꢀvuranların herbirini üç yıl dokuz ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Bu karar   Haziran 1998 tarihinde usul hatası gerekçesiyle bozulmuꢀ ve dava dosyası ilk derece   mahkemesine geri gönderilmiꢀtir.   Đzmir DGM 2 Aralık 1998 tarihinde, hatasını düzelttikten sonra daha önce verdiği   kararı yinelemiꢀtir.   Diğer sanıkların avukatları gibi, baꢀvuranların avukatı K.B. de, duruꢀma yapılması   talebiyle kararın temyizine gitmiꢀtir. Bu talep kabul edilmiꢀ ve 17 Nisan 2000 tarihinde   duruꢀma yapılmıꢀtır. Temyize giden avukatlar, duruꢀma tarihinden haberdar edilmiꢀ ancak   temyizlerinin kabuledilebilirliğine iliꢀkin Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesi kendilerine   tebliğ edilmemiꢀtir.   Yargıtay öngörülen tarihte duruꢀma yapmıꢀtır. K.B. duruꢀmaya katılmamıꢀtır. Yüksek   mahkeme, duruꢀma sonucunda karar vermeden önce, duruꢀmaya katılanlara kararın 26 Nisan   tarihinde netleꢀeceğini ve aleni olarak açıklanacağını bildirmiꢀtir.   K.B., itiraz edilen kararı onaylayan bu kararın açıklanmasına da katılmamıꢀtır.   Resmi kayıtlardan ve Đzmir DGM Baꢀkanı’nın bildirisinden de anlaꢀıldığı üzere, dosya   ile birlikte bozma kararı, 1 Haziran 2000 tarihinde ilk derece mahkemesi kalemine geri   gönderilmiꢀtir. Baꢀvuranlar da 1 Kasım 2000 tarihinde bunların bir kopyasını edinmiꢀlerdir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6§1 ve 3 maddesinin bir çok bakımdan ihlal edildiğini iddia   etmektedirler.   A. Kabuledilebilirliği Hakkında   Hükümet, baꢀvurunun geç yapıldığını ileri sürmekte ve sözüedilen Özdemir kararına   atıfta bulunmaktadır. Hükümet bu davada, altı aylık sürenin, Yargıtay’ın kararını 26 Nisan   tarihinde aleni olarak açıklaması ile baꢀladığını ve 26 Ekim 2000 tarihinde sona erdiğini   ileri sürmektedir. Hükümet’e göre, ne temyiz duruꢀmasına ne de duruꢀma sonunda verilen   kararın açıklanmasına katılmayan baꢀvuranların avukatının, sözkonusu kararın bir kopyasını 1   Kasım 2000 tarihinden önce edinmesinin mümkün olmadığını yasal olarak ileri süremez.   Baꢀvuranlar, mevcut dava koꢀullarında ve AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına uygun olarak,   altı aylık sürenin baꢀlangıç tarihinin, dava dosyasının Đzmir DGM kalemine geri gönderildiği   Haziran 2000 olduğunu iddia etmektedirler.   AĐHM, incelemeye aldığı benzer koꢀullarda ilke olarak, altı aylık sürenin,   baꢀvuranların kendilerini ilgilendiren iç nihai karardan haberdar olabilecekleri tarihten   itibaren iꢀlemeye baꢀladığını daha önce birçok kez belirtmiꢀtir. Bu davada gözönünde   bulundurulması gereken tarih, baꢀvuranların 26 Nisan 2000 tarihinde verilen temyiz kararını   Đzmir DGM kaleminden edinebilecekleri 1 Haziran 2000 tarihidir (bkz. diğerleri arasından   Okul).   Buradan 3 Kasım 2000 tarihinde yapılan mevcut baꢀvurunun, baꢀvuranların avukatının   göstermiꢀ olduğu ihmalkarlıkların Yargıtay önünde görülen davanın seyrini etkilemesi   olasılığına rağmen, AĐHS’nin 35§1 maddesi açısından hiçbir soruna neden olmadığı sonucu   ortaya çıkmaktadır (Özdemir).   Dolayısıyla AĐHM Hükümet’in itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 35. maddesindeki   diğer hiçbir kabuledilemezlik gerekçesiyle ters düꢀmeyen baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan   etmektedir.   B. AĐHS’nin 6. Maddesi Hakkında   1. Tarafların Argümanları   Baꢀvuranlar, oluꢀumunda bir askeri hakimin bulunması nedeniyle AĐHS’nin 6§1   maddesi uyarınca Đzmir DGM’nin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olamayacağından   ꢀikayetçi olmaktadırlar.   Ayrıca baꢀvuranlar, avukat bulundurmadan alınan ifadelerine dayandırılan   haklarındaki ceza kararının ve Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesinin tebliğ   edilmemesinin sırasıyla AĐHS’nin 6§3 maddesinin –c ve – b fıkralarını ihlal ettiğini   savunmaktadırlar.   Hükümet DGM’lerin kaldırılmasından önce, DGM’leri oluꢀturan hakimlerin seçilme   ve atanma ꢀekillerinin, konuya iliꢀkin AĐHM içtihadından doğan kriterlere cevap veren   anayasal güvenceleri sunduğunu ileri sürmektedir. Aynı ꢀekilde Đzmir DGM, tarafsızlık ve   bağımsızlık konusunda baꢀvuranların herhangi bir kuꢀku duymasına yol açmamıꢀtır.   Hükümet, 6§3 maddesi bakımından, 1 Haziran 2005 tarihinde yeni TCK’nın resmi   olarak yayımlandığından beri, Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tebliğnamelerinin davacı ve davalı   taraflara iletildiğini hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, Hükümet, hazırlık soruꢀturmalarından   sonraki usul iꢀlemleri süresince avukat yardımından faydalanan baꢀvuranların, sadece   sorgulamalar sırasında avukatın bulunmayıꢀı nedeniyle, 6§3 –c maddesine dayanılarak   argüman ileri süremeyeceklerine kanaat getirmektedir.   2. AĐHM’nin Takdiri   AĐHM, Türkiye aleyhinde açılan benzer davalarda, tarafsızlığı ve bağımsızlığı ortaya   konulmuꢀ bir mahkemenin, her türlü varsayımda, yargısına tabi kiꢀilere adil yargılanmayı   sağlayamayacağına hükmetmiꢀtir. Aynı ꢀekilde AĐHM, bu noktada 6§1 maddesinin ihlal   edildiği tespit edilirse, adil yargılanma hakkına iliꢀkin diğer ꢀikayetleri ayrıca incelemeye   gerek olmadığını birçok kez belirtmiꢀtir (Bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim   tarihli karar).   Dolayısıyla daha çok önem arzeden bu ilk sorun üzerinde durmak yerinde olacaktır.   Đzmir DGM’nin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmamasına iliꢀkin ꢀikayet   konusunda, Hükümet’in sözkonusu durumda, 6§1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılan   benzer sorunların ortaya çıktığı davalardakinden farklı bir sonuca ulaꢀtırabilecek ne bir olay   ne de bir argüman sunduğunu gözlemlemek gerekir (bkz. örneğin Özel).   Oysa bu durumda, bu kadar ciddi suçlardan sorumlu tutulan baꢀvuranların aralarında   askeri hakimin de bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmeleri anlayıꢀla   karꢀılanmaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuranlar, Đzmir DGM’nin bu türden davalara ters   düꢀen değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak   çekinmektedirler.   Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran tarafından   duyulan ꢀüpheler objektif olarak kanıtlanmaktadır. (sözüedilen Incal).   Dolayısıyla AĐHM, AĐHS’nin 6§1 maddesinin bu bakımdan ihlal edildiği sonucuna   varmakta ve netice itibariyle dava konusu yargılamanın adil olmamasına iliꢀkin ꢀikayetlerin   geri kalan kısmını incelemesine gerek olmadığına kanaat getirmektedir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Manevi Tazminat   Baꢀvuranlar, 9.000 Euro tutarında manevi zarara uğradıklarını iddia etmektedirler.   Hükümet’e göre bu talepler aꢀırıdır.   AĐHM, dava ꢀartlarında, tespit edilen ihlalin hakkaniyetli bir tatmin oluꢀturduğuna   dikkati çekmektedir (sözüedilen Çıraklar). Bu davada olduğu gibi bir kimse, AĐHS’nin ꢀart   koꢀtuğu tarafsızlık ve bağımsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından   mahkum edildiğinde, ilgili kiꢀinin talebi üzerine davanın yeniden açılması yada yeniden   yargılanmanın, tespit edilen ihlalin düzeltilmesi için ilke olarak en iyi yolu oluꢀturduğunu   hatırlatmak gerekir (Öcalan-Türkiye, no: 46221/99).   B. Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuranlar, masraf ve harcamalar adı altında 4.000 Euro istemektedirler. Ancak   bunun için hiçbir belge sunmamaktadırlar.   Hükümet talebin haksız olduğuna kanaat getirmektedir.   AĐHM, elinde bulunan unsurlar ve benzer davalarda ödenmesine karar verilen tutarları   gözönünde bulundurarak, masraflar için 1.000 Euro tutarının baꢀvuranlara ödenmesinin uygun   olacağına kanaat getirmektedir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. Đzmir DGM’nin tarafsız ve bağımsız olmamasından dolayı AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal   edildiğine;   3. AĐHS’nin 6§3 maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetler hakkında karar vermeye gerek   olmadığına;   4. Mevcut kararın manevi zarar için tek baꢀına adil tazmin oluꢀturduğuna;   5. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak baꢀvurana masraf ve harcamalar   için 1.000 (bin ) Euro ödemesine;   b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda   belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   gecikme faizi uygulanmasına;   6. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 16 Ocak 2007 tarihinde, Đçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   5