66446/01

COUNCIL   AVRUPA   OF E U R O P E   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   GÖKTAꢀ – TÜRKĐYE   (B a ꢀvuru no. 66446/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 66446/01 no’lu davanın nedeni T.C.   vatandaꢀı Mahir Göktaꢀ’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 4   Ekim 2001 tarihinde Đnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin   Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Sekretarya’ya gönderilen 21 Kasım 2006 tarihli bir mektupla, baꢀvuran Mahir Göktaꢀ’ın   Ağustos 2006 tarihinde vefat ettiği bildirilmiꢀtir. Baꢀvuranın babası Muharrem Göktaꢀ ile   annesi Fatma Göktaꢀ, 18 Aralık 2006 tarihinde, baꢀvuruyu devam ettirme niyetlerini beyan   etmiꢀlerdir. Dolayısıyla ailesi baꢀvuran sıfatı taꢀımasına karꢀın, karıꢀıklığa sebebiyet   vermemek için Mahir Göktaꢀ kararda “baꢀvuran” olarak anılmaya devam edilecektir.   Baꢀvuran Đzmir Barosu avukatlarından Sn. Terzi tarafından temsil edilmektedir.   AĐHM, 20 Haziran 2005 tarihinde baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AĐHS’nin 29/3.   maddesini uygulayarak, baꢀvurunun kabuledilebilirliğiyle esasını beraber incelemeye karar   vermiꢀtir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢁULLARI   doğumlu baꢀvuran Đzmir’de ikamet etmiꢀtir.   Baꢀvuran 29 Aralık 1995 tarihinde yakalanıp, yasadıꢀı terör örgütü DHKP-C’ye   (Devrimci Halk Kurtuluꢀ Partisi-Cephesi) üye olduğu ꢀüphesiyle gözaltına alınmıꢀtır.   Baꢀvuran sözkonusu tarihte on dört yaꢀındaydı.   Baꢀvuran 5 Ocak 1996 tarihinde Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi önüne çıkarılmıꢀ,   tutuklu yargılanmasına karar verilmiꢀtir.   Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, suçun iꢀlendiği tarihte baꢀvuranın yaꢀını göz önünde   bulundurarak, 15 Ekim 1996 tarihinde, baꢀvuranın suçun niteliğinin ve doğuracağı sonuçların   farkında olmadığına, dolayısıyla cezalandırılmasına gerek görülmediğine karar vermiꢀtir.   Baꢀvuran 20 Ağustos 1997 tarihinde Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀ, 466   Sayılı Kanun uyarınca, yasalara aykırı biçimde gözaltına alınıp tutuklanan kimselere ödenen   tazminatlarla ilgili olarak hem maddi hem de manevi tazminat talep etmiꢀtir.   Bergama Ağır Ceza Mahkemesi, 31 Mart 1998 tarihinde, baꢀvurana, 59.925.000 Türk   Lirası (TL) maddi tazminat, 150.000.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.   Yargıtay, 28 Aralık 1998 tarihinde, olayların meydana geldiği tarihte öğrenci olan   baꢀvuranın, maddi tazminat taleplerini destekleyecek hiçbir belge ya da gerekçe sunmadığı   sonucuna varmıꢀtır.   Yargılamaya 28 Ocak 1999 tarihinde Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’nde baꢀlanmıꢀtır.   Mahkeme 5 Mart 1999 tarihinde duruꢀma görülmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuran ve   temsilcisine duruꢀma celbi gönderilmiꢀtir. Baꢀvuranın temsilcisi 21 ꢁubat 1999 tarihinde   AĐHM’ye bir dilekçe göndermiꢀ, dilekçesinde baꢀvurana yeterli tazminat ödenmesi   gerektiğini belirtmiꢀtir. Ne baꢀvuran ne de avukatı 5 Mart 1999 tarihinde Bergama Ağır Ceza   Mahkemesi’nde görülen duruꢀmaya katılmıꢀtır. Bergama Ağır Ceza Mahkemesi 10 Mart 1999   tarihinde baꢀvurana 150.000.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀ, maddi   tazminata iliꢀkin talepleri reddetmiꢀtir. Mahkeme olayların meydana geldiği tarihte öğrenci   olan baꢀvuranın maaꢀlı bir iꢀte çalıꢀmamakta olduğu sonucuna varmıꢀtır. Ayrıca manevi   tazminat olarak ödenmesine karar verdiği meblağa gecikme faizi uygulanmamasına karar   vermiꢀtir.   Yargıtay 25 Nisan 2000 tarihinde yukarıda belirtilen kararı onamıꢀtır.1   Baꢀvuranın ailesine 21 Haziran 2007 tarihinde 150 Yeni Türk Lirası (YTL) ödenmiꢀtir.2   HUKUK   I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI   Hükümet, baꢀvuranın ailesinin meydana geldiği iddia edilen ihlallerden etkilenmedikleri,   dolayısıyla AĐHS’nin 34. maddesi çerçevesinde mağdur olamayacakları gerekçesiyle davanın   kayıttan düꢀürülmesi gerektiğini belirtmiꢀtir.   AĐHM, baꢀvuranın 19 Ağustos 2006 tarihinde vefat ettiğini kaydeder. Baꢀvuranın ailesi 18   Aralık 2006 tarihinde baꢀvurunun devam etmesi isteklerini ifade etmiꢀtir. AĐHM,   baꢀvuranların yargılama süreci devam ederken vefat ettiği pek çok davada, baꢀvuranın   varisleri veyahut yakın aile üyelerinin AĐHM’de görülen davanın sürmesi isteklerini dile   getirdikleri ifadelerini göz önünde bulundurduğunu yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz. Dalban   – Romanya [BD], 28114/95; Latif Fuat Öztürk – Türkiye, 54673/00 ve Mutlu – Türkiye,   8006/02).   Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranın ailesinin, baꢀvuranın yerine, mevcut   sürecin devam etmesi yönünde karar verdikleri sonucuna varmıꢀtır. Sonuç olarak Hükümet’in   davanın kayıttan düꢀürülmesi talebi reddedilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, davasının hakkaniyete uygun ve açık biçimde görülmesi hakkının üç biçimde   ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür. Đlk olarak, baꢀvuran, tazminat talebinin değerlendirilmesi için   sözlü olarak dinlenmemiꢀtir. Đkinci olarak, baꢀvurana, Cumhuriyet Savcısı’nın Bergama Ağır   Ceza Mahkemesi’ne ve Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın Yargıtay’a baꢀvuranın itirazının esasına   iliꢀkin sundukları yazılı görüꢀlerini yanıtlama olanağı verilmemiꢀtir. Üçüncü olarak baꢀvurana   ödenmesine karar verilen tazminat düꢀük bir meblağdır.   AĐHS’nin 6/1. maddesinin ilgili kısmına göre:   150.000.000 Türk Lirası 2000 yılının Nisan ayında yaklaꢀık olarak 265 Euro’ya karꢀılık gelmektedir.   150 Yeni Türk Lirası 2007 yılının Haziran ayında yaklaꢀık olarak 85 Euro’ya karꢀılık gelmektedir.   “Herkes ... medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar ... konusunda karar verecek olan ... [bir]   mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek   hakkına sahiptir...”   A. Ulusal yargılama sürecinde baꢁvuranın duruꢁmada sözlü ifade vermemesi   Baꢀvuran tazminat talebine iliꢀkin değerlendirmelerde sözlü ifade veremediğini   savunmuꢀtur.   Hükümet iddiayı reddetmiꢀtir. Baꢀvuran ve avukatına 5 Mart 1999 tarihinde görülen   duruꢀma için celp gönderildiğini belirtmiꢀtir.   AĐHM Yargıtay’ın kararının ardından, yargılamanın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’nde   devam ettiğini kaydeder. Mahkeme, 28 Ocak 1999 tarihinde, baꢀvuran ve temsilcisine, 5 Mart   tarihli duruꢀmaya katılmaları için celp gönderilmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranın   temsilcisi mahkemeye 23 ꢁubat 1999 tarihinde bir dilekçe göndermiꢀ, ancak ne kendisi ne de   baꢀvuran 5 Mart 1999 tarihinde duruꢀmaya gelmiꢀlerdir.   Yukarıda belirtilenler göz önünde bulundurulduğunda, AĐHM, baꢀvuranın bu baꢀlık   altındaki iddialarının temelsiz oldukları kanısına varır. AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   fıkraları çerçevesinde açıkça dayanaktan yoksun oldukları gerekçesiyle reddedilmeleri   gerektiği sonucuna varmıꢀtır.   B. Cumhuriyet Savcıları’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi ile Yargıtay’a   sundukları yazılı görüꢁlerinin bildirilmemesi   1. Kabuledilebilirlik   AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/ 3. maddesi kapsamında dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeder. Ayrıca ꢀikayetin baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak   değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir olarak ilan edilmek   durumundadır.   2. Esas   Baꢀvuran ne Cumhuriyet Savcısı’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’ne ne Cumhuriyet   Baꢀsavcısı’nın Yargıtay’a sunduğu yazılı görüꢀlerin kendisine bildirildiğini iddia etmiꢀtir. Bu   nedenle savcıların görüꢀlerine yanıt verme ve kendi argümanlarını sunma olanağı   bulamadığını savunmuꢀtur.   Hükümet tüm iddiaları reddetmiꢀtir. Yargıtay’a sunulan tüm belgeler taraflar tarafından   incelenebileceği için, baꢀvuranın Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı görüꢀlerini öğrenebileceğini   ifade etmiꢀtir.   AĐHM, aynı mağduriyeti daha önce de incelemiꢀ, Göç – Türkiye kararında AĐHS’nin 6/1.   maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydetmiꢀtir. Anılan kararda AĐHM, Cumhuriyet   Baꢀsavcısı’nın görüꢀlerinin niteliği ile baꢀvuranın cevaben yazılı görüꢀ iletme olasılığı   bulunmadığını göz önünde bulundurduğunda, baꢀvuranın çekiꢀmeli yargılama hakkının ihlal   edildiğine karar vermiꢀtir.   AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, yukarıda sözü edilen davada vardığı sonuçlardan   sapmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.   Dolayısıyla, Cumhuriyet Savcıları’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi ile Yargıtay’a   sundukları görüꢀlerinin baꢀvurana bildirilmemesi AĐHS’nin 6/1. maddesini ihlal etmiꢀtir.   C. Yargılamanın hakkaniyete uygunluğu   Baꢀvuran manevi tazminat olarak ödenmesi uygun bulunan meblağın yeterli olmadığını   savunmuꢀtur. Ayrıca ulusal mahkemelerin, maddi tazminat talebini reddederek, kararlarında   hata yaptıklarından ꢀikayetçi olmuꢀtur.   AĐHM, ulusal mahkemelerin kararları için bir temyiz mahkemesi veyahut bazen denildiği   üzere bir ilk derece mahkemesi olarak hareket etme görevi bulunmadığını hatırlatır. Đçtihada   göre ilk derece mahkemesi, tanıkların güvenilirlikleri ile dava konularıyla ilgili kanıtların   ilintisini en iyi değerlendirecek makamdır (diğerlerinin yanı sıra bkz. Vidal – Belçika;   Edwards - Đngiltere).   Mevcut davada, ulusal mahkemelerin, kararlarını, iç hukuka dayalı olarak ve davanın özel   koꢀullarına göre verdikleri gözlemlenmiꢀtir. AĐHM, ulusal mahkemelerin olguları tespit   ederken veyahut iç hukuku yorumlarken keyfi veya makul olmayan bir biçimde hareket   ettikleri yönünde bir sonuca varmasını sağlayabilecek bir unsur bulunmadığı kanısındadır. Bu   nedenle, bu bakımdan 6/1. maddenin ihlal edildiğine dair bir emare bulunmamaktadır.   Yukarıda belirtilenler ıꢀığında AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına uygun   olarak bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmesi gerektiği   sonucuna varır.   III. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI   Baꢀvuran, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde, yetkili makamların   Türkiye’de yıllık enflasyon oranının çok yüksek olduğu bir tarihte kendisine ödenmesine   karar verilen, fakat 466 Sayılı Kanun uyarınca gecikme faizine tabi tutulmayan tazminatı   ödemede geciktiklerinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.   AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ilgili kısmı aꢀağıdaki gibidir:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.   Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun   genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. ...”   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/ 3. maddesi kapsamında dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeder. Ayrıca baꢀvurunun baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak   değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir olarak ilan edilmek   durumundadır.   B. Esas   AĐHM, Bergama Ağır Ceza Mahkemesi’nin 10 Mart 1999 tarihli kararla baꢀvurana   manevi tazminat ödenmesine karar verdiğini, bu kararın 25 Nisan 2004 tarihli Yargıtay   kararıyla nihaileꢀtiğini gözlemler. Ayrıca ulusal mahkemenin ödenmesine karar verdiği ve   gecikme faizine tabi tutulmayan manevi tazminatın, baꢀvuranın ailesine 21 Haziran 2007   tarihine dek ödenmediğini kaydetmiꢀtir.   AĐHM, bu davadakine benzer meseleleri ele alan pek çok davada AĐHS’ye Ek 1 No’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini hatırlatır (özellikle bkz. Ertuğrul Kılıç   – Türkiye, 38667/02).   AĐHM, Hükümet’in sunduğu delil ve görüꢀleri incelemiꢀ, önceki davalarda vardığı   sonuçlardan sapmasını gerektirecek bir neden tespit etmemiꢀtir.   Bu nedenle AĐHM, yetkili makamların tazminatı ödemeyi geciktirmeleri ve tazminata   gecikme faizi uygulanmaması nedeniyle, baꢀvuranın, kamu yararının gereksinimleri ile mal   ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi hakkının korunması arasında muhafaza edilmesi   gereken adil dengeyi bozan büyük yük altına tek baꢀına girmek zorunda kaldığı sonucuna   varmıꢀtır.   Dolayısıyla AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   IV. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, 466 Sayılı Kanun’un, tutulu kaldığı süreyi telafi etmek için etkili bir hukuk   yolu olmadığını ileri sürmüꢀtür.   Hükümet iddiayı reddetmiꢀ, baꢀvurana tutulu kaldığı süre için tazminat ödendiğini   belirtmiꢀtir.   AĐHM, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin olarak varılan sonuçlar   ıꢀığında, 13. maddenin ayrı olarak incelenmesinin gerekli olmadığı kanısındadır.   V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi’ne göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran 6.000 Euro (EUR) maddi tazminat, 30.000 EUR manevi tazminat talep etmiꢀtir.   Hükümet taleplerin aꢀırı olduğunu belirtmiꢀtir.   AĐHM, baꢀvuranın maruz kaldığı maddi zararın, ulusal mahkemelerin nihai kararlarını   verdikleri tarihte alması gereken tazminatın ödenmesinde yaꢀanan gecikme ile ilintili   olduğunu kaydeder. AĐHM, Aka – Türkiye davasında uygulanan hesaplama yönteminin   kullanarak, eldeki ekonomik verileri göz önünde bulundurduğunda, baꢀvuranın ailesine maddi   tazminat olarak 250 EUR ödenmesine karar vermiꢀtir.   AĐHM ayrıca ihlal tespit edilmesinin baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zarar için baꢀlı   baꢀına yeterli tatmin teꢀkil ettiğini kaydeder. Bu nedenle bu baꢀlık altındaki talepleri reddeder.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran yargılama giderleri için 3.000 EUR talep etmiꢀtir. Bu talebini destekleyici   herhangi bir belge sunmamıꢀtır.   Hükümet talebin aꢀırı ve dayanaksız olduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuranın taleplerini   kanıtlamak için hiçbir fatura veyahut baꢀka bir belge sunmadığını savunmuꢀtur.   AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı   ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, baꢀvuranın   taleplerini destekleyici hiçbir belge sunmadığını kaydeder. Bu nedenle AĐHM bu talebi   reddeder.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına   üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Cumhuriyet Savcıları’nın Bergama Ağır Ceza Mahkemesi ile Yargıtay’a sundukları yazılı   görüꢀlerinin baꢀvurana bildirilmemesi ile yetkili makamların tazminatı ödemeyi   geciktirmelerine iliꢀkin ꢀikayetlerin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalanının   kabuledilemez olduğuna;   2. Cumhuriyet Savcıları’nın yazılı görüꢀlerinin baꢀvurana bildirilmemesi nedeniyle AĐHS’nin   6/1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. Baꢀvuranın AĐHS’nin 13. maddesine iliꢀkin ꢀikayetinin ayrı olarak incelenmesinin gerekli   olmadığına;   5. Đhlallerin tespit edilmelerinin manevi zarar için yeterli adil tatmin teꢀkil ettiğine;   6. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve uygulanabilecek her türlü vergi kesintisinden muaf tutularak   Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 250 EUR (iki yüz elli Euro) maddi tazminat   ödenmesine;   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı   oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   7. Baꢀvuranların adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesi’nin 2. ve   3. fıkraları uyarınca 29 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Santiago QUESADA   Zabıt Katibi   Boštjan M. ZUPANČIČ   Baꢀkan   7